Абайдың жантанулық көзқарастары

Кіріспе

Негізгі бөлім. Абайдың жантану көзқарастарының ерекшеліктері
І бөлім
Абайдың көзқарастарына орыс интеллегенциясы әсер етті
ІІ бөлім
Абай және дін
ІІІ бөлім
Абай және жеке тұлға мәселесі
Қортынды
Абай Құнанбайұлы қазіргі қоғамда болсын, жалпы қоғамда болсын, негізінен, ақын әрі философ ретінде кең танымал. Алайда Абайдың шығармаларына саяси тұрғыдан талдау жасасақ, ол қазақ қоғамындағы көптеген саяси-әлеуметтік проблемаларды қозғаған көрнекті қоғамтанушы екендігін көреміз. Сонымен қатар оның, яғни ұлы Абайдың шығармаларына жантану, педагогикалық көзқарастары ерекше әсер еткен. Ол ұрпақтарға ұлы мұра қалдырды. Оның шығармаларында өмірге деген психологиялық көзқарастары, тәрбиелік мән ерекше орын алған. Әрине бір семестрлік жұмыс көлемінде Абай сияқты ұлы ғұламаның бүкіл шығармашылық мұрасын талдап шығу мүмкін емес, бұл өз алдына дербес, кешенді ғылыми зерттеу жұмысын қажет етеді. Мен Абайдың шығармаларында көтерілетін психологиялық, әсіресе жеке тұлға туралы мәселелерінің тұстарына ғана жантанулық талдау жасаймын.
«Абайдың қара сөздері», Алматы, Рауан, 1992
\Ақиқат – 1992 , №12\
\Ақиқат – 1998, № 12\
\Саясат – 2004, №6\
\Саясат – 2005, №9\
        
        
Әлеуметтік пәндер
кафедрасы
Психология
Семестрлік жұмыс
Абайдың жантанулық көзқарастары
Орындаған: РЭСк-03-2
тобының студенті
Амирова Айжан
Қабылдаған: аға-оқытушы
Нұрғалым К. С.
Алматы ... ... ... ... ... ерекшеліктері
І бөлім
Абайдың көзқарастарына орыс интеллегенциясы әсер етті
ІІ ... және ... ... және жеке ... мәселесі
Қортынды
Кіріспе
Абай Құнанбайұлы қазіргі қоғамда болсын, жалпы қоғамда ... ақын әрі ... ... кең ... ... ... ... тұрғыдан талдау жасасақ, ол қазақ қоғамындағы көптеген
саяси-әлеуметтік проблемаларды қозғаған көрнекті қоғамтанушы екендігін
көреміз. Сонымен қатар оның, яғни ұлы Абайдың шығармаларына ... ... ... әсер ... Ол ұрпақтарға ұлы мұра
қалдырды. Оның шығармаларында өмірге деген психологиялық көзқарастары,
тәрбиелік мән ерекше орын алған. Әрине бір семестрлік жұмыс көлемінде Абай
сияқты ұлы ... ... ... ... ... шығу мүмкін емес,
бұл өз алдына дербес, кешенді ғылыми зерттеу жұмысын ... ... ... ... ... ... әсіресе жеке тұлға туралы
мәселелерінің тұстарына ғана жантанулық талдау жасаймын.
...Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі болсам,
адам мінезін түзеп ... ... ... тілін кесер едім
Абай Құнанбайұлы
38 қара сөз
Қазақ халқының бір аяулы ұлы Ахмет Байтұрсынов айтқандай, он үш
жасында ел көрген Абай ... ... ... ... те, көсемдік те
дәрежеге жетіп болған. Бірақ бұл білім емес, білу еді. Өмірді, білу,
салт-дәстүрді білу болатын. Егер Абайдың білімділігінің бір ... ... онда ұлы ... ... құнарлы топырақта туды деуге
толық қақығымыз бар. Себебі ежелгі түркілердің Тәңірге табынушылығы
да, зороастризм мен иудаизм де, христиандық пен исламдық та, буддизм
де дін ... өз ... ... ... саналады. Дін кеткен кезде
мәдениет болмаған, мәдениет кетсе, имандылық жоқ.
Абайдың шығамашылығындағы дін тақырыбына ауысқанда, оны ... ... ... ... не ... ... өзі де біле ... «аңқау
елге арамза молдалар мен ишандар» төңірегінен іздесек, сөз жоқ,
«жібекті жүн етеміз», ол және біздің ... ... ... ... оқып ... Абай ... ... насихаттамаған дінді
ойдың қуатымен ар, шындық, намыс, ұят ... ... ... ... ... бұл ... ... бүгінде олардың түпкі мәні
жойылғандықтан, көп назар аудара бермейтін секілдіміз. Сөз, шынына
келгенде, қандай ... ... иесі ... ... ... ... болса, онда ол жаңағы айтылған ар мен ұяттың,
намыс пен адамгершіліктің шамасын белгілейді.
ХХ ғасырдың бас жағындағы «біссіміләсі» Қысқы Сарайдың ... ... ... ... ... ... еді, одан арғысы мешіттер
мен шіркеулерді түбегейлі қиратуымен жалғасты. Сөйтіп, сауаты жоқ,
қабілеті төмен, көп кәсіпті білмейтін миллиондаған кедейлер ел
бақарып, еңбек ... ... да, ... ең ... ең ... ... ... отырды, айдалды, атылды, асылды.
Сондықтан бізге енді ес кіріп, бұрынғыны есептеусіз, ессіз қиратуға,
болмайтындығын ... ой мен ... ... ... ... керек.
Абайға шегінсек, Абайды шығарған ұлы мәдениеттен сусындаймыз.
Кейін шегіну деген бұрынғы ... ... кері жүру ... ол сол ... ... рухани жолайрығына қара бұрылу сөз болып табылады.
Біздің жолайрығымыз 1917 қарашасынан емес, он ... ... ... орыс ... жерімізді түгел жаулап алған
шақтан басталады. Біздің оралымдар осы жерде.
Абай – сол ... ... өмір ... ... Сондықтан біз оның
өмірі мен шығармашылығын зерттегенде, байлам айтқанда, осы осы ерекшелікті
ескермесек, Абай әлемі дейтін ... ... ... ... өз ... ұлы ... жағасынан ғана қайтамыз. Абай әлі зерттелген жоқ,
зерттелсе, енді зерттеледі, көптеген нәрсе енді ғана анықталады.
Біз жоғарыда Абайды он үш ... ... ... болуға, жиырма
жасында би болуға жарап еді дедік. Содан кейін, көп ұзамай Абайға, әлгі
айтылғандай, ұлы болужың жолы басталды. Ол, ең ... нақ осы ... ... ... Егер ... ... болмысында болмаса, кім-кімге
де оқып ғұлама болу мүмкін емес. Әрине, Абайдың қанша оқығанын әзір ... айта ... жоқ. Ол да ... ... ісі. ... кейбір
зерттеулерге қарағанда, оны аз оқыды деп айта алмайсың. Оның үстіне, Абай
және Абай секілділертаңдап, талғап, не ... ... ... ... ... ойға қол созған уақыты 70-80 жылдары қазақ еліне жер
аударылып келген орыс ... ... ... ... ол ... ... ... бәріне белгеілі есім, Евгений
Петрович Михаэлис ақын өмірінен ерекше орын алады.
«Абай жас күнінде күлкі үшін қалжың өлендер, қыздарға ... ... ... ... ... ... екен. Михаэлис пен Гроссқа кез
болмаса, сол күйімен, бәлкім кетер еді. Қандай ... ... ... ... қандай терең сөздер жерге көмілер еді. Абай сөздерінің дүниеде
қалғаны қазаққа зор бақ. Бетін түзеп, жол сілтеген кісілер де, ... ... тура ... адамға да қазақ балалары талай алғыс берер». Бұл
Ахмет Байтұрсыновтың «Қазақтың бас ... ... ... ... ... сол ... сол ... әлемдік ойды солай
игерудің арқасында жалпақ даласында орыс әдебиеттің алтын ... - ... ... ... Крыловтың, поляк Мицкевичтің өлендерін
сөйлеген.
Абайдың шығармашылығындағы ғылымды, өнер білімді насихаттау, ... айту ... өлең ... бірі ... ... ... таппай
мақтанба». Оның соңғы жолдары Абайдың білімділігі пікірімізді аша
түскендей:
Мұны жазған – ... ... ... ... ол ... оқы және ойла,
Тез үйреніп, тез жойма,
Жас уақытта көңіл – гүл.
Абай шығармалары өмір шындығына ... ... ... Оның ... жоқ, ... ... ащы ... бар. Ол шындық - «жаратушы», «болмыс»
және «адам» мәселелері. Олар бір-бірімен тығыз байланыста, ... ойы ... ... де әрі ... Оның ... ... ... ен
түркілік ой-өрімнен іздейміз. Ақын өткенімен үндесе отыра, осы күрделі
тақырыпқа өзінше түрлендіріп жаңа мазмұн ... Абай ... ... ... ... Тіршіліктен
салтанат құрушы ең басты рөл атқарушы ол үшін – адам. Абай
шығармашылығындағы адам ... оның ... ... ... ақыл мне терең ойлы, адам еңбекті мақсат тұтқан, ... шын ... ... ... Ақын поэзияда өз «мені» арқылы адамның
тұлғасын өрнектейді. Абайдың шәкірті Шәкәрім бұл ойды дамыта, адам
бойындағы ... ... деп ... ... жетеу деп топтап көрсетеді.
...Бойлаймын да көріңді,
Патша қылам өзінді.
Ұғып отыр сөзімді,
Ел билетем жеті ... ... ... ... - «Ақ ... -
Бұл жетеуін ел қылу...
Абай өлеңдерін оқи отыра, оның адам мінез-құлқын, психологиясын,
қасиеттерін ... ... Оның ... ден ... ... таза ... ... сомдалады. Өн бойында жағымсыздық басым жаман адамнан ... ... ... ішкі ... ... ... – арсыздық, ғайбат,
өтірік сияқты біржақты жаман қасиеттердің жаятындығын, ал толық және ақиқат
ақыл, сезім, қайрат, ұждан ... ... ол ... түсінген.
Және осы түсінікті поэзия тілімен шебер өрнектеген.
Абай жеке адамның, тұлғаның өз ... мен ... ... ... талабын, мүддесін және құқын
қажеттілігін нақтылап көрсетті. Адамның ішкі жандүниесінің ... өз ... Егер адам ... ақ жүрек, махаббат, әділет, ынсап
табылмаса, оған өзінің адамшылық бейнесінің қалыптаспағаны өзі кінәлі.
Өзін-өзі ... ... бой ... ... ... ... тілегін
бірінші қойып әдеттеген адам ғана биіктіктен көріне алады. Адамның өзін-өзі
билей алуы, өз өмірін ойдағыдай, ... ... ... Абай ... ... нәр беретін, рухын ұштайтын, тәнін азаматтықтың белгісі деп
еңбекқорлықты атайды. Сондықтан Абайдың ... ең ... ... ... ... ... еңбексіз күн өткізуден, жатып ішер жалқаулықтан,
әркімге жалынышты ... ... көз ... құтқаратын кәсіп меңгеруге
шақырады.
Абай жеке тұлғаның қалыптасуын, «нұрлы ақыл, ыстық жүрек, қайратты
ұстауда» дейді, жеке адамның ой бостандығы, ... ... ... ... сөз ... Абай ... адам ... оның табиғи және
әлеуметтік жақтарының арақатынасына жаңаша қарайтын, ... ... ... жаңаша пайымдайтын көзқарас тудырады. Оның
шығармашылығы фольклор мен өзіне дейінгі поэзияның жетістіктерін, сондай-ақ
Шығыс пен Батыс мәдениетінің озық ... ... ... ... жоқ, ... әлем ... жаңаша түсінік беруге тырысты. Оның адам туралы түсінігі
оны суреттеу тәсілдері қазақтың әдебиеті мен ... ... ... етті. Абай шығармашылығында адам тұлғасы суреттлуімен қоса, оның
жанына нұр беретін биіктік, бәрінің жаратылушы бар, ол – ... ... ... ... ... жаратушысы, «бір» және «бары».
Абай өлеңдерінде психологиялық параллелизм немесе ауыз әдебиеті
үлгілерінде жиі кездесетін сан түрлі әсерлі әдістер ... ... ... ... жиі ... Бұларда жұғымсыздық,
әділетсіздік әшкерленіп мазаққа айналады да, ар, ұждан, адалдық, шындық
үлгі етіледі.
Қортынды
Сонымен, Абай шығармашылығынан оның жантану мәселелеріне бірнеше
қорытындылар ... ... Оның ... ... ... ... оның
дүниетанымын аңғартатын және адамтану проблемасын айқындаудағы
жаңашылдылығымен ерекшеленер. Абай поэзиясында адам ... ... оның ... тануын, адамгершіліктің сілкісін суреттеді. Білім,
парасат, ағартушылық Абай үшін рухани тазартудың, адамгершілік ағартудың
бір жолы. Оның кейіпкерлері үлкен парасатқа қол ... ... ... ... ... ... құндылықтардан биіктеп, тұлғаға
айналады.
Абай шығармашылығынан философиялық ой мен поэзияның табысуын, мазмұн
мен түрдің бірлігін, ұйқас пен әуездің үндестігін көреміз. Адам
тіршілігінің ... ... ... ... ... ... емес, ұзақ болашаққа бағдар боларлық үлгіде жырлап, ұрпақтан ... ... ... ... ... ... келмес ескерткіш қалдырдым» деген жоқ,
кейінгіге сөз қалдырдым деген адам. Мен бұл жерде ұлы ақынды ... ... ... ... деп ... жоқ. Ұлылардың барлығы адамзатқа ортақ.
Ақын ескерткіштің ең дұрысы өзінің идеясы деп білді. Міне, сол идеясы бүгін
рухани бейнесі биіктей қоймаған адасулы ... ... ... идеясына
айналуы тиіс.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
«Абайдың қара сөздері», Алматы, Рауан, 1992
\Ақиқат – 1992 , №12\
\Ақиқат – 1998, № ... – 2004, ... – 2005, №9\

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Абай Құнанбаевтың қоғам және билік туралы идеялары19 бет
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет
Абайдың психологиялық және педагогикалық көзқарастары15 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Абайдың қара сөздері туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь