Экономикалық жоспарлау туралы

1.1 Нарықтық қатынастар аясының кеңеюі жағдайындағы стратегиялық жоспарлаудың мәні мен рөлі
1.2 Жоспарлаудың ғылыми.методологиялық негіздері.
1.3 Стратегиялық жоспарлаудағы экономиканың негізгі даму басымдықтары
Әлемдік тәжірибенің көрсетуінше, қазіргі кезде жалпымемлекеттік макроэкономикалық жоспарлаудың бюджеттік, стратегиялық, индикативті, директивті формалары бар. Солардың ішінде Қазақстан үшін стратегиялық және индикативті жоспарлардың маңызы зор болып отыр.
Әлеуметтік-экономикалық мақсаттарды шешу мерзімінің ұзақтығына байланысты индикативтік жоспарлар жүйесі стратегиялық, орта мерзімдік, және жылдық жоспарлардан тұрады, олар макро-, аумақтық,салалық деңгейді қамтиды./1/
Республика Президенті Н.Назарбаевтің 1997 жылғы Қазақстан халқына жолдауында жарияланған “Қазақстан –2030” - жоспары стратегиялық жоспарға жатады. Стратегиялық жоспарлар ұзақ мерзімге жасалады және ұлтық экономика дамуының ұзақ-мерзімдік мақсаттарын, мәселелерін, басыңқыларын анықтайды және оларды жүзеге асыру кезеңдері мен мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың жалпы бағыттарын белгілейді.
Стратегиялық жоспарлау – көптеген мемлекеттер, ірі және орта компаниялар соңғы кездері кеңінен қолданып жүрген арнаулы білім (қызмет) саласы. Ол басқаруда ертеден қолданылып келеді, бірақ жиі және кең көлемде қолданылуы екінші дүниежүзілік соғыс кезінен басталды және тек әскери ғана емес, сонымен қатар азаматтық қызмет пен бизнес сферасында да кеңінен қолданылғандықтан қазіргі кезде жеке ғылым саласы ретінде қалыптасты.
Стратегиялық жоспарлаудың мәні айқындалған, шекті қор көлемі бойынша дамудың магистральді бағытын, қазіргі экономиканың қолайлы тұстарын дұрыс пайдалану және жағымсыз жақтарының әсерін бейтараптандыру арқылы болашаққа нақты қойылған мақсатқа қол жеткізетін іс-әрекеттерді анықтауда.
Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалау жөніндегі Агенттігі әзірлеген “Министрліктер мен ведомстволарға арналған жылдық стратегиялық жоспарларды дайындау жөнінде әдістемелік ұсыныстарына (1997 жылдың мамыр айы) сәйкес стратегиялық жоспарлар төмендегі бөлімдерден тұрады:
1) Саланың ағымдағы қал-күйіне баға беру;
2) Жоспарлы кезеңдегі министрлік жұмысының мақсатын анықтау;
3) Басыңқылар;
4) SWOT- мақсаттарға қол жеткізу мүмкіндіктерін талдау;
        
        1.1 Нарықтық қатынастар аясының кеңеюі жағдайындағы стратегиялық
жоспарлаудың мәні мен рөлі
Әлемдік тәжірибенің көрсетуінше, қазіргі ... ... ... бюджеттік, стратегиялық, ... ... бар. ... ... ... үшін ... және
индикативті жоспарлардың маңызы зор болып отыр.
Әлеуметтік-экономикалық мақсаттарды шешу мерзімінің ... ... ... ... ... орта ... ... жоспарлардан тұрады, олар макро-, аумақтық,салалық деңгейді
қамтиды./1/
Республика Президенті Н.Назарбаевтің 1997 ... ... ... ... “Қазақстан –2030” - жоспары стратегиялық ... ... ... ұзақ ... ... және ... ... ұзақ-мерзімдік мақсаттарын, мәселелерін, басыңқыларын анықтайды
және оларды жүзеге ... ... мен ... ... жалпы бағыттарын белгілейді.
Стратегиялық жоспарлау – көптеген мемлекеттер, ірі және ... ... ... ... ... ... ... білім (қызмет)
саласы. Ол басқаруда ертеден қолданылып келеді, бірақ жиі және кең ... ... ... соғыс кезінен басталды және тек әскери ... ... ... ... ... пен ... сферасында да кеңінен
қолданылғандықтан қазіргі кезде жеке ғылым саласы ретінде қалыптасты.
Стратегиялық жоспарлаудың мәні ... ... қор ... ... ... бағытын, қазіргі экономиканың қолайлы тұстарын дұрыс
пайдалану және жағымсыз жақтарының әсерін бейтараптандыру арқылы болашаққа
нақты қойылған мақсатқа қол ... ... ... ... ... жоспарлау және реформалау
жөніндегі Агенттігі әзірлеген “Министрліктер мен ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстарына
(1997 жылдың мамыр айы) сәйкес стратегиялық жоспарлар төмендегі ... ... ... ... баға ... ... ... министрлік жұмысының мақсатын анықтау;
3) Басыңқылар;
4) SWOT- мақсаттарға қол жеткізу мүмкіндіктерін ... ... қол ... стратегиясы;
6) Стратегияларды жүзеге асыру кезеңдері, немесе аралық мақсаттар./2/
Жоспардың бірінші бөлімінде бастама ... ... және ... баға ... Бастапқы жәй-күйді әлемдік ... ... және ... ... көрсеткіштерімен салыстыру
қажет. Сонымен қатар, ағымдағы ... ... ... ... ... бірінші кезектегі мәселелерді де қамтуы шарт.
Министрліктердің алға қойған мақсаты барынша аз болуы тиіс және ... ... жөн. ... ... өлшемде болғаны дұрыс. Сандық
индикаторларды қалыптастыру мүмкін ... ... олар ... болуы
тиіс. Бұндай жағдайда мақсат нақты, айқын бақылауға, ... ... ... шарт. Мақсаттар жалпымемлекеттік стратегиялық ... ... мен ... ... ... ... бағдарламасы
мен индикативті жоспарына сәйкес белгіленеді.
Жоспардың үшінші бөлімінде министрліктің ... ... ... ... саны ... ... ... жеті болуы керек. Басыңқылар неғұрлым аз болса, ... ... ... бар ... мен ... ... ... талдау - жоспардың төртінші бөлімін құрайды.
SWOT- ағылшын әріптерінің аббревиатурасы. Қазақ тілінде күшті ... ... ... ... мен қатерлер мағынасын береді. Ол сыртқы
және ішкі жағдайларды ... ... алға ... ... жету
стратегиясын жасау үшін қолданылады.
Күшті (ұтымды) жақтарға төмендегілер ... ... ... ... ... ... және ... өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігі, сыртқы ортаға ... ... мен ... ... (бұл мүмкіндіктерде де
аталуы мүмкін);
4) сәйкес (барабар)құқықтық және нормативтік қамтамасыз етілгендігі;
5) ... ... ... етілгендігі;
6) прогрессивтік (перспективалық) технологиялар;
7) күшті (ұтымды) менеджмент;
8) жоғары профессионалды министрлік ... және оның ... ... ... ... және жақсы интеллектуалдық қорлар;
10) жеткілікті қорлар (жер, су,қаржылық т.б.);
11) жақсы әлеуметтік қызметтер (салалық, ... ... ... ... ... төмендегілерді қамтиды:
1) нақты стратегиялар мен жоспарлардың болмауы;
2) іс-әрекеттердің бірімен-бірі байланыссыз жан-жаққа бағытталуы;
3) нашар реформалануы немесе реформалардың дұрыс ... ... ... ... нашар ұйымдарстырылуы;
5) нашар құқықтық кеңестік;
6) ақпаратпен нашар қамтамасыз етілуі;
7) нашар технологиялар;
8) экологиялық мәселелердің ... ... ... ... ... көлік жолдары мен коммуникациялардың болмауы,т.б.
Егер кұшті (ұтымды) және әлсіз ... ... ... ... қаралатын болса, онда мүмкіндіктер мен қатерлерді бағалауда
сыртқы факторлар зерттеледі. Мүмкіндіктер ... ... ... де ... ... ... факторлар түрінде болса, онда
қауіп-қатерлер сыртқы нарықтың қатерлі ... (осы сала үшін ... да ... ... ... Мысал ретінде мүмкіндіктер
мен қауіп-қатерлердің қатарына төмендегілерді жатқызуға болады (бұл тізім
түгел әрі міндетті бола ... ... ... ... (жер,су, пайдалы қазбалар және т.б.);
2) жаңа сыртқы нарықтарды ... ... ... ... өндірістерді
ұйымдастыру мүмкіншілігінің болуы;
3) жаңа технологияларды игеру;
4) халықаралық көлік ... мен ... ... ... ... ... ... интеграция жүргізу;
6) бәсекелестердің сыртқы нарықтардағы әлсіздігі;
7) баға мен шығындарды төмендетудегі ірі мүмкіндіктер;
8) мемлекет тарапынан қолдау және т.б.
Қауіп-қатерлер:
9) күшті ... ... ... ... ... ... (мүлдем болмауы);
11) сыртқы нарықтарға шығуға мүмкіндіктердің болмауы;
12) ішкі нарықты жоғалтып алу ... ... ... жұп ... ... ... ішінен тек
стратегияны әзірлеуге ескерілетіндері зерттеледі. Мүмкіндіктер мен қауіп-
қатерлердің диалектикасын естен ... ... ... ... оны ... дұрыс пайдаланған жағдайда, керісінше, қауіп-
қатер ... ... ... ... ... алға қойған мақсаттарға жету стратегиясы
анықталынады. Әлемдік тәжірибе ... де, ... де ... бай.
Кейде, бір қарағанда орындалуы мүмкін емес тәрізді ... ... ... бар, керісінше, керемет стратегиялар ұйымдаспағандықтан,
іс-әрекеттердің байланыссыз жүргізілгендігінен, басшылардың жігерсіздігінен
іске аспай қалғандығын айтуға болады. Дегенмен, ... және ... ... ... ... ... ... бөліп
шығаруға мүмкіндік береді:
a) құнарлы өсу стратегиясы - ... өнім ... ... өзгеріссіз қалдыра отырып, жалпы ... қол ... ... өсу ... - ... жүргізу шеңберін
өзгерту, өндірісті жаңа өнім түрлерін шығаруға бағдарлау;
в) интеграциялық өсу стратегиясы – жаңа ... қосу және ... ... ... ... интеграция жүргізу арқылы өсу;
г) шығындарды қысқарту стратегиясы.
Жоспарланған стратегия аралас болуы да мүмкін, яғни ... ... ... аталған стратегиялардың элементтерінен құрылуы мүмкін.
Жоспардың соңғы бөлімінде көзделген мақсаттарды жүзеге асыру ... ... ... ... Аралық мақсаттар қысқа ... тән ... ... ... ... бола ... орындалуын кезеңдерге бөлу ішкі және сыртқы бақылау үшін
қажет. Стратегияны ... ... ... ... оның ... бағалап отыру керек.
Егер де стратегиялық жоспарлау басқару механизмінің негізгі ... ... ... ... ... туындайтын оның ғылыми-методологиялық және ... ... ... ... орай жоспарлаудың ғылыми-
методологиялық негіздері ... ... ... ... тұрғыдан, ұдайы өндіріс процесі – ... ... ... ... ... ... пен ... сипаттайтын көрсеткіштердің өзара
байланысы ретінде қарастырылады. Осындай көрсеткіштердің өзара байланысын
қамтамасыз ету ... ... - ... жоспарлаудың ғылыми
негізі болып табылады.
Сонымен, стратегиялық жоспарлаудың объектілері жалпы ... және ... ... ... ... ... ... келіп стратегиялық жоспарлаудың негізгі қағидаттары қалыптасады:
1) Республика халық шаруашылығы мен оның ... ... ... мен тиімді теңгермешілігін қамтамасыз ету.
2) Аймақтық, салалық және жалпы эккономикалық басымдылықтарды ... ... ... және ұзақ ... ... үдіксіздігі мен
логикалық байланысын қамтамасыз ету.
4) Алдағы мерзімге жоспарды жасағанда (өңдегенде, ... ... ... нәтижелері ескерілуі тиіс.
Қоғамда болып жатқан ... және ... ... ... ішкі және ... нарықтар конъюнктурасының шапшаң
өзгеруіне және де ұзақ мерзімді болашақ ... ... ... ... ету қажеттілігіне байланысты әлеуметтік-экономикалық
жүйені ... ... ... ... рөлі ... ... стратегиялық жоспарлау – бұл елдегі ... ... ... және ... ... саясатын жүзеге асырудың
әдістерін анықтаудағы үкіметтің макродеңгейдегі қызметін ұйымдастыру
процесі. Ал ... ... ... өтер ... ол грек ... “генерал өнері” немесе ... ... ... ... білдіреді./3/ Сонда бұл термин болашақта шешілетін мақсатты
бағытталған әрекеттер ... ... ... осы ... ... бұл жиынтық нақты жағдайды ескере отырып,сандық ... ... Бұл ... шешу ... осы ... ... мемлекеттің қызметін көрсетеді. Сонымен “стратегия” – ... ... ... ... жан-жақты және кешенді жоспар.
Әр түрлі шаруашылық жүйелерінің қалыптасуы мен дамуынң дүниежүзілік
тәжірибесі көрсеткендей,экономикалық ... ... ... ең ... ... және ... жағынан ең дамыған
мемлекеттердің қатарына тез ... ... ... ... жеделдету
құралы ретінде белсенді әрі мақсатты түрде жоспарлауды қолданған (олар
Жапония, Оңтүстік Корея,Тайвань, Гонконг, ... және ... ... ... ... ... ... “бізге ұзақ мерзімге
елдің дамуының стратегиясын әзірлеу және ... 5 және 10 ... ... бастау керектігін ” баса атап көрсетуі бекер болмаса
керек.
2. Жоспарлаудың ғылыми-методологиялық негіздері.
Кез келген қоғам, ... ол ... ... қай ... ... болашақтағы даму перспективасын анықтап, болжаусыз өмір ... ... ... ... ... даму ... ... жетуге қажетті экономикалық ресурстар көлемін, ұзақ-,орта-, қысқа
мерзімдік жоспардың ... ... ... ... техникалық
саясаттарының негізігі бағыттарын анықтау үшін қажет.
Өндірісті басқару тек қана тиімді шешімдерді таңдап, іске ... ... ... қате қабылданған шешімдердің залалы,
әсіресе қазіргі кезде, өте үлкен.
Сондықтан, ... даму ... ... ... ... ... ... басқару ісі де соғұрлым тиімді болады.
Жоспар – алдыға белгілі бір мақсат қойып, соған жетудің нақты жолдарын
белгілеу.
Экономикалық және ... ... ... ... ... мен
болжамның мақсаты мен талаптары, қоғамдық ... ... ... ... ... және сапалық өзгерістер бірімен бірі тығыз
байланысқан көрсеткіштер арқылы беріледі. Көрсеткіштер жұйесі ... сай ... ... ... және әлеуметтік даму процесінің заңдылықтары ... ... ... ... мен ... ... мен міндетін жеткілікті дәрежеде
көрсетуі шарт.
3) Адрестік ... яғни ... ... ... ... көрсетуі керек.
4) Кешенді негізде, яғни ұдайы өндіріс пен әлеуметтік дамудың ... ... ... Аймақтар мен салалардың ерекшеліктерін ескеріп, көрсетуі керек.
6) Қоғамдық өндірістің ... ... және ... ... ... ... ... Ақпар мен жоспарды, салалар мен аймақтардың дамуын салыстыра зерттеу
үшін, көрсеткіштер ... яғни әр ... бір ғана ... ... ... дегеніміз – басқару шешімінің нақтылы бір тапсырмасын
санмен көрсету формасы. Жоспарлық көрсеткіштер ... ... ... атқарар міндетіне байланысты бірнеше топқа бөлінеді. Олар: сандық және
сапалық; натуралдық және ... ... және ... ... және есептік көрсеткіштер.
Сандық көрсеткіштер жоспардағы тапсырманың сандық белгісін көрсетеді.
Олар көлемдік және ... ... ... бөлінеді. Көлемдік көрсеткіштер,
мысалы, өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... ... т.б. санын көрсетеді.
Сапалық көрсеткіштер өндіріс тиімділігі, экономикалық құбылыстар мен
процестердің сапалық белгілерін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... нормасы т.б.).
Натуралдық көрсеткіштер ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім көлемі
(салмағы, ұзындығы бойынша). ... ... ... ... бірліктермен өлшенуі мүмкін (жемдік бірлік).
Құндық көрсеткіштер экономикалық құбылыстарды ... ... ... ... ... ... арқасында әртүрлі
салалар өнімдерін, еңбек шығыны мен оның нәтижесін салыстыруға ... ... ... көмегімен экономикадағы көптеген байланыстар
мен ... ... ... ... ... ақы, т.б. көлемдерін көрсетеді. Ал
салыстырмалық көрсеткіштер салыстырмалы ... ... ... ... ... ... негізгі тапсырманы, жоғарғы
органның ... ... ... ... ... көрсетеді.
Олардың бір түрі болып нормативтік көрсеткіштер саналады, олар басқарудың
барлық деңгейіне міндетті түрде ... шарт ... ... ... ... ... балама бағыттарын және ... ... ... ... ол ... ... сатысы болып табылады.
Енді экономикалық ... ... ... ... ... ... өтейік.
Жоспарлау - экономиканың объективті заңдары мен заңдылықтарын ... білу және ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамудың жоспарларын ғылыми ... ... мен ... ... ... ... ... мақсаты – экономикада
баланстық үйлесім мен макроэкономикалық ... ... ету ... бір ... мен ... қол ... пропорциялар дегеніміз өндірістің әртүрлі элементтері
(машиналар, ...... ... және ... ... жұмыс күші)
арасындағы, әртүрлі өндіріс салаларының өнім көлемдері арасындағы, түптеп
келгенде өндіріс құрылымдары мен өндіру көлемдері және ... ... ... ... ... белгілі сандық қатынастар.
Экономикалық пропорциялар өздігінен (стихиялық) және ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Капиталистік экономикалық формацияның қалыптаса бастаған алғашқы
кезеңінде, пропорциялар нарықтық үйлестіру механизмі арқылы және ... ... Оған ... даму ... ... ... етіп
отырады. Тауар өндірушілер экономикалық заңдардың бар-жоғын сезбесе де,
сол заңдардың талабына ... ... ... ... ол өндірген тауарына
баға қойған кезде, тек ... ... ... ... ... сонымен
бірге базарда қалыптасқан жағдайды ескереді. Оған құн заңы ықпал ... ... бірі ... ... ... бірі ... байланыстағы
тауар өндірушілер қызметі арқасында ... ... ... ... ... ... ... арасында белгілі бір
сандық қатынастар қалыптасады. Оны біз пропорционалдық дейміз.
Өндіріс күштерінің дамуы жоғары ... ... ... (коғамдық
еңбектің бөлінуі тереңдеген, шаруааралық байланыстар қүрделенген кезеңде),
нарықтық ... ... де, ... де экономикалық пропорцияларды
құруға жеткілікті бола алмайды.
Осы жағдайда экономикалық пропорциялар ... ... ... құру қажеттілігі туындайды. Саналы түрде ... - ... ... табылады.
Жоспарлау төменде көрсетілген міндеттерді атқарады:
1) қоғамның ... ... ... ... ... жоспарлы кезең экономикасының сандық және ... ... ... ... және ... ... ... орынды пайдалану
арқылы ғылыми-техникалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... салалар мен аумақтардың даму карқыны мен пропорцияларын (өз
ара сандық қатынастарын) анықтау т.с.с.
Жоспарлаудың ғылыми негіздеріне объективті экономикалық заңдарды ... ... ... қолдану, ұдайы өндіріс теориясы, жүйелілік, кешенділік,
жоспар жасау тәртібі,реті мен ... ... және ... қағидалары
(принциптері) мен әдістері жатады./7/
Сурет 1 Шаруашылық субъектілерінің жоспарлары мен олардың орындалуының өз
ара байланысы./8/
- ... ... ... ... ... “қозғалысының” бағыты
- міндетті емес, бірақ керек байланыстардың бағыты
Жоспар ... ...... ... ... мемлекеттік жоспарларды
әзірлеумен байланысты нақтылы әрекеттердің тәртіпке бағындырылған ... ... ... ... жоспар жасау процесінің басталатын және соған
бағынатын негізгі пунктін ... ... ... ... ... ... жатады:
a) жоспарлау кезеніндегі экономика дамуының мақсаттарының жүйесін
қалыптастыру (логиканың негізгі ... ... ... ... ... ... және оның деңгейлерінің
параметрлерін анықтау;
в) қоғамның қор көлемін, қаржылық мүмкіндіктерін анықтау;
г) жоспарлы кезеңдегі ... ... ... мен ... ... ... мен қажеттіліктерін үйлестіру және жоспарлы
кезеңдегі экономика дамуы жоспарының жобасын әзірлеу;
е) жоспар жобасын талқылау және бекіту.
Жоспар жасау логикасы ... ... деп ... ... ... ... негізгілерінің қатарына төмендегілерді
жатқызуға болады.
1) Басқарудың ғылыми ... және ... болу ... ... экономика дамуының объективті заңдарының талаптары,
отандық және шет елдік тәжірибе мен ғылымның жетістіктері ... ... ... Жоспардың ғылыми нақтылануы жиналған тәжірибені,
нақты ... ... ... және жоспарлаудағы
жағымпаздықпен (басшы адамның кез ... ... ... деп ... ... ... ... Ұзақ мерзімдік жоспарлар бірнеше орта
мерзімдік, ал орта мерзімдік жоспарлар, қысқа мерзімдік ... ... ... ... және жеке ... ... ... Жоспарды
ойдағыдай орындау көбінесе жалпыхалықтық мүдделердің, ұжымдар мен
жеке адамдардың ... ... ... ... ... ... назарға ілмеу, экономиканы басқарудың
тиімділігін төмендетеді.
4) Жетекші салаларды белгілеу ... ... ... ... ... қалыптастыру қағидасы.
Жетекші салаларды, басыңқыларды белгілеу- бар қорларды дамудың сол
кезеңі үшін аса ... ... мен ... ... ірі
әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге жұмылдыруға мүмкіндік
береді.
5) Жалпымемлекеттік жоспарлардың бірлігі мен кешенділігін ... ... ... ... ... ету екі ... ... методологиясының (әдістемесінің),
көрсеткіштер жүйесі мен ... ... ... ... (әр ... ... ... көлемінің анықтылығы)
бірлігі. Жоспарлардың кешеңді болуы кез-келген деңгейдің (аудан,
сала, ... ... ... ... ... ... ... қамту керек екенін білдіреді.
Біз тек жоспарлаудың негізгі қағидаларына ғана ... ... ... сонымен қатар жоспар жасау әдістері де ... ... ... ... ... ... үшін ... есептеулер мен амал-тәсілдердің жиынтығын білдіреді.
Жоспардың жасалу ерекшеліктеріне, қамтитын ауқымына байланысты ... үшін ... әдіс ... ... ... анализ (талдау),
нормативтік, баланстық, ... - ... ... ... т.б. әдістер.
Жоспар жасау ісі, біріншіден, экономика дамуының өткен мерзімдегі
көрсеткіштерін талдауды, зерттеуді ... ... Бұл ... ... үшін
экономикалық талдау әдісі қолданылады. Оның негізгі ... ... ... пайдаланылмаған ресурстарды тауып, оларды қолдану жолдарын,
салааралық қатынастардың тиімділігін, өткен ... ... не ... ... ... ісінде жіберілген
кемшіліктерді анықтау болып табылады. Ол үшін экономикалық анализ және
синтез, ... ... ... мен ... ... т.б. статистикалық талдау әдістері қолданылады.
Экономика дамуы жоспарының ... ... ... ... пайдаланатын материалдар мен шикізат ресурстарының қажетті көлемін
анықтау үшін жоспарлау органдары мен ғылыми-зерттеу институттары ... ... ... мен ... пайдаланады.
Баланстық әдіс, жоспар көрсеткіштерін тығыз байланыстыру ... ... ... Бұл әдіс ... барлық пропорцияларды
құру құралы болып ... ... ... ... қалыптасқан
жүйесі қолданылады. Баланстар негізінде үш ... ... ... ... ... ... баланстар. Бұлардан басқа салааралық
және халық шаруашылығы баланстары қолданылады.
Еңбек ... ... ... ... ... ... пайдалану жолдары, халық шаруашылығын жұмысшы және маман кадрларымен
қамтамасыз ету көрсеткіштері анықталады.
1-кесте Қарапайым материалдық баланс(
|Қор ... ... ... ... ... |1.Өндірісте тұтыну көлемі | ... | | | ... ... | ... құрылыста тұтыну | |
|3. Импорт | ... сату қоры | ... ... ... | |4. ... | |
| | ... ... толықтыру | |
| | ... ... ... | ... | ... | ... ... арқылы қоғамдық жиынтық өнім мен ұлттық ... ... ... пропорциялар құрылады. Мемлекеттің,
кәсіпорындардың, ... ... ... ... пайдалану жолдары
анықталады.
Жоспардың экономикалық тиімдік тұрғысынан ... ... ... экономикалық-математикалық әдіс қолданылады. Осы әдіске сүйене отырып,
экономикалық ... ... ... ... Мысалы,
болжамдық халықшаруашылығы балансының моделі, салааралық өнім өндіру және
тұтыну балансының моделі, т.б.
Сызықтық программалау ... ... ... ... ... ... күрделі мәселелері шешіледі.
Жоспарлаудың бағдарламалық-мақсаттық әдісі экономикадағы құбылыстарға,
ірі мәселелерді шешуге жүйелік, кешенді көзқарас керектігіне негізделген.
Себебі, кез ... ... ... ... да салалардың - шикізат беретін,
отын-энергия, қосалқы бөлшектер шығаратын және сол ... ... сол ... әр ... қызмет көрсететін (тасымал, байланыс
т.б.) ... даму ... ... ... ... Сондықтан,
алға қойған мақсатқа жету жолдарын көрсететін жоспар жасалған кезде осы
байланыстардың бәрі ... ... әдіс ... ... және ... ... қолданылады. Бағдарламаларда алға қойған мақсат
анықталады және сол мақсатқа жету жолдары мен құралдары ... ... ірі ... бірнеше кіші бағдарламалардан тұрады. ... ... ... ... ... экономикалық тиімді жолдары
көрсетіледі.
Бағдарламалық-мақсаттық әдіс: біріншіден – экономика дамуындағы күрделі
мәселелер ішінен ең негізі, ең көкейкесті ғылыми-техникалық, ... ... ... ... ... ... сол мәселені
шешу үшін керекті материалдық, еңбек және ... ... ... ... көрсетеді; үшіншіден – кешенді мәселелерді шешу ... ... ... мүмкіндіктері мен ресурстарын үйлестіреді, соның
арқасында жоспардың баланстық ... ... ... төртіншіден-
кешенді бағдарлама көрсеткіштерін салалық және аумақтық ... ... ... ... ... ... даму басымдықтары
Елді реформалау мен жалпы әлеуметттік-экономикалық стратегияның мәні –
қоғамның жаңа ... ... ... ұзақ мерзімді перспективаға елдің дамуының жоспарларын
жасау қажеттігі келесі міндеттерді шешумен айқындалады
1) ... ... ... және ... ... ... процесінде алдыңғы орын стратегиялық жоспарлауға берілуі
қажет;
2) бұл ... ... ... ... ... ... ... орынды стратегиялық жоспардың орындалу тиімділігіне беру керек.
Жоспарлаудың тиімділігін жоғарылату мақсатында арнайы ... ... ... ... ... ... және реформалар
жөніндегі ... ... бұл ... Экономика және бюджеттік
жоспарлау ... ... ... стратегиялық жоспарлау және
инвестициялық саясат департаменті деп аталады).
2) Стратегиялық ресурстарды бақылау жөніндегі агенттік.
Бірінші ... ел ... ... (министрліктер жұмысының
стратегиялық жоспарларын, мемлекеттік ... ... ... да ... ... ... мен ... стратегиялық секторындағы қызмет ... ... ... әзерлейді немесе әзерленуі үшін жауапты. Сондай-ақ
бұл органның төмендегідей функциялары бар:
1) дүниежүзілік тәжірибені оқиды, және ... ... ... ... ... ... ... жағдайын талдау, ішкі әлеуетін (потенциалын)
бағалайды;
3) ... ... ... ... ... стратегияларды
әзерлеуге қатысады.
Екінші орган мемлекет мүддесіне байланысты стратегиялық ресурстарды
тиімді пайдалануды ... ... ... ... ... ... ... роль атқарады.
Жалпы жоспарларды әзірлеу процесінің негізгі мынадай сатылары бар.
1) елдің табиғи-экономикалық, материалдық, техникалық, ... ... ... және ... ... ;
2) алдағы мерзімге әлеуметтік-демографиялық, ғылыми-техникалық,
табиғи-экономикалық болжам жасау.
3) қажетті ... мен ... ... ... ... ... ... қағидаттарын анықтау және концепциясын
тұжырымдау;
5) өндіріс және оның ... ... ... ... көрсеткіштерін ғылыми негіздеу;
6) қажетті, маңызды проблемалар бойынша ұлттық бағдарламалар
жасау;
7) баланстар жүйесін құру;
8) жоспардың өзін ... ... ... ... ... ... ... (мерзімдегі) қоғам дамуының
макроэкономикалық көрсеткіштері;
2) ұлттық бағдарламалар;
3) сыртқы экономикалық байланыстардың ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырыстар;
5) елдің әкімшілік-территориялық бірліктерінің даму деңгейін
сипаттайтын көрсеткіштер.
Енді республиканың ... ... ... ... ... Еліміздің әлеуметтік-экономикалық даму
тұрғысындағы болашағын бағалау үшін ... ... ... ... ... дамудың басым бағыттарын көрсеткеніміз жөн. ҚР-
ы ... ... ... ... мақсаттарының бірі –
экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... реттеу механизмдерін барынша тиімділікпен қолдану.
Осыған байланысты үкіметіміздің ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік әрекет тиімділігін бағалау
нәтижесіне негізделеді. Мұның өзі бюджеттік ресурстарды шығындау бағытын
іріктеуде ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді.
ҚР-ның 2003-2005 жылдарға арналған ... ... ... ... сәйкес, еліміздің стратегиялық даму ... ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік.
2) Ішкі саясаттың тұрақтылығы және қоғамның бірігуі.
3) Жоғарғы деңгейдегі шетелдік инвестциялар мен ішкі жинақ қоры бай, ... ... ... ... өсу. Осы бағытты жүзеге
асыру үшін ... ... іске ... ... ... секторды дамыту және ауыл өмірін сапалық жағынан жақсарту;
ә) ... ... ... ... мен ... ... ... азаматтарының денсаулығы, білімі және әл-ауқаты. Бұл бағытта
жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... және салауатты өмір салтын насихаттау;
ә) демография және миграция;
б) тұрғын үй құрылысын дамыту;
в) ... ... және ... ... ... ресурстар. Мұндағы жүзеге асырылуы тиіс шаралар:
а) қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... ... ... және ... Іске асуы тиіс ... өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту.
7) Кәсіби деңгейі жоғары мемлекет.
а) мемлекеттің қызмет статусын жоғарлату./10/
Осы аталған ... ... ... үшінші, төртінші, алтыншы
бағыттарды қарастыру біздің дипломдық жұмыста алға қойған ... ... ... ... ең алдымен олардың ресурстық және
қаржылық ... ... ... ... ... мәселе. Сондықтан
жоспарда көрсетілген негізгі басымдықтарды ... ... ... ... ... қарастыруды жөн санаймыз.
Бюджеттік шығыстағы қысқа және орта мерзімдегі өзекті мәселелердің бірі –
аграрлық секторды дамытуға және ауыл өмірін ... ... ... ... ... ... 2002 ... 29 сәуірінде Қазақстан
халқына жолдаған "2003 жылғы ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары
туралы" ... ... ... ... ауыл ... деп
жарияланғандығы белгілі. Бұл жылдары ауыл білімін, ауыл тұрғындарының
денсаулығын, ауыз суға ... ... және ... аудан аралық көлік
жолдарын жасау мен жөндеу жұмыстарын ... үшін ... ... өсуі 10 млрд теңгені құрайды деп атап ... ... ... 2004-
2005 жылдарда ауылдардағы білім беру объектілерінің құрылыстарына 3,7 млрд
теңге және ауыл халқының ... ... ... ... мен ... құрылыстарына 3 млрд. теңге бөлінбекші.
Тұтастай алғанда мемлекеттің ауыл шаруашылығындағы саясатына 2004 ж.
49,5 млрд. және 2005 ж. 55,2 млрд ... ... ... ... ... инфрақұрымы мен әлеуметтік деңгейін ... ... ... ж 10139 млн. ... және ... ... 5939 млн.
теңге бөлінетін болады./11/
Ауыл шаруашылық жерлерін пайдаланудағы тиімді жүйелерді құруда
келесідей ... іске ... ... ... ... ... су шаруашылық ұжымдарының су
беру қызметіндегі өтеусіз шығындарды жабуға республика бюджетінен дотация
беру.
2) гидромелиоративтік құрылғылар мен шаруашылық ... ... ... ... ... ... жүйе жағдайына мониторинг
жүргізу, егістік жерлердегі құрылыстарды жоспарлау қызметін жүзеге асыру
үшін мемлекеттік ... ... ... ... ... су шаруашылық жүйесінің және құрылғыларының гидротехник-инженерлерімен
құрылысшы инженерлерін дайындауды үйымдастыру.
Өсімдік наруашылығы өнімдерінің өндіруді ... және оның ... ... мақсатында:
4) ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің гербицидтер мен минералды
тыңайтқыштарды алудағы ... ... ... бюджет есебінен
көбейту;
5) ауыл наруашылығы өнімдерін ... ... және ... мен ... болшектерді алуға несие беру;
6) қызмет етудің бастапқы ... ... ... ... ... ... ... сатылуымен жүретін қызмет көрсетуші
орталықтар мен МТС-дың (машина-технологиялық станциялардың) тиімді түрін
құруда жоспарлар ... мен оны ... ... ... аурулары мен қауіпті паразиттеріне қарсы күресте кешенді
фитосанитарлық шаралар жүргізу.
. Мал шаруашылығы ... мен ... ... ... асыл ... өнімдердің ауыл шаруашылық өнім өндірушілеріне ... ... ... ... бағдарламасымен бағаларды субсидиялау
төмендегі бағыттар бойынша анықталды:
2) асыл ... ... ... ... (50%) ... асыл ... жұмыртқаларды арзан бағамен сату (50%) сату;
4) өнімдік бұқа тұқымдарын арзан бағамен беру (50%);
5) асыл тұқымды бұқаларды алу және ... ... ... ... ... мен мал ... қажетті арнайы құралдарды сатып алуға кеткен
шығындарды толықтай жабу;
6) саны ... аз және ... ... ... асыл тұқымды жануарлар мен
селекциялық-генетикалық орталықтардағы коллекциялық жануарларды ұстау
үшін алынған арнайы технологиялық құралдардың ... ... ... шаруашылық саласы бойынша ауылдық жерлерге мамандар дайындау
қажеттілігін ескере отырып, даярлау, ... ... және ... ... ... үшін ... ... жоғарылату, сол
сияқты өндірістің, ауыл шаруашылық саласындағы жоғарғы және орта ... ... ... ... ... өңдеуші мамандарды даярлау.
Мәдениет саласын дамыту бойынша
1) жұмыс істемей тұрған мәдениет орындарын (кітапхана, ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Үкіметі
белгілеген нормативтер негізінде, саланың оңтайлы инфрақұрылымын ... ... ... ... ... ... ауыл турғындарын мәдени, ақпараттық-ағартушылық қызметтермен қамтамасыз
ету.
Жұмыспен қамту және тұрғындарды ... ... ... ... мына ... ... ауыл ... жұмыс бастылығын арттыру;
ә) тұрғындардың, табиғи-климаттық қолайсыз және экологиялық жағдайы
қолайсыз ... ... ... ... ... ауыл ... ... қорғау;
в) мемлекетпен төленетін зейнетақы мен жәрдемақыны дер ... ... ... ... әлеуметтік қолдау жұмыстарын күшейту, барлық елді мекенді
жерлерде аз қамтамасыз етілген азаматтарды ... алу ... ... ... төлемдердің барлық түрлері бойынша кезекпен қарыздарын өтеу.
Бюджеттік шығындардың келесі басымдығы – бұл ... ... ... ... өмір ... ... ... тұрғындарға сапалы медициналық және дәрі-дәрмектік көмек көрсету;
ә) санитарлы-эпидемиологиялық жағдайды қамтамасыз ету,
б) медициналық қызмет ... ... ... ... ... ... ... көмекті және диагностикалық орталықтарды
дамыту;
г) салауатты өмір салтын жүргізу туралы насихаттау ... ... мен ... ... жүргізілетін шаралар кешеніне тоқталайық.
Туу деңгейінің төмендеуі – Қазақстан үшін күрделі проблемалардың бірі.
Сондықтан, ... ... ... ... тууды арттыру мәселесі күн
тәртібіне қойылып ... ... ... бірі – жаңа ... ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан
халқына Жолдауында (4 сәуір 2003 ж.) елдегі демографиялық жағдайды жақсарту
керектігін баса ... ... ... – оралмандарды орналастыру мен жұмысқа тұрғызу, оларды
орналастырған жеріне үйренуіне көмектесу және жергілікті ... ... ... ... ... үй ... дамыту саласында 3 жыл ішінде әлеуметтік қорғалатын
категорияға ... ... ... 12 мың ... ... ... ету:
Басымдылық бойынша өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымының дамуы
жөнінде айтып ... ... ... ... кешенді тұрақты қаржыландыру,
келесі міндеттерді шешуге көмектеседі
1) ... ... ... ... ... жол ... қайта құру
бағдарламасына сәйкес, темір жол көлігінің әрі ... ... ... ... сәйкес, респуликадағы автокөлік жолдарын
жаңалау және дамыту;
3) халықаралық стандарттарға сай, ... ... ... ... және экономика субъектілерінің барлығына тиімді және жүк пен
жолаушыларды аз шығынмен тасуды ... ... ... ... ... ... ... порттық инфрақұрылым негізінде, теңіздік сауда флотын
құру, ол ... ... ... жүк ... ... ... ... ете алуы керек.
5) республика экономикасының телекоммуникациялық секторын дамытуға
бақытталған, ғаламдық ... ... ... ... ... ... және ... құру.
Қазақстанның өндірістік секторын дамытуға арналған бюджеттік қаржылар
мыналарға жіберіледі
а) шикізат ресурстарын тереңдетілген өңдеумен байланысты салаларды дамыту;
ә) ... ... ... машина жасауға;
в) тұтыну тауарлары мен құрылыс материалдарының өндірісіне;
г) ауыл шаруашылық машиналарын (дөңгелектік және шынжырлы тракторлар, астық
жинайтын ... сиыр ... ... ... ... мен ... ... мен өндірістің (ассоциация, технопарк, технополис, консорциумдар,
өндірістік кәсіпорындар) бірігуіндегі жаңа ұйымдастыру нысандарын, мемлекет
тарапынан қызметтің ... даму ... ... және ... ... ... және әлеуметтік қорғау.
Тұрғындардың әлеуметтік қорғауды қажет ... ... ... ... ... ... зейнеткерлерге зейнетақының ең төменгі мөлшерін жыл ... ... ... ... аз ... етілген азаматтарға жанұяның адам басына шаққандағы
табысына байланысты, атаулы әлеуметтік көмек көрсету;
б) жетім балаларға білім ... және ... ... ... ... ... ... асыруда мемлекеттік инвестициялық саясаттың
артықшылықты бағыттары болып көлік-коммуникациялық кешенінің жетілдірілуі,
ең алдымен көлік инфрақұрлымы мен ... ... ... ... ... мен ауыл ... жетілдіру, сумен
қамтамасыз ету, экология, әлеуметтік сектордың ... ... ... мен мемлекеттік басқару органдарының институционалдық нығаюы қалады.
Мемлекеттік инвестициялық артықшылықты бағыттарды іске ... ... ... 316 жоба ... ... олардың
үлесі 2003 жылы жалпы қаржы көлемінің 30%-дан астамын құрайды. Мемлекеттік
инвестициялық жобалардың ... ... 2003 жылы ... млн тг., 2004
ж. 136856,93 млн тг., 2005 ж. ... млн тг. ... одан ... ... қаржыландыру 2003 ж. 17,31 млрд тг. құрайды.
( Ïðîãíîçèðîâàíèå è ... ... Ïîä ðåä. Â.È. ... è ... ... øàðóàøûëû¹û æ¸íå îíû» äàìó æîñïàðû
Õàëûº øàðóàøûëû¹û ñàëàëàðû æ¸íå îëàðäû» äàìó æîñïàðû
²àçàºñòàí îáëûñòàðû æ¸íå îëàðäû» êåøåíäi äàìó æîñïàðû
²àëàëàð, àóäàíäàð æ¸íå ... ... äàìó ... ... ¾é ... æ¸íå îëàðäû» äàìó æîñïàðû
Ìåìëåêåòòiê ê¸ñiïîðûíäàð æ¸íå îëàðäû» äàìó æîñïàðû
Ýêîíîìèêà ñàëàñûí òiêåëåé ìåìëåêåòòiê ðåòòåó
Òàóàð æ¸íå ðåñóðñ ºîç¹àëûñûí íàðûºòûº ðåòòåó æ¸íå ... ... ... ºûçìåò ê¼ðñåòóäåãi ò¾ñêåí òàáûñ, îëàðäû á¼ëó ìåí ïàéäàëàíó

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
50 орынды диеталық асхналық өндіріс жұмысын жоспарлау21 бет
Cтратегиялық жоспарлау12 бет
PR – стратегияны жоспарлаудың функциялары мен міндеттері54 бет
«АУРА» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІНІҢ ЖОСПАРЛАУ ЖҮЙЕСІНІҢ НЕГІЗДЕРІ30 бет
«Жоғары мектепте тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру бағыттары мен тәрбие жұмыстарын жоспарлау13 бет
«туризмдегі экобағыттарды ұйымдастыру және жоспарлау»30 бет
«Қаржылық жоспарлау.»27 бет
Іс-шаралар туризмінің қазіргі жағдайын талдау, жоспарлау және ұйымдастыру ерекшеліктері. Қазақстанда дамуы57 бет
Автомобильдік және автобустық турларды ұйымдастыру, жоспарлау негіздері71 бет
Агробизнесті жоспарлаудың теориялық мәні24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь