Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу

Кіріспе 3

1.тарау. Қолма.қолсыз ақшамен есеп айырысулардың тиімділігі 5
1.1 Қолма.қолсыз есеп айырысу қағидалары 5
1.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу құралдары 7
1.3 Банкаралық есеп айырысуды ұйымдастыру негізі 10

2.тарау. Есеп айырысу операциялары 13
2.1 Төлем тапсырмасымен есеп айырысу есебі 13
2.2 Төлем талап.тапсырмасымен есеп айырысу есебі 15
2.3 Инкассалық өкімдермен есеп айырысу есебі 16
2.4 Чектермен есеп айырысу есебі 16
2.5 Есеп айырысудың аккредитивтік нысанының есебі 18
2.6 Вексельдермен операциялар есебі 20
2.7 Банктік карточкалармен есеп айырысу есебі 23

Қорытынды 26
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 27
Қазіргі жағдайда ақша шаруашылық өмірдің ажырамас бөлігі болып табылады.Сондықтан материалдың бағалылықтар мен жабдықтау қызметтеріне байланысты болатын барлық мәмілелер ақшалай есеп айырысудан тұрады. Ақшалай есеп айырысулардың өзі екі формаға: қолма-қол ақшалармен есеп айырысу және қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысуға бөлінеді.
Колма-қолсыз есеп айырысулар толығымен банк мекемелері арқылы ұйымдастырылатындықтан да, олардың кең көлемде қолданылуына банктердің торабының ықпалы, сондай-ақ олардың дамуына деген мемлекеттің мүддесінің ықпалы болады. Өйткені, банк бұл қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалармен төлемдердің іске асатын орыны болып табылады. Банктегі ағымдың шоттарындағы жазбаша түрдегі ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды бейнелейді.
Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп айырысулар белгілі бір жүйеге байланысты ұйымдастырылады.
Нарықтың шаруашылық жағдайында банк арқылы есеп айырысуды жүргізу, шаруашылық субъектілердің экономикалық дербестігін және олардың өздерінің іс-әрекеттері үшін материалдың жауапкершілігін ескеруі тиіс.
Нарық жағдайындағы қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың бірінші қағидасының бұл жерде заңды және жеке тұлғаларға қатысы бар екендігін ескерсек өткен жүйедегі қағида ақша айналысындағы нақты және қолма-қолсыз ақшалардың арасындағы заңды түрдегі алшақтықтың болуына байланысты, тек заңды тұлғаларға ғана қатысты болғандығын айта кету керек.
Бұл қағида меншік формаларына байланыссыз кез келген нарық субъектілерінің келісімшарттық және есеп айырысу қатынастарын ұйымдастырудағы қатынастардың нәтижелі болуы үшін, олардың материалдық жағынан жауапкершілігін арттырудағы экономикалық дербестігін сипаттайды. Бұл жерде банктің рөлі тек қана төлемдерді жүзеге асыруда делдал ретінде көрінеді.
2000 жылғы 2 маусымдағы Ұлттың Банк Басқармасы бекіткен «Қазақстан Республикасының банктерін деп клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы» № 266 нұсқаулығына сәйкес төлеушінің төлем операцияларының барлық формаларында бас субъектіге айналу тенденциясы байқалады, себебі барлық қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формаларында төлеу туралы бастаманы төлеушінің өзі көтереді.
Менің курстық жұмысымның тақырыбы ретінде «Қолма-қолсыз есеп айырысудың есебін» алған себебім, кез-келген шаруашылық операциаларға төленетін төлемнің көлемі үлкен болса, банк шотындағы қаражаттармен өтеледі. Банктен несие алынады;бюджетке аударылатын салықтар төленеді;депозиттік қорларға қаражаттар салынады;үлкен корпорация қызметкерлеріне жалақы төлеу де банк арқылы жүзеге асады.Жалпы өмірде жүзеге асатын қызметтердің төлемі банктегі шот арқылы жүзеге асырылады.
1. Кушенова Баян Анпюреевна “Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары” Алматы экономика 2000ж
2. Мақыш Серiк Биханұлы “Ақша айналым және несие ” Алматы 2004 ж
3. Қ.Қ.Илиясов, С.Құлпыбаев “Қаржы” Алматы 2005
4. Ғ.С.Сейiтқасымов “Ақша, несие, банктер” Алматы экономика 2001ж
5. Мақыш Серiк Биханұлы “Коммерциялық банктер операциясы” Алматы 2004 Марлет Баспасы
6. Актуальные вопросы коммерческого законодательства в РК и практика его применения. Материалы семинаров. Том 1. Алматы: “Эдилет Пресс”,1996.-310с.;
7. Банки и банковские операции./ Под ред. Е.Ф.Жукова. М: “Банки и биржи”, 1998 г.-471с.;
8. Банковское дело: Учебник. 2-изд./Под ред. В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой.-М.: Финансы и статистика ,1996.
9. Банковское дело. Под. ред. О.И.Лаврушина. Москва,1998
10. Банковское дело. Г.С.Сейкасымова. Алматы/қаржы – қаражат., 1998.
11. Банковское право РК. Учебник. Давыдова Л., Райманов Д. Алматы “Жетi Жарғы”, 2000.
12. Қ.К.Күлiмжанов, З.М.Әжiбаев, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жошпаева “Қаржылық есеп” Алматы экономика 2001ж
13. Ғ.С.Сейiтқасымов “Бухгалтерский учет и отчетность в банках” Алматы 2000ж
14. Р.Қ Қалғұлова “Банктегi бухгалтерлiк есеп және есеп берулер” Алматы 2000 ж
        
        Жоспар:
Кіріспе 3
1-тарау. Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулардың тиімділігі 5
1.1 Қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары ... ... есеп ... ... ... ... есеп айырысуды ұйымдастыру негізі 10
2-тарау. Есеп айырысу операциялары ... ... ... есеп ... есебі 13
2.2 Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысу есебі 15
2.3 Инкассалық өкімдермен есеп айырысу есебі ... ... есеп ... ... ... Есеп ... ... нысанының есебі 18
2.6 Вексельдермен операциялар есебі 20
2.7 Банктік карточкалармен есеп айырысу есебі ... ... ... тізімі 27
Кіріспе
Қазіргі жағдайда ақша шаруашылық ... ... ... ... ... бағалылықтар мен жабдықтау қызметтеріне
байланысты болатын барлық мәмілелер ақшалай есеп айырысудан ... ... ... өзі екі ... ... ... есеп ... және
қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысуға бөлінеді.
Колма-қолсыз есеп айырысулар толығымен банк мекемелері ... да, ... кең ... ... банктердің
торабының ықпалы, сондай-ақ олардың дамуына деген мемлекеттің мүддесінің
ықпалы ... ... банк бұл ... және қолма-қолсыз ақшалармен
төлемдердің іске асатын орыны ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды
бейнелейді.
Шаруашылықтағы ... есеп ... ... бір жүйеге
байланысты ұйымдастырылады.
Нарықтың ... ... банк ... есеп ... жүргізу,
шаруашылық субъектілердің экономикалық дербестігін және ... ... үшін ... ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... бұл ... ... және жеке ... қатысы бар екендігін
ескерсек өткен жүйедегі қағида ақша ... ... және ... ... заңды түрдегі алшақтықтың болуына байланысты, тек
заңды тұлғаларға ғана қатысты болғандығын айта кету керек.
Бұл ... ... ... ... кез ... ... ... және есеп айырысу қатынастарын
ұйымдастырудағы қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дербестігін сипаттайды.
Бұл жерде ... рөлі тек қана ... ... ... ... ... жылғы 2 маусымдағы Ұлттың Банк Басқармасы бекіткен «Қазақстан
Республикасының банктерін деп ... ... ... ашу, ... жабу ... туралы» № 266 нұсқаулығына сәйкес төлеушінің ... ... ... бас ... ... тенденциясы
байқалады, себебі барлық қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формаларында
төлеу туралы бастаманы төлеушінің өзі көтереді.
Менің ... ... ... ... ... ... есебін» алған себебім, кез-келген шаруашылық ... ... ... ... ... банк ... қаражаттармен
өтеледі. Банктен несие ... ... ... ... ... салынады;үлкен корпорация
қызметкерлеріне жалақы төлеу де банк ... ... ... ... асатын қызметтердің төлемі банктегі шот арқылы жүзеге асырылады.
Мен курстық жұмыс жазу барысында:
1)Қазақыстан Республикасының ... ... Есеп ... ... ... Есеп ... ... Ұлттық банкі және банктері туралы“ Заңын
қолдандым.
1-тарау. Қолма - қолсыз ақшамен есеп ... ... ... есеп айырысу қағидалары
Қолма-қолсыз ақшаларды қолдана отырып, есеп айырысуды ұйымдастыру
нақты ақшалармен есеп айырысуларға ... ... ... ... ... негізінде айналыс шығындарын үнемдеуге болады. Сондықтан да болар,
қолма-қолсыз ақшалар айналысы жалпы ақша айналымының едәуір бөлігін алады.
Қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... аумағында
жүзеге асырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда,
• ұлттық табысты бөлу және қайта бөлуде,
• банк несиелерін алу және ... ... ... ... ... халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда,
• басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар жүйесі — бұл ... есеп ... ... қағидаларын, оларды ұйымдастыруға
қойылатын талаптарды, сол сияқты құжат айналымына ... есеп ... мен ... ... ақшамен есеп айырысуды ұйымдастыру мынадай талаптарға
сәйкес келуі тиіс:
Біріншіден, ... ... ... ... ету үшін
бірқалыпты қаражат айналымына жағдай жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде төлемді жүзеге ... ... ... ... ... есеп айырысулардың өз уақыттылығы,
яғни уақытында есеп айырысуға тиісті.
Біздің елімізде қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... КСРО ... 1930-32 ... несиелік реформа барысында жасалған
болатын. Содан бері, яғни 1993 жылдарға дейін елімізде ... ... ... ... шығын механизміне бағытталған түрде және
экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл ... ... ... ... ... ... ... қатаң қарайды:
• төлеу орны — банқ, яғни ол қолма-қолсыз ақшамен есеп ... және ... ... ... ...... ... соң немесе қызметті көрсеткен соң
жүргізілді, яғни ... ... және ... ... ... қатаң
тыйым салынды;
• төлеушінің келісімі — төлеудің негізіне жатады;
• төлеу көзі — сатып алушының меншікті қаражаты немесе ... ... оны ... ... бар ... ғана;
• қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формасы, яғни олардың пайдалану
аумағы алдын ала анықталады.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулардың барлығы ... банк ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Қазіргі қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... жатады:
Бірншіі қағидасы — барлық шаруашылық субъектілердің ақшалай
қаражаттары банк ... ... ... ... ... айырысулар сол шоттар негізінде жүзеге асырылуын көздейді.
Сонымен қатар, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастырудың
мынадай екі қағидасы ... ... ... төлемнің қамтамасыз етілуі.
Төлемнің мерзімділік қағидасы — ... ... ... ... ... және ҚР Қаржы министрлігінің нүсқауларында
көрсетілген мерзімдерге сәйкес есеп айырысуды жүзеге асырады.
Мерзімді төлем ... ... ... ... ... сауда-саттық операцияларының басталуына дейін, яғни жабдықтаушының
тауарын жібергенге немесе қызметін көрсеткенге дейін, яғни аванстың ... ... ... ... ... яғни төлеушінің төлем
тапсырмасы арқылы;
• сауда-саттық операциясын аяқтағаннан ... ... ... ...
қарыздық міндеттемесіз немесе вексельді пайдалану арқылы коммерциялық несие
жағдайында.
Іс жүзінде мерзімінен бұрын, мерзімі ... және ... ... ... ... ... ... — бұл келісілген мерзімінен бұрын ақшалай
міндеттеменің орындалысын білдіреді.
Мерзімі кешіктірілген төлемдер — бұл ... ... ... ... алмауына байланысты бастапқы мерзімнің уақытын
ұзарту, яғни жаңа мерзімді белгілеуді білдіреді.
Мерзімі ... ... — бұл ... ... қаржы болмауына
байланысты туындайды, сөйтіп төлем мерзімі жеткен кезде төлеушінің банктік
немесе коммерциялық несие алу мүмкіндігінің жоқтығын ... ... ... ... — бұл алдындағы мерзімділік
қағидамен тығыз байланысты. Себебі, төлемнің қамтамасыз ... ... ... үшін ондағы өтімділік қаражаттардың кепілдеме ретінде
болуын білдіреді.
Төлемдердің ... ... ... ... ... ... төлем тәртібін, сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың барлығының ... ... мен ... қабілеттігін нығайта
түседі.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... бір-бірімен өзара тығыз байланысты. Сондықтан да, бұл қағиданың
біреуінің ... ... ... жол береді.
Демеқ қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу қағидалары — бұл қолма-қолсыз
ақшамен есеп айырысулар жүйесінің конструктивтік қасиетін ... ... ... есеп ... ... ... ... ретінде қызмет етуін
білдіреді.
Валюталық шотта жүргізілетін бухгалтерлік өткізбелердің ... ... 1
| ... операциялар |Сомма ... ... ... ... | | |
| | | |Дт |Кт |
|1 ... ... банк |250000 |3010 |1050 |
| ... ... | | | |
|2 ... ... ... |50200 |1050 |1010 |
| ... ... ақша| | | |
| ... | | | |
|3 ... ... ... |3310 |1050 |
| ... қызметтер үшін| | | |
| ... ... | | | |
| ... төленді | | | |
|4 ... ... ... |50000 |1050 |3010/2 |
| ... банк ... | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... үлес |185000 |1050 |5020 |
| ... ... | | | |
| ... ... ретінде | | | |
| ... ... ... | | | |
|6 ... ... тауарлар |80000 |1050 |1210/2 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | ... ... есеп ... ... ... аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-
қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге ... ... ... ... банк Басқармасының 2000 жылғы 25 сәуірде бекіткен № 179 қаулысына
сәйкес, заңды тұлғалар арасындағы 4000 ... есеп ... ... 3488000 = ( 4000 X 872 ) ... сомасынан жоғары мөлшерде есеп
айырысулар тек қана қолма-қолсыз тәртіпте жүзеге ... ... ... ... ... есеп ... қолданылатын төлем
құжаттарының түрлеріне ... ... ... ... ... ... инкассалық үкім;
• чекпен есеп айырысу;
• вексельмен есеп айырысу.
Аталған төлем құжаттарының ... ... тән ... болуға
тиіс:
1) төлем құжатының атауы;
2) төлем құжатының номері, толтырылған күні, айы, жылы;
3) ақшаны ... ... ... ... және ... ... ақшаны аударушы банктің толық ... және ... ... ... ... ... ... аты-жөні және жеке
идентификациондық коды;
6) бенефициар банктің толық аты-жөні және банктік ... ... ... ... санмен және жазбаша түрде берілген төлем сомасы;
9) төлемді немесе ақшалай аударымды жасайтын тұлғаның қолдары мен
мөрлері ... ... ... ... толтырылған болса);
10) бенефициардың және ақшаны аударушының салықты төлеуші ретіндегі
тіркеу номері (СТТН).
Төлем құжаттары қағаз және ... ... ... ... ... дұрыс толтырылуына үлкен мән беріледі. ... ... ... коды 1999 ... 15 қарашадағы «Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік классификаторы — ... ... ... ... ... ... ҚР
Ұлттың банктің Басқармасы бекіткен № 388 қаулысына сәйкес болуға тиіс.
Төлем ... есеп ... Бұл ... кезде кеңінен
қолданылатын есеп айырысу формасы
Төлем тапсырмасы — ақшаны аударушының (төлеушінің) аталған тапсырмада
көрсетілген ақша ... ... ... туралы қызмет көрсетуші банкке
берген тапсырмасы
Төлем тапсырмасы оны толтырған күннен бастап (оны ... күн ... он ... жарайды және төлеушінің шотында қаражат болған жағдайда
ғана іске асырылады.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу сызбасы 1-суретте ... ... ... ... ... ... үшін ... алғаннан кейін төлеу барысында есеп айырысу сызбасы
1 — тауарды (қызметті) жабдықтау, 2 — төлем тапсырмасын ... ... ... ... ... 3 — бенефициар банкіне қаражатты аудару және
алушының ... ... 4 — ... ... ... ... жақтың келісуі бойынша төлем тапсырмасы мерзімді, мерзімінен бұрын
және кешіктірілген болуы мүмкін. Мерзімді төлем — бұл ... ... ... ... жөнелткеннен кейін, яғни тікелей келісім беру
жолымен ... ... ірі ... барысында бөліп төлеу арқылы
жүргізіледі. Мерзімінен бұрын және кешіктіріп төлеу бұл жақтың ... зиян ... үшін ... ... ... ... ... тапсырмасымен есеп айырысудың артықшылығы. Оның әмбебап есеп
айырысу ... ... ішкі ... есеп ... және
мемлекетаралық жабдықтауларға байланысты, тауарлы және тауарлы емес
операциялар бойынша, сатып ... ... ... және ... ала ... ... ... қолданылумен сипатталады
2-сурет Төлем тапсырмасы бойынша тауарлар, қызметтер) үшін төлемді
алдын ала төлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
1 — ... ала ... ... тауарды (қызметті) жабдықтау ... шарт ... 2 — ... ... ... беру және ... қаражатты
шегеру, 3 — бенефициардың банкіне қаражатты аудару және ... ... 4 — ... оның шотына қаражат түскендігін хабарлау 5—
тауарды (қызметті) ... ... Бұл ... ақшамен есеп айырысудың жаңа
формасы, біздің тәжірибеге 1990 жылы енгізілген болатын. Мұнда төлем талабы
және төлем тапсырмасының элементтері қатар ... ...... ... оған ... ... ... жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген
қызмет құнын жіберілген есеп айырысу құжаттары негізінде төлеу талабы.
Төлем талап-тапсырмасын ... ... да, оны ... ... ... ... ... жібереді. Төлем ... ... ... ... ақша ... ... ғана
қабылданады. Төленбеген төлем талап-тапсырмасы 1 күннен 30 күн ... ... ... ... ... талап-тапсырмасы бойынша төлеуден бас тартатын болса, оны осы ... ... ... ... ... ... талап-тапсырмасы жөнелту
құжаттарымен және төлеуден бас тартуын хабарлайтын құжатпен бірге ... ... ... ... ... есеп ... айналымы мынадай сызбамен беріледі (3-сурет)
3-сурет. Төлем талап-тапсырмасы бойынша есеп ... ...... ... ... ... 2 — ... талап-тапсырма-сын
аударушының банкіне жіберу, 3 — есеп айырысу ... ... ... үшін беріледі, 4 — төлеуге келісім ... есеп ... ... ... ... сома ... сатып алушының шотынан шегерімдері 5—
бенефициардың банкіне каражат аударылып, онда бенефициардың шотына есепке
алынады, 6 — бенефициардың шотына ... ... өкім — ... ... ... ... ... келісімінсіз, оның банктік шотынан ақшаны алу үшін
пайдаланылатын ... ... өкім ... және ... ... ... ... соттың шешімі бойынша басқа да төлемдерді талап ету ... және ... ... ... ... инкассалық өкім сомасы
аударушының шотындағы қаражат көлемінде төленуі мүмкін, яғни қаражат көлемі
толық жетпеген ... сол ... ... бетіне «жартылай төленді»
деген белгі ... ... ... сома ... ... ... ... Тек қана соттың шешімімен келетін инкассалық өкімдер шотта
қаражат сомасы жеткілікті болған жағдайда ... ... ... ... қаражат қозғалысына тыйым салынады. Мұндай төлем құжаттары басқа
құжаттарға қарағанда кезектен тыс ... ... есеп ... ... есеп ... ... аккредитивтің ашылуы
дәлел болады; келісім шарттағы жағдайлардың бұзылуына байланысты төлеушіге
төлемнен бас ... ... ... ... төлеушінің қаражаты
есебінен немесе ... ... ... ... егер де төлеушінің
аккредитив ашуға құқығы болса, аккредитивтің басты артықшылығы, ... ... ... ... ... ... бұл есеп айырысу
формасында бірқатар кемшіліктер де бар: ... ... ... ... ету ... ... оның ... айналымынан
шығарылып қалады; тауар айналымы бәсеңдейді, яғни жабдықтаушы аккредитивтің
ашылғаны ... ... ... өзінің дайын өнімін жөнелте алмайды және
оның сақталуы да қосымша шығындарды қажет етеді.
1.3 Банкаралық есеп ... ... ... ... ... мен тұтынушылар арасындағы қолма-
қол ақшасыз есеп айырысудың жүзеге асырылуы барысында банктер арасында
өзара есеп ... ... ... өтуге байланысты, яғни ... ... ... құрылып, жұмыс жасауына байланысты банкаралық есеп
айырысу жүйесі толық өзгеріске ұшырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... уақытта корреспонденттік шоттар арқылы банкаралық есеп
айырысуды ұйымдастырудың мынадай екі нұсқасы бар:
I ...... яғни ... ... ... корреспонденттік қатынас орнатуы негізіндегі;
II нұсқасы — орталықтандырылған, яғни коммерциялық банктер арасындағы
есеп айырысулар Ұлттық банктегі, яғни ... ... есеп ... ... корреспонденттік шоттары негізінде жүргізіледі.
Корреспонденттік шот — бұл ... ... ... есеп
айырысуларды жүргізуге арналған елдің орталық банкінде және банктердің бір-
бірінде ашатын шоты.
Корреспонденттік шотта ... ... ... және ... ... есеп айырысу және кассалық ... ... ... ... ... ... банк ... ақшалай қаражаттарына аудару және есептеу;
• банк клиенттерінің бюджетпен, зейнетақы қорларымен және ... есеп ... ... ... ақша беру және ... банкаралық займдар және депозиттер, бағалы қағаздар;
• Ұлттық Банкпен кассалық операциялар;
• берілген несиелер үшін ... ... және ... табыстар;
• депозиттік шоттар бойынша пайыздар төлеу;
• банктің өзінің бюджетке төлемдері (салық);
• банктің басқару аппаратын ұстауға жұмсалатын шығыстар т.б. жатады.
Корреспонденттік ... ашу үшін ... ... ... ... ... етеді:
• корреспонденттік шот ашуы туралы өтініш;
• банк жарғысының көшірмесі;
• банктік операцияларды ... ... ... ... әр ... шоттарды жүргізу, қаржыларды өтеу және қосу, сыйақы мен
комиссиялық ақылар қосу операциялары;
- ... ... ... ... ... емес ақшаға
айналдыру операциялары және керісінше);
- тиісті ... ... ... ... ... қарсылығын)
алуға байланысты акцептік операциялар;
- төлем алу құқығын беруге байланысты ... ... ... (банк индоссант болып табылатын кездегі);
- банк төлемге келіп немесе тапсырыс беруші болып ... ... ... ... ... операцияларын жүзеге асыру үшін банкте төлеуші мен ... есеп ... ... ... ... ... ... төлем талап-тапсырмаларымен;
- инкассалық өкімдермен;
- чектермен;
- аккредитивтермен;
- вексельдермен;
- банктік карточкалармен.
2-тарау. Есеп айырысу операциялары
2.1 Төлем тапсырмасымен есеп ... ... ... ... емес ... ... жүргізілсе (ақша
жөнелтуші банк болған жағдайдан тыс), өзіне қызмет көрсетуші ... ... ... ... ақша ... ... ... өтініш ақша жөнелтушінің алушы банкке ақша аударымы туралы берген
төлем құжаты болып табылады.
Алушы-банк ақша аударымына жазылған төлем ... ... ... ... күнін көрсете отырып, он күнтізбелік күн ішінде қабылдайды.
Алушы-банк төлем тапсырмасын акцептеуі үшін, аталған төлем тапсырмасын
орындауға жеткілікті ақша сомасы ... ... ... ... ... ақша сомасымен қамтамасыз ету ақша жөнелтуші каржысының есебінен
немесе келісімде көрсетілсе, алушы-банк заемы есебінен ... ... ... ... ... ... алушы-банк акцепт туралы жөнелтушіге хабар жіберсе ... ... ... ... хабарлау жолдаса,
- алушы-банк жөнелтушінің төлем тапсырмасы негізінде ақшаны шоттан
алса (банктік шотты дебеттейді);
- төлем ... ... ... үш жұмыс күні ішінде алушы-банк
акцепт туралы ... ... бас ... ... ... алмаса;
- Қазақстан Республикасының зандылығымен ... ... ... ... ... көрсетілген жағдайларда.
Бенефициар банкте келесі жағдайлардың бірі орын алса, төлем кұжаттары
акцептелген болып ... ... банк ... ... ... жөнелтушіге хабарласа;
- бенефициар банк бір кезекте алушы-банк болып саналып, жөнелтушінің
төлем тапсырмасы негізінде ақшаны алса (банктік шотты дебеттесе);
- бенефициар банк ... ... ... несиелендіру арқылы
бенефициарға ақша аударымын жасаса;
- бенефициар банктің үш жұмыс күні ішінде жөнелтуші акцепт ... ... бас ... ... ... алмаса;
- Қазақстан Республикасы зандылығымен немесе бенефициар және
бенефициар банк арасындағы ... ... ... да жағдайларда.
Алушы-банк келесі жағдайларда төлем құжатының акцептінен бас тартуы
мүмкін:
- егер жөнелтуші аударым үшін ... ақша ... ... ... егер төлем тапсырмасында жалған белгілер болса, ол ... ... ... ... ... төлемдерден қорғау әрекетін
бұзып жолданса;
- Қазақстан Республикасы аумағында ... емес ... және ... ... ... төлем құжаттарын қолдану ережелері және біздің
Республиканың бекітілген төлем тапсырмасын құру және ұсыну ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдылығы және келісім талаптары
орындалмаған жағдайда.
Төлем ... ... мына ... ... ... ... ... шоты тұтқындалған болса ... ... ... ... ... оның ... шоты бойынша
шығын операциялары тоқтатылса,
- егер ... банк ... ... ... ... ... болмаса.
Мемлекеттің заң актілеріне, алушы-банк және жөнелтуші ... ... ... банк ... ... ... ... бас
тартқандығы үшін жауапқа тартылады.
Акцептелген төлем құжаты бойынша төлем келесі тәртіппен жүргізіледі:
жөнелтуші өзі мен ... ... ... келісімге сәйкес,
акцептелген төлем тапсырмасының сомасына алушы банкке төлем жүргізуге және
санкцияланған ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге міндетті. Бұл кезде жөнелтуші төлем
тапсырмасын ... ... ... ... ... төлем жүргізу міндеттемесі
пайда болады. Алушы банкке жөнелтуші төлемі алушы банк жөнелтуші ... ... ... ... тиісті өкілеттілік ала алмаса, онда
келесідей құқығы бар:
- жөнелтушінің ... ... ... ... банк қызметі
үшін комиссиялық ақы мен шығынды аталған төлем ... ... ... кезекті алушы банкке төлем тапсырмасы сомасынан комиссиялық ... ... ... ... төлемді орындау кезінде төлем құжаттарын қолдану, ел
ішіндегі қолма-қол емес ... мен ақша ... ... ... ережесін
бұзып, нәтижесінде бенефициарға ақша аударымы кешіктірілсе, онда банк
Қазақстан Республикасының заң ... мен ... ... сәйкес
қатысушыларға тұрақсыздық сомасын төлейді.
Бенефициар банк төлем құжатын акцептеу кезінде төлем ... ... ... есебіне қабылдайды. Банк бенефициар есебіне
түсетін ақшаның негізсіз екендігін анықтаса, банк бенефициар акцептен ... ... ... ... ... міндетті.
Жөнелтушіден төлем құжатының қате орындалғаны ... ... ... ... ... ... қате ... құжаты бойынша жөнелтуші деректемелеріне сәйкес
емес деректемелері бар қате ... ... ... ... ... ... ... сомасын жөнелтушіге қайтарады.
Екіншіден, қате төлем құжаты бойынша сома жөнелтушінің төлем құжаты
сомасынан асатын болса, ... ... ... ... ... Бұл ... егер бұл ... мен алушы-банк арасындағы
келісімде қаралса, онда ... ... ... ... ... ... құқылы.
Үшіншіден, сома жөнелтушінің төлем құжатының сомасынан аз қате ... ... ... жөнелтушіден сома айырмасын даусыз ... ... ... аударуға құқылы.
2.2 Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысу есебі
Төлем ... - ... ... ... ... ... ... қызмет келісімі бойынша құнын төлеу туралы
қызмет көрсетуші банкке ... есеп ... және тиеу ... ... ... ... талап-тапсырмасын бенефициар бланкте жазады
және бенефициар банкіне немесе жөнелтуші банкке тізіліммен (реестр) бірге
төрт данада ... егер ... ... ... жүзеге асырылса, екі
данада
Инкассолаушы банк міндеттемесі ... ... ... ... ... ... келісім немесе қолданыстағы
зандылық негізінде пайда болады. Бұл кезде ... банк ... ... ... ... ... ... немесе акцептке кезекті ұсыну;
- бенефициарға акцептен бас тарту немесе ... ... ... ... ... ... жолдау;
- төлем талап-тапсырмасының орындалғандығы ... ... ... ... ... ... ... бас
тарту кезінде, төлеуші өз банкін осы үш күн ... ... ... және
төлем талап-тапсырмасын тиеу құжаттарымен және төлемнен бас тарту ... ... ... ... ... білдірілген жағдайда аталған төлем талап-тапсырмасы
акцептеледі. ... ... ... ... ... ... ... басқалары соңғының аталған талаптарға
сәйкес төлем жүргізуге келісімін білдіреді.
Акцепт талап етілмейтін төлем талап-тапсырмасын ... ... ... ... келісімінсіз, оның банктік шотынан ақша аударуға құқылы.
Ақша жөнелтушінің акцептсіз төленетін төлем тапсырмасымен ... ... ... тыс есеп ... және оларды корреспонденттік
шотқа кезекті төлем және аударым үшін ақша ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... ақша
жөнелтушісіне айып немесе өсімақы төлеуге ... ... ... ... ... төлеуге келісім
білдірілген жағдайда, жөнелтуші оның барлық данасын банктік шотты жүргізуге
өкілетті ... қолы және ... ... және оны ... банкке жолдайды, оның:
- бірінші данасы жөнелтуші ... ақша ... ... болады және
операция аяқталған соң банктің құжаттарына орналастырылады;
- ... ... ... ... ... ... ... үшінші данасы тауар, көрсетілген қызмет, орындалған жұмыс үшін
төлем ... ... ... ... тиеу ... ... ... сома бөлігінде жөнелтуші шотынан алынуға тиісті сома санмен
және сөзбен жазылуы ... ... ... есеп ... ... актілеріне сәйкес ақша жөнелтушінің келісімінсіз оның шотынан ақша
алу жүргізіледі, бұл кезде инкассолық өкім деп аталатын құжат ... ... ... және ... ... инкассолык өкімі
қолданылады.
Ақша жөнелтушінің банкіне ақша өндіріп алу туралы сот анықтамасы
қаулыларының, ... ... ... ... ... ... ... немесе көшірмесі, атқарушы парақтар және ... ... өкім ... Салық қызметі органдары мен кеден органдарының
инкассолық өкімі ұсынылмайды.
Егер келісім ... ... онда ол ... ... ... қайтарылып алынады. Бұйрықты ... ... ... ... алу оны алушы-банк орындағанға дейін жүргізілуі мүмкін.
Алушы-банк Қазақстан ... ... ... ... мен ... банк ... келісімге қайшы келетін бұйрықты
қайтару туралы ... ... ... ... ... бенефициар
банк төлем тапсырысын қайтару туралы өкімді уақытылы алмаса ақша ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... ... банк
түскен соманы жөнелтушіге қайтаруға міндетті. Бұйрық алушы банкке бұйрықты
орындауды тоқтата тұру ... өкім ... ... ... ... ... есеп ... есебі
Есеп айырысудың келешегі зор нысаны ретінде чектермен есеп айырысуды
айтуға болады. Чек банк ... (чек ... ... ақша қаражатын өз
шотынан алушы (чек ұстаушы) шотына аудару туралы арнайы бланкте ... ... ... ... ... болып табылады.
Батыс тәжірибесінде чек кімнің ... ... ... ... ... ... - тек осы кісіге төлеңіз;
- ордерлік - осы кісіге немесе оның бұйрығы бойынша төлеңіз;
- ұсынушы - ... ... чек - ... ... - ... жазу ... ... ақшаны алу құқығын ұсынуға мүмкіндік береді. Біздің республикамызда
чекті қолдану 2002 ... 13 ... ҚРҰБ ... ... ... ... ... Ережесімен реттеледі.
Бұл келісімде көрсетілген негізгі деректемелер төмендегідей:
- чек кітапшасындағы чек бланктерінің саны және ... ... ... ... ... ... (чек ... банкі чек
бланкісінің және чек кітапшасының үлгісін өз еркімен бекітуге құқылы);
- чектерді дұрыс толтыру талаптары, атап ... чек ... ... ... сақтау;
- чек сомасын санмен және жазып көрсету (жазылатын сома ... ... ... ... ... сөзі ... ... сомадан кейін бос орын
қалдырылмауы тиіс, тиын сөзі чекте көрсетілмейді);
- ... ... ... деген сөздерден кейінгі бағанада ... ... ... ... ... ... тұлға атауы көрсетіледі;
- чек жазып берілген күннің қойылуы (күні және жылы - санмен, айы -
жазумен);
- чек ... ... ... және ... ... үшін ... ... чек берушінің (жеке тұлғалар үшін) немесе чек беруші чек ... ... ... ... ... қолының және мөр-таңбасының (заңды
тұлғалар үшін) ... ... ... ... ... ... чектің түбіртегінде операция жасалғанға дейінгі сома қалдығының,
чек сомасының және чек кітапшасы бойынша жаңа қалдықтың ... ... және ... ... ... чек ... ... күн және чек
берушінің немесе чек ... ие ... ... ... қолы және ... мөрі (занды тұлғалар үшін) қойылады;
- Чекпен ... ... ... чек ... ... мен чек беруші
арасындағы өзара төлемдер тәртібі;
- Чек кітапшасын қолдану мерзімдері;
- Чек берушінің чектің қолданылмаған ... ... ... ету тәртібі;
- Чек беруші банктің төленген чектерді есепке алу тәртібі;
- Чек берушінің жоғалған ... ... ... чек ... қол ... өкілеттілігі бар тұлғалар құрамының (заңды тұлғалар үшін)
өзгеруі туралы чек берушінің банкті хабардар ету ... Чек ... ... чектерді төлеуден бас тарту, сондай-ақ ақауы
бар және ... ... ... чек ... ... ету тәртібі;
- Чек беруші банктің чектермен операция жүргізу жөніндегі қызметін
чек берушінің төлеуі жөніндегі ... Чек ... ... ... ... ... чек берушінің
қайтару тәртібі;
- Чек беруші мен чек берушінің ... ... ... қою ... ... ... ... рәсімдеу кезінде чек ... ... ... ... ... ... Чек ... немесе оның мүддесін көздеуші тұлғаның жеке басының
кім екендігіне көз жеткізуге;
- Чек кітапшасының мына ... ... ... ... ... ... чек ... аты-жөні немесе атауы;
- чек берушінің (жеке тұлғалар үшін) немесе оның мүддесін көздейтін
тұлғаның (занды тұлғалар ... жеке ... ... ... кім ... бергені;
- чек беруші банктің жеке банктік коды;
- чек ... ... ... ... дейін);
- чек кітапшасын колдану мерзімі;
чек кітапшасындағы санмен және ... ... жазу ... ... ... ... әріппен басталып, санмен жазылған сома бағанындағы бос
орын және жазумен жазылған сомадан кейін асты екі ... ... чек ... ... ... ... тұлға қолы және чек беруші банктің мөрі;
- Чек кітапшасының ... ... ... көрсетіп чек берушінің банкінің банктік жеке кодын
және оның ... ... чек ... ... ... ... ... оның муддесін көздейтін
тұлғаның (заңды тұлғалар үшін) ... ... ... ... ... - чек ... ... нөмірін қою;
- Чек берушінің ... ... ... ... чек ... чек
кітапшасына ие болуға өкілеттік берген тұлға қолының және мөр ... ... ... ... бар ... қабылдауға;
- Чек кітапшаларын тіркеу журналына ... ... ... ... ... туралы келісімде көзделген жағдайларда бір
мезетте бірнеше чек кітапшаларын беруге рұқсат етіледі.
Чек алуға өтініш кәсіпорын ... аға ... ... ... ... ... және жеке ... өзара есеп айырысу кезінде алынған
тауарлы-материалдық құндылықтар және ... ... ... ... ... үшін қабылданады.
Чектер келесі түрлерге бөлінеді:
- есеп айырысу чек кітапшаларының ... ... чек ... чектері.
Мүдделі банктер арасында клиринг палатасының қатысынсыз ... ... ол ... ... ... ... ... Негізгі
клирингтің жұмысы басталғанға дейін чектердің бір ... ... ... және ... ... банктер арасында өткізілетін клиринг ... деп ... ... ... ... ... клиринг палатасында
алдын ала негізгі клиринг басталғанға ... ... ... ... ... ... ... әкелінеді, солардың негізінде чектердің алғашқы
клирингіне қатысатын банктердің таза позициясы есептеліп ... ... ... ... ... таза ... чектердің
негізгі клирингінің нәтижесіне қосылады.
2.5 Есеп айырысудың аккредитивтік нысанының есебі
Аккредитив - банктің бір ... ... ... ... шарт ... қамтамасыз етілген сома шегінде жеке ... ... ... ... ... ... ... операция - банктің күрделі делдалдық операциясы.
Банктер аккредитивтік операцияларды ... ... ... және ... ... үшін ... комиссиялық ақы алады.
Аккредитивтің негізгі түрлеріне ақшалай және құжаттық аккредитивтер
жатады.
Ақшалай аккредитив - бұл клиенттің банкке ақша ... ... ... және осы ... бір ... ... ... аккредитив
ұстаушының сонда көрсетілген соманы төлеуі туралы тапсырысының сәйкестігі.
Құжаттық аккредитив - клиент өтініші және нұсқауы бойынша ... ... ... бойынша, онда көрсетілген бенефициарға немесе оның бұйрығы
бойынша төлем жүргізуге банктің міндеттемесін ... ... ... ... ... ... қойған аудармалы вексель акцепті мен
төлемін немесе ... ... ... ... ... ... аккредитивте көрсетілген құжаттарға қарсы негоциацияны
көрсетеді, яғни сәйкес құжатты көрсеткен кезде төленеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінен кепіл операцияларын өткізуге
лицензиясы болған жағдайда ғана банк ... ... ... ... үшін ... беруші қызмет көрсетуші эмитент ... ... ... ... ... бұйрық берушінің аты және мекен-жайы;
- бенефициардың аты және ... оның ... ... ... ... аккредитив түрі;
- аккредитив сомасы;
- аккредитивтің орындалу шарттары;
- аккредитивке қарсы орындалатын құжаттар тізімі;
- ... ... ету ... тиеу ... ... ... ... бойынша банктік шығындарды жабатын тараптар аты.
Қайтарылатын аккредитив - эмитент-банк бенефициарды алдын ала ... ... ... ... ... яғни оның ... онда
көрсетілген мерзім басталғанға дейін тоқтатылуы мүмкін.
Қайтарылмайтын аккредитив - банк пен ... ... ... ... ... және ... жатпайтын аккредитив, яғни уақыты
өткенге дейін жоюға құқы жоқ ... бір ... ... аккредитив көрсетілген құжаттар эмитент банкке немесе оны
орындаушы банкке ... және ... ... сақталса, онда
қайтарылмайтын аккредитив эмитент банктің келесі әрекеттерді орындауға
нақты міндеттемесін ... егер ... ... төлеуді білдірсе, ұсыну
бойынша төлем жасауға;
– егер ... ... ... ... ... ... ... мерзімдегі төлемді қамтамасыз етуге;
– егер аккредитив эмитент банкке акцепті карастырса, ... ... ... ... ... ... ... және төлем
мерзімі жеткенге дейін оларды төлеу;
– бенефициар ұсынған ... ... ... банк ... ... ... ... мерзімде төлемесе, мерзімінде
акцептеу немесе төлеу. Қайтарылатын ... ... ... жойылуы мүмкін. Аккредитивтер сондай-ақ
жабылган және жабылмаған болып бөлінуі ... ... - ... ... ... ... ... аккредитив - банк есебінен есеп ... ... ... ... операциялар есебі
Вексельдермен операциялар - бұл банк кызметіндегі маңызды бағыттардың
бірі. Біздің елімізде соңғы ... ... ... ... ... ... ... оларды шектеп қолданумен және оларды жүзеге
асырудың бірыңғай механизмінің болмауымен ... ... ... ... жылғы 28 сәуірден ... ... ... ... ... туралы» заңының қабылдануымен жай және
аудармалы коммерциялық вексельдермен операциялар өткізу тәртібі анықталды.
Вексельдер нарығынын ... ... - ... ... ақша қаржыларын қайта
бөлу, бұл кезде коммерциялық және қаржылық вексельдер нарық объектісі болып
табылады.
Вексельдер шығару негізіне жататын ... ... мен ... сондай-
ақ қамтылуына байланысты:
- коммерциялық;
- қаржылық;
- тұрақты вексельдерге бөлінеді.
Коммерциялық вексель тауарларды несиеге сату-сатып алу ... ... ... ... ... алу ... ... жеткіліксіз
болса, сатушыға оның орнына басқа төлем құралы - вексель ұсынылады.
Коммерциялық банктер Қазақстан Республикасы ... ... ... өткізуге құқық беретін лицензиясын ... ... ... ... ... ... ... алады:
• вексельдерді инкассоға қабылдау;
• делдалдық ... ... ... ... инкассоға қабылданған вексельдерді төлеу ... ... ... ... ... ... Бұл
операцияларды банктер вексельдермен операцияны жүзеге асыруға лицензиясы
болған жағдайда жүргізе алады;
• вексель ... ... ... бірі үшін ... қою. ... кепіл операцияларын жүзеге асыруға лицензиясы бар ... ... ... операцияларды вексель есебін жүзеге асыруға лицензиясы бар банктер
жүргізеді. Вексельдерді инкассоға қабылдау үшін инкассат пен сенуші немесе
ремитент-банк арасында ... ... бұл ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Инкассо тапсырмасындағы негізгі мәліметтер:
- инкассоға тапсырма жазу күні;
- сенуші4 аты;
- ремитент банктің аты, ... ... ... ... ... ... бойынша төлеушінің, вексель төлем ... ... ... ... ... төлеуші банктің аты (егер бар болса);
- вексель бойынша төлеушінің ... ... ... мекен-жайы
(жеке тұлғалар мекен-жайы немесе занды тұлғаның орны);
- вексель бойынша төлем мерзімі;
- ... ... ... ... ... ... алу ... вексель бойынша міндетті басқа да тұлғалардың аты-жөні, ... ... ... төлем алу немесе акцепт туралы тәртібі мен тәсілі туралы
нұсқау;
- ... ... ... ... ... ... ... басқа да әрекет қатынасындағы арнайы нұсқаулар;
- ... ... ... ... ... да ... вексель бойынша толық төлемді алған соң, вексельді ... ... ал ... ... кезінде вексель төлеушіге
жіберілмейді. Инкассолаушы банк қандай да бір ... ... ... ... жартылай орындай алмаса, ремитент банкті жедел
хабардар етуі тиіс.
Ремитент-банк өз ... ... сома ... сенуші есебіне
жүргізуі керек. Инкассат инкассо бойынша қызмет көрсете отырып, комиссиялық
ақы алады, мұнда ... алу ... ... шығындары және көрсеткен қызмет
үшін инкассатқа сыйықы есептеледі.
Егер инкассоға тапсырмада көрсетілген ... ... ... ... табу ... болмаса, бұл туралы инкассолаушы банк ремитент
банкті хабардар етуге міндетті. Банк ... ... ... ... ... ... ... ете алады. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... вексельдің төлем орны
ретінде домицильдеуші банктің немесе оның филиалының мекен-жайын көрсетеді.
Домицильдеушіні ... ақша ... ... ету клиент пен
домицильдеуші банк арасындағы келісімде анықталады. Клиент ... ... ... ... ету үшін ... банктік шотынан ақшаны
акцептсіз алу құқын бере алады. Егер домицильдік вексельді төлеу ... ... ... ... ... ... онда банк ... төлемге қарсылық білдіруге, мұндай жағдайда ... ... ... ... ... жай векселъ бойынша төлеушіге немесе
вексель ұсынушыға талаптар қойьшады;
- домицильдік банктік шотында бар ... ... ... ... төлем жасалынады.
Авальшы банк аваль берілген тұлғамен ... ... ... банк ... ол ... ... міндеттемені қандай да бір
негіздемемен, ... ... ... деп санаған жағдайда да, жарамды
болып табылады. Вексельді ... ... ... банк ... ... ... және ... берілген тұлға есебіне вексель бойынша міндетті тұлға
алдында ... ... ... сипатталғандай коммерциялық несиені банктік несиеге айналдыру
дисконттау жолымен жүзеге асырылады, яғни ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жүреді. Вексельдер
есебі банктің ақшалай қарыз міндеттемені төлеу ... ... ... ... ... бұл кезде банкке кредитор құқы жолданады. Дисконт
немесе вексель ... - бұл ... ... ... ... ... төлем мерзімі жеткенге дейін вексель сомасын беріп, ... ... өз ... ... сомасынан пайыз ұстау операциясы. Вексель есебі
деп заң ... банк ... оның ... нұсқауларымен вексельді ұсынуды
(индоссамент) атайды. Бұл ... ... ... ... ... ... болып, ал банк төлемді кабылдаушы кредитор - вексель ұстаушы болып
табылады.
Банк есепке тек жарамды ... ғана ... ... туралы» заң баптарының талаптарына ... ... ... вексельдер жарамды болып есептеледі.
Есепке ұсынылған жай ... ... ... деректемелер
көрсетіледі, аудармалы вексельде ... ... мен оны жазу ... вексель аты кұжаттың мәтініне ... және бұл ... ... ... анықталған соманы төлеу туралы бұйрық;
- төлем мерзімін көрсету;
- төлем ... ... ... ... аты ... ... ... бойынша төлем жасалатыны;
- вексельді жазу күні және орны;
- вексель беруші қолы;
- аудармалы вексель үшін жай ... ... ... ... ... ... ... банктер вексельдерді есепке қабылдаудың келесі
құқықтарын белгілейді:
- ... ... ... ... ... қойылатын талаптар;
- вексельдің нотариалды бекітілген көшірмесі;
- вексель коммерциялық екендігін ... ... ... ... жай ... ... ... ұстаушының және аудармалы вексель
бойынша төлеушінің, сондай-ақ вексельді ... ... ... ... ... ... бар ... дәлелдейтін құжаттар;
- вексельді қайта есепке ұсынатын тұлға сенімхаты;
- заңға сәйкес гербтік алымның төленгендігін дәлелдейтін құжат.
Ұлттық банк вексельдерді ... ... ... ... банктен өтініш
пен қажетті құжаттарды алған соң банк пен төлеушінің төлем қабілеттілігіне
талдау жасайды, ... ... ... ... өз ... ... ... факторларды карастырады.
Ұлттық банк өз есебіне вексельдің түпнұсқасы мен ... ... ... ... ... кешіктірмей, банк есебіне дисконт
сомасын, пошталық және басқа да шығындарды ұстай отырып, вексель ... банк ... ... ... келесі критерийлер бойынша
жіктеледі:
- вексель бойынша төлеуші;
- төлем орны бойынша (Ұлттық банктің ... ... ... Ұлттық банк филиалының мекен-жайы бойынша);
- төлем мерзімдері бойынша (айы және күні ... ... да ... ... бойынша.
2.7 Банктік карточкалармен есеп айырысу есебі
Банктік карточкаларды ... ... ... ... ... карточка ұстаушы, сауда ұйымы, эквайрер, төлем ұйымы, есеп айырысу
банкі.
Банктік карточка эмитенті - бұл банктік карточканы ... ... ... ... ... Банктік карточканы ұстаушы - оны қолданушы
жеке тұлға.Сауда ұйымы - заңды тұлға ... жеке ... ... ... арасындағы келісімге сәйкес, эквайрердің тауар ... ... ... ... ... төлеу үшін тапсырылған
құжаттары бойынша жауаптылықта болады.
Төлем ұйымы - ... ... ... ... ... ... ережелерді бекітетін занды тұлға болып табылады. Төлем жүйесі ... ... ... карточкалармен операцияларды демейтін
коммуникация және ... ... ... Төлем ұйымдары әдетте банктік
карточка түрлерін сәйкестендіретін қызмет көрсету белгілерінің құкығына ... ... ... сондай-ақ тиісті төлем жүйесінің техникалық қалыптасуын
қамтамасыз етеді.
Есеп айырысу ... ... есеп ... ... - ... ұйымымен
жасалған келісім негізінде эмитент пен эквайрерлер арасындағы өзара есеп
айырысуды ... ... ... ... екі ... ... ... кредиттік және дебеттік
Халықаралық төлем ұйымдарының кредиттік карточкаларының дебеттіктен
айырмашылығы ... ... ... байланысты. Дебеттік
карточкалармен операция барлық уақытта авторландыруға ... ... ... ... ... жатқызылмайды.
Банктік карточканы қолданып тауар ... ... ... ... ... сауда ұйымының кассиріне береді. ... ... ... ... ол үшін ... эмитенттері мен бұл орталықта
карточка ұстаушының банктік шотының жағдайы туралы ... ... ... ... ... - ... ұстаушының төлем
қабілетіне көз жеткізу. Авторландыру екі ... ... ... ... ... ... ақша беру кезінде барлық операция автоматты режимде
жүргізіледі. Ұстаушы банкомат клавиатурасында ... ... ... ... - ... ... құпия сәйкестендіру кодын
тереді. ДСН электронды ... ... ... ... ... Егер ДСН ... терілсе, ұстаушы белгілі бір сома көлемін алуға
мүмкіндігі бар. Банкомат авторландыру рәсімін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... жағымды жауап
алынған жағдайда банкомат ұстаушыға ... ақша және ... ... ... ... ... сәйкестендіргіштері;
- операция өткізу күні;
- операция валютасы;
- операция эмитентінің авторландыруын белгілейтін код;
- банктік карточка деректемелері.
Банкоматтар - пластикалық ... ... ... кезінде
қолма-қол ақшаларды инкассолайтын және беретін банктік автоматтар.
Банкоматтар келесі негізгі операцияларды жүзеге асырады:
1) шотындағы қалдықтар туралы ... ... ... ... ақша ... банкомат үшін оның сандық деңгейіне және үздіксіз жұмыспен қамту
қажеттілігіне байланысты, бір кезекте оның ... ... ... ... ақша лимиті белгіленеді.
Банкоматпен жүргізілетін операциялар есебі үшін, банкоматтағы
операциялар есебінің ... ... оған ... ... ... ... ақшамен қамтамасыз ету тұтыну көлеміне
байланысты. Банкомат үшін қажетті қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... кассир бекітілген тәртіпте касса
меңгерушісінен ... ... ... салу және ... алу касса
бөлмесінде жүзеге асырылады. Тексергеннен ... ... ... кассетаға
салады, кілтпен жабады және пломб қояды.
Кассетаға банк ... ... ... ... ақша ... сомасы, күні және қолдары, ... жеке ... ... толтырған соң касса меңгерушісі инкассаторға инкассаторлық бағыт
парағын жазады. Инкассатор бағыт парағын және кассетаны алады, ... ... ... және ... деректемелерді тексереді.
Кассетамен ... ... ... ... және ... ... ... қолхат қалдыра отырып банкомат сейфінің және
оны басқару модулінің кілті, сондай-ақ кіру карточкасы беріледі. Кассетаны
жеткізген соң ... кіру ... ... ... ... ... ... ақша қалдығымен алады, орнына жаңа кассетаны
қойып, бағыт парағындағы деректер бойынша банкоматты басқару ... ... ... саны мен ... туралы ақпаратты енгізеді.
Алынған кассеталарды, ... ... және ... ... ... банкоматтарды толтыру және босату ... ... ... бере ... ... тапсырады.
Жұмыс күні соңында касса меңгерушісі банкоматтарға толтырылған қолма-
қол ақша сомасы туралы есеп ... және ... ... ... күн есебіне тіркейді. Кезеңмен айына кем ... бір ... ... босату жасалынады.
Депозиттік банкоматтарды қолдану кезінде инкассатор ... ... бар ... клиент шотына қосу үшін салынған ақшасы бар
конверттермен қоса әкеледі. ... ... ... ... ... соманы банкоматтарды басқару жүйесінен алынған
мемориалды ордер деректерімен салыстырады.
Банктік карточкалар қолданылатын операциялар ... ... ... -
электронды немесе қағаз жеткізушіде үрдісті ... ... және ... ... (эмитент, эквайрер, есеп айырысу банкі) ұйымдармен
белгілі ... ... ... ... және ... ... ... операциялар бойынша екі және одан да көп ... ... ... ... ... ... бойынша операция өткізуге
негіз болады. Келтірілген анықтамада көрсетілгендей, төлемдер тізімі есеп
айырысу құжаты статусына ие.
Эквайрердің төлемдер тізімі арнайы ... ... ... ... төлем жүйесіне жіберіледі. Осы рәсім ... ... ... ... тізімін құрады, онда белгілі эмитент ұстаушылары
банктік карточканы қолданып ... ... ... ... ... төлем тізімі өткізілген операциялар ... ... өтеу үшін ... ... ... ... - эмитент пен
эквайрер арасындағы есеп айырысуды реттеуге қатысады. Көрсетілген есеп
айырысулар ... ... ... есептеу) әдісімен жүргізіледі және
әдетте ... ... ... Оның мәні - әр қатысушы банк
үшін оның барлық қатысушысына жіберген және ... ... ... туралы
барлық тапсырмалардың жалпы көлеміне қатысты бірыңғай дебеттік немесе
кредиттік сальдоға келу. Мұндай ... ... ... дебеттік
және кредиттік сальдоның аталуы - «таза сальдо» немесе «таза позиция». Бұл
кезде әр эмитенттің ... ... ... және ... төлем
жүйесі болып табылады.
Клиринг өз алдына операцияға қатысушы тараптардың өзара талап пен
міндеттемелерін есептеуге негізделген қолма-қол емес есеп ... ... ... ... барлық есеп айырысулар өткізілетін арнайы шот
ашуды білдіретін бірыңғай шоттар жүйесі бойынша жүзеге асырылады.
Карточкалық ... ... ... ... көмекші
есеп деп аталатын жүйесінің көмегімен жүргізіледі. Оны ... ... - ... ... және сауда нүктелерімен жүргізілетін
операциялардың көмекші есебіне бөлуге болады.
Клиенттер шоттарының көмекші есебі карточка ... ... ... ... ... ... шоттар бухгалтерлік ... ... бас ... кітапта және соған сәйкес банк
балансында бейнеленетін жеке карточкалық шоттарға ... ... ... операцияларға көмекші есебінде сауда
нүктелерінің барлық жеке шоттардың жалпы сомасы бас бухгалтерлік ... ... есеп ... ... сәйкестенуі тиіс.
Қолмен және авторландырудың автоматтандырылған режимінде карточкаларын
қолданып, клиринг және ... ... ... есеп ... ... мыналарды орындайды:
- келісім жасаған клиенттерден слиптерді қабылдайды және өңдейді;
- банктің үрдістік орталығының ... ... файл ... ... ... ... сыйақыларды ұстай отырып клиенттің
банктік шотына ақша сомасын ... ... ... ... ... банк ... қосады.
Карточкалық операциялар сауда және қызмет көрсету кәсіпорындары арқылы
жүргізіледі.
Қорытынды
Курстық жұмысты қорытындылай келе қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды
ұйымдастыру мынадай талаптарға сәйкес келуі ... ... ... ... ... ету ... ... айналымына жағдай жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... ... ақшалармен есеп айырысулардың өз уақыттылығы,
яғни уақытында есеп айырысуға тиісті.
Төлемнің жедел түрде қамтамасыз етілуі, төлеушіде ... ... ... ... ... ... ... классты өтімділік
қаражаттарға: ұзақ мерзімді, орта ... және ... ... ... ... сол ... оларды ұйымдастырудың сондай формалары
жатады.
Төлемдердің жедел түрде қамтамасыз етілуінің әр ... ... ... ... ... ... ... есебінен қосқан қаражаттар түрінде).
Төлемдердің алдағы уақыттарда қамтамасыз ... ... ... ... ... сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың барлығының төлем қабілеті мен несиелік қабілеттігін нығайта
түседі.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... аталған
қағидалар бір-бірімен өзара тығыз байланысты. Сондықтан да, бұл қағиданың
біреуінің бұзылуы басқаларының бұзылуына жол береді.
Демеқ қолма-қолсыз ... есеп ... ... — бұл ... есеп ... жүйесініц конструктивтік қасиетін немесе қолма-
қолсыз ақшамен есеп айырысуда ақшалардың ... ... ... ... ... ... тізімі
1. Кушенова Баян Анпюреевна “Ақша, несие, банктер, валюта ... ... ... ... Серiк Биханұлы “Ақша айналым және несие ” Алматы 2004 ж
3. Қ.Қ.Илиясов, С.Құлпыбаев “Қаржы” ... ... ... ... ... ... Алматы экономика 2001ж
5. Мақыш Серiк Биханұлы “Коммерциялық банктер операциясы” Алматы 2004
Марлет Баспасы
6. ... ... ... законодательства в РК и практика
его применения. Материалы семинаров. Том 1. Алматы: ... ... и ... ... Под ред. ... М: ... и
биржи”, 1998 г.-471с.;
8. Банковское дело: ... ... ред. ... ... и ... ,1996.
9. Банковское дело. Под. ред. О.И.Лаврушина. Москва,1998
10. Банковское дело. Г.С.Сейкасымова. Алматы/қаржы – қаражат., 1998.
11. Банковское право РК. Учебник. ... Л., ... Д. ... ... ... Қ.К.Күлiмжанов, З.М.Әжiбаев, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жошпаева
“Қаржылық есеп” Алматы экономика 2001ж
13. Ғ.С.Сейiтқасымов ... учет и ... в ... ... Р.Қ ... “Банктегi бухгалтерлiк есеп және есеп берулер”
Алматы 2000 ж

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Толық құнды, толық құнсыз қағаз несиенің мәні мен қызметтері28 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша өндіріс элементінің дамытудың теориялық және практикалық негіздері, Қазақстан Республикасында қазіргі ақша айналымын тұрақтандыру мәселелері50 бет
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
Ақшаның маңызы мен қажеттілігі, шығуы34 бет
Қазақстандағы қолма-қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру19 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь