Қазақстандағы еңбек нарығы

Кіріспе
І.бөлім. Қазақстандағы еңбек нарығының әлеуметтік мәселелері.
а) жұмыссыздық деңгейін төмендету шаралары.
б) еңбек нарығының әлемдік үлгілері.
ІІ.бөлім. Еңбек нарығының қалыптастыру мен әлеуметтік жағдайын көтеру.
а) еңбекпен қамтамасыз ету саясаты.
б) жұмыссызық түрлері.
Ш.бөлім. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы.
а) еңбек нарығының қалыптасуына әсер ететін факторлар.
б) жүмыстың түрлері.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Нарықты экономиканың және нарық қатынастарының ең маңызды жағы адамдардың еңбек қызметтерін толассыз жандандыруында. Еңбектің табиғаты, қоғам дамуындағы рөлі өзгермесе де, әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси сипаты жағынан байланыссыз болса да нарықтық экономика кезеңінде еңбек қатынастары, еңбекті басқару, еңбекті қолдану түбегейлі өзгереді. Егер нарық қатынастары еңбек әлеуетінің нәтижесіне, еңбек өнімділігінің сапасына, адамдардың еңбекке деген көзқарасының өзгеруіне әсерін тигізбейтін болса, онда нарықты экономика өзінің жоғары деңгейлі мәнін жоғалтқан болар еді.
Нарықты экономика кезеңінде адамның кез келген еңбек қызметі, атап айтқанда, ой-қуаты, энергиясы, уақыт шығындары нысанына, жұмыстың тәсіліне қарамай еңбек болып есептеледі. Еңбек қатынастарында еңбек уәжін де атап айту қажет.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңында "еңбек қатынастары -тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық шарттар негізінде белгілі бір еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар" - делінген.
Сонымен қатар нарықты экономика еңбек нарығы мен жұмыс күшінің қажеттілігінен туындайды. Қызметкерлер жұмыс күшін өздері жұмыс берушілерге сатылады. Олар нарықта еңбегін мамандығына, талабына, сапасына, еңбек қабілетіне, біліктілігіне қарай бағалайды. Нарық болса, сұранысқа байланысты жұмыс күшінің иесі ретінде, бәсекелестік кең жайылған шақта сапасын, жұмыс қабілеттілігін, мамандығын жоғарылатуға тырысады. Олай болмаған күнде жұмыссыздар санының көбейту қаупі туады.
Нарық жалдау қатынастарын да қарастырады, одан барып жұмысқа орналасу мәселелрі туады. Жалданатын жақ жалданатын жұмыскерлерге қойылатын
талаптарында өзіне қажеттілігіне, оның жай-күйіне, біліктілік-мамандық деңгейіне, жынысы, жасы, сипаттамасына моральды - психологиялық мінездемесіне қарай қабылдайды. Жалданатын жақ төленетін еңбекақы деңгейіне, еңбек жағдайларына жұмыс орнының мамандығына сай келуіне, еңбектің бағалылығына, жұмыстың сапалық - психологиялық ахуалына, басқарушының мәдениеттілігіне қарай зерделейді. Егер сұраныс пен ұсыныс дәлме-дәл келсе жал туралы келісім шешіледі.
Еңбек қызметі процесінде еңбек қатынастары өзара келісім - шарт арқылы реттеледі. Өзара шарт - бұл жалдаушы мен жалданушы арасындагы қысқа мерзімге тұжырымдалатын келісім. Егер өзара шартта көрсетілген талаптар орындалмайтын болса, келіспейтін жақ тоқтатуына болады.
Еңбек қатынастарындагы өзара шарттық бәсекелестікпен қатар тапшылықтың жұмыс орнын қамтуы нарық экономикалық тұтқасы. Мұның өзі қызметкердің еңбек өнімділігінің өсуіне, жогары нәтижеге жетуіне, оның еңбек ұжымының және жолдауының алдында жауапкершілігін күшейтуіне әсерін тигізуі ықтимал.
1) "Еңбек нарығы жэне жұмистен қамту" Ақикат 2000 ж.№7, 33-45 бег.
2) "Еңбек нарығы елді еңбекпен қамту" Қаржы-қаражат 1999ж. №5, 37-39 бет.
3) "Жұмыссыздық жэне жэрдемақы: Республиканың еңбек нарығындағы жағ, ій өте күрделі" "Жас Алаш" 1998жЛ09.
4) "Нарықтық экономикада дамыған елдер өнеркэсібіндегі салыстырмалы еңбек құқығы мен өндірістік қатынастар."Редакторлары: Р.Бланпэйн, С.Энгельс -Алматы: Дәнекер, 1999ж.732 бет.
5) Нарықты экономикань негіздері: оқу методикалық ралы
Ақтөбе, 1993ж.2-болім 108-6
6) Рыночная экомомика Казахстана: проб овления и развития. В двух
томах, под.ред.М.Б.Кенжегузина Том 2 - Алматы, 2001г 388с.
^7) "Кедейлік, жұмыссыздық бір қасірет" Ақиқат- 2001ж.№3,18-23бет.
8) Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы заңы: Алматы: Жеті Жарғы,200ж.120б.
9) Нарықтық экономика эліппесі Алматы: Қазақстан 1995ж.96бет. Редакторы:М.Әкімжанов.
10) Нарықтық экономидағы қаржы қаражатпен қамтамасыз етілуі.226
бет,1999ж.
11) Сэлімбаева Б.Қ., Досхожаев Д.Т. Еңбекті мөлшерлеу оқу құралы - Алматы:
Экономика 2001ж,120-бет.
^12) Я.Әубэкіров. Экономикалық теория неі ; Алматы, 1998ж,497
бет.
13) Друкер Питер. Нарык: гопжарып, алға шън рактика мен принциптер орыс тілінен аударғандар Р.Шаймерденов, М.Бөлекбаев, Алматы:1994ж,320бет
14) Халықаралық экономика ық қатын і Алматы: 1998ж. 192бет. Байгісиев М.
15) Н.Қ.Мамыров. Хал ы экономикалык қатынастарюқу құралы -
Алматы: Экономика,1998ж.1 77бет.
        
        Жоспар
Кіріспе
І.бөлім. Қазақстандағы еңбек нарығының әлеуметтік мәселелері.
а) ... ... ... ... еңбек нарығының әлемдік үлгілері.
ІІ.бөлім. Еңбек нарығының қалыптастыру мен әлеуметтік ... ... ... ... ету ... жұмыссызық түрлері.
Ш.бөлім. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы.
а) еңбек нарығының ... әсер ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Нарықты экономиканың және нарық қатынастарының ең маңызды жағы адамдардың
еңбек қызметтерін толассыз ... ... ... ... рөлі ... де, әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси
сипаты жағынан байланыссыз болса да ... ... ... ... ... басқару, еңбекті қолдану түбегейлі өзгереді. Егер
нарық қатынастары еңбек ... ... ... ... адамдардың еңбекке деген көзқарасының өзгеруіне әсерін
тигізбейтін болса, онда ... ... ... ... деңгейлі мәнін
жоғалтқан болар еді.
Нарықты экономика кезеңінде ... кез ... ... қызметі, атап
айтқанда, ой-қуаты, энергиясы, уақыт ... ... ... ... еңбек болып есептеледі. Еңбек қатынастарында еңбек уәжін де атап
айту қажет.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» ... ... ... ... жеке ... және ... ... негізінде белгілі бір
еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс ... мен ... ... - ... ... ... ... еңбек нарығы мен жұмыс күшінің
қажеттілігінен туындайды. Қызметкерлер жұмыс күшін өздері жұмыс ... Олар ... ... ... ... ... еңбек
қабілетіне, біліктілігіне қарай бағалайды. Нарық ... ... ... ... иесі ретінде, бәсекелестік кең жайылған шақта
сапасын, жұмыс ... ... ... ... Олай
болмаған күнде жұмыссыздар санының көбейту қаупі туады.
Нарық жалдау қатынастарын да ... одан ... ... ... туады. Жалданатын жақ жалданатын жұмыскерлерге қойылатын
талаптарында өзіне қажеттілігіне, оның жай-күйіне, ... ... ... сипаттамасына моральды - психологиялық
мінездемесіне қарай қабылдайды. ... жақ ... ... ... ... жұмыс орнының мамандығына сай келуіне,
еңбектің бағалылығына, ... ... - ... ... ... ... ... Егер сұраныс пен ұсыныс
дәлме-дәл келсе жал туралы келісім шешіледі.
Еңбек қызметі процесінде ... ... ... ... - шарт ... ... шарт - бұл ... мен жалданушы арасындагы қысқа
мерзімге тұжырымдалатын ... Егер ... ... көрсетілген талаптар
орындалмайтын болса, келіспейтін жақ ... ... ... ... ... ... ... тапшылықтың
жұмыс орнын қамтуы нарық экономикалық тұтқасы. Мұның өзі қызметкердің еңбек
өнімділігінің өсуіне, жогары нәтижеге жетуіне, оның ... ... ... ... ... ... ... тигізуі ықтимал.
Егер екі жақ бір - біріне сенімділік білдірсе өзара ... ... ... шарт ... ... ... ... нарыгыныц әлеуметтік мәселелер.
Қазақстан Республикасы нарықтық қарым-қатынасқа көшіп жатқан кезеңінде
көптеген күрделі мәселелерді дәйекті ... тура ... ... бірі ... нарқын қалыптастыру және дамыту.
Еңбек нарқының негізгі мақсаты - еңбек ресурстарын жүмыспен тиімді және
нәтижелі қамту. ... ... ... ... ... аса ... әрі
мемлекеттік маңызды мәселе. Нарыққа бет алған сайын бұл мәселе экономикалық
өмір ... ... жэне ... қойылган саяси-экономикалық және
әлеуметтік мақсаттарга жетудің шартты жағдайларының бірі.
Сонымен қатар еңбек нарығында бүгінгі күнге ең ... ... - ... жұмыспен қамту ғана емес, оған жүмыссыздық та кіреді. ... шешу үшін ең ... ... ... ... ... ... сонан
соң ондағы болып жатқан өзгерістерді бағалап, әрбір аймақтың өзіндік
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... жүйесін жетілдіру
қажет.
Жұмыспен тиімді және нәтижелі қамту, ... ... ... ... ... ... ... оның ерекшеліктерінен бейнелейтін
сапа белгісі. Жүмыспен тиімді қамту әрбір елдің, нақтылы даму кезеңдерінің
деңгейіне сай жүмысқа жарамды ... ... және ... ... ... ... мен ... және территория бойынша бөлудің
және ... ... ... ... ... ... ... Республикамызда еңбек нарығын қалыптастырудың және ... ... осы. Олай ... ... Республикасының нарықтық
қатынасқа өту кезеңіндегі еңбек нарығын құрудың ауданы ... ... ... ... мәселелерді шешудің барысы қалай?
Қазіргі жағдайда, нақты және анық айтатын ... ... ... жөнінде
әңгімелеу әзірше ертерек. Еңбек нарығын қалыптастыру және дамыту бірнеше
кезеңдерден түратын және белгілі бір мерзімді ... аса ... ... ... экономикалық-әлеуметтік әртекті кешенді процестердің жиынтығы.
Осы айтылғандар өзара әсер ететін үндес және сабақтас жатқан ... ... ... және дамыту барысында Республикамыздың тарихи
дамыту белестерін, дәстүрін, тәжірибесін, аймақтың ерекшеліктерін әр ... ... ... ... Республикасының қазіргі жағдайында еңбек
нарығының қалыптасуына саяси ахуал, экономикалық-әлеуметтік даму, нарықтық
инфрақұрылымдар, ... ... ... ... тікелей
әсер етіп отыр. Қазір саяси ахуал және ұлтаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... тура ... Осы мәселе жөніндегі бүкіл әлемдік үлгіге бет алуымыз тарихи маңызы
бар жұмыс, еңбек нарығын дамытуға берері мол ... ... ... жэне ... ... ... ... дамуы. Осы дамудың деңгейі мен қарқыны нарыққа өту ... ... ... мен ... ... оңды сипатқа жэне
нәтижелерге әлі де болса қолымыз жетпей тұр. Экономикалық өмірдің ... ... оңай тиіп ... жоқ. ... ... тұрақтандыру күн
тәртібіне өткір қойылып отыр. Халықтың күн көріс әрекеті сырғақ ... ... ... ... ... жүзеге асуы өте баяу, заман талабынан
әлде қайда төмен жатыр. Республикамыздағы нарықтық инфрақұрылымдардың дамуы
қандай да бір жеңіл-желпі ... ... ... Осы ... ... ... белгілі дәрежеде тосқауыл болуда.
Еңбек нарығының дамуына әсер ететін келесі жағдай - демографиялық ... ... ... ... ... тән ерекшеліктері бар. Атап
айтқанда, өмірге келетін сәбилердің деңгейі ... ... ... өмір сүру ... ұзақтығы аздап та болса азайды, жасы ұлғайған
адамдардың үлес салмағы өсті және он жеті ... ... жас ... ... ... салыстырмалы түрде жоғары. Қорыта ... ... ... ... өсімі (демографиялық процесс)
прогрессивті типте. Демек, экономикалық және мәдени дамуға қажетті еңбек
ресурстарымен қамтамасыз ... ... ... нарығын дамытуда аймақтық ерекшеліктер
бар. Тұрғындардың көпшілігі ауылдық жерде тұрады, үй ... үлес ... ... ... Қазақстан аймағында еңбекке
жарамды адамдардың 28,5% пайызы үй шаруашылығында жүмыс істейді. Кейбір
жекелеген облыстар мен ... бүл ... ... ... Үй
шаруашылығында жүмыс істейтіндердің кәсіби білімі және біліктілігі
қажеттілікпен көбі ... ... еске ... ... ... ... жеке ілгері дамып кетуі қалыптасуына және ілгері дамып кетуіне
тигізіп отырған әсерін ... қиын ... ... ... ... ... келесі ахуалды мәселесі -
жүмыссыздық. Негізгі себебі ондірістің бүтіндей немесе жартылай тоқтап
қалуы. Өндірістен қол үзіп ... ... ... ... армиясының
қатарын молайуы жөнінде айта кететін ақиқат бар. Ол-нарықтық қатынас
жағдайында осы процестің үнемі және ... ... ... ... ... қатынастан туындайтын объективті процесс, ... ... ... қашып қүтылған емес. Экономикалық өмір
шынысының тағы бір шындығы бар. Ол - жүмыссыздықтың ... ... ... Бүл жөнінде осы мәселені арнайы зерттеушілер бір пікірге келе алмай
отыр. ... ... ... ... мен шегі мәңгілік емес,
өзгермелі шама, барлық мемлекетте ... ... ... ... ... Әрбір жеке мемлекеттің өркендеу белестеріне ... ... ... ... оптималды деңгейі болуы
қажетті жэне шартты жағдай. Мақсат - ... жэне ... ... ұмтылу
жэне оны қалыптастыру. Осыған орай, Республикамызда кезек күтпейтін
мэселеледің бірі ... ... ... ... ... есептеу
жэне таратып берудің ыңғайлы қарапайым жүйесіне көшу және т.б.
Қазіргі кезде Қазақстандағы ... ... ... жағдайы, соңғы
жылдары едэуір шиеленісіп нашарлауда. Қазіргі кезде ... ... ... өсіп бара ... ... ... жас адамдардың
мүмкіндіктері шектеулі, бәсеке ... ... ... халық
категориясымен салыстырғанда.Деректерге сүйенсек,Қазақстандағы жастардың
жалпы саны 2008 жылғы 1 ... ... ... 4.5 млн-ға
жуықтаған.Қазіргі заманғы қазақстандық қоғамның ... ... ... ... ... ... жалпы санының 27.8 %-ын
құрайды.Тағы бір дәйек, ... ... 20 ... ... ... Статистика агенттігінің мәліметі бойынша 15-24
жастағылар арасындағы жұмыссыздар үлесінің жалпы саны 18.5 ... ... ... ... ... жылға қарағанда 30.9 мың адамға немесе
26.6 %-ға төмен.Сонымен қатар,Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... ... жылы жұмыспен
қамту органдарына жұмысқа орналасуға көмек ... 70.1 мың адам ... ол ... ... ... децгейін төмендету шаралары.
Жүмыссыздық деңгейін төмендету үшін елімізде жасалып жатқан шаралар өте
көп, солардың бірі 1996 жылғы ... ... ... ... реканструкцияп банкінің қаржыландыруымен жасалған шараның басты
себептері:
1) Жүмыссыздық деңгейін төмендету;
2) Кедейшілікпен күрес;
3) Орта және ... ... ... ... ... түратын адамдардың элеуметтік жағдайын көтеру;
5) Жалпы үлттық өнімді ... ... ... алты ... ... осы ... деңгейі оте жоғары еді. Бүл облыстар Оңтүстік
Қазакстан облысы, Қызылорда, Жамбыл, Қарағанда, Алматы, Шығыс Қазақстан ... ... Бүл ... ... ... кредит" беру арқылы, ал шағын
кредит сол жергілікті "Еңбек биржасында" түратын ... ... ... ... ... үш түрге бөлінді:
1) 400 доллардан 800 долларға дейін берілді.
2) 800 доллардан 3000 ... ... ... 3000 доллардан 15000 долларға дейін берілді.
Осы аталған ... ... ... ... ... екінші жэне
үшінші мөлшерлі кредит беріліп отырды. Ал кредит берілуінің ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап,
келесі жылдың сол күніне дейін берілді, ал ... ... ... бір жылдан, үш жылға дейін берілді, ал үшінші молшерлі кредиттің
мерзімі үш ... бес ... ... ... Бүл ... ... ... жэне бизнес колемінің үлғаюына ... ... ... ... ... ... дамуы байқала бастады,
жүмыссыздық ... 30% ... ... ал ... ... онімнің
көрсеткіші 8-15% пайызға дейін көтерілді. Осы аталған шаралар онды нэтижеге
көрсеткеннен кейін, ол Қазақстанның ... да ... ... ... ... тек қана, 1996 жылы ғана емес, кейінгі жылдарда да ... бүл ... ... ... ... ... ... шараларды қаржыландырушылар жылдан-жылға көбейіп бара ... ... ... элемде үш үлгісі бар олар:
б) ецбек нарыгының элемдік үлгілері.
1) Жапондық еңбек нарығының үлгісі;
2) Американдық (АҚШ) еңбек нарығының үлгісі;
3) ... ... ... ... ... елдер экономикасы дамыған елдер, бірақ та қандай да ел
болмасын барлық елдерде жүмыссыздык ... ... ол ... ... ... ... экономикасы дамыған елдерде жүмыссыздық деңгейі
төменірек болады, дамушы елдерге қарағанда, ал экономикасы өтпелі кезеңдегі
елдерде жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... Қорыта айтқанда жұмыссыздық мэселесі, галамдық ... ... ... ... ... оның деңгейін төмендете аламыз.
Американдық моделіне экономиканың бәсекелестік жағдайын қолдау саясаты,оның
аса орталықтануына жол ... ... ... жеке ... ... мақсат етуге игеру тән.Қызметкерлер
кәсіпорындар арасында жиі алмасады,оқу орындарында кәсіптік даярлау толық
болады,кәсіпорындар ... ... ... ... азайтуға
тырысады.Кәсіпорындарда жалақы шартпен,ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... қорларына кәсіпорындар мен
қызметкерлер әрқайсысына бөліп ... ... ... ... ... ... ... салық төленген жалақының белгілі
бір пайызы ретінде алынады.Осындай саясаттың нәтижесінде қызметкерлердің
территориялық және ... ... ... ... ... ... ... болады.Мұның барлығы бұл елде сырт
рыногы басым екенін көрсетеді.
Жапондық ... ... бір ... ... ... ... ... қызметкерлер осы жүйе бойынша еңбекпен қаматамасыз етілуіне
кепілдеме ... ... ... бекітілмеген, жалданған қызметкерлер
мен кәсіпкерлердің ұзақ жыл бойы қатынастарынан туған нәтиже. Мұндай жүйені
кәсіподақтар ... ... түзу ... ... ... ... ... және қызмет ісейді. Фирма қызметкерлердің
кәсіптік ... мен ... ... ... олардың
еңбекке, жұмыс сапасына дұрыс көзқарасын тәрбиелейді. Өз ойымен қызметкерді
бір жұмыс орнынан ... бір ... ... ... ... ... деңгейі қызметкердің стажы мен ... ... оның ... мен ... ... ... болды.Мұндай еңбек рыногын жабық ішкі ... ... ... ... ... ... әкелік
қамқорлықпен қарауы, олардың өндірістен тыс өміріне ... ... және ... ... ... ... ... сипаттайды. Бұл
жерде сапа үйірмелері үлкен роль атқарады. Кейінгі жылдары Жапонияның үлкен
экономикалық дағдарысқа душар болғаны белгілі. ... ... ... бойы ... ... ... өзгертеліп жатыр, тұрақты жұмыспен
қамтылатын адамдар саны азаюда.
Шведтік ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуі.Мемлекет органдары қызметкерлерді кәсіптік дайындау
мен қайта дайындау, жұмыс орнын жасау, ... ... ... бос ... табу үшін ... ... және ... беру, жаңа жұмыс орнына жету
үшін жәрдем ақша беру арқылы жұмыс күшінің бәсекелестік қабілетін ... ... ... Осы ... ... ... елдерге қарағанда көп қаражат
жұмсайды. ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда, шек қойылған салық ... ... ... ... ... ... әлсіз топтарын қолдаумен
т.б.
Кейінгі кезде ресейлік модель туралы әңгіме ... ... ... ... ... ... ... оның сыртқы еңбек рыногына жақын
екенін байқатады. Мысалы, жұмыс күшінің жылжымалдылығы осы уақытқа дейін
өте ... ... және ... ... дайындауда мемлекет оқу
орындарының ролі әлі де ... ... ... салыстырғанда, еңбек рыногын
қалыптастыруда біраз алда.Жұмыс ... ... ... әр ... ... жеке меншіктегі оқу орындары кәдімгідей үлкен роль
атқарады.Ал ... ... ... ... ... мен
коммуналдық шаруашылық саласында реформа жасалғанына ... жыл ... ... ... ... ... реформа, Ресейге қарағанда, жақсы
нәтижелер беріп отыр. Сондықтан, екі елдегі еңбек ... ... ... ... ... ... ... жатыр.
//. Еңбек нарыгын қалыптастыру мен әлеуметтік жагдайын көтеру
Қазіргі кезде Қазақстан тұрғындарының ... ... ... салаларында, әсіресе кәсіпорындарда, ... және ... ... 2001-2005 жылдар бойы экономиканың салаларындағы
жалпы еңбекпен қамтамасыз етілгендердің жылдық орташа шамасының ... ... ... ... ... еңбектің потенциалын жалпы сандық
және сапалық қолайсыз уақыттында өтті.
Республиканың аграрлық секторындағы өндіріс колемінің ... осы ... ... ... етілуіне қатты ықпал жасады.
Нарыққа өту өндіріс көлемінің түсуіне орай ... ... ... үшін қолданылған жасырын жұмыссыздық, ... ... ... жэне ... ... қалыптан тысқарғы еңбектің
(пшелноктары'\ патентсіз сауда ... т.б.) жэне ... ... ... ... құбылыстардың пайда болуымен қатар жүрді.
а) еңбекпен цамтамасыз ету саясаты.
Аталмыш ахуал еңбекпен қамтамасыз ету саясатын ... ... ... ... ... ... Еңбекпен қамтамасыз етуде альтернативті, экономикалық сектордың
мемлекеттен тысқарғыларын дамытудың жағдайын жасау мен ... ... ... ... ... ... мен
босатылғандарды элеуметтік ... үшін ... ... ... ... реттеу;
* Еңбек еіуге жарамды тұрғындардың кэсіпкерлік жинақтауларына
жұмыссыз азаматтар мен еңбекпен ... ... ... оқып - ... ... арттыру мен колемін кеңейту
жолымен көмектесу, босатылған қызметшілермен жеделдетіп үйрету жэне
қайта даярлықтан откізуді іске ... ... ... ... - ... инфрақұрылымын дамыту;
* Жүмыссыздарды әлеуметтік қорғауды мемелекеттік кепілдік пен
нормативтердің жүйесінің ... әр ... ... шектерді
қамтамасыз ету;
* Еңбек нарығының жедел жүйесінің мониторингін жасау.
Қазақстан Республикасының еңбекпен қамтамасыз етудің бірінші бағдарламасы
1991 жылдың маусымында ... және ... ... ... дэстүрлі қалыптарынан басқа (жүмыссыздық бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... үйымдастыру),
еңбекпен қамтамасыз ету қызметтері арқылы шағын кэсіпорындарға орналыстару
мен ... ... ... бөлу ... ... салынған болжамдар озін-өзі ақтамады. Жүмыссыздардың
еңбекпен қамтамасыз ету қызметтеріне арызданған 185-мыңның әрбір екіншісі
ғана еңбек орнымен ... ... 45% - ... оқуға жэне қайта
даярлықтан өтуге жіберілді, 34% - жүмыссыздық бойынша ... ... ... 12% - ... ... ... Сөйтіп, әлеуметтік
қорғаудың шараларының санатында белсенді қалыптарға басымдық ... жылы ... ... еңбекпен қамтамасыз етуге көмек беруші
қордың қаражатынан жүмысшы ... ... ... ... ... ... тоқтау салатын т.б. шығындарға тиім салатын әрқатар
қаулылар ... ... осы ... әлеуметтік қорғаудың тек
жүмыссыздық бойынша ... ... ... дайындау мен қайта
даярлықтан өту, қоғамдық жүмыстарды ... ... ... жылы ... элеуметтік-экономикалық дамуы еңбек ... ... әсер ... ... ... ... ... - жүзінде әлеуметтік қорғаудың баяулау шаралары басымырақ болды.
Еңбекпен қамтамасыз ету ... ... өсу ... ... ... Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 22-
мамырдағы №631 қаулысымен бекітілген түрғындарды ... ... ... ... ... дайындауға кажеттілік болуы.
Түжырымдамаға сәйкес еңбекпен қамтамасыз ету саясатының негізгі мақсаты:
өнімді жэне еркін таңдаған еңбек түріне жету, жүмыссыздықты қысқарту ... ... ... ... қолдау, еңбек нарығының қүқықтық,
экономикалық және қызмет атқаруының үйымдастырушылық жағдайын жэне реттеуін
құру.
Сөйтіп, ... ... ... ... ету ... ... ... қолдау жасауды көздеген еді (жүмыссыздарға жүмыссыздық
бойынша толенетін толемдермен стипендия төлеу, ... ... ... ... мамандықтарға оқыту мен қайта даярлау, қоғамдық жүмыстарға
орналастыру жэне т.б.)
Екінші кезеңде бірінші кезеңде ... ... ... іске ... ... нығайуына, өндіріс орындарының және
жұмыс орындарының және жүмыс орындарын үсынушы қызметтердің, жүмыссыздық
бойынша алдын-ала қорғаудың қосылуларымен ... ... ... негізінде еңбекпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... іске асырылды.
Үшінші кезең еңбекпен қамтамасыз ету жүйесінің ... ... ... бойынша бағыттарды іске асыруға мүмкіндік беретін,
тоқырауға байланысты қиратылған оның ... ... ... ... ... және ... нарығының бәсекелестігіне жауап беретін мамандардың
екпінді кәсіптік қүрылымын қамтамасыз етуге орай есептеледі.
Еңбекпен қамтамасыз ету ... ... ... ... шешу өзіне
жүмысшы күштерінің қозғалысын оның сапасы мен арнайлылығын жеткілікті
бейнелейтін сараланған стандарттарды ... ... ... іске ... да ... ... Сонымен бірге, еңбек нарығының
статистикасының әлемдік стандартқа байланысты жақындауы
қамсыздандырылады.
Мемлекеттік қаражаттарды бүтіндей жэне тиімді рационалды пайдалану ... ... ... ... қалыптарын дамыту үшін, жұмыссыздық
бойынша барлығына ортақ төленген төлемақыны толеудің орнына 1999 жылдың ... ... ... ... ... жағдайларын ескере
отырып тікелей әлеумегтік көмектер корсету енгізілді.
Қазақстан ... "1999 ... ... ... ... ... және ҚР Үкіметінің 1999 жылдық 29-қаңтарындағы №68 ... ... ... ... ... ... ... жэне еңбекпен қамтамасыз ету ... ... ... сәйкес жұмыссыздарға жұмыссыздығы бойынша төленетін
әлеуметтік ... ... ... ... ... ету қоры, және оның басқару органдары жойылды.
Осы ағымдағы жылы Қазақстан Республикасының ... ... ету ... ... ... ... ету ... экономикалық жэне ұйымдасгырушылық қатынастарды реттейтін Заңы
(23.01.2001 ж. №149-11 ҚР 3) ... ... ... Ол ... ... әлеуметтік шараларын қарастырады,
сонымен катар, әлеуметтік қорғауды талап ететін және еңбекке орналасуда
қиындықтарға ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған бірқатар шараларды, шет елдік
жұмысшы күштерін тартудың тәртібін анықтайтын қосымша шараларды реттейді.
Көмек қажет ететін тұрғындарға ... ... ... ... ... әлеуметтік көмекті материалдық көмек түрінде
тұрғындарды әлеуметтік қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... іске асырады.
Мүнда материалдық көмектің мөлшері бір айлық есептік көрсеткіштен төмен
болмауы тиіс (2001 ж.775 ... мен ... ... ... ... ... ... ала отырып 2000 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... жүргізу бойынша
бағдарлама қабылданды. Бағдарламаның мақсаты — Қазақстанның көлемінде
кедейленуді қысқарту, ... ... ету ... ... іске асыру
арқылы жүмыссыздықты томендету және кедейлерге тікелей ... ... ... Бағдарламаны іске асыру ең аз ... ... ... бір ... ... ... ... мүмкіндік береді жэне бос түрғындарды еңбектік іс-әрекетпен
айналысуға тарту үшін жаңа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қамтамасыздандыру мен
әлеуметтік көмекке ... және ... ... жоспарланған
21523,5 миллион теңге немесе 93,1% іс-жүзінде 20029,9 миллион ... ... ЖіӨ ... ... ... ... ... үлес салмағы
бағдарлама міндетіндегі - 0,8%-тен 0,87% қүрады.
2000 жылғы Бағдарламаның ... іске ... ... талдау
белгіленген оң жетістіктерге қол жеткендігін куәландырады.
Мысалы: 2000 жылы ... ... 146,2 мың ... ... ... ... 2001 ... 1-қаңтарындағы жағдай бойынша іс-жүзінде
264,9 мың жүмыс орнын қүрылған. Қолданылган ... ... ... ... мен түрлерін кеңейтудің нақтылы мүмкіндіктері жасалды.
Қогамдық жүмыстарга ... ... саны ... 1,6 ... ... Қазақстан Республикасыиың статистика жөніндегі
Агенттігінің есептік ... ... ... ... ... ... ... жаңа жүмыс орындарын ... ... ... беру ... Бұрын жұмыспен қамтудың мемлекеттік
қызметі болды, ол осы іспен шұғылданды, ал қазір ... ... ... биржалар шұғылданады. Ал олардың атқарып жүрген қызметі нашар.
Көбінесе, кәсіпорын ... ... ... ... ... жұмысқа
арнайы орналастырады" деген жалған анықтамалар жинайды екен. Сол ... ... олар ақша ... Егер ... ... өзгеріп,
төмендесе, біздегі ахуал қиынға айналуы мүмкін. Біз жұмыссыздықпен күрес
бағдарламасында біздің елдің өзін-озі қамтамасыз ... ... ... ... қажетті жұмыс орындары жасалған жоқ деп мойындаймыз. Бұлар -
жеңіл, ... ... ... ... ... ... өндіру,
құрылыс материалдарын өндіру. Яғни, біз Қытайдың, ... ... ... ... та олар ... ... лық толтырды, ал біз
валютаны шетке жіберіп жатырмыз. ... күні ... ... ... ... ... жоғары болуымен валюта көптеп түсуде. ... егер ... ... онда ... ... жағдай ауырлау
болады. Себебі, жер асты кендерін ... ... ... ... ... ... ... саласындағы және 2003-2005 жылдарда еңбек ресурстарын дамыту
жөніндегі мақсат-жұмыспен қамтылған халық санының өсуі ... ... ... арттыру
Жұмыссыздық деңгейін төмендеіу үшін еңбек биржасы үлкен үлес қосады.
Еңбек биржасы - ол ... мен ... ... ... ... алу, сату
ісін жүргізгенде және жұмыссыздықты тіркегенде аральгк қьгзмет ... ... ... ... экономикалық себеп бойынша жұмыссыздықты төрт
түрге бөлуге болады :
1) Фрикциондық жумыссыздық, жұмыс күшінің аймақтылық, кэсіптік жэне
жасьгна қатысты қозгалысымен (жаңа ... ... ... ... бейімделуі,
оқуы, бала бағу) ... ... ... ... жұмыссыздықты өз еркімен болатын жұмыссыздарға жаткызуға
болады.
2) Құрылымдық жүмыссыздық, жекелеген аймақтар мен ... ... даму ... байланысты.
Экономиканың бір секторындағы немесе аймақтағы жүмысшы күшінің артуы
басқа ... оның ... ... ... ... ... жүмыссыздық, экономикалық конъюнктураның озгеруімен
анықталады. Ол циклдық өрлеу кезінде, ... ... ... көбейіп
отырады.
4) Маусымдық жұмысыздық кейбір салаларда экономикалық белсенділігінің
жыл бойында теңселуімен ... ... әр ... ... ... ... тұрғысынан
жіктейді.Көп жіктеудің бір түрін келтірейік.Ол жұмыссыздықтың амалсыз және
еркін түрін ажыратады.Амалсыз жұмыссыздықта адам берілген жалақы деңгейінде
жұмыс ... және ол ... ... оған ... табылмайды.
Еркін жұмыссыздықа адам жұмыс таба алар еді, бірақ жұмыс істемегенді қалап,
айлығы,ұсынылған жалақыдан жоғары жұмыс орнын іздеуді жалғастырады.
Көріну сипаты жағынан жасырын ... ... ... ... кезінде экономикалық белсенді халық санына кірмейтін адамдар ... олар егер де ... ... ... ... ... күші қатарына
қосылуға даяр.
Бір сөзбен айтқанда, еңбек нарығын ... ... ... элеуметтік-
экономикалық табиғатын жэне оның өндіріс қүрал-жабдықтарымен қосылу тәсілін
түбегейлі ... ... ... коғамымызда жүмыс күшінің тауар
табиғаты жоніндегі ғылыми дау негізінен ... ... ... ... ... ету ... ... күші тауарға айналады, ал оны өндіріс
қүрал-жабдықтарымен қосу нарыктық тәсілмен сату-сатып алу арқылы ... ... ... жүмыспен қамту жолы еңбек нарығында жатқаны айқын бола
түседі. Еңбек нарығы бүл жүмыс күшін адамның еңбек ету қабілеті ... ... ... ... ... ... ... жүйесі.
Еңбек нарығы жоғары квалификациялы еңбектің беделінің сөзсіз көтерілуіне
эсер етеді, ... ... ... ... ... бағасы артады
жүмыскерлерге жэне олардың еңбегінің сапасына деген талап күшейді
///. Нарықтық ... оту ... ... ... ... экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы, орын алған
жэне казіргі кездегі тенденцияларды талдау, жұмыс элемінің ... ... ... ... да керекті ғылыми-іс.
Шынымен де "жұмыс" эсіресе, еңбек заңдарымен, өндірістік қатынастарымен
және кадрлық басқарумен айналысатын коптеген ... ... ... ... зерттеулері, басқа қырларын қоспағанда, жұмыс берушідегі
жұмысшылардың немесе ... ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысына қатысты құқықтық нормалар ... ... ... ... жэне ... ... ... күрделі өзгерістер болып жатқаны ... ... ... ... ... қосылуда, кейбір жұмыс орындары
жойылып, басқалары құрылып ... ал ... ... ... ... еңбек элемінің жойылуын болжайды.
Осы сауалды ... ... ... ... ... қоғам
алдындағы бірінші орында тұрған ең күрделі мақсаттардың қатарына жұмыспен
жұмыссыздық кіретіні анық. ... ... үшін ... ... ең ... жол ретінде көрінеді, ол тауарлар мен қызметтер ... ... өз ... мен ... қөғамға позитивтік үлес қосуға мүмкіндік
береді, адамдар арасындағы байланыстарды ... ... ... тұлғаның дамуына, сондай-ақ адамның объективтік және
позитивтік мәдениетінің дамуына көмектеседі. Бұл ... ... ... ... өны жоққылу болыи табылады. Шынымен де, жұмыс
адамның ар-намысына қатысты мәселе.
Еңбек ... ... эсер ... факторлар. Бұл сауалды қарастыру
үшін еңбек нарығына тікелей эсер ететін себептерді анықтау қажет. Төменде
өзара ... жэне ... ... ... ... ... ... цалыптасуына эсер ететін факторлар.
1) Экономикалық нарықтың дуниежүзілік деңгейге көтерілуі;
2) Демографиялық жарылыс;
3) Ақпараттықтехнологиялар;
Бұл факторлардың барлығы да белгілі, бірақ олардың ... көп ... ... ... және осы мемлекеттік немесе элеуметтік бақылаудан
тыс орналасатыны көпшілік түсіне бермейді.
1) Экономикалық ... ... ... ... ... ... технологиялар, тауарлар мен қызметтердің орнын
ауысгыруына үлттық шекаралардың бүрынғы әсерін ... ... ... ... жүйесіне үш миллиардқа жуық адам ... ... үшін ең ... ... мүмкіндік алды. Осындай
шешімдерді қабылдау процессіне коптеген факторлар әсер етеді, ... ... ... бірі ... ... ... басқа жетістіктердің ішінде ең жаксы онімді ең
қолайлы жағдайларда, ең ... ... ... үйғарды. Яғни, бағалар
төмендеуі тиіс, ал көп жағдайларда, жүмысбастылығының ауысуына алып келуі
мүмкін. Бірақ, ... ... ... ақша ... мына ... ... капитал бағасының осуіне апарып соғады. ... ... ... өту ... мен өнім ... ... өзара
байланыстардың бүзылуына алып келеді, ал ол болса, арғы ... ... ... болып табылады, себебі бүкіл әлемде айналып жүрген
миллиардтаган долларлардың ішінен тек 10% жуығы онімдерге қызметтерге ... ... Ал, осы ... бақыланбайтын ақша ағымының қалған
бөлігінің озі тауар болып саналады. 2) ... ... ... себебі болып екі феномен болып ... ... ... ... ... 12500 бала ... ... әрбір он жыл
сайын жер түрғындарының саны 1-миллиардтаған адамға көбеюін жатқызуға
болады. Екінші феноменге қоғам мен ... ... ... көп
жағдайларда элеуметтік бағдарламаға, эсіресе, зейнеттік қамтамасыз ... ... жэне ... ... ... ... ... ережелерге өзінің теріс ... ... Қарт ... ... ... істеу салаларын тез кеңейту тиіс. 3) ... жэне ... ... келешекте ең маңызды
факторлар болып табылады. Мұны тарихи ... ... ... ... ... алғашында он сегізінші ғасырға дейін аграрлық және жал
бағушылық сатысында кейін өндірістік қоғамда машиналар, электр және ... ... сол ... ... ... ... бүгін мен
ертең де эрқашанда технология мен қозғалысқа келтірілген. Осы технологиялық
даму барлық жерге таратылатын, үстемді жэне біздің ... ... ... ... нарығына да маңызды ықпал ететін болып табылады.
Еңбекпен қамтамасыз ету бойынша үкіметтік схемалардың көпшілігінің жұмыс
істемеу ... ... ... ... бір факторды
түсінбеушілік болып табылады, біз ақпараттық ретінде ... ... ... ... ... ... лақтырылындық; көптеген
саясаткерлер болса алдынғы үлгіні-өндірістік қоғамда немесе кешегі күнді
қайтарғысы келеді.
Шынымен де, күні кеше ғана ... ... ... ... Ол отыз жылға
жуық (1950-1980)жылдары салтанатты түрде жалғасқан еді жэне оның ... ... ... ... ... ... бар басым көпшіліктің әрқайсында жұмысы болды
жэне олар жақсы "орналасқан"еді.
* басым көпшіліктің әрқайсында "ақылға сияр ... ... ... жэне олар
сайып-қыран" тұтынушы еді.
Аурулар мен дендері толық жетілмеген жандардың қамкорлығына, зейнетақылар
төлеуге, жұмыссыздарды қолдауға жэне т.б. ... үшін ақша ... ... жасайтындар мен кәсіподақтар үнемі жэне табысты
түрде элеуметтік өрлеуді жоспарланған еді. Әрбіреудің, коп ... ... жэне ... ... ... озінің ориы болды жэне ол осы жүйеде
өзінің, сондай~ақ, өз балаларының өсуін көруі мүмкін болған. Балалар ... еді жэне ынта ... ынта ... ... ... ... болатын. Жүмыс істеушілер мен жүмыс берушілер өзара ортақ түсінікке
келе алатындай "әлеуметтік ... ... ... өсу - ... элеуметтік орлеу; екінші жағынан, жүмыс істеушілермен ... ... ... ... ... көп ... ... немесе оның деңгейі үшін бақыланатын. ... ... ... ... ... ... деп ... деңгейге дейін
көтерілді. Барлығы телевизор, тоңазытқыш, автомобиль жэне баспанаға ... ... ... ... ... ... ... түтынушылар
қоғамы болды: "керектінің қоғамы". Үнемі түтыну экономиканың гүракты жүмыс
істеуін қамтамасыз ететін.
Осы жарқын отыз жыл, ... де, ... ... ... "фордизм"
аяқталды. Майкрософт басшысы Билл Гейтс атымен аталған "Гейтизм" ... ... ... ... бірақ қауіпсіздік төменірек, "Жарқын" жылдардан
кейін мүшкіл жылдар келді (1980-2000).
Әлемнің дүниежүзілік экономикаға ... ... ... компаниялар,
Эль Ризге сэйкес, бүрынғыдан да мамандандырылған, бүрынғыдан да өмір сүру
мен даму үшін бірікпек болып келе ... ... ... онім ... ... ... ... айтқанда, нарық күші жалпыда емес, жекеде
қызмет түрлерінің азына бағытталу ... ... ... ... етеді: бүл -майданның кішкентай учаскесін бүзып өту.
Өнім түрлерінің қысқаруы ~ болашақта жүмыс істейтін бір затты ... ... ... ... алдында компанияның жинақталуы деген соз. Сол сияқты,
оны басқа қызмет түрлерінің жабылуы, азаюы, қүрбандыққа ... деп ... ... Эль ... ... айтылған созі бойынша ... үйде ... болу ... ... ... конференция, жинақталу (концентрация) сияқты "Жаман
ойлар ешқашан
өлмейді". ... ... ... ол апатқа ұшыратуы мүмкін.
Біздің ойымыз майданның кішкентай учаскесін терең бұзып өту ... ... ... айтқанда: жинақталыңыз. Жинақталу дегеніміз
-компанияларга басқа үлкен компаниялардың ... ... бет бұру және ... ... ... ... қүрылымын өзгергу, қайта қосылу, қосымша табыс іздеу керек
болуы мүмкін деген соз.
Еңбек ... үшін ... ... ... ... эр ... болмақ, ягни, олардың кәсіпорындарының
табигатына, жұмыс орындарының түрлері мен ... ... ... мен
ондірістік қатынастар жүйесіне, адам ресурстарымен, ... ... ... эсері бар. Осылардың эсеріне бага беріп корейік.
Қогамдастықтардагы тораптардағы жұмыс.
Пирамида негізіндегі менеджерлердің, орта ... ... ... жэне "ақ пен кок ... қызметтік жағдайын анықтайтын
директор мен басқарманың ең үстінде орналасқан пирамидасы -кэсіпорынның
иерархиясы, ... ... ... яғни ... ... немесе
үкіметтік ұйым ретінде ұйымдастырылған. Осындай ... ... ... бір ... ... ... жэне
бақылауға, соның ішінде ұжымдық келісімдердің де ұмтылысы бар ... ... ... - негізгі созі. Адамдардың кәсіпорын іші
-сыртындагы қатынастарының иерархиялығы ... ... көп ... ... теңдік, мүмкіндіктер негізінде, бір
адамның ұжымда көрсеткен ... ... ... ... ... эр ... ресми кұрылымдарын толықтыраіын қоғамдастықтардан,
командалардан құрылады; А комианиясына қабылданған адам Б компаниясында
жартылай жұмыс ... ... ... ... - ... ... ... жагдайда жұмыс істеуге мүмкіндік алады жэне ... ... ... ... ... мен ... ... жұмысшысы, негізінде бір немесе
бірнеше қоғамдастықтарда, команданың бөлігі ретінде қысқа және ... ... ... өз еркі ... ... ... болды. Жүмысшы
көп жағдайларда озін ... ... жэне озін ... ... ... ... тапсырыстар портфелін (өз жүмыстарының көлемін) жинап, оны
бақылауы қажет. Еңбек қатынастарының үжымдылығы, бір ... ... ... ... ... ... Ұжымдық келісімдер жай шеңбер
ретінде болмақ немесе ... ... ... де ... ... оз ... ... пирамида шыңында басқарушы директор
болып бітірген ескі, иерархиялық кэсіпорын жүмыс іздеу жағынан жағымсыздау
болатыны анық. Кәсіпорындар ... ... кіші ... ... шеттегі қызметкерлер болуы мүмкін жэне олар команда
боліктеріне, өз қоғамдастықтарын шекаралар мен аймақтарға ... ... ... ... көрсететін болады. Түрақты жүмыс ... ... ... ... ... ... ... мен
басқада қорғалатын жерлерге қарағанда өте сирек кездесетін болады.
Жүмыс ауыстыру.
Сонымен, кейін көрсетілетін ... ... ... басталып келе
жаткан болашақтағы жүмыс орнын ретсіз ауыстыруының басты ... ... ... ... ... байланысты, мысалы, шексіз қайталанатын
жүмыстың автоматтандыру жэне роботтандыру арқылы жаппай деңгейде таратылуы
сияқты. Рафкиннің ойы ... ... ... көбінде жүмыс
күшінің 75% астамы жай қайталанатын жүмыстардаи сәл ғана қиындау жүмыста
пайдаланылады".
б) жүмыс ... ... ... отырыи. Роберт Рейх "Халықтар
жүмысындаи (1992 ж) айтып ... ... үш ... ... болады: 1)
Шаблондық (ескішілдік) ондіріс пен қызмеггер, 2) Жұмысшыларға көрсетілетін
қызметтер, 3) ... ... ... ... ... пен ... бұл ... қолмен
жасалатын жұмыс, сондай-ақ, арнайы ережелер мен ... ... ... (чектер, несие беру карталары бойынша төлем
жасау), ... ... ... ... (жалақыны белгілеу,
денсаулықты сақтандыру) жэне т.б. сияқты, ... ... ... мен
оны қадағалау бойынша шаблондық тапсырмалар үшін жауапты орта немесе ірі
басқаруға сүйенген қызмет жатады.
2) Сол ... ... ... ... де ... ... бірақ бұл жағдайда ол тұтынушылармен, пациенттермен жэне барлық
ұсынылатын қызметтерді ... тіке ... ... ... ері,
шаштараз, аурухана қызметкерлері, пациенттермен, жинаушылар және т.б.
жатады.
3) ... ... ... бір ... жұртшылықпен
байланыс жасау бойынша сарапшылармен, заңгерлермен, менеджерлермен,
дизайнерлермен жэне жобалаушыларымен, қаржыландырушылармен,
авторлармен, журналисттермен жэне тағы басқалармен жасалатын жұмыс
болып табылады. Бұл категорияға шаблондыққа ... ... ... ... өз ойларының абстракциялау қабілетіне
байланысты өздерін қорғай алатын жэне белгілі ьір ... ... ... ... ... ... ... көзқарастар,
дыбыстар мен материалдарды эр түрлі қолдану арқылы жасай алатын адамдар
жатады. Бұл салымдар энергияны сақтау мен ғарышты зерттеу ... ... ... каржылық теориялар, шығармашылық жұмыс,
музыкалық шығармалар, жаңа бағдарламалық жабдықтар немесе теледидар
өндірісінің дамуына қатысты аралық қызметті қамтиды. Бұл шығармашылық
салымдар калықаралық сипаты ... келе ... ... ... командалық жұмыс негізінде, кездесулерге, ресми жэне бейресми
каналдар бойынша телекоммуникация мен дыбыстан ... ... ... ... ие ... Бұл жерде, уақыт пен күш,
негізінен, ... ... жэне ... схемалармен жэне
стратегияларды жүзеге асыру үшін жүмсалады, бүл қызмет ең ... ... ... ... ... кемекке оқыту" дегеніміз мэселелерді түсініп, шешімдер
қабылдауға ... ... мен ... ... ... мен ересектерді
оқыту процесі. Торт түрлі қабілетті дамыту керек: абстракция, үнемі ойлау
эксперименттеу және ... ... (тіл, ... жше ... жэне ... жүмыс қүлдырау үстінде екені ... ... пен ... ... аясын таңдаған жүмысшыға қауіп
төнеді, бір жағынан - ... ... ... -- ... арқылы
жалақысы төмен жэне төменгі толем мен төменірек еңбек жағдайға бағытталғаи
өндірістердің ауысып жатқан ... ... ... жұмыстардың қүлдырауын алдын ала болжауға болады, орта
деңгейдегі ескішіл ... де ... бар. ... ... ... күрт ... ... үшін тәртіп керек, орташалап қысқарту ... ... ... ... ... мек азайтады.
Жекелеп көрсетілетін қызметтер жағдайы сэл ғана жоғары. Бүл ... ... ... зор ... ... арқылы, компьютер арқылы,
зат сату, театр мен ... ... ... ... ... қонақ
үйлердегі антоматтандырылған гіркеу жэне т.б.). ... ... ... ... ... да, ... ... да,
күшейіп келе жатқан бэсекелестік еңбек ақыларының төмендеуін ... ... көп ... алушылары ретінде ақшалары аз ... ... ... ... қартгар жэне т.б.), кейбір жұмыстар
тек жартылай жүмыс істеуге ғана немесе күнін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Денсаулық сақтау жэие ... ... ... емес секторда ол ... ашу ... бар, ... қорлар әлі ... ... ... ... гана шын мэнінде ... ... Олар ... ... әлемдік нарықта үсынуға қабілетті. Гек, шынымен,
алып күш саналатын жэне сол үшін мадакталатын адамдар шыгармашылық жүмысшы
болады.
Қазақстан ... ... ... заңының 1 - бабында еңбекке берген
анықтамасы.
Еңбек - адамдардың өмірі үшін қажетті материалдың рухани жэне ... ... ... ... адам ... ... еңбек қызметіне қарай:
* Еңбек адам түрмысының ең маңызды ... ... ... Нақ осы ... ... ... ... сомдалып, дамуы жэне бүкіл
қоғамның жетілуі жүзеге асады.
* Ақыр ... ... ... ... ... ... қайнар көзі
болып табылады.
Нарықтық эконмикадагы еңбек мағынасы:
* Еңбек адам түрмысының ең маңызды пішіні адамдар мәдениетінің негізі.
* «жүмыс күші» жэне ... ... ... бір- ... ... ... Еңбек тек адамдардың ~ гана күқығы болып табылады. Бүл әрекеттің алдын
ала бір нэтижеге жету үшін ... бір ... ... ... ... инстинктілі әрекетінен ерекшелеп
тұрады.
Нарықтық экономика сипатына қарай еңбек ... үш ... ... ... ... ... адамдарға тэуелді, өзінің бас еркі жақ
адамдардың
еріксіз еңбегі.
* Жолдамалы еңбек: заң ... ... ... өз ... жоқ адамның
жүмыс берушіге жалданган еңбегі.
* Еркін еңбек: Меншік иесінің өзі үшін істейтін еркін дербес ... өз ... ... ... Бүл ең тиімді еңбек.
Өндіріс факторларының капитал жэие еңбек деп болінуіне байланысты.
Еңбектің өзі откен еңбек жэне нақты деп ... ... ... еңбек: бүл нақты ондіріс барысында дейін жасалған еңбек нэтижесі
қүрал- жабдықтарға айналыи, келесі еңбек ... ... ... ... еңбек: нақты өндіріс барысында жүзеге асырылып, адамның озі жүмыс
әрекетіне қатысатын еңбектің түрі.
Әрбір өндірісте бүлар үштастырылады. Еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... Еңбек өнімділігі:
* мына көрсеткіштермен анықталатын еңбек нәтижесі;
* белгілі бір уақыт ішінде жасалғаи онім саны;
* өнімді жасауға ... онім ... ... ... ... өнімділігі, экономикалық заңы бар:
* оның мағынасы аз шығынмен көп өиім алу болып табылады.
* еңбек өнімділігінің осуі еңбек қүралдарының гехникалык ... ... ... ... ... ... горі ... көбірек қатысады.
Еңбек өнімділігінің өсуінің маңызы:
* Еңбек өнімділігінің өскені сайын қоғамның байлығы көбейеді;
* Өндіріс арзандайды;
* Өнім ... ... ... адам ... қажет ететін басқа
салаларға ауыса аладь
* Жүмыс уақыты үнемделіп, бос ... ... ... ... ... ... ... Жүмыскерлердің білім деңгейі, іскерлік, мамандық дәрежесі;
* Өнім өндірушілердің оз еңбегінің нэтижесінде мүдделігі;
* Ғылым мен техниканың даму деңгейі мен оны ... ... ... ... ... ... дэрежесі;
* Табигат жагдайлары.
Нарықта еңбек шапшаңдыгы, еңбек өнімділігінің ерекше факторы болып
табылады:
Адамның белгілі - бір ... ой, ... ... шыгындауының нэтижесінде еңбектің жеделдеуі;
Оны екіге бөлуге болады:
* Демалыс кезінде жұмыскердің еңбекке қабілеттілігі қалпына келетін
қалыпты қажетті еңбек ... ... ... ... ... тыс ... болады.
Еңбек нарыгында да сұраныс пен ұсыныс заңдары эрекет етіп, ... ... алу жэне сату ... және ... ... ... жүреді.
Еңбек нарыгында сұраныс пен ұсынысты тендестіретін ерекше "бага тепе-
теңдігі" орнайды. Мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... классикалық концепциясын қысқаша қарайық.
Классикалық теория деп Маркстік емес эдебиетті элбетте агылшын мен
американдықтардың ... ... Олар ... ... ... тагы ... ортодоксальдық (алган багыттан қайтпайтын) теорияларга
табан тіреп, жалпы экономикалық теңдік теориясын жасауга багыт ұстайды,
жұмыспсі қамтудың классикалық теориясы әлем деңгейінде еңбекке ... ... ... ... ... оны жетілген бәсеке нарық жагдайында да
пайдалан ұсынады. Мұндай ... ... ... ... қызметтерін біріктіру арқылы мүмкін. Еңбекке сұраныс
жасайтын адам-кәсіпкер гана. Бәсеке жетілдірілген нарықтарда кэсіпкерлер
жалдайтын шылардың саны екі ... ... ... м кті ... ... құны ... ... көрінісі). Жалданатын
жұмысшій санының артуымен шекті өнім кұны жалақы төмендеуімен
теңдеске а ... і ... ... ... оның кэсіптік мамандық дәрежесінің
артуы, жиынтық жүмысшы шеңберінің кеңеюі жұмысшы күшін үздіксіз ... ... ... оның ... ... ... талабына
сәйкестендіреді.
Көп ғасырлық тарихи бар еңбек нарығының дамуы оның қызмет ... ... ... ... ... ... бүл
нарық қазіргі кезде кәсіподақ, мемлекет және ... ... ... ... Тағы бір атап ... жай осы ... реттеу
мүндағы тауарлардың ерекшеліктерімен жеңілдету жүреді.
Еңбек нарығындағы эрекет ететін заңдар көрінісі ... ... ... бағаның теңдігі және т.б,) ерекше сипатта болады. Мүның себебі
жүмыс күшін сатып алу, сату эр түрлі мерзімді еңбек шарты түрінде жалдау
негізінде ... ... ... ... ... ... түрақты тэуелділікте болмайды. Еңбек келісімінде көрсетілген
уақытта с атушы ағымдағы нарық конъюкту расынан "шығыны" қалады.
Сонымеп қатар еңбек келісімінде өндіріс ... ... ... қатар саяси - әлеуметтік, моральді-
этикалық
жақтарына да ... ... ... ... ... деген сүраныс пен үсынысқа эсер ... ... ... ... жүмыс аптасының ұзақтығы, демалыс,
жүмысқа алу және ... ... ... ... және т.б.
Кәсіподактар жалақын эзгерту үшін түрлі маңызды эдістерді ... ... ... үш ... ... ... ... тар еңбекті үсынуды шектей алады. Мысалы: оны эмиграцияға (басқа
елден келгендер) тосқауыл енгізу, жүмыс күнін үзарту ... ... ... ... ... ... ... мүше елестерді жүмысқа қабылдамау
жэие т.б. арқылы.
2) Кэсіподақтар шартта көрсетілген жалакы ставкасын котеруді, тепе-теңдік
нүктесінс іры ... ... ... ете,
3) Кэсіподақтар еңбекке сүранысқа әсер етуі т.б.
4) ҚазіргІ нарық өзіне мемлекеттің заң шығару қабілеті еңбек қатынастарының
заңсыз қырларын қамтиды. Ол тек ... ... ... к\ ш не ... ... қана ... сонымен қатар жеке саланы да
реттейді, сөйтіп ұлттық экономика ... ... ... ... ... нарығына мемлекеттік әлеуметтік бағдарламасының (табысы аз
отбасыларына комек, жұмыссыздарға жәрдем, әр түрлі әлеуметтік гөлемдер,
зейнеткерлерді ... және т.б.) ... ... бар. Бұл ... ... ... түрған еңбекшілердің әлеуметтік-экономикаылқ
жағдайын тұрақтандырып, нарықтың механизмінің "ауырлық" тудыратын
жақтарьн сартады. Нәтижесінде ... күші ... ... ді. Ол ... ... ... ... байланысты емес,
одан тыс щптерден пайда болады.
Еңбек нарығындағы мемлекеттің ... ... де ролі ... ... орындарын іздестіріп табады. Жалпы еңбекке орналыстыру
жөнінде информациялық ... ... ... ... ... оқытудың
мемлекет іі үйесі оларды өзгертіп отыратын нарық талаптарына, тез үйренуіне
көмектеседі.
Нарык е (бегін реттеуде еңбек биржасының ... орны ... ... жүмысшылар мен кәсіпкерлер жүмыс күшін сатып алу сату ісін
жүргізгеп [е жұмыссыздықты тіркегенде аралык ... ... ... ... ... кагар әр түрлі мамандықтар бойынша
жұмысші і жалдаудың ақылы жеке агенттіктері де бар. ... діни ... ... еңбекке орналастырудың аралық
бюроларь >іс істейді. Алайда еңбек нарығының жайына еңбек биржалары
айтарлықтай ықпал ете алмай отырыи. ... ... ... ... ... кәсіпкерлер үшін міндеттеме бола алмайды.
Еңбек н рығының реттеуші шенберінің тарылу ... ... ... ... ... ... бастайды. Нарықта бәсекелестікті күшейту
мақсатымен оның ... ... ... ... ... ... ... түрі - еңбек заңдары емес, жеке еңбек келісімі болуға тиіс.
Әңгіме к ... ... ... ... оны ... гүрде сәйкестендіру туралы болып отыр.
Қорытыі ,
Нарықты жономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ең ... ынтасы, ягни
талаптануы тек нарық оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске асатынын
көрсетті.
Еңбек нарығына өту кезіндегі қиын ... ... ... ... алдында
еңбек нарығы болмады. мамандарды қайта дайындаудын тым қарапайым жүйесінің
болуы түрғындарды толық, бірақ тиімсіз түрде жүмыспен толық ... ... ... ... ... сэйкес орталықтан жоспар
бойынша өндіріс салалары мен аймақтарын бәлу арқылы шешіп отырады. ... ... күру ... ... ... бар ... н ... асып
кетіп отырады, ал ол оз кезегінде жүмыс отырды: кәсіпорынның ... ... ... ... ... олардың санының өзгеріп отыруы еңбек
өнімділігінің томендігінің жэне ... ... ... ... жэне ... ... ... щ орнын
толтыруға тиіс еді.
Оның есесіне жүмыскерге белгілі бір ... ... ие ... ... ... жэне оны ... шығару іс жүзінде мүмкіи болмады.
Соның нәтижесінде жүмыс ... ... ... ... мен ... і ... ... жүмыскерлердің белсенділігі мен
қозғалысына қатаң бақылау жасап отырды, ... ... ... ... тек қана ... белгіленген еңбек формаларының шеңберінде ғана
рүқсаі лді. Жоғарыдағы айтылғандарға мән беріп қарап корсеңіз бүл өте
қуантатын ... ... ... ... ... кім де кім ... жүмысын
үтымды түрде орындалуына жэне де өзінің жүмысына деген үқыптылығына, ой-
қуатына. ... ... ... ... ... осы ... ... орындайтын болса, олар жалақыны жоғары деңгейде алады, бүл деген сөз
ж ... ... ... мен ... ... бірінші бәлімде еңбек нарығының калыптасуы өте
орынды және оиы мемлекет тарапынан реттеу де керек, себебі біздің
нарықтың жаңадан ... ... ... ... ұсыным реттей
алмай іы, бұл тек қана біздің мемлекеттімізде ғана байқалып отырған жоқ, ол
көптеген дамыған елдерде де ... ... ... ... ... жэне ... жұмыскерлерді қатал, аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол ... ... жэне ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін ... ... ... оның ... қозғалысына, ширақтығына себепші болады,
іскерлік пен белсенділікті ынталандырады.Нарықта жүмыс күшіне сұраным мен
үсыным заңы ... ... ол ... ... ... ... белгілейді.
Бүл жерде жүмыс күшін сатупіылар мен сатып алушылар кездеседі. Өзінің жұмыс
күшін, яғни еңбек ету ... ... ... сатушылар болып
табылады. Еңбек үжымдары мен кәсіпкерлер жүмыс ... ... ... жэне оның ... ... қосылу тәсілін
түбегейлі өзгертеді. Қазірде, біздің қоғамымызда жүмыс ... ... ... ... ... ... деуге болады. Еңбек нарығыңың
әрекет ету жағдайында жүмыс күпп ... ... ал оны ... ... косу ... ... сату-сатып алу арқылы жүзеге асады.
Бүдан тиімді түрдегі жүмыспен қамту жолы еңбек ... ... ... ... Еңбек нарығы бүл жүмыс күшін адамның еңбек ету қабілеті тауар
түрінде сату-сатып алуға байланысты ... ... ... ... ... ... квалификациялы еңбектің беделінің сөзсіз көтерілуіне
әсер етеді, осының арқасында эрбір ... ... ... ... жэне ... еңбегінің сапасына деген талап күшейеді.
Еңбек нарыгъшың ҚР ~да ... ... бүл ... ... ... ... коп бомағаны, жэне де
біздегі көптеген жүмыс орындары жабылып ... ... ... ... ... алды жэне де ол ... ... еңбек биржасына тіркеп оларға
ай-сайын әлеуметтік көмек ретшде жалақы беріп отырды.
Жоғарыда айтылғандарға мән ... ... осы үлгі ... үлгі ... ... деп ... ... есепті жұмыесыздардың материалдық жағдайы жэне ... ... ... ... аз ... ... ... күрестщ негізгі бағыты - жұмыссыздарды жұмысқа орналастырү
деп ... ... ... ... ... ... барлық заңы бойынша
ол жағдайдан шығудың жолы екені рас, бірақ та қала экономикасыяын талдауы
мен сауалнама сұрақ таяу мерзім ... ... ... ақы ... ... ... дэлелдемейді. Сондықтан да, менің ойымша қалада
жұмыспен қамту қызметін нығайту қажет жэне қоғамдық ... ... ... ... үйрету мен шағын нес 'ені дайындаумен,
бизнес инкубатор кұрумен байланысты ... ... ... жүргізу қажет. Сонымен қатар, жұмыссыз азаматтарға материалдық
көмек көрсет>те жекеше қарау керек. Әсіресе, жасы зейнеткерлікке ... ... ... ... ... ... жэне ... ауыр екендігін ескеріп, жері ілік і і ... ... ... ... қажет. Мемлекет материалдык көмектің тек төменгі
шегінің бір есептік көрсеткіш көлемінде белгілегендіктен аймақ деңгейінде
оны ... ... тек оған ... түрде қарау керек, ол үшін бар қаржы
мүмкіндігін ... ... ... ... ... қойғым келеді жұмыссыздар бүгін немесе ертең не
істейді^Осы/іан кейбір ... алу ... ... ... ... ... бар?Сенбі күні ы. жұмыстарын атқаратын адамдарды алып
қарайық. Оларды жұмысқа жалдап ... ... ... де. Кім т^ л >рі ... де ... ... көшеге барыи коріңіз. Онда кез келген мамандықтың жұмысшысын
табасыз, олардың ішінде жақсы мамандар да бар. Осы ... ... ... ... ... үшін ... .сау керек.
Қала экономикасының нақтылы секторы кэсіпорындарының тұтас алғанда
аккумулятор батареяларын, электро-техникалық бұйымдар мен сүт ... ... ... м ектр насостарын, кабель
жэне тігІн бұйымдарын шытаратын кәсіпорындар ... ... ... ... төмен болуына ... ... ... шек: күйде, Сауалнама кэсіпорын ... ... ... енімнің бэсекелестік қабілетін жоғары деңгейі
және менеджменіті ұйымдастырушылығы төмен екені байкалады.
Қорыта келе ... ойым ҚР ... ... ... ... ... қажет
деп ойлаймын, жэне де бгздің мемлекетімізде жаңа ... ... ... ... ... саны ... экономикамы >ің жылдан-жылға
кетерілуін баііқаймыз.
Қолданылған эдебиеттер ... ... ... жэне ... ... ... 2000 ж.№7, 33-45 ... "Еңбек нарығы елді еңбекпен қамту" Қаржы-қаражат 1999ж. №5, 37-39 бет.
3) ... жэне ... ... ... ... жағ, ій өте
күрделі" "Жас Алаш" 1998жЛ09.
4) "Нарықтық экономикада дамыған елдер өнеркэсібіндегі салыстырмалы ... мен ... ... Р.Бланпэйн, С.Энгельс
-Алматы: Дәнекер, 1999ж.732 бет.
5) Нарықты ... ... оқу ... 1993ж.2-болім 108-6
6) Рыночная экомомика Казахстана: проб овления и ... В ... ... Том 2 - ... 2001г ... ... жұмыссыздық бір қасірет" Ақиқат- 2001ж.№3,18-23бет.
8) Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... Жеті
Жарғы,200ж.120б.
9) Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... қаражатпен қамтамасыз етілуі.226
бет,1999ж.
11) Сэлімбаева Б.Қ., Досхожаев Д.Т. Еңбекті мөлшерлеу оқу құралы - Алматы:
Экономика 2001ж,120-бет.
^12) ... ... ... неі ; ... ... ... Питер. Нарык: гопжарып, алға шън рактика мен ... ... ... ... ... Алматы:1994ж,320бет
14) Халықаралық экономика ық қатын і Алматы: 1998ж. 192бет. Байгісиев М.
15) Н.Қ.Мамыров. Хал ы ... ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы еңбек нарығыны13 бет
Қазақстандағы еңбек нарығының әлеуметтік-экономикалық мәселелері28 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақ тілін оқыту әдістемесіне үлес қосқан жалпы қазақ ғалымдар еңбектерінің сипаттамасы34 бет
Қазақстандағы еңбек ресурстарының қалыптасу негіздері және оның дамуы93 бет
Қазақстандағы еңбек қатынастарының дамуы43 бет
Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, ең төменгі еңбекақыны талдау11 бет
Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күн көріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау8 бет
Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау жайлы мәлімет7 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь