Коммерциялық банктердің қызметін ұйымдастыру және банк ресурстарының қалыптасуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І Бөлім. Коммерциялық банктердің қызметін ұйымдастыру және банк
ресурстарының қалыптасуы.

1.1 Коммерциялық банктер, олардың жіктелуі мен қызметін ұйымдастыру...4
1.2 Банк ресурстарының ұғымы мен құрылымы және қалыптастыруы операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

ІІ Бөлім. Коммерциялық банктердің операциялары мен қызметі.

2.1 Банктердiң пассивтік операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 Банктердің активтік операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
ҚР-дағы коммерциялық банктер өз қызметінде 1995 жылы 30 наурызда қабылданған «ҚР ұлттық банкі» және 1995 жылдың 31 тамызында қабылданған «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңдарын басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің екінші деңгейін білдіреді. Олар банктік ресурстарды шоғырландыра отырып, заңды және жеке тұлғалармен кең көлемде банктік операциялар мен қаржылық қызметтерді жүзеге асырады.
Коммерциялық банктер бір жағынан, шаруашылық субъектілердің уақытша бос ақшалай қаражаттарын тартатын болса, екінші жағынан, бұл қаражаттар есебінен кәсіпорындар мен ұйымдардың әр түрлі қажеттерін қанағаттандыратын арнайы мекеме.
Коммерциялық банктер – нарық экономикасында қаржылық операциялар мен қызмет көрсететiн несиелiк мекемелердiң тобын бiлдiредi.
Бүгiнгi коммерциялық банктер өз клиенттерiне 200-ге жуық әралуан өнiмдер мен қызмет көрсетуге әзiр. Мұндай кең көлемдi операциялар коммерциялық банктерге өз клиенттерiн сақтай отырып, қалайсыз жағдайда өзiнде пайдалы жұмыс жасауға септiгiн тигiзедi.
Коммерциялық банктер өз клиенттерiнiң ақшаларын сақтауға қолайлы әр түрлi депозиттердi ұсынады, бұл бiр жағынан ақшаның сақталуын қамтамассыз етсе, екiншi жағынан өтiмдiлiкке деген клиенттiң қажеттiлiгiн қанағаттандырады.
Коммерциялық банктер- нарықтық экономикада несие жүйесiнiң негiзгi буыны, олардың ұйымдастырылуы құрылымы банктi басқару құрылымына және оның функционалдық бөлiмшелерi мен әр түрлi қызметтерiнiң құрылымына бөлiнедi.
Курстық жұмыс кiрiспеден, екi бөлiмнен және қорытыннан құрылған.
Бірінші бөлім, коммерциялық банктердің қызметiн ұйымдастыру және банк ресурстарының қалыптасуы жайында толығымен қарастырылған, ал екiншi бөлiмде – коммерциялық банктердiң актив және пассив операциялары мен атқаратын қызметтерi кең түрде ашылған.
Курстық жұмыстың мақсаты – коммерциялық банктер актив және пассив операцияларының құрылымын қарастыру және кең түрде ашу, мiндетi – курстық жұмыстың екi бөлiмiн толық қарастыру, жетiлдiру жолдарын анықтау.
Курстық жұмыстың өзектiлiгi – қазiргi кезде коммерциялық банктер актив операциясы бойынша халықты несиемен қамтамасыз етедi, ал пассив операциясы бойынша бос ақша қаражаттарын салымдарға тартады және халыққа жаңа қызметтерiн көрсетедi.
Курстық жұмыстың тақырыбы «Коммерциялық банктердің актив және пассив операциялары», қазіргі таңда осы тақырып айналасында мынандай ғалымдар өзінің зерттеулерін жүргізген : С.Б.Мақыш, Ғ.С.Сейітқасымов К.Б.Блеутаева Б.А.Көшенова және т.б.
1.Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктердің операциялары» - Алматы:
Издат.Маркет,2004
2.Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» - Алматы: Издат.Маркет,2004
3.Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» - Оқулық- Алматы: «Экономика»,2005
4.Мельников В.Д., Ли В.Д. «Қаржының жалпы курсы» - Алматы: Қазақ Университетi,2005
5.Блеутаева К.Б. «Ақша және банктер» - Алматы: Қазақ Университетi, 2006
6.Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы» - Оқулық – Алматы:2005
7.Міржақыпова С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» - Оқулық – Алматы: «Экономика»,2004
8.Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер» - Алматы «Экономика»,2000
9.Сейітқасымов Ғ.С. «Қаржы - Қаражат» - Алматы,1998 - «Банковское дело»
10.Лаврушина О.И. «Финансы и статистика» – Москва,1998
11.Под.ред.Сейткасымова Г.С. «Деньги, кредит, банки» - Алматы: «Экономика»,1999
12.Под.ред.Дробозиной Л.А. «Финансы. Денежное обращение. Кредит»– Финансы, ЮНИТИ,1997
13.Долан Э. Дж. и Др. «Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика» - Москва- Санкт-Петербург,1993
14.Ширинская Е.Б. «Операции коммерческих банков и зарубежный о/т» - Москва: «Финансы и статистика»,1993
15.Маркова О.М. и др. «Коммерческий банк и их операции»- Москва: «Банки и биржи»,1995
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе …………………………………………………………………………… 3
І Бөлім. Коммерциялық банктердің ... ... және ... ... Коммерциялық банктер, олардың жіктелуі мен қызметін ұйымдастыру…4
2. Банк ресурстарының ұғымы мен құрылымы және қалыптастыруы
операциялары…………………………………………………………………7
ІІ Бөлім. ... ... ... мен ... ... пассивтік операциялары………………………………………..15
2. Банктердің активтік операциялары…………………………………………22
Қорытынды ……………………………………………………………………….28
Қолданылған әдебиеттер тізімі…………………………………………………..29
Кiрiспе
ҚР-дағы коммерциялық банктер өз ... 1995 жылы 30 ... «ҚР ... банкі» және 1995 жылдың 31 тамызында қабылданған «ҚР-
дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңдарын басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің ... ... ... ... ... шоғырландыра отырып, заңды және жеке тұлғалармен кең
көлемде банктік операциялар мен қаржылық қызметтерді жүзеге ... ... бір ... шаруашылық субъектілердің уақытша бос
ақшалай қаражаттарын тартатын болса, екінші жағынан, бұл ... ... мен ... әр ... ... ... ... банктер – нарық экономикасында қаржылық операциялар мен
қызмет көрсететiн несиелiк мекемелердiң тобын бiлдiредi.
Бүгiнгi коммерциялық банктер өз ... 200-ге жуық ... мен ... көрсетуге әзiр. Мұндай кең көлемдi операциялар
коммерциялық банктерге өз ... ... ... ... ... ... жұмыс жасауға септiгiн тигiзедi.
Коммерциялық банктер өз клиенттерiнiң ақшаларын сақтауға ... ... ... ... бұл бiр ... ... сақталуын қамтамассыз
етсе, екiншi жағынан ... ... ... ... банктер- нарықтық экономикада несие жүйесiнiң ... ... ... ... ... ... құрылымына және оның
функционалдық бөлiмшелерi мен әр ... ... ... ... ... ... екi ... және қорытыннан құрылған.
Бірінші бөлім, коммерциялық банктердің қызметiн ... және ... ... жайында толығымен қарастырылған, ал екiншi бөлiмде
– коммерциялық банктердiң актив және пассив операциялары мен ... кең ... ... жұмыстың мақсаты – коммерциялық банктер актив және ... ... ... және кең ... ашу, ... – курстық
жұмыстың екi бөлiмiн толық қарастыру, жетiлдiру жолдарын анықтау.
Курстық жұмыстың өзектiлiгi – ... ... ... банктер актив
операциясы бойынша халықты несиемен қамтамасыз етедi, ал пассив операциясы
бойынша бос ақша ... ... ... және халыққа жаңа
қызметтерiн көрсетедi.
Курстық жұмыстың тақырыбы «Коммерциялық банктердің актив және ... ... ... осы ... айналасында мынандай ғалымдар
өзінің зерттеулерін жүргізген : ... ... ... және ... ... Коммерциялық банктердің қызметін ұйымдастыру және банк
ресурстарының қалыптасуы.
1. ... ... ... ... мен ... ... ... – бұл тікелей кәсіпорындарға, сондай-ақ
халыққа қызмет ... ... ... ... банктер деп бұл
жерде ҚР-дағы ... ... ... ... ... ... ... мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі :
1. Жарғылық капиталдың қалыптасуына қарай :
- мемлекеттік ;
- акционерлік ;
- жеке ;
- пай қосу арқылы (жауапкершілік ... ... ;
- ... ... ... қатысуымен).
2. Операцияларының түрлеріне қарай :
- әмбебап, яғни экономиканың барлық салаларына бірдей және кең ... ... ... ... ;
- ... яғни бір ғана ... қызмет көрсететін банктер ;
3. Аумақтық белгісіне қарай :
- халықаралық ;
- мемлекетаралық ;
- ... ;
- ... ;
4. ... ... қарай :
- өнеркәсіптік банктер ;
- сауда банктері ;
- ауыл шаруашылық банктері ;
- құрылыс банктері ;
- басқа.
5. Филиалдар санына қарай :
- ... ;
- Көп ... ... ... ... жылғы статистикалық мәліметтер
бойынша қазіргі жұмыс жасайтын екінші деңгейдегі банктердің барлығы дерлік
акционерлік қоғам ... ... ... ... екі банк ... 100% ... банктер, оларға : Қазақстан даму банкі ... ал ... ... ... (100% - 10 ... 50% - аса – 4
банк) құрылған банктерде саны – 14, оның ... ... ...... банктердің жарғылық капиталы шығаратын акцияларын сатудан
түсетін түсімдерден құралады. Акциялар екі түрге ... : жай ... ... ... – оның ... сол ... басқару ісіне араласуына, оның
пайдасына қарай дивидент алып отыруға ... ... Ал ... ... – оның иесіне қоғамды басқаруға қатысуына құқық бермегенмен,
уақытылы, яғни қоғамның пайдасына байланыссыз ... ... ... ... ұшыраған жағдайларда жай акция иесіне бұрын қоғамға қосқан өз
үлесін алуға құқық береді.
Егер де банк жауапкершілігі шектеулі қоғам ... ... ... ... ... ... әр ... тиетін үлесі құрылтайшылық құжатта
анықталады және бұл ... ... ... ... ... үлес ... ғана оның міндеттемелеріне жауап береді.
Банктің ұйымдастырылуы және құқықтық ... ... ... ... оның ... жеке және ... тұлғалар есебінен
құралады, сондай-ақ олардың міндеттемелерінің қамтамасыз ету құралы болып
табылады. Жарғылық ... оның ... ... ... ғана құрылуы мүмкін.
Тіркеуге алынатын уақытта жаңадан құрылған ... ... ... құжатта хабарланған, оның акционерлерінің сомасының 50%
төленуі тиіс, ал тіркеуге алған кезінен ... бір жыл ... ... ... ... ... ... Жарғылық капиталдың сомасы
заңдылықтармен шектелмейді.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... және оның ... бөлімшелері мен әр түрлі қызметтерінің
құрылымына бөлінеді.
Басқару органы пайда алу мақсатында коммерциялық банктің ... ... ... қамтамасыз етеді. Банктің құрылтайшылары басқару
органына тікелей қатысады.
Акционерлік банктерді басқару құрылымы.
Акционерлердің
Несиелік ... ... ... ... орынбасарлары
Департаменттер, бөлімдер
Басқару бөлімдері
Қызметтер
Акционерлік коммерциялық банктің ең жоғарғы органы акционерлердің жалпы
жиналысы болып табылады.
Акционерлердің жалпы ... ... бір рет ... отырады. Бұл
жиналыста мынадай міндеттер шешіледі :
- банктің жарғысына өзгерістер енгізу ;
- ... ... ... ... ;
- ... ... сайлау ;
- банктің жылдық есебін бекіту ;
- банктің табысын бөлу ;
- ... ... ... ... ... құру және тарату.
Екінші басқару органы банктің қадағалау кеңесі болып табылады.
Банктің бақылау кеңесі банк ... ... ... ... ... мынадай
міндеттерді атқарады :
- нормативтік актілерді бекітеді ;
- ... ... ... төрағасының шешімі бойынша жасалған мәмілелерді
бекітеді.
Келесі басқару органы – бұл ... ... ... ... ... - атқарушы немесе өкілетті орган, яғни ол банктің иелерінен, ... ... және ... ... ... міндеттеріне мыналар жатады :
- банктің стратегиялық мақсатын анықтау ;
- банктің саясаттарын жасау ;
- жетекшілік ... ... ... ;
- ... құру ;
- ... және ... ... бақылау жасау.
Басқарма төрағасы банктің бірінші жетекшісі болып табылады және ол
банк ... ... ... асырады. Банк төрағасына мынадай
міндеттер жүктеледі :
- банктің ... ... ... ... ... ... шығару және
басқа да органдарда, басқа банктерде, оның ... ... ... ... ... ... ... бойынша өкілеттілікті жүзеге
асыру ;
- ... ... және ... ие болу ;
- ... ... ... саны мен құрылымын бекіту ;
- еңбек келісім шарты бойынша ... ... ... ... ... ... банк ... қаржылық есептің дұрыстығы жағынан
бақылау жасаушы орган болып табылады.
Несиелік ... – бұл ... ... ... ... ... комитет мынадай міндеттерді орындайды :
- несие алуға ... ... ... және ... ... несие
беру туралы қорытындысын қарайды ;
- несие беру немесе одан бас тарту туралы шешім шығарады ;
- несиелік ... ... ... ... ... ;
- ... ... мен мерзімін анықтап, пайыз мөлшерлемесін бекітеді ;
- несиені қайтаруды ... ету ... ... ... ;
- ... ... бекітеді (несиелік лимит, несиелік желі) ;
- берілген несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін ... ;
- ... ... ... ... ;
- ... ... бөлімшелердің жұмысын талдайды ;
- несиелік комитеттің мәжілісің хаттамаларына қол қояды және хаттамаларды
тіркеу кітабын жүргізеді.
Қызмет ... кадр ... заң ... ... ... ... ... және т..с.с. кіреді.
Ал банктің функционалдық құрылымына ... ... ... ... Банк ... ... мен ... және қалыптастыру
операциялары.
Коммерциялық банктер бір жағынан, шаруашылық субъектілердің уақытша бос
ақшалай ... ... ... екінші жағынан, бұл қаражаттар
есебінен кәсіпорындар мен ұйымдардың әр түрлі ... ... ... Коммерциялық банктің пассивтік операциялық негізінде оның
қызметінің жүзеге асырылуы ушін қажетті банк ресурстары жинақталады.
«Банк ... ... ... ... ... кең ұғымды
білдіреді. Банк ресурстары тек несиелеуге ғана емес, сол ... ... ... ... комиссиондық операцияларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.
Жоспарлы экономика әкімшіл және әміршіл басқару жүйесі жағдайында банк
ісінің ұйымдастырылуында мемлекеттік монология ... ... ... ... және ... заңды түрде мемлекеттік банк
мекемелерінде өздерінің ... ... ... сақтауға тиіс болды.
Банкке кәсіпорындар мен мекемелердің ресурстарын міндетті түрде ... ... ... ... мен ... ресурстары іс жүзінде
ақысыз тартылды. Осындай жағдайларда жалпы мемлекеттік қарыз қоры ... ... ... ... ... ... қор ... несиелеу үшін банк жүйесі арқылы мемлекеттің ... ... ... ... ... олар банк ... ... Несиелік қорды орталықтан бөлу сипаты банк ресуртарының
құрылымдарына тікелей әсер етті. Сол ... де банк ... ... ... қаражаттарға бөлінген. Мұндағы меншікті қаражаттарға:
жарғылық, резервтік, негізгі құралдар, амортизациялық және банк ісін ... ал ... ... : мемлекеттік ... ... ... есеп ... және ... шоттардағы
қаражаттары және халықтың ақшалай жинақтары жатты. Осындай жағдайларда банк
ресурстары нарығы қалыптасып, ... ... қоры осы ... ... ... ... банк ... нарығының құрылуында ... бар ... ... ... ... қызметінің
тұрақтылығы үшін, ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу керек, ал оның
қамтамасыз етілуі, банктік ресурстар мен ... ... ... және ... ... ... сақталуын талап етеді.
Банк ресурстары нарығының пайда болуымен қатар бағалы қағаздар нарығы
қалыптасады. Сөйтіп банктер жаңа ... ... ... ... ... ... және ... операциялармен тікелей жұмыс жасай
бастады. Бұл, яғни банктің ресурстық құрамына тек қана ақшалай қаражаттар
емес, сол ... ... ... және ... ... дегенді білдіреді. Ұлттық (орталық) банкіміз «банктердің банкі»
болып ... ... ... ... бір ... ... ... ресурстардан да құралады.
Демек, коммерциялық банктер ерекше бір ... ... ... ... ... ... нарығында ақшалай ресурстарды сатып
ала отырып, оны қажет ететін ... ... және ... ... ... – бұл ... пассивтік операциялары ... және ... ... ... ... банк ... ету және пайда табу ... ... ... меншікті және тартылған қаражаттарының жиынтығы.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банктік ресурстарының құрылымында
біршама өзгерістер болуда. Меншікті ... ... ... ... ... ... резервтік қоры, сол сияқты
қосымша қорлары кіреді. Тартылған қаражаттардың жаңа ... : ... және ... да ... мекемелерден алатын несиелер, басқа
банктердің, корреспонденттік ... ... ... ... ... ... ... лизингтік операцияларды жүзеге
асырғаны үшін ... ... ... ... ... ресурстарының құрылымы олардың мамандануына,
әмбебаптығы мен қызметінің ерекшеліктеріне қарай ерекшеленеді.
Банк Банк ресурстарының ... ... ... ... ... ... өте ... болғандықтан барлық қаражаттарға деген
қажеттілігінің 10%-ға жуық бөлігі өтелсе, ал ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының рөлі мен шамасы, басқа
қызметпен айналысатын кәсіпорындар және ұйымдарға ... ... ... ... капиталы банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде
маңызды. Банктің бастапқы құрылуы барысында меншікті капитал көмегімен ... ... ... шығындар : жер, ғимарат, құрал-жабдық,
жалақыға жұмсалатын және т.б. ... ... ... ... ... ... бастау мүмкін емес. Осы меншікті ... ... ... ... ... ... ... банктің меншікті
капиталы ұзақ мерзімді активтерге жұмсалымдардың басты көзі.
Меншікті және ... ... банк ... ... ... ... шотта көрсетіледі. Бұл активтік шот, сондықтан да
дебеті бойынша ресурстар, ал кредиті ... ... ... ... ... қалдықтың шамасы банктің бос резервінің мөлшерін көрсетеді.
Банктің бос резервінің мөлшері активтік операцияларға жұмсалмаған ... ... ... Осы бос ... ... қаншалықты жоғары
болса, банктің тұрақтылығы соғұрлым жоғары, бірақ пайдасы төмен болады.
Керісінше, егер бос жатқан ... ... аз ... онда ... ... ... келеді. Сондықтан да, әрбір коммерциялық банк өзінің
корреспонденттік шоттағы қалдығын үнемі ... ... ... ...... қаржылық тұрақтылығын, коммерциялық
және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін құрылған ... әр ... мен сол ... ... ... ... байланысты және өткен
жылдардағы бөлінбеген пайдасы.
Банктің меншікті капиталының құрылымы бірдей емес, себебі, оларға ... әр ... ... атап ... ... ... ... пайдаланылуына, капиталдың бағасын нығайту мақсатына және банк
саясатына байланысты жыл бойына өзгеріп отырады.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... ... ... :
. ... капитал ;
. резервтік капитал ;
. қосымша капиталдар ;
. банк операциялары бойынша тәуекелдерді төмендету ... ... ... :
. ... банк ... ... капиталы банктің заңды тұлға ретінде міндетті ... және өмір ... ... ... ... Жарғылық
капиталдың төменгі мөлшері ... ... ... пруденциялық
нормативтерімен реттеліп отырады. ... ... ... ... ... жарналары немесе пайлары сомасынан тұрады.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер мынадай екі ұйымдық формаларда
құрыла алады :
. ... банк ... ;
. пай қосу ... яғни жауапкершілігі шектеулі серіктестік формасында.
Пай қосу арқылы құрылған банктің жарғылық ... ... ... анықталған пайшыларының жарнасынан құралып, олар қосқан
жарналары көлемінде жауапты болып ... ... ... ... ұлғайту, тек қана пай қосушылардың санының өсуі есебінен жүзеге
асырылады. Алайда, ... ... ... ... ... ... қосымша акцияларын эмиссиялайды, сол сияқты бұрынғы ... ... ... ... ... ... – акционерлік капитал. Бағалы қағаз
(акция) шығару есебінен құрылған банктің ... ... ... капиталы деп атайды. Акционерлік капитал көлемі ...... ... ... ... ... банктің
акциясы – банктің ... ... үлес ... ... ... және ... басқару ісіне араласуға құқық ... ... ... құрылымы әр банктерде әр ... ... ... ... ... бөлінеді :
а) меншікті акционерлік капитал, яғни бұл жай және артықшылығы бар
акцияларды сатудан түскен қаражаттардан, үнемделген ... және ... ... ... ... ... яғни ... уақыттағы әр түрлі шығындарды
жабуға, дивиденттер төлеуге, қайтарылмаған ... ... ... ... ... ... ұзақ ... міндеттемесі (ұзақ мерзімді вексельдері,
облигациялары).
Ашық типтегі банктің акциясы қолдан-қолға ... да ... ... ... ... банктің акциясы қатаң түрде ... ... ... ... ... ... жай ... иеленушілер, банктің таза табысынан дивиденд алып
отыруға, оның жойылуы ... ... ... ие ... және
акционерлердің жиналысына қатысып дауыс беруге құқылы.
Банктің артықшылығы бар акцияларын иеленушілер ... ... ... алып ... ... ... ... жаңа акцияларын сатып алуға
және оның жойылуы барысында бірінші болып өзіне тиісті мүлкін алуға құқылы.
Сонымен ... ... ... тарту мақсатында облигацияларды
шығарады.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... :
1) бағалы қағаздардың проспект эмиссиясын дайындау және оны
сарапатамадан өткізу ;
2) бағалы қағаздарды ... ... ;
3) ... ... ... тіркеу ;
4) шығарылатын және орналастырылатын бағалы қағаздардың
нәтижелерін тіркеу.
Акционерлік банктер акциялары мынадай жағдайларда ... :
- ... ... формада құру ;
- банктің жарғылық қорын ұлғайту үшін қосымша ... ... ... ... ... резервтік қор жатады. Резервтік қор –
банк қызметінде пайда болуы мүмкін зияндардың орнын жабу ... ... ... ... ... шамасы заңды түрде жарғылық капиталға
белгілі бір пайыз мөлшерінде, айталық, 25 % мөлшерінде ... ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталға толығымен
аударылады. Резервтік қордың құралуының негізгі көзіне банк пайдасы жатады.
Кейде банкте ... ... ... резервтік қор есебінен банктің
артықшылығы бар акциялары ... ... ... ... – негізгі құралдардың тозуына байланысты аударылған
аударымдар ... және ... ... бағытталатын пайданы бөлу
нәтижесінде құрылатын қаражаттар.
Арнайы қорлар – негізгі қорларды қайта бағалау негізінде, ... ... ... қоры, яғни ұлттық валбта мен шетел валюталары
арасындағы айырма ... ... ... қаражаттарды қайта
бағалау қоры шетел валютасында жарғылық капиталды қалыптастыру барысында
маңызды.
Келесі қорға жекелеген банктік ... ... ... ... ... ... ... жатады. Мұндай резервтерге : несиелік
тәуекелді жабуға және бағалы қағаздардың құнсыздануына байланысты ... ... ...... ... ... ... кейін және
резервтік қорға аударғаннан қалған пайданың бөлігін білдіреді.
Банктің меншікті капиталын ұлғайту жолдарына мыналар жатады :
- банк ... ;
- ... ... ;
- құрылтайшылар және пай қосушылар санын арттыру ;
- облигациялар шығару жатады.
Банктік капитал банктің дербестігін қамтамасыз ете отырып, ... ... ... ... және банктің басынан кешетін әр ... ... ... ... ... көз болып табылады. Осы
мақсатта банктің меншікті капиталы мынадай қызметтер атқарады :
- қорғаныс ... :
- ... ... ;
- ... қызметі ;
- айналым қызметі ;
- резервтік қызметі.
Банктің меншікті капиталының қорғаныс қызметі оның ... ... ... тұрақтылығына тікелей байланыстылығын сипаттайды.
Банктің меншікті капиталы қаншалықты жоғары болса, соғұрлым банк өтімді
болып ... Банк ... ... ... ... оның акционерлерінен
басқа ешкім зиян шекпейді.
Банк капиталының шұғыл қызметі ... ... ... ... ... ие болып табылады. Оперативтік қызметі жер, ғимарат,
құрал-жабдықтар алуға қажетті меншікті қаражаттарды ... ... ... ... ... ... резервтер құруды сипаттайды.
Бұл қаржы ... ... ... ... ... басталуы үшін
маңызды. Кейінніен бұл қаражаттардың бір бөлігі ұзақ мерзімді активтерге
және әр ... ... ... жұмсалынады.
Қаржы және салым иелерінің мүдделерін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... атқарады. Бұл қызмет
қоғамның мүдделерімен, сол сияқты банк операцияларына ... ... ... заңдар және ережелерге тікелей ... ... ... ... ... ұйымдар банктер
қызметтеріне баға беріп, оны бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... оның ең ... мөлщеріне
қойылатын талаптарды, активтерге сатып алу шартын қамтиды Қазақстан Ұлттық
банкі бекітетін пруденциялық нормативтерде ... ... ... ... Сонымен қатар, реттегіштік қызметке несиелік және инвестициялық
операцияларға байланысты шектеу мақсатында капиталды пайдаланады.
Айналым қызметі. Кез ... банк ... ... ... ... ... орнын жабу үшін құрылмайды. Олардың басты мақсаты
коммерциялық қызмет ... ... ... ... ... ... болатындықтан, банк капиталының мұндағы ... ... ... ... ... ... авансылаумен сипатталады.
Сондықтан да, бұл ... ... ... ... ... деп ... ... атқара отырып, өзінің айналым капиталын кассалық ақшалар,
несиелік, факторингтік және лизингтік операцияларға, бағалы қағаздар ... ... да ... ... және басқа да негізгі қорларға жұмсай
отырып, банктер өз несие берушілерін зияндардан қорғайды.
Резервтік қызметі. Тәуекелдер тек ... ... ғана ... ақ ... ... да ... болып келеді. Пассивтік
операциялардан туындайтын тәуекелдерді болғызбау үшін банктер тартылатын
қаражаттар есебінен міндетті резервтер ... ... ... ... ... тапшылығына байланысты міндетті түрде құрайтын
резервтер сияқты, активтік операциялардан болатын тәуекелдердің ... үшін ... ... ... ... ... ... зияндар банк
капиталының айналым қызметіне жатпайтындықтан, ... ... ... ... ... арқылы ғана қолдап отырады.
Банктің капиталының резервтік ... ... ... ... банк ... ... ... етуін қамтамасыз етеді.
Банктің меншікті капиталының жектіліктілігі ұзақ уақыт бойы ғылыми-
зерттеу затына және ... мен оны ... ... ... ... ... өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төмендегі мөлшерде
болғанын қалайды. Ал банкті бақылаушылар, банктердің ... ... үшін ... ... ... ... талап етеді. Банктердің
банкроттығы ондағы басқарудың нашарлығынан болуы мүмкін, себебі ... ... ол ... ... ... жұмыс жасай алады деген
пікірлер ... ... ... ... жалпы тұрақтылығын және
оның тәуекелге бару дәрежесін көрсетеді. Капиталдың жеткіліктілігі – ... ... ... ... ... ... банк ... болуға тиісті. Сондай-ақ, коммерциялық банктер өз жұмыстарында банк
капиталын шамадан тыс ұлғайтуды теріс ... ... ол ... кері әсер етуі ... ... көбі ... шығара отырып,
қаражат тартуға ынтасыз ... ... ... банк ... ... ... және ... ұйымдары, екінші жағынан, банк капиталы мен
коммерциялық ... ... да ... ... ... ... ... тырысады.
Банктің ресурсындағы меншікті капиталдың өте төменгі үлесінде болуы да
дұрыс емес. ... ол ... ... ... ... ... беру ... келмейтіндігін сипаттайды.
Банк меншікті капиталын ұлғайтуға негіз болатын мынадай ... ... :
- ... ... өнеркәсіптік кәсіпорын активтеріне қарағанда,
пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне, қарыз алушының ... ... ... ... нарықтық құндары өзгеріп отырады ;
- банк көбіне тұрақсыз қысқа мерзімді қарыз көздеріне көңіл ... ... көбі ... ... ... қайтарылып алынуы мүмкін.
Сондықтан, кез келген саяси немесе экономикалық өмірдегі
жағдайлар банктердегі ресурстардың ... ... ... ... ... банк ... ... қатысты шекті қатынасы 20% шамасында
болса, ал қазіргі оның шамасы 12%-ды ... ... ... ... Бұл ... банк ... ... қабілетінсіздік
тәуекелдің уақыт өте келе арта ... ... ... ... банктердің активтерінің сапасы әлі де болса өз деңгейінде
еместігін ескерсек, онда ... оның ... ... ... ... ... ... банк капиталының жиынтық деңгейінің жеткіліктілігі банк
жүйесін қолдайтын басты шарттардың біріне жатады
Банктердегі ... ... ... ... капитал көлемін тура анықтау
қиын, бірақ жоғарыда қарастырылған қызметтердің орындалуы үшін, ... мен ... ... ... үшін капитал жеткілікті мөлшерде
болуы қажет. Қажетті капиталдың сомасы банктің ... ... ... ... ... егер ... берген несиелерінің тәуекел дәрежесі өте
жоғары болса, онда банкке көп мөлшерде ... ... тура ... ... ... мөлшерін анықтай отырып, банк алдында ... ... : ... артуына байланысты өз капитал мөлшерін ұлғайту қажет пе
немесе тәуекел деңгейі төмен болып келетін ... өз ... ... ме ? Осындай жағдайда банк капиталы, оның активтер
сапасына, басқару ... ... ... және ... ... ... ... ме, жоқ па ? деген сауал туындайды.
Банк меншікті капиталын бағалау әдістемесі туралы сұрақ ... ... ... ... ... ... да үлкен
пікірталас туғызған болатын. Сөйтіп, 1988ж. ... ... ... ... біртұтас капитал есебі және капитал стандарты туралы
келісімшарт» ... «Кук ... деп ... ... ... іс ... енгізілді. 1993 жылдан бастап ... бұл ... ... ... ... ... біздің
Қазақстан Ұлттық банкінде пруденциялық норматив қатарында пайдаланылуда.
Кук коэффициенті банк капиталы мен оның баланстан тыс ... ең ... ... қатынасын бейнелейді. Мұндағы меншікті капитал
екі элементті қамтиды : негізгі және ... ... ... баға беру ... ... мен баланстан тыс
міндеттемелердің өлшемі таңдап ... ... ... баланстан тыс
операциялардың іске қосылуын қамтамасыз етумен қатар, төменгі ... ... ... ... ... ... ... банктің капиталы екі деңгейге бөлінеді : І
деңгейлі капитал және ІІ ... ... ... ... : ... ... бөлінбеген пайда, сол
сияқты еншілес компаниялардың ... ... ... ... негізгі капитал шамасы жатады.
ІІ деңгейлі (қосымша) капиталға : несиелер бойынша зияндарды жабуға
арналған резервтер, ... ... бар ... ... екінші
дәрежелі қарыздар жатады.
Базель келісімінің бекіткен нормативтік коэффициентіне сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... банк капиталының жеткілікті коэффициентін белгілейді.
ІІ Бөлім Коммерциялық банктердің операциялары мен қызметі.
1. Банктердің ... ... ... ... банктің ресурстарын жинақталады.
Сондықтан да пассивтік операциялардың коммерциялық ... ... ... ресурстары пассивтік операциялар нәтижесінде құрылатындықтан,
оған анықтама берген ... ... және ... ... : ... – бұл ... және активтік операцияларды жүзеге аыруға
арналған банктің өз ресурсын құру операциялары». – делінеді.
Ал ... ... ... ... ... – бұл
нәтижесінде пассивтік шоттағы немесе активті-пассивтік ... ... яғни ... пен ... арту ... ... сипаттайды.
Бұл анықтамалар бірін-бірі толықтырады десе болады, себебі біріншісі
пассивтік операцияның толық түсінігін бере ... ... ... ... нарықтан несиелік ресурстарды
сатып алады.
Пассивтік операциялардың мынадай формалары болады :
. коммерциялық ... ... ... ... ... ;
. банк ... ... немесе қорларды ұлғайту және құру
;
. ... да ... ... ... алу ;
. ... ... операциялар айналыстағы ақшалай қаражаттарды банктерге
тартуға мүмкіндік береді. Алғашқы пассивтік операциялардың екі ... ... ... ... ірі тобы, яғни меншікті ресурстары
құралады. Келесі екі формасы негізінде екінші ірі топ – ... ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді :
. банктің меншікті қаражаттары :
. банктің тартылған қаражаттары.
Банктің меншікті қаражаттары ... ... ... мен оған ... баптар кіреді. Коммерциялық банктердің меншікті капиталының рөлі
мен шамасы, басқа қызметпен ... ... және ... ... ... ие. ... меншікті капиталы арқылы, оның
барлық қаражаттарға деген қажеттілігінің 10%-ы ... Шын ... және ... қаражаттардың арасында шекті ең төменгі мөлшерде
шекарасы болады.
Банктің меншікті қаражаттарының ... ... ... ... ... бар. ... ... құрылуы барысында, осы меншікті
қаражаттары ... ... яғни ... ... ... ... ... жабады. Себебі, меншікті қаражатсыз банктің қызметін
бастау ... ... Осы ... қаражаттар есебінен банкте ... ... Ең ... ... ... қаражаты – бұл ұзақ
мерзімді активтерге жұмсалымдардың басты көзі болып табылады.
Банктің меншікті ...... ... ... және
қызмет ету тұрақтылығын қамтамасыз ететін әр ... ... ... ... пайда жиынтығы.
Банктің меншікті қаражатына жататындар :
- банктің жарғылық капиталы ;
- ... ... ... ;
- ... капиталы және пайда есебінен құрылған басқа қорлары ;
- сақтандыру резервтері ;
- бөлінбеген пайдасы.
Банктің жарғылық ...... ... ... ретінде міндетті түрде
құрылуын және өмір сүруінің экономикалық ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктердің пруденциялық
нормативтерімен реттеліп отырады. ... ... ... ... қосқан жарналары немесе пайлары сомасынан тұрады.
Бағалы қағаз (акция) шығару есебінен ... ... ... банктің акционерлік капитал көлемі акцияны ұстаушылар –
акционерлер қосқан ... ... ... ... банктер мынадай екі ұйымдық формаларда
құрыла ... :
. пай қосу ... яғни ... ... серіктестік формасында
;
. акционерлік банк ;
. ... ... ... ... қаражатының түріне резервтік қор жатады.
Резервтік қор – банк қызметінде пайда болуы мүмкін зияндардың орнын
жабу мақсатында ... ... ... қор ... тұрақты қызмет етуін қамтамасыз етеді. Резервтік
қордың шамасы заңды түрде жарғылық капиталға ... бір ... ... 25% ... құрылатын болса, оның мөлшері жарғылық ... ... ... капиталға толығымен аударылады. Резервтік қордың
құралуының негізгі көзіне банк пайдасы жатады. Кейде банкте пайда болмаған
жағдайда резервтік қор ... ... ... бар ... бойынша
дивидендтер төленеді.
Қосымша капиталдар негізгі құралдардыңтозуына байланысты ... ... және ... ... ... ... бөлу
нәтижесінде құрылады.
Арнайы қорлар болса, негізгі қорларды қайта бағалау қоры ұлттық валюта
мен шетел валюталары арасындағы ... ... ... ... ... ... қоры ... валютасында жарғылық
капиталды қалыптастыру барысында маңызды.
Келесі қорға жекелеген ... ... ... ... ... ... ... резервтер жатады. Мұндай резервтерге : несиелік
тәуекелді жабуға және бағалы қағаздардың құнсыздануына байланысты ... ... ...... ... дивидендті төлегеннен кейін және
резервтік қорға аударғаннан қалған пайданың бөлігі
Банктің тартылған қаражаттары активтік операциялар, оның ... ... 90%-ға ... ... ... қажетін
қанағаттандырады. Олардың рөлі біршама жоғары ... ... және ... ... бос қаражаттарын тарта отырып, коммерциялық банктер
халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген сұранысымен ... ... ... ... ... ... ... тартылған қаражаттар үлесі
олардың басым бөлігін құрайды.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, ... ескі ... ... дәстүрлі емес, уақытша бос ақшалай ... ... ... ... ... құрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Әлемдік банктік тәжірибеде ... ... ... ... ... үлкен екі топқа бөләнеді :
І топ – депозиттер :
ІІ топ – ... емес ... ... ... ішінде ең көп бөлігін депозиттер ... банк үшін ... ... ... көзі ... ... – бұл ... (жеке және заңды тұлғалардың) банктегі
белгілі бір шотқа салған және өздері ... ... ... емес ... ... – бұл ... қарыз түрінде
немесе өз меншікті қаражаттарын сату жолымен тарататын ... емес ... ... ... мен ... өзара
ажыратылады. Біріншіден, олар ... ... яғни ... ... атынан тартылмайды ; екіншіден, ... ... ... банктің өзінен туындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі ... ... ... ... емес ... ірі ... сатып
алынатындықтан да, оларды көтерме сауда операциялар сипатына жатқызуға
болады.
Қазіргі ... ... ... ... және ... ... ... әр түрліері кездеседі кездеседі. ... ... ... ... банк қызметтеріне деген клиенттер
топтарының сұранысын қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен ... ... ... ... тартуға ұмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұны қарай депозитттерді мынадай топтарға бөледі:
- талап етуіне ... ... ;
- ... ... ;
- ... ... ;
- ... қағаздар.
Талап етуіне дейінгі депозиттер – бұл салым иелерінің бастапқы талап
етуіне байланысты әр түрлі құжаттар арқылы ... ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде талап етуіне дейінгі депозиттерге мыналар
жатады :
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр ... ... ... ... ... ... ... ;
- әр түрлі мақсатқа тағайындалған қорлардың қаражаттары ;
- есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергілікті бюджет қаражаттары және олардың шоттарындағы қаражаттар ;
- басқа ... ... ... ... ... ... ... деінгі депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін
жоғарғы өтімділігіне ... ... ... ... дейінгі
депозиттік шоттарға қаражаттар, шаруашылық және басқа да операциялардың
жүзеге асырылуы барысында түседі және падаланылады.
Ал кемшілігі – бұл шот ... ... ... ... ... төменгі
мөлшерде төленеді. Міне, осындан келіп талап етуге ... ... ... ... ... :
- ақша салу және оны алу кез келген уақытта ешқандай да ... ... ;
- шот иесі ... осы ... ... үшін ... ... немесе
комиссиондық ақы алып отырады ;
- банктер талап етуге ... ... ... қаражаттарды сақтағаны үшін
өте төменгі деңгейде пайыз төлейді, кейде төлемеуі де мүмкін ;
- талап ... ... ... ... ... банк ... ... міндетті резервтерге жоғарғы мөлшерде аударымдар жасайды.
Мерзімді салым ...... ... бар және ... ... сол сияқты алдын ала алуға шек қойылатын салым.
Салым иесі келісілген мерзімнен бұрын алған ... банк ... оған ... ... ... ... толық құқылы.
Мерзімді салымдар мен мерзімді депозиттердің ерекшеліктері болады :
- есеп айырысу үшін пайдаланылмайды, әрі мұндай ... ... да ... ... толтырылмайды:
- шоттағы қаражат баяу айналады ;
- тұрақты пайыцз төленеді ;
- пайыз ... ең ... ... ... банк ... ... ;
- ақшаны алуы туралы салым иесінің алдын ала хабардар етуі талап етіледі ;
- бұл шоттағы ... ... ең ... ... резервтер белгіленеді.
Тағы бір кеңінен таралған салымның түрі – жинақ ... ... ... жоқ, ... ... ескертуін талап етпейді,
салымның жоғары шегі шектелген, ... салу және алу ... ... көрсетуі қажет.
Жинақ салымдарының тұрақты ... ... Бұл ... ... ... депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде ... ... ... кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының мынадай ерекшеліктері болады :
- ақшалай қаражаттар сақтауда ... ... ... ;
- ... ... ... ала ... ешқандай да ескерту талап етілмейді
;
- ақшаны шотқа саларда немесе ... ... ... ... ... қозғалысы көрсетілетін жинақ кітапшасының болуы талап етіледі.
Отандық банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдары ... ... және ... ... ... ... ... :
- мерзімді жинақ салымдары ;
- қосымша жарна ... ... ... ... ;
- ұтыс ... ;
- ... – заттай ұтыссалымдары ;
- мақсаты және ағымдық салымдар ;
- алдын ала алуын хабарлайтын салымдар ;
- валюталық салымдар.
Мерзімді ... ... ... ... ... және сол ... ... мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді жинақ салымдарына басқа
жинақ салымдарға қарағанда жоғарғы мөлшерде пайыз төленеді.
Мерзімді депозиттер және ... ... ... ... ... ... ... жарна қосатын салымдар – бұл ... ... ... ... уәде ... ... ... соманы қосып отыруға болатын
салымды білдіреді. Бұл шотта жинақталынған сома белгілі бір ... ... ... ... ... және ... толық төленеді.
Ағымдық жинақ салымдар, негізінен, жалақы, зейнетақы, үздіксіз төлемдерді
төлеу үшін жинақталатын және пайдаланылатын қаражаттарды білдіреді. Мұндай
салымдар ... өте ... ... ... ... мен жинақ салымдарының бір түріне депозиттік және
жинақ сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары – бұл ... ... ... ... соң ... қаражатты және оған есептелетін пайызды алуға құқық
беретін және оның ... ... ... ... куәландыратын
эмитент банктің жазбаша куәлігі.
Депозиттік және жинақ серификаттары иемденуі қарай екі түрлі болып келеді
:
1. Атаулы сертификаттар;
2. Мәлімдеуші ... ... және ... ... бұл ... ... атына
толтырылып беріледі. Ал мәлімдеуші сертификаттарда салым иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім ... сол ... иесі ... ... және ... ... ... тауарлар және
көрсетілген қызметтер үшін төлеуге болатын төлем құралы немесе есеп ... ... ... ... сертификаттар көбіне ірі ... да, ... ... ... ... ... тәжірибеде депозиттік сертификаттардың мынадай екі түрі бар:
1. Аударылатын ;
2. Аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттік сертификаттар ... ... ... уақыты жеткен соң банкке ұсынылады.
Аударылатын депозиттік ... ... бір ... ... ... алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке тұлғаларға ... ... ... ... 1 жылдан 3 жылға дейінгі мерзім аралығын құрайды.
Жинақ сертификаты тек жеке ... ғана ... ... және ... ... мерзімінен бұрын төлеуге
ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк сертификатты сатып алады. Бірақ
төменгі мөлшерде пайыз ... ... ... үшін бұл ... ... ... яғни ірі ... белгілі бір мерзімге
түсуін сипаттайды.
АҚШ-тың банктік тәжірибесінде, талап ... ... ... ... ... ... түріндегі Нау-шот және куәландырылған чектер
сияқты депозиттер АҚШ банктерінде кеңінен қолданылады.
Нау-шоттар бұл ... ... ... ... ... ... мынадай өзіне тән ерекшеліктері болады :
- бұл шот түрі бойынша пайыз төленеді ;
- бұл шот жеке тұлғаларға немесе пайда таппайтын ... ... ;
- ... ... бұл шотта ең төменгі қаражат болуы талап етілмейді.
Куәландырылған чектер шоттары – бұл куәландырылған чектерді ... ... ... талап етуіне дейінгі депозиттік шоттағы
қаражаттары.
Оның мынадай ерекшелігі бар :
. ақша ... ... ... ... ... ... әр ... шот бойынша пайыз мөлшерлемесінің өзгеріп отыруы ;
. шот ... ең ... ... ... ... ... ;
. салымдардың сақтандырылуы ;
иемденуші, үшінші жақтан төлемдер үшін айына шоттан алты рет аударма
жасауына болады, ... ... ... ... ... жазу ... ... арқылы жүзеге асады.
Банктердегі депозиттер түріндегі бағалы қағаздар ... ... :
- ... және ... ... ... акциялары мен
облигациялары ;
- банкке сақталуға берілген және ссудамен қамтамасыз етілген акциялар мен
облигациялар ;
- шетелдік валюталармен ... ... ... ... ... ... ... тартылған қаражаттары ішінде банкаралық несиенің
де рөлі жоғары.
Банкаралық несие – бұл коммерциялық банктердің ... ... ... бұл ... ... салыстырғанда өте қымбат ресурс
болып табылады.
Банкаралық несиенің бір түріне ... ... ... ... мерзімді өтімділігін қолдап отыру мақсатында беріліп отырған мынадай
несиелерін жатқызуға болады: овернайт (бір түндік) және күндізгі заемдар.
Овернайт – банктердің ... ... ... шоында дебеттік
қалдықтың пайда болуына байланысты бір түнге берілетін несие.
Күндізгі заем – банктік ... күні ... ... ... ... ... шотында уақытша қаражат жоқтығына немесе жетіспеуіне
байланысты ақшалай ... мен ... ... ... берілетін
несие.
Бұл аталған несиелер қысқа мерзімді. Ұлттық банк ... ... ... күні орта және ұзақ ... ... ... жағдайда коммерциялық банктердің ... ... ... көзі ... ... ... қаражаттарды
жинақтауда, коммерциялық банктерден депозиттік ... ... ... отырып, депозиттік операцияларды ұлғайту талап етіледі. Депозиттік
операцияларды ұйымдастыру барысында коммерциялық банктер баланс ... ... ... ... ... тиіс :
- депозиттік ресурстардың қаржыландыратын активтік операциялардың
мерзімдері мен сомасына ... ... ;
- ... ... банк ... ... ... болашақта пайда алу
үшін жұмыс жасауға тиіс ;
- ... ... ... ... ... ... мен
мерзімді салымдардың көбірек тартылуына көңіл бөлу ;
- салым иелерінің санын өсіру ... ... ... ... ... қызмет көрсетіп, жеңілдіктер жасауға тиіс.
Активтік операциялар – бұл банктердің табыс алу және өзінің ... ... ... бар ... орналастыру жүзеге асыратын
операцияларды білдіреді.
Бұл екі мақсаттың бірегейлігі банкті коммерциялық кәсіпорын ... ... ... ... сипаттайды.
2.2 Банктердің активтік операциялары
Активтік банктік операциялар ... ... және ... ... ... ... ... Банктердің активтік операцияларының ең көп тараған
түрлеріне мыналар жатады :
. ... ... ... ;
. инвестициялық операциялар ;
. депозиттік ... ;
. ... ... ;
. ... да ... ... операцияларының маңызды бөлігін банктік несиелік (ссудалық)
операциялары негізінде алады. ... ... ... ... ... құрылады. Банктік ссудалар біршама табысты және жоғары
тәуекелді болып табылады. Бұл активтер топтарына банктің басты ... ... ... етеді.
Ссудалық операциялар банктің ресурстық базасын ... ... ... ... ... ... 80%-ға жуық) құрайды.
Макроэкономикалық деңгейдегі бұл операцияның мәнін, оның көмегімен банктер
уақытша жұмыс жасамайтын ақшалай ... ... ... және ... ... ... етуімен сипатталады. Коммерциялық банктер
өздерінің клиенттеріне әр түрлі ссудаларды береді.
Банктің ... ...... операциялардан кейін банкке
табыс әкелетін операциялар. Банктің ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар портфелін
қалыптастыруының екі мақсаты болады : ...... ... ... - ... ... ... толықтыру
Банктің инвестициялық операция жүргізетін бағалы қағаздары екі ... :
1) ... ... ... ;
2) ... бағалы қағаздар.
ҚР-дағы мемлекеттің бағалы қағаздарының түрлері
|Түрі ... ... ... ... ... |
| | ... ... |құны |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ақша ... |7 ... |100 ... нотасы |массасын реттеу | |90 ... | |
| | | ... | ... ... |Еркін өзгермелі |Ноталар |35 күн |100 АҚШ ... ... ... ... ... | |доллары ... ... ... ... | | |
| ... ... |зейнетақы | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... зейнетақы |Мемлекеттік |5 жыл |100 АҚШ |
|мемлекеттік ... ... | ... ... ... ... |порфелін жинақ| | ... | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... ... ... ... ... жыл |1000 |
|қазынашылық ... ... | | ... ... ... | | | ... қысқы |Республикалық ... |3,6,9 |100 АҚШ ... ... ... | ... 12 ... |
|валюталық |тапшылығын | |ай | ... ... | | | ... | | | | ... |Республикалық |Аукцион |3 ай ... ... ... ... | ... |теңге |
|қазынашылық ... | ... | ... ... | | | ... | | | | ... орта |Республикалық ... |2 және 3 |1000 ... ... ... | |жыл ... ... |тапшылығын | | | ... ... | | | ... | | | | ... ... ... ... |3,6,9 |1000 ... қазынашылық|бюджеттің ағымдағы | ... 12 ... ... ... | |ай | ... |қаржыландыру | | | ... | | | | ... ішкі ... ... ... күн |1000 ... ... |бюджеттің ағымдағы | | ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... табыстылығына қарай үш түрге бөлінеді :
- ... ... ... ... ... ... инвесторларға
жеңілдікпен (номиналдық құнынан төменгі бағамен) сатылып, номиналдық құны
бойынша өтеледі.
Мысалы, 91 ... ... ... құны 100 ... ... ... қағазды 75 теңгеге сатып алсаңыз, онда одан мынадай табыс аласыз :
100- 75 = 25 ... ... ... : 75 теңге (бастапқы салынған инвестиция) х 100% = 33,3%
Сонымен қатар, егер 91 ... ... онда бір ... ... : ... 91 күн = 0,3659% ... ... бір жылдық табыс : 0,3659% х 364 ... ... ... яғни ... ... ... бейнеленген табыс әкелетін
бағалы қағаздар. Купон мерзіміне қарай жылына 2 -4 ... деін ... ... яғни ... және ... ... ... табыс әкелетін бағалы
қағаз. Бұл жағдайда инвестор банктің табысы екі көзден : ... және ... ... ... ... құралады.
Бүгінгі таңда ҚР-дағы екінші деңгейдегі банктердің инвестициялық
операцияларға ... ... ... ... мемлекеттің бағалы
қағаздарға жұмсалып отырғаны жасырын емес. Себебі, мұндай бағалы қағаздарға
салған ... : ... ... яғни банк ... ... тез арада
қолма-қол ақшаға айналдыра алады, екіншіден, олардан алатын ... ... ... ... жоқ десе де ... қатар активтерінің бір бөлігін өтімді ... ... да ... ... ... ... ... жатады
:
. акциялар ;
. депозиттік және жинақ сертификаттары ;
. облигациялар ;
. ипотекалық куәліктер ;
. ... ... ... инвестициялау операциялары акциялар мен облигацияларға
байланысты көп болады. Ал қалғандарының нарығы әлі өз деңгейінде дами ... – бұл ... ... ... ... үлес қосқандығын
куәландыратын және басқару ісіне қатысуға құқық беретін, сондай – ақ ... ... ... ... ... тәсілінің айырмашылығына байланысты жай және
артықшылықты ... ... Жай ... оның ... ... ... ... табыс әкеледі және қоғамды басқару ісіне ... ... ... ... ... Ал артықшылықты акция иесіне қоғамның
табысына байланыссыз тұрақты ... ... ... ... ... басқару ісіне
араласуға немесе акционерлер ... ... ... ... ... ... бір ... – қоғам борыштық тұрақсыздыққа
ұшыраған жағдайда мүлікті жай акция ... ... ... ... ... ... ... қарай да ажыратылады: құжатты түрде және
құжатсыз.
Облигация – оның ... ... ... ... ... ... осы ... сомасы (номиналдық құны) мен пайызды қайтарып беру
туралы ... ... ... ... ... жүрген облигациялар табыстылығына қарай ... ... :
- ... ... – инвестор банкке пайыз мөлшерлемесі формасында, яғни
алты айда немесе жылына бір рет табыс әкелетін түрі ;
- ... ...... ... облигацияны шығарушыдан
номиналдық құнынан төменгі бағада сатып алып, оны өзінің құнымен ... ... ... ... ... ... түрі.
- Мысалға, облигацияның ағымдағы бағасы 100 теңге, купон мөлшерлемесі ... онда ... ... ... ... түрде есептеуге болады.
Купон/баға х 100 = 10/100 х 100= ... ... ... ... 150 теңгені құраса, онда ағымдағы табыс :
10/150 х 100 = 6,66%
Ал ... емес ... ... өз ... ... ... алатын табыстардың қаншалықты жоғары болғанымен тәуекелдің соғұрлым
жоғары болып ... ... ... ... ... салуды әлі де
болса пассивтік танытуда.
Банктің активтік депозиттік операциялары өтімділікті қолдау ... ... ... ... негізінде дамиды. Мұндағы
корреспонденттік қатынас банктердің ... ... ... ... ... асады. Сонымен қатар банктер активтік ... ... ... ... ... ... жасайды.
Банктің қаржылық операциялары несиелік операциялар типтес, яғни банкке
табыс ... ... ... ... ... : ... және форфейтинг операциялары жатады.
Лизинг – бұл лизинг берушінің (жалға берушінің) өзіне тиесілі ... ... ЭЕМ, ... ... ... ... және ... арналған құрылғыларды лизинг алушыға лизингтік төлем
төлеу шартымен, белгіленген мерзімге ... ... ... ... ... ... ... операциялар екі түрге бөлінеді : шұғыл және ... ... ... – бұл мүліктің қызмет ету мерзіміне қарағанда,
оның пайдалану мерзімінің қысқалығын және мүліктің құнын
толық ... ... ... ... – бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының
мерзімі ішінде ... ... ... ... ... немесе өзін-өзі өтеуіен байланысты сипатталады.
Бантердің лизингтік операциялары несиелік операциялармен ұқсас болып
келеді. ... ... ... бір айырмашылығын келісімшартта
көрсетілген төлемдер төленіп, мерзімі ... ... де ... ... ... ... берген кепілдігі қалады.
Коммерциялық банктердің ең көп таралған делдалдық қызметінің бір түрі
– факторинг.
Факторинг сатушылардың сатып алушыларға ... ... үшiн ... ... ... ... формасындағы және ашық шот ... ... ... ... ... ...... капиталын несиелеумен ұштасатын, сауда-комиссиондық операциясының
бiр түрi. Факторингтiң ... – кез ... ... ... ... ... ... тәуекелдi қалпына келтiруiн ... сөзi ... ... «factor», аударғанда «маклер, делдал»
деген мағынаны бiлдiредi. Экономикалық жағынан алғанда – бұл ... ...... ... ... мен ... үшін төленбеген төлем құжаттарын банкке сатумен байланысты
комиссиондық-делдалдық операция.
Факторинг операциясына үш ... ... ... ...... ... шот-фактураны сатып
алатын арнайы мекеме.
2. Клиент – факторинг компаниясымен келiсiмшарт жасасушы ... ... ... ...... ... ... операциясы бүгiнгi таңда отандық ақша нарығында дами алмай
отыр. Факторингтi енгiзу ... ... 1988 жылы КСРО ... ... ... асырылып, кейiнен өзге де коммерциялық банктер
факторинг операцияларын орындай бастады. Сөйтiп, 90-шы жылдардың ... ... ... ... ... үшiн ... айқындап,
нәтижесiнде отандық банктерiмiз күнi бүгiнге дейiн бұл ... ... сөзi ... ... “a ... аударғанда, “құқықтан
бас тарту” дегендi бiлдiредi. Форфейтинг – тауарларды ... ... ... ... ... ... және алдағы уақыттырда өтелуге
тиiстi мiндеттемелердi сатып алуды бiлдiру үшiн пайдаланылатын термин.
Форфейтинг операциясы – форфейтордың, яғни ... ... ... компанияның экспортерға төлеуге тиiстi ипортердiн берген
төлем құжатын ... ... ... үш қатысушы болады:
1. Экспортер, яғни тауарды орта мерзiмдi несиеге берушi;
3. Импортер, яғни тауарды несиеге ... ... яғни ... ... банк ... арнайы
ұйым.
Форфейтинг операциясының мерзiмi 180 күннен 5 жылға дейiнгi аралықты
құрайды, кей жағдайларда – 7 жыл.
Форфейтингтегi дисконт мөлшерлемесiнiң құрамдас ... ... ... ... ... құны;
• имортер елiнiң тәуекел құны және ... ... ... құны ... 6(-ға ... жылдық
мөлшерде ауытқиды;
• несиенi басқаруға қатысты ... ... ... жылдық);
• мiндеттеме үшiн алынатын комиссия (1-1,5( жылдық).
Қорытынды
Қазiргi уақытта коммерциялық ... ... ... ... ... да, ... ... акционерлерi қатысады.
Коммерциялық банктердiң желiсi ақша нарығының қалыптасуына ықпал етедi,
ал заңды және тұлғалардың мемлекетте уақытша бос ақша ... ... оны ... мен ... ... ... ... пайдалану ақша нарығының экономикалық негiзi ... ... ... ... ... ... актив жағында
көрсетілетін сапасына қарай бөлінген баптардың баланс нәтижесіне қатынасын
сипаттайды. Активтердің сапасы активтік ... ... ... көлеміне, толық құны жоқ активтердің көлеміне және
активтердің ... ... ... ... ... т Активтердің тжасай отырып, банктер өтімділікке
қойылатын талаптарды орындауға тиіс, демек, олардың ... ... ... ұзақ мерзімді, өтімді ... ... ... және типтеріне сәйкес келуі керек.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк ... 2002 жылы ... №465 ... ... «Активтердің, шартты міндеттемелердің
жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға ... ... ... ... құру ... ... ... банктер Ұлттық банкке ай
сайын айлық баланспен ... ... ... ... ... ... мен шартты міндеттемелердің жіктелеу және олар
б/ша провизиялар құру туралы мәліметтер береді.
Сонымен қатар, банктің тартылған ... ... ... ... несиелік операциялардың 90%-ға жұықтай ресурстарға деген
қажетін қанағаттандырады. Олардың рөлі біршама жоғары ... ... ... ... ... бос қаражаттарын тарта отырып, коммерцияларық
банктер ... ... ... ... ... ... ... халықтың тұтыну қажетін қанағаттанды.
Актив және пассив операциялар негізінде өзінің ... ... ... таңдағы банк ресурстары нарығының ... ... бар ... ... ... банктердің қызметінің
тұрақтылығы үшін, ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу керек, ал оның
қамтамасыз етілуі, банктік ресурстар мен ... ... ... және мерзімі бойынша тепе-теңдіктің сақталуын талап етеді.
Демек, коммерциялық банктер ерекше бір кәсіпорын ретінде делдалық
қызметке байлансты, ... ... ... ... ... ... ... оны қажет ететін кәсіпорынға, ұғымға және ... ... ... ... С.Б. ... ... ... - Алматы:
Издат.Маркет,2004
2.Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» - Алматы: Издат.Маркет,2004
3.Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, ... - ... ... В.Д., Ли В.Д. ... ... ... - Алматы: Қазақ
Университетi,2005
5.Блеутаева К.Б. «Ақша және банктер» - Алматы: Қазақ ... ... Қ.Қ., ... С. «Қаржы» - Оқулық – Алматы:2005
7.Міржақыпова С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» - ...... Б.А. ... несие, банктер» - Алматы «Экономика»,2000
9.Сейітқасымов Ғ.С. «Қаржы - Қаражат» - Алматы,1998 - «Банковское дело»
10.Лаврушина О.И. «Финансы и статистика» – ... Г.С. ... ... банки» - Алматы:
«Экономика»,1999
12.Под.ред.Дробозиной Л.А. «Финансы. Денежное обращение. Кредит»– Финансы,
ЮНИТИ,1997
13.Долан Э. Дж. и Др. ... ... дело и ... - ... ... Е.Б. ... ... банков и зарубежный о/т» -
Москва: «Финансы и ... О.М. и др. ... банк и их ... ... «Банки и
биржи»,1995

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет
Қазақстан республикасының валютасы теңге25 бет
Қазақстан Республикасының урбандалған аумақтарындағы әлеуметтік - демографиялық мәселелер142 бет
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру тәжірибесін талдау ("АТФ" АҚ мысалында)47 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің ресурстарын басқару әдістері71 бет
«Қаржы ресурстарының түсінігі және экономикалық мәні »29 бет
Адам потенциялының даму аспектісі және оның көрсеткіштері12 бет
Адам ресурсындағы стратегиялық жоспарлау32 бет
Дүние жүзінің орман ресурстары21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь