Информатика пәнінен әдістемелік нұсқау (программалық тілдер)

Кіріспе
І. БӨЛІМ
Құрылымдық (структуралық) программалау әдісі
1.1. Құрылымдық программалау әдісінің мазмұны
1.2 Программаны жобалау
Тікелей программаны жобалауға дейін алдынала дайындық кезеңдері жүргізіледі.
1.2.1. Есептің математикалық сипаттамасы
1.2.3 Шешу әдісін таңдау
1.2.4.Есепті шығару алгоритмін жасау
1.2.5.«Жоғарыдан төменге қарай» әдісімен программаны жобалау
1.2.6. Мәліметтерді ұсыну
1.2.7. Программаны жобалаудың реті
ІІ. БӨЛІМ. Турбо.паскальдің берілгендері және өрнектері
2.1.Турбо.паскаль тілінің негізгі элементтері
2.1.1. Тіл алфавиті
2.1.2. Идентификаторлар және қызметші сөздер
2.1.3. Комментарийлар
2.1.4. Компилятор директивалары
2.2. Программа құрылымы
2.2.1. Программа басы
2.2.2. Программа блогы
2.3. Айнымалылар
2.3.1. Қарапайым айнымалылар
2.3.2. Құрылымдық (структуралық) айнымалылар
2.4.1. Константалар.литералдар
2.4.2. Аталынған константалар
2.4.3. Типтелінген константалар
2.5. Белгілер
2.6. Стандартты функциялар
2.6.1. Арифметикалық функциялар
2.6.2.Типтерді түрлендіру және реттеу функциясы
2.6.2. Логикалық функциялар
2.6.3. Жолдық функциялар
ІІІ. БӨЛІМ. Турбо Паскаль тілінде программалау
3.1. Сызықты программа
3.2.Тармақталған программа
3.3. Жолдық берілгендері бар программалар
3.4. Циклдық программалар
3.5. Рекуренттік қатынастарды пайдаланатын қарапайым циклдік программа
4. бөлім. Программалау тілін оқыту әдістемесі
4.1.Диалогты сызықтық алгоритмдерді программалау
4.2.Тармақталған алгоритмдерді программалау
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кезкелген маман ақпараттық технологияларды өз қызметінде тиімді пайдалана алуы үшін ол практика жүзінде берілген есептерді қоя және шеше білуі керек. Практикалық есептерді шешуде, оны дайындау және компьютер көмегімен шешудің технологиясын меңгеруде программалау тілін білу өте қажет болады.
Қазіргі кезде программалау тілдері процедуралық, логикалық және обьектілі- бағыталынған болып үш түрге бөлінеді. Мысалы, дәстүрлі (классикалық) процедуралық программалау тілдеріне - Фортран, Паскаль, Бейсик және т.б., логикалық тілдерге – ЛИСП, Пролог және т.б.,обьектілі – бағытталынған программалауға визуальді программалау тілдеріне – Borland C++, Object Pascal және т.б. жатады.
Программалау тілі – ол электрондық есептеуіш машинасына арналған алгоритмді орындауға арналған электрондық машина түсінетін ерекше тіл.
Бүгінгі күні дербес компьютерлерде ең кеңінен қолданылатын программалау тілдерінің бірі – ол Паскаль тілі.
Паскаль тіліне тән болатын программалау стилінің негізі ретінде мәліметтер типінің философиясы алынған.
Жалпы, программалау әдістеріне дағдылану үшін тілдегі мәліметтердің ұйымдастыру концепциясын түсініп, білу керек болады. Программаны түсініп ұғынуда және оның орындалу барысында пайда болатын қателерге автоматты түрде диагностика беруде мәліметтер типтері маңызды роль атқарады.
Паскаль тілінің дәл осы қасиеті оның құндылығы болып саналады және бұл тіл программалау мәдениетін тиянақты үйретуде үлгі бола алады.
Паскаль – блокты, модульді құрамда программа құруға қажетті тіл.
Бұл әдістемелік нұсқау төрт бөлімнен тұрады, алғашқы бөлімде Паскаль тілінің құрылымдық (структуралық) программалау әдісі, есептің математикалық сипаттамасы және оны шешу әдістері, ал екінші бөлімде тілдің негізгі элементтері, олардың жазылу ережелері және жалпы программа туралы теориялық мағлұматтары , үшінші бөлімде негізгі операторлар, оларды программада қолдану жолдары мысалдармен көрсетіледі және графикалық , кеңейтілген мәтіндік режимде жұмыс істеу үшін процедуралар мен функциялар
қарастырылады , төртінші бөлімде программалау тілін оқыту әдістемесі қарастырылған.
Осы кезге дейінгі Паскаль тілін оқып- үйренуге арналған белгілі оқу құралдарынан бұл әдістемелік нұсқаудың ерекшелігі мынада:
- әр нақты тақырып бойынша теориялық материалдар қысқа түрде беріледі;
- әр тақырыпқа альтернативті тұрғыда 2-3 мысалдар келтіріледі;
- әдістемелік нұсқаудың әр (немесе 2-3) тақырыбын зертханалық жұмыс және оқулық элемент ретінде алуға (пайдалануға) болады.
Осы әдістемелік нұсқау жас информатика пәні мұғалімдеріне , төменгі курс білімгерлеріне және жоғары сынып оқушылары ұсынылады.
1. Вирт Н. “Алгоритмы и структуры данных: Пер. с англ. – М.: Мир, 1989. –360с.”.
2. Зелковиц М., Шоу А., Гэннон Дж. Принципы разработки программного обеспечения: Пер. с англ. – М.: Мир, 1982. –386с.”.
3. Культин Н.Б. “Программирование в Turbo Pascal 7/0 и Delphi / Второе издание, переработанное и дополненное. – СПб.: БХВ – Санкт – Петербург, 1999-416с.:”.
4. Фокс Дж. Программное обеспечение и его разработка: Пер. с англ. – М.: Мир, 1985. –368с.”.
5. Культин Н.Б. “Turbo Pascal в задачах и примерах. Санкт- Петербург, 2002г.-255с.”.
6. Сейпилова Б. “Программалау технологиялары: Turbo Pascal. Тараз қаласы,2002ж.-200 б. ”.
7. Камардинов О. “Информатика. ІІ-бөлім, Шымкент қаласы,2000 ж.-256б.”.
8. Омарова Н.,Тұрмағамбетова К., Нуриденова К. “Паскаль тілінде программалау негіздері .- Алматы: Білім,1996ж.,- 321б.”.
9. Культин Н.Б. “Программирование в Turbo Pascal 7/0 и Delphi / – СПб.: БХВ – Санкт – Петербург, 1999-464с.:”.
10. “Язык компьютера: Пер. с англ./Под ред. И с предисл. В.М. Курочкина – М.: Мир, 1989. –240с.”.
        
        Кіріспе
Кезкелген маман ақпараттық технологияларды өз ... ... алуы үшін ол ... ... ... есептерді қоя және шеше
білуі керек. Практикалық есептерді ... оны ... және ... ... ... ... программалау тілін білу өте
қажет болады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... болып үш түрге бөлінеді. Мысалы, дәстүрлі
(классикалық) ... ... ... - Фортран, Паскаль,
Бейсик және т.б., логикалық тілдерге – ЛИСП, Пролог және ... ... ... ... ... ... – Borland
C++, Object Pascal және т.б. жатады.
Программалау тілі – ол ... ... ... ... орындауға арналған электрондық машина түсінетін ерекше тіл.
Бүгінгі күні дербес компьютерлерде ең ... ... ... бірі – ол Паскаль тілі.
Паскаль тіліне тән болатын программалау стилінің ... ... ... философиясы алынған.
Жалпы, программалау әдістеріне дағдылану үшін тілдегі мәліметтердің
ұйымдастыру концепциясын ... білу ... ... ... ... және оның ... барысында пайда болатын қателерге автоматты
түрде диагностика ... ... ... ... роль ... ... дәл осы ... оның құндылығы болып саналады және
бұл тіл программалау ... ... ... үлгі бола алады.
Паскаль – блокты, модульді құрамда программа құруға қажетті тіл.
Бұл әдістемелік нұсқау төрт бөлімнен тұрады, ... ... ... ... ... ... ... есептің математикалық
сипаттамасы және оны шешу әдістері, ал екінші бөлімде тілдің негізгі
элементтері, олардың жазылу ережелері және жалпы ... ... ... , үшінші бөлімде негізгі операторлар, оларды программада
қолдану жолдары мысалдармен көрсетіледі және графикалық , кеңейтілген
мәтіндік режимде жұмыс істеу үшін ... мен ... , ... ... программалау тілін оқыту әдістемесі
қарастырылған.
Осы кезге дейінгі Паскаль тілін оқып- үйренуге ... ... ... бұл ... нұсқаудың ерекшелігі мынада:
- әр нақты тақырып бойынша ... ... ... ... әр тақырыпқа альтернативті тұрғыда 2-3 мысалдар келтіріледі;
- әдістемелік нұсқаудың әр (немесе 2-3) тақырыбын зертханалық жұмыс
және оқулық ... ... ... ... ... ... ... жас информатика пәні мұғалімдеріне , төменгі
курс білімгерлеріне және жоғары сынып оқушылары ұсынылады.
І- БӨЛІМ
Құрылымдық (структуралық) программалау әдісі
1.1. Құрылымдық программалау әдісінің мазмұны
Құрылымдық ... ... ... мен ... жинағы түрінде
ұсынылады, оларды пайдалану мына төмендегі жағдайларға қол жеткізуге
мүмкіндік ... ... ... емес сенімді программалар дайындауға;
-өзгерістер мен жетілдірулерді жеңіл енгізуге ... ... ... еңбегін және уақытын үнемдейтін тиімді программалар алуға.
Кезкелген жоғарғы деңгейдегі программалау тілдерінде құрылымдық
программалау әдісі қолданылған деп ... ... ... тек қана төрт ... ... (тізбекті), тармақталу
(таңдау), қайталау және топтау) ... ... және ... ... мәліметтер құрылымына сәйкестенген болса;
- мұнда бірінші кезеңде программаны жобалау жүргізіледі, ал екінші
кезеңде оны жазады.
1.2 Программаны ... ... ... ... алдынала дайындық кезеңдері
жүргізіледі.
1.2.1. Есептің математикалық сипаттамасы
Дербес ... ... ... ... ... нақты
математикалық тұжырымдамаға ие болуы керек. Егерде есептің қойылуы ... ... ... тек қана ... тұрғыда қарастырылған
болса, енді оларды қатаң ... ... ... ... болады.
Математика тілінде есепті сипаттауды формализациялау деп атайды.
1.2.3 Шешу әдісін таңдау
Есептің математикалық тұжырымдалуына сәйкес дербес ... ... ... ... таңдалынады.
Бастапқы мәліметтердің барлық тәуелділіктері анықталған және дербес
компьютерде оның ... алу ... мен ... ... ... шешу ... таңдалған болып есептелінеді.
1.2.4.Есепті шығару алгоритмін жасау
Алгоритм түсінігі есептеу матеамтикасының ... ... ... оған ... ... ... жоқ, ... бастапқы ұғым ретінде берген жөн.
Қойылған есептің шешімі төрт ... ... алып ... ... алгоритмдер деп атайды.Сандық алгоритмдермен қатар
ақпаратты-логикалық есептерді шығаратын да алгоритмдер бар ... ... бір ... ... әр ... ... таңдау және өзара салыстыру
негізгі роль атқарады.
Компьютерде есепті шешу нәтижелі болу үшін алгоритмнің барлық қадамдары
нақты ... ... ... – бұл есептеу процесі негізінде анықталатын дәл
элементар нұсқаулар тізбегі, ол кез – ... ... ... ... ... ... ... алуға бағытталынған.”
1.2.5.«Жоғарыдан төменге қарай» әдісімен программаны жобалау
Турбо-Паскальді және ... ... ... ... программалау
тілдерін қолдану кез келген үлкен программаны нерархиялық құрылымды құратын
подпрограммалар (процедуралар) түрінде ұсынуға көмектеседі.
Нерархиялық құрылымды программаларды жобалауда ... ... ... ... ... ... төменге қарай» әдісі.Жобаланатын программа
негізгі (басты) программаға және подпрограммаларға ... ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Әрбір подпрограмма мүмкіндігінше басқа
подпрограммалардың көбінен бөлектелуі керек,ал оларға ақпаратты беру ... ... ... ұсынылады. Подпрограммалардың бір –
бірінен тәуелді болмаулары ... ... ... ... ... істеуге, оларға қажетті өзгерістерді шатасып
кетемін бе деп көп ... – ақ ... ... ... ... басқару байланыстары жоғарыдан төменге қарай бағытталуы керек.
1.2.6. Мәліметтерді ұсыну
Программа құрылымы таңдап ... ... ... ... ... ... ... жобалаудың тағы бір ... Бұл әдіс ... ... ... баса ... ... мұнда өңделетін программаның структурасы ... ... ... маңыздары бара – бар деп есептейді..
Программаларды осы әдіспен жобалау ... ... және ... ... ... ... ... ұсынады. Мәліметтер
файлдарын құруда жүйелік құралдар – редакторлар қолданылуы ... ... ... ... де ... ... Программаны жобалаудың реті
Программаны жобалауды төмендегі рет бойынша жүргізген жөн:
-шығарылатын мәліметтер макетін жобалау;
-программаның ... ... ... текстін (мәтінін) жазу.
Шығарылатын мәліметтер программа жұмысының нәтижесі болады және оның
құрылымына әсер етеді.Программа ... ... ... сәйкес жоғарғы
деңгейлі программалау тілінде жазылатын болады.
ІІ- ... ... ... және өрнектері
2.1.Турбо-паскаль тілінің негізгі элементтері
Турбо-паскаль программалау тілі, құрылымдық (структуралық) программалау
талаптарын толық ... ... ... тіл ...... ... ... негізі оның алфавиты болып саналады.
Алфавит - бұл программаны жазуда қолдануға болатын ... ... ... Тіл ... ... ... ... және арнайы
символдардан тұрады.Оған кіретіндер:
-латын алфавитінің бас және кіші әріптері.А-дан Z-қа дейін,а-дан z-қа ... ... ... @ # $ оларды әріптер ретінде де қолдануға болады.
-кирилицаның бас және кіші ... және ... ... ... Я-ға ... ... я-ға ... символдар:пробил+-/= * ^ < > ( ) { } [ ] , . ; : ’’ ‘ ... ... ... және ... сөздер
Программада белгілі бір мағынаға ие алфавит ... ... ... деп ... ... ... қарап оларды
идентификаторлар және қызметші сөздерден бөледі.
Идентификаторларды, ... ... ... және ... ... үшін ... әрқашанда әріптен немесе сызып қою ... ... ал одан ... ... және әріптердің кез – келген
комбинациясын пайдалануға болады.
Идентификатор ... 127 ... ... ... ... Т-Р ... бас және кіші ... эквивалентті деп
қабылдайды. Идентификаторды жазуда саннан бастауға және оның ... (бос ... ... ... ... сөз - ... сөзін құрайтын латын әріптерінің тізбегі,
қолданыста анықталған және тек бір мағыналы мәнге ие ... ... ... ... ... бірқатар қызметші
сөздер бар.Ол мына төмендегі сөздер:
absolute
and externa nil ... file not ... forword overlay ... for of ... function or ... go to packed ... inline ... untile
down to if program ... in record ... set ... ... {} ... ... ... комментарий деп атайды.
Мұндағы символдар тізбегіне {} және (**) символдарынан басқасы енуі
мүмкін.Бір түрдегі ... ... ... ... Бірақ та {}
фигуралық жақшасын (*..*) ... ... ... ... болады. Бұл
деген сөз комментарийлары бар бүтіндей программаға комментарий беруге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қолдануға түсініктемелер беру.
2.1.4. Компилятор директивалары
Компилятор директивалары - бұл программаның компиляциялар ... ... және ... басқару үшін пайдаланылатын
комментарийлердің арнайы формалары.
Компилятор директивасы келесі синтаксиске ие:
{$} немесе (**).
2.2. Программа ... ... ... ... үшін ... ... қолданамыз.Тілдің әрбір анықталатын термині және олар арқылы
анықталған терминдер бұрыштық < > жақшаларына ... ... ... ... ... қолданады, ал
сөзінің орнына вертикальдық символын ... Егер де ... ... қатысуы міндетті болмаса, онда ол квадрат жақшаға алынады. Үш
нүктенің болуы осы ... кез – ... рет ... мүмкін
екендігін көрсетеді. Фигуралық жақшаның болуы осы жақшаға алынған тілдің
бірнеше терминдерінің біреуінің міндетті түрде ... ... ... ... ... ... екі бөлікке бөлуге болады:
программаның басы және блок.
::=.
2.2.1. Программа басы
Турбо – Паскальда программа басы көмекшілік ... ... ... ... да ... Егер де программа басы қатысса онда, ол
программа атын және программаның ... ... ... ... іске ... ... ... тізімін (міндетті түрде емес) көрсетеді.
Программа басы рrogram қызметші сөзімен басталады, одан кейін программа
идентификаторы (аты) жазылады. Осы ... ... ... басқа
объектілерінде пайдалануға болмайды.
Программа басы аяғында нүкте – үтір (;) ... рrogram ... ... ... ... мен ... ... (көрсетіледі,
келтіріледі).
Синтаксисі:
Type < тип идентификаторы > = < mun сипаттамасы >;
[< тип идентификаторы > = < тип сипаттамасы >; ... ... ... айнымалаларын берілгендер типтеріне
сәйкес ... және ... ... ... ... ... ... айнымалылар, жазба – айнымалылар, жолдық –
айнымалылар, файл - ... және жиын – ... ... алдымен программаға тиісті локальді идентификаторлар хабарланады
,ал одан кейін оларға жүргізілетін іс-әрекеттер (операторлар) көрсетіледі.
Блок 6 бөлімнен тұрады, программада операторлар ... ... ... ... ... ... тіліне қарағанда Т-Р сипаттамалар мен ... кез ... сан рет ... және кез ... ... орналасуына
мүмкіндік береді.
Процедура (функция) құрылымы программа құрылымына ұқсас болады,
айырмашылығы программа ... ... ... ... (функция) блогында
қайтадан процедура (функция) сипаттамасы кездесуі ... ... ... ... ... ... ... енгізіліп
жазылуы мүмкін. Бір – ... ... ... ... ... Т-Р ... программалардағы обьектілерді
локализациялау ережелеріне сәйкес бір сол бір ... ... ... ... қай ... ... ... болса,онда олар сол
блок үшін локальді деп есептелінеді. Олар осы ... бар ... және ... блоктардың барлығында қатысқан болса, олар үшін глобальді ... ... ... ... begin және end қызметші
сөздері арасына орналасады. end сөзінің ... ... ... нүкте
қойылады. Процедуралар (функциялар) құрамындағы операторлар бөлімі де begin
және end ... ... ... орналасады, бірақ мұнда end сөзінен
кейін ... – үтір (;) ... end ... ... үтір болуы да немесе
болмауы да мүмкін.
Т-Р тілі программасы ... ... оның ... ... програмалар модульдері енгізу мүмкіншілігі болып табылады. Бұл
жағдай оперативтік жадты экономдау (тиімді) пайдалану ... ... ... мен ... стандартты программалық
модульдерге орналастырумен шешіледі. ... ... ... кейінгі
жолда осы программада пайдаланылатын программалық модульдер ... ... ... ... ... қосу мысалын қарастырайық:
Program primer1;
Uses Crt,Dos,Printer,Graph;
Бұл мысалдағы келтірілген стандарттық ... ... ... төмендегідей:
-Ctr модулі экран режимін басқаруды, клавиатураның ... ... ... және дыбыстық сигналдармен қоса ... ... ... ... ... ... береді.
-Dos модулі уақыт және датаның ағымды мәнін алу және қоюды, файлдарды
каталогтар бойынша іздеуді және ... ... қоса MSDOS - ... ... ... ... ... баспа құрылғысына жету мүмкіндігін тез ұйымдастырады;
-Graph модулі – бұл CGA,EGA,VGA,HERO,MEGA,PC ... ... ... үшін ... ... стандартты модулінің ролі ерекше, бұл модульде негізгі
стандартты процедуралар мен ... ... ол ... ... ... ... ... жүктелінеді. Бұл модульдің программада
сипатталынуы (көрсетілуі) міндетті емес.
Программист қолданушының жеке модулін түзей ... ... ... ... ... ... ... Ол идентификаторымен
(атымен), мәнімен және типімен сипатталады.
Айнымалылар оларды сипаттауда ... ... ... ... және тек осы ... мәнді қабылдай алады.
Айнымалылар сипаттамасы бір айнымалының ... ... ... ... және ... анықтай алады. Сипатталынған айнымалылар
жинағы бір жерге топтаса отырып, айнымалыларды сипаттау бөлімін құрады.
Айнымалыларды сипаттау ... var ... ... және ... ... var < идентификатор > [, < ... > ]…: ... ... және динамикалық құрылымдары болады.
Статикалық құрылымда ... есте ... ... ... ... шығарғанға дейін орын бөлінеді және бұл облыс ... ... ... болады.
Динамикалық құрылымда айнымалыларға оперативтік есте сақтау облысынан
орын бөлінеді және ... шешу ... олар ... ... шығарыла
бастайды.
Т-Р тілінде әрбір айнымалымен берілгендердің тек қана бір типі ғана
байланысады.
Берілгендер типі –бұл мәндер жиыны, ... ... ие ... және
оларға амалдар қолдану, айнымалыларға жадтан орын бөлу ... ... ... ... стандартты, программистың ... ... ... және ... типтер түрлері болады.
Берілгендер типі типтерді анықтау бөлімінде анықталады. Бұл ... ... ... тип ... ... ... ... типтерінің сипатталуы жатады.Типті анықтау нүкте – үтірмен (;)
аяқталады.
2.3.1. Қарапайым айнымалылар
Қарапайым айнымалылар идентификатормен белгіленеді, ал олардың мәндері
қарапайым ... ... ... ... ... типке
мүмкін.
Қарапайым стандартты типті қарапайым айнымалылар.
Т-П-да келесі қарапайым стандартты типтер анықталған ... ... тип ... Бұл ... барлық бүтін сандар кіреді. Ол
–32768-ден +32767 дейінгі даиапозонда шектеледі және ... 2 байт ... тип (byte). Оған 0-ден 255-ке ... ... ... ... ... 1 байт орын алады.
Бүтін сандық қысқа тип (shorting). –128-ден +127-ге дейінгі ... ... және ... 1 байт орын ... сөзге тең бүтін сандық тип (word). Бұл типке 0-ден 65535-ке
дейінгі бүтін сандар кіреді және жадта 2 байт орын ... ... ұзын тип ... ... +2147483647-ге дейінгі
диапозондағы бүтін сандар кіреді және жэадта 4 байт орын алады.
Заттық ... тип (real). ... ... ... ... ... кіреді және жадта 6 байт орын алады.
Бірлік дәлдікті тип (single). Бұл типке 1.5х10-45-тен ... ... ... ... және ... 4 байт орын алады. Мысалы, 1.500000
Е – 45 .. 3.400000 Е + 48.
Екілік дәлдікті тип ... Бұл ... ... ... ... нақты сандар кіреді және жадта 8 байт орын алады.
Жоғары дәлдікті тип (extended). Бұл тип мәнінің диапозоны 1.9х10-4952-
ден 1.1х104932-ге дейін. Бұл ... ... ... 19 ... ... және ... 10 байт орын алады.
Логикалық (булевтік) тип (boolcan). true және false элементтері бар
логикалық ... ... ... ... false . Бұл тип жадта 1 байт орын ... ... тип (char). ... алмасудың Американдық
стандартты коды (ASCII) анықтаған символдар жиынтығы элементтері осы типтің
мәні болады.
Символдар ASCII кодтары мәндерінің өсуі ... ... ... жиын ... айнымалылар
Индексі бар айнымалылар айнымалы-массив компоненттерін құрады. Массив-
бұл бір типті компоненталардан (элементтерден) құрылған ... типі ... сан. ... жеке ... қол ... ... ... іске асады. Компонента индексі-қарапайым типті
өрнек (тек нақты тип емес),әдетте диапазонды тип.
Массивті анықтау (сипаттау) array ... ... ... квадрат жақшаларға алынған индекс типі көрсетіледі.Индекс типінен
кейін of қызметші сөзі және ... типі ... ... ... of ... of ... массивтің типі қайтадан массив болса,онда бастапқы массив екі
өлшемді деп ... Екі ... ... үшін тип ... анықтауға болады:
type vector=array[1..10] of real;
matrix=array[1..8] of vector;
немесе
type matrix=array[1..8] of array[1..10] of ... ... ... matrix=array [1..8,1..10] of real;
Егер индекстердің n типтері берілген болса,онда массив n өлшемді ... ал оның ... ... ... ... ... ... сипаттау келесі түрде жүргізіледі:
-типті анықтаумен:
type vector=array [1..10] of ... ... of ... ... of char;
var v:vector;
m:matrix;
buk:tenz;
-типті анықтамай:
var v:array [1..10] of real;
m:array [1..8,1..8] of real;
buk:array ... of ... екі ... үш ... ... бес ... жазбалар
Айнымалы жазбалар жазба типті берілгендерге жатады.
Жазба – бұл аяқты сан ... ... ... ... салыстырғанда жазба компоненттері әртүрлі ... ие ... және ... өріс ... ... емес құрама ат бойынша жүргізіледі.
Жазба компонентасы өріс өз идентификаторына ие, сол ат ... оған ... ... ... ... record ... сөзінен басталады. Содан кейін
өріс идентификаторлары жазылады. Ең соңында end қызметші сөзі ... ... ... ... p: ... sotr ... ... сәйкес келетін варианттары бар жазба
құрылымын қарастырайық.
Қызметкер туралы мәліметтер. Жалпы фамилиясы және ... ... ... ... (dol 1), ... ақы ... ... бөлім: қызметі (dol 2), еңбек ақы мөлшері (okl2); ... ... ... ... ... ... ... (тексті):
type otdel=(otd1,otd 2,otd 3);
sotr=record
fam:string[80];(*белгіленген бөлігі-өріс,барлық sotr үшін жалпы*)
case v: otdel of (*варианттық бөлігі*)
otd1: (dol1: string [10]; ... ... ... үшін ... тізімі*)
otd2: (dol2:string[10];okl2:250700; st:byte);
(*2-ші бөлімнің қызметшілері үшін өрістер тізімі*)
otd3:();(*өрістер тізімі бос*)
end;(*sotr*)
var s: ... ... ... ... ... барлық идентификаторлары
бірегей болуы керек;
- егер вариант бос болса, ... өріс жоқ, онда ... ... otd3:();
- жазбаның тек бір ғана варианттық бөлімі болады және ол соңғысы болуы
керек;
- бір – ... ... ... ... ... ... вариант тағы басқа бір
варианттарды қамтуы мүмкін;
Айнымалы жолдар
Т-П тілінде символдар қатарын ... үшін ... ... типі – ... тип анықталған.
Жолдық типті анықтау string қызметші сөзінен, одан кейін квадрат жақшада
жолдың максималды ұзындығы көрсетіледі. Жол ... 1-ден 255-ке ... ... ... ... ... сипаттау төмендегіше жүргізіледі:
-типті анықтаумен:
type filname=string[14];
screenline=string[80];
var fil: ... ... ... fil: string ... string [80];
Ұзындығы көрсетілмеген string типті идентификатор 255 ... ... ... s: ... ... - ... бір ... компоненттертізбегінекн құрылады. Кез
келген уақытта файлдың тек бір ғана ... ... ... саны ... ... ... файл үшін бұл сан ең алдымен 0-ге
тең, одан кейін тек көбейе бастайды.
Файл төмендегідей хабарламамен анықталады:
type intfile=file of ... ... ... ... ... ... текстік файлдар ерекше орын алады.
Текстік файл деп еркін ұзындықты жолдарға бөлінген символдардың тізбегін
айтады, ол тізбектер файл ... ... ... жұмыс істеген кезде компилятор нақты типті берілгендерді
(integer, real, byte және т.б.) ASEII кодтарына ... ... ... тізбегіне келтіреді.
Текстік емес файлдармен жұмыс істеген кезде мәліметтерді мұндай түрлендіру
жүргізілмейді, сондықтан файлды өңдеуге аз ... ... ... ... файлдарды операциялық жүйенің әдеттегі құрамдармен терминалға ... ... ... емес және ... файлдарды редакторлар көмегімен
құруға болмайды. Себебі тестік емес файлдағы мәліметтер ASEII ... ... ... ... ... файл ... ... [,]… text;
Файл компоненттеріне файлдық айнымалылар арқылы қол жетуге болады.
Файлдық айнымалыны ... ... ... жүргізіледі:
-типіанықталуы бойынша:
type range=1…10;
vector=array[range] of real;
complex=record
re, im: real;
end;
intfile=file of integer
refile=file of real
chfile=file of chаr;
vecfile=file of vector;
compfile=file of ... int: ... ... ... ... ... vec:file of ... of real;
comp:file of record
re,im: real;
end;
inf:file of integer;
re:file of real;
ch:file of ... файл ... ... ... ... – ала ... іске
асады:var f:text;немесе var f:file of char;
Жиын – айнымалы.
Турбо Паскаль тіліндегі жиын – бұл максималды саны 256 ... ... ... ... ... Жиын типтес берілгенді (мәліметті)
анықтау үшін set қызметші сөзі қолданылады.
Мысалы,
Type charset=set of char; мәні жиын болатын жиын типті ... ... ... символдар болады. Жиын элементтері үшін кез-келген
қарапайым тип ... ... real ... ... ... ... ... үшін type типі және тип
–диапазан.
Төмендегі мысалды қарастырайық:
Type day= set of ... =set of ... of ... of ... d: ... ... (тұрақтылар).
Турбо Паскаль тілінде константалардың үш типі ... ... ... және ... ... Константалар-литералдар
Литералдар – бұл сандар, бүтін және нақты символдар және символдар
қатарлары.
Бүтін сандық константалар ... - бұл ... ... он ... ... ... ... +2147483647-ге дейінгі диапазонда;
- он алтылық өрнектеу, $06000000-ден $ҒҒҒҒҒҒҒҒ- ге дейін;
Нақты константаларды (real) ... ... ... ... ... ... нүктелі (5.3,-1.01,100);
- жылжымалы нүктелі (0.5Е2,-1Е-5).
Жолдық константалар (string) – бұл ... ... ... ... ... де қатарда апострофқа алуға қажетті тест болса, онда қатарынан
бірге жазылған екі апостроф жазылады.
Мысалы,
‘”көпіршік”әдісі’
Жиі кездесетін жолдық константалар:
- ... – ‘’ ;
- бос ... – ‘’ ;
- бір ... тұратын қатар, - ‘’’’ .
2.4.2. Аталынған константалар
Аталынған константа – бұл белгіленген мән, оған программаның басында
константаны анықтаған кезде ат ... ... ... ... бөлімі келесі түрде болады:
Const =;
[=;]…
Мысалы,
Const gravity = 9.81;
Max = 1000;
Head = ‘кесте 5’;
Pr = ‘’ ;
C = ... = ... ... ат қою ... түсінуге және оған қажетті
өзгерістерді ... ... ... ... ... тілінде кейбір
аталынған константалар алдын – ала анықталған, сондықтан оларды алдын – ала
сипаттамай – ақ ... ... ... ... ... төменде
көрсетілген:
False =>’өтірік’ ; {логикалық константа}
True => ‘шындық’ ; {логикалық константа}
Maxint = 32767;{максималды бүтін сан}
Pi =3.14159265358979E + 000; {пи ... = ... ... ұзын ... ... ... ... константалар тек Турбо Паскальда ғана қолданылады. Олар
аталынған константалар секілді ... ... ... ... көрсету
қажет.
Типтелінген константалар мәндерін өзгерте алады, бұлар негізінен
бастапқы мәндерді меншіктеуде пайдаланылады. ... ... ... ... константалар:
Const number: integer=1990;
Inter: real=19.90
Zang: string [7]=’массив’;
Alf: char=’h’;
Sl: word=65635;
Sq:=shortint=127;
Құрылымдық типтелінген константалар. Бұл константалардың 3 типі ... ... ... және ... Типі - ... ... Бір және екі ... массивтер ең жиі
пайдаланылады.
Мысалы,
Const a: array[1..5] of integer=(0,0,0,0,0);
Maze: array[0..1,0..1] of integer=((0,1),(2,3));
Type ... pas, ... [status] of string ... stat: ... массивінің 5 элементінің әрқайсысы 0 (ноль) мәніне ие болады. Екі
өлшемді maze ... ... maze [0,0], maze [0,1], maze ... [1,1]-сәйкесінше 0,1,2,3 мәндерін алады.
Stat [akt], stat [pas], stat [wat] ... ... ... ие ... ... типті константалары:
Type point=record
X,y,z: integer;
End;
Const origo: point=(x:0; y:1; z:5);
Бұл константалар ... origo х, origo у, origo z ... ... де with ... пайдаланылса) түрінде қолданылады және сәйкесінше
0,1,5 мәндеріне ие болады.
- Жиын ... ... low=set of ... voc: ... ... - бұл 0…9999 диапазонындағы таңбасыз бүтін немесе программист
анықтайтын идентификатор.
Белгілер операторлар бөлімінде пайдаланылады. Олар ... ... және ... қос ... ... ... ... пайдалану
алдында программаның сипаттама бөлімінде хабарланады. Белгілерді ... ... ... ... одан кейін не таңбасыз бүтіндер немесе
идентификаторлар тізімі келтіріледі, олар ... ... ... тізім
соңында нүкте - үтір қойылады.
Program primer 2;
Label 10, err, 999;
Begin
10:;…;
err:;…;
999;…;
end.
2.6. Стандартты функциялар
Жиі ... ... ... орындау үшін және әртүрлі типке
жататын мәліметтерді түрлендіру үшін Турбо-Паскальда ... ... ... жеке ... ... ... ... арифметикалық;
- типтерді түрлендіру және реттеу;
- логикалық;
- жолдық;
- файлдық;
- адрестік.
1. Арифметикалық функциялар
Abs(x) – x - тің абсолютті мәні ... ол х ... ... ... ... х-ті есептейді, нәтижесі радианмен алынады.
Cos(x)-косинус х-ті есептейді, х радианмен беріледі.
Exp(x)-e санының х ... ... ... х - ты ... х-ті ... ... ... квадраттық түбірді есептейді..
Random – 0-ден 1-ге дейінгі диапазонда real типті ... ... ... ... ... - 0-ден х-ке ... ... кез-келген бүтін санды
бірқалыпты бөліктеу ... ... х – integer ... сан.
Ескерту: өне бойы бір тұрақты кездейсоқ санның шығып тұруын болдыртпау
үшін Random және ... ... ... ... ... сандар генераторын инициализациялайды) қосқан жөн болады.
Arctan, cos, exp, ln, sin, sqr, sqrt стандартты ... үшін ... real ... integer типтес болуы мүмкін, ал нәтижесі әрқашан да
real ... ... ... және ... ... – x- тің ... бөлігін есептейді, бүтін ... ... х-real ... нәтижесі – real типті.
Мысалы:
Frac (123.456); {0.456} frac (-123.456); {-0.456}
Int (x), trunc (x) – х- тің ... ... ... ... ... ... х – real ... нәтижесі – integer типті (trunc үшін), real
типті (int үшін).
Мысалы,
Trunc (325.568);{325} trunc (-325.568); {-325}
Round(x) – ... ... ... ... х-real типті;
нәтижесі –integer типті.
Мысалы,
Round (325.568); {326}round (-325.568); {-325}
Round ... {325} round ... - ... коды бойынша ASCII-гі символды анықтайды; ... ... ... ... {‘A’}
Ord(x)-символдардың реттелген жиынынан символдың реттік ... ... ... 0-ден ... х-char типті; нәтижесі-integer
типті.
Мысалы,
Program primer 3;
Type day=(mo, tu, we, th, fr, sa, su);
Var x: ... ... ... ... келесі мәнді береді; х-кез келген қарапайым типті
мән (real-дан басқа).
Pred(x)-х-тің алдындағы мәнді береді; х-кез келген қарапайым типті мән
(real-дан басқа).
Мысалы,
Colors=(red, blue, ... ... (blue); ... Логикалық функциялар
Odd(x) - егер х-тақ сан болса, true мәнін береді және false керісінше
болса; х-integer типті.
Eof(f) - true ... ... егер де ... ... ... f ... файл ... жеткен болса, кері жағдайда оның мәні false.
Eoln(f) функциясы true ... ... егер ... ... ... f ... ... ағымды жолдың соңына жеткен болса, кері жағдайда
оның мәні ... ... ... n1, n2) – ... ... ... str ... қатарынан
n1нөмірден бастап ұзындығы n2 ішкі жолдық қатар алынады, мысалы:
Copy(‘a b c d e f g’,5, 2); {‘e ... str – ... ... өрнек, n1 n2 – іnteger типті.
Ескертулер:
- егер n1-дің мәні str жолдық ... ... ... ... ... ... егер ... мәні str жолдық қатарының ұзындығынан үлкен болса, онда
символдары str шегінде болатын ішкі жолдық қатар нәтиже ретінде ... егер n1 мәні 1..255 ... ... ... онда нәтиже қате.
Concat(str1, str2,…,strn) - жолдық қатарлардың бірігуі функция жұмысының
нәтижесі ... ... саны ... ... ... ... үтірмен
ажыратылады;
Str1, str2,…,strn – жолдық қатарлар типті өрнектер.
Мысалы,
Concat(‘ab’, ’cd’, ‘ef’); {‘a b c d e f ... ... ... атқарылатын амалды «+» операциясының көмегімен
жүзеге ... ... (str) – ... ... ... ... есептейді; str – жолдық
қатар типті өрнек; нәтижесі - integer типті.
Мысалы,
Lenght (‘a b c d e f’); ... (str1, str) - ... ... істеу нәтижесінде str жолдық қатарының
позициясынан str1 ішкі жолдық қатардың бірінші символының ... ... ... ал егер де ... ... ... ... ноль;
бүтін сан. Мұнда str1, str – жолдық ... ... ... – integer ... (‘de’,’a b c d e f’); ... ... b c d e f’); ... ... ... ... операндалардан (константалар, айнымалылар,
функциялар), амалдар (операциялар) белгілерінен және дөңгелек ... ... және ... ... ... байланысты өрнектер
арифметикалық, логикалық, жолдық және жиындық болып бөлінеді.
2.7.1. Арифметикалық ... ... ... ... ... ... және
real немесе integer типтес функциялар қатысады. Осы операндаларға келесі
арифметикалық операциялар анықталады:
+ ... ... ... ... (екі ... да real ... integer ... нәтиже - real );
div - бүтін сандық бөлу (екі операнда да integer типтес, нәтиже - integer
).
mod – ... ... ... ... ... есептеу кезінде амалдар приоритетін анықтауға
байланысты келесі ережелер қабылданған:
- унарлық минусты «-» меншіктеу операциясы ең жоғарғы ... ... + және – ... ... *, div, / және mod ... жоғары
приоритетке ие.
- Егер операциялардың приоритеттері бірдей болса, онда сол жақ операциялар
ерте орындала бастайды;
- Жақшадағы ... бір ... ... ретінде қабылданады;
- Жақшалар бір-бірлеріне енгізілген болулары мүмкін: a/(b*(c-b)).
- Арифметикалық өрнектерді жазуда ... ... қос – ... ... ... ... ... жақшалардың саны
жабылатын жақшалардың санымен бірдей болулары керек.
- Div және mod ... ... ... пробелдер (бос орын) міндетті
түрде қажет: i div j; i mod j. ... ... ... i div j және ... j – лерді идентификаторлар ретінде қабылдайды
2.7.2. Логикалық өрнектер
Логикалық өрнектерде логикалық ... ... ... ... қатысады. Логикалық операндаларға логикалық константалар,
логикалық айнымалылар және логикалық функциялар жатады.
ТП-да логикалық ... 4 ... ... ... ... (жоқ) – ... шығару;
And (және)-логикалық көбейту;
Or (немесе)-логикалық қосу;
Xor-немесені алып тастау.
Логикалық өрнектердің мәндері кестеде келтірілген:
|P |q |not p |p and q |p or q |px or q ... |false |true |false |false |false ... |false |false |false |true |true ... |true |true |false |true |true ... |true |false |true |true |false ... ... ... (тең), < >(тең ... (аз), ... ... ... ... ... конструкциясын қатынас деп атайды. Барлық ... boolean (true ... false) ... ... ... ... тілінде not, and, or, xor ... ... integer ... да ... ... бұл ... әр бит бойынша жоққа
шығару, әр бит бойынша ... ... және қосу ... ... бұл ... ... ... операндалар үшін әр бит бойынша
солға (shl) және әр бит ... оңға (shr) ... ... ... Жолдық өрнектер.
Жолдық өрнектер құрамына жолдық константалар, жолдық айнымалылар,
жолдық функциялар және «+» ... ... ... ... кіреді.
Мысалы,
‘TURBO’ + ‘’ + ‘PASCAL’=’TURBO - PASCAL’;
‘1 2 3’ +’’+ ‘4 5 6’ = ‘1 2 3. 4 5 ... ... ... ... ... көмегімен әр символдың ASCII-дегі
кодтарын ескере отырып жүргізіледі.
Мысалы,
‘а’< ’б’ ... ’б’ ... ... ... ... ... болса, бірақ та соңғы символға дейін бір –
біріне сай ... онда ... жол ... кіші ... ... ... екі жиында да бар ортақ элементтер болады. ... * [green] ... ... ... екінші жиынға жатпайтын біріінші жиынның элементтерінен
тұрады.
Мысалы,
[red,green,blue] – [green] =>[red,blue].
Егерде екі жиынның ... де ... ... бар ... онда ... ... = ... {true}.
Егер де екі жиынның арасында бір элементке болса да айырмашылық бар болса,
онда тепе - ... ... < > ... ... қамту.
Мысалы,
[red,green,blue] < = [red,green,blue,orange] {true}, ... ... ... ... ... жиын ... ... тұр.
Элементтің жиынға енетіндігін тексеру.
Егер х элементі s жиынына енетін ... онда x in s ... мәні ... ... – false. x ... типі s ... ... типімен
бірдей болулары керек.
Мысалы,
3 in [1..5] {true};
‘A’ in [‘a’..’z’] {false}.
5. Өрнектердегі операциялардың
орындалуының приоритеті.
Егерде өрнекте жақша болмаса, онда ... ... ... орындалады:
1). Функцияларды есептеу;
2). Унарлық минусты меншіктеу;
3). Not;
4). *, /, div,mod, and, shi , shr ;
5). + , - , or, хor ... =, < >, < =, >= , in ... ... ... ... оңға ... орындалады, ал жақшалардың
көмегімен кез – келген есептеу ретін беруге болады.
2.8.Өрнек - константалар
Өрнек - ... ... ... ... ... ... ... Өрнек – константаларда айнымалыларды,
типтелінген константаларды және төмендегі тізбекке кірмейтін функцияларды
қолдануға болмайды:abs, chr, length, odd, ord, pred, round, succ, ...... ... сипаттауда қолдануын қарастырайық:
const min = 0;
max = 100;
оеntr = (max - min) div 2;
message =’out of ... = ‘error :’ + message + ’. ... ... ... Паскаль тілінде программалау
Құрылымдық программалаудың негізгі принциптерін қарастырған ... ... төрт ... ... бөле атап ... ... бірі (тізбектей) таңдау, қайталау және топтау.
Жоғарғы ... ... ... ... конструкция ретінде
бірінен кейін бірі ... ... – егер бір ... ... кейін орналасса, онда ол кейінірек орындалады - қарастырылады.
Таңдау конструкциясы мына жағдайларда қолдынылады, егерде ... ... ... ... үшін ... ... ... бағыттардың
ішінен біреуін таңдау қажет болатын болса. Программаның қайталанатын
бөлігін цикл деп ... ... ... ... ... шығуды
тексеретін блок және бірнеше рет қайталанатын цикл денесі кіреді ...... ... ... ... блок
ұйымдастыру деген сөз. Үлкен программалар үшін блоктардан ... ... – бұл ... да бір іс - ... ... үшін компьютерге
берілетін нұсқау.
Турбо Паскаль тілінің синтаксисін және ... ... ... ... ... ... программаларды құру мысалдарында
келтірілетін болады.
3.1. Сызықты программа
Сызықты программа (бірінен кейін бірі ... ... ... ... ... ... ... – х read (енгізу тізімі);
readln (енгізу тізімі);
Шығару операторлары – ... ... ... ... тізімді енгізген немесе шығарғаннан кейін жаңа жолға (қатарға)
көшетіндігін білдіреді.
Бұл ... ... ... де ... рұқсат
етіледі: readln; - экранды басқанға дейін ұстап тұру, writeln; ... ... ... ... Бұл әрекеттер тек қана енгізу/шығару
операторлары ln жалғауына ... ... ғана ... кері жағдайда
сәйкес оператор қатарынан екі рет жазылатын болады.
Меншіктеу операторы.
Синтаксисі:
::= : = , ::= / / ... ... ... ... ... айнымалылар және
өрнектер бірдей типтес болуы керек.
Алайда ... оң ... ... ... ... онда сол ... integer немесе real типтес бола алады. Жолдық типті айнымалыға
символдық өрнек мәні меншіктелетін болады.
Мысал 1.
Фамилиясы, вариант ... р1 (x1 , y2) және p2 (x2 , y2) ... ... Вариант нөмерін, фамилиясын және нүктелер ... ... ... p1 ... x1, y1, x2, y2, r ... ... string[15];
Begin
Writeln ('мәліметтерді еңгізіңіз')
Readln (fam); readln(nvar,x1, y1, x2, ... ... – x2) + sqr(y1 – ... # ' : 15, nvar : 5, fam : 20) ... ... ... орналастыруға бөлінген экран позициясының
сандарын білдіреді, кейін 3.7. бөлімінде бұл ... ... ... ... = ’, r ... ... 2 ... нәтиже былайша шығатын болады:
□□□□□□ вариант # □□□ 35 □□□□□□□□□□□□ ... = ... E ... ... ... ... ... : к = a2 + lg b ; f(k) = sin (k) ... ... ... : real;
begin
read (a,b,c,d);
k: = sqr(a) + 0.4343*ln(b);
f: = sin(k) + ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін: шартты, құрамды, таңдау және
көшу (шартсыз ... ... ... ... қолданылады. Шартты
оператор қысқа немесе толық форматта жазылуы мүмкін.
Қысқа формат ... :
::= if then ... ... ... true ... ие ... онда ... 1 орындалады,
әйтпесе оператор 1 орындалмайды, яғни, ... ... ... ... ... ... формат синтаксисі :
< шартты оператор >::= if < лог. ... > then else ... ... 1 ... ... орындалады. Егер логикалық өрнек
false мәніне ие ... else ... ... ... ... ... Бұл ... операторда else сөзінің алдында нүкте - үтір
қойылмайды. ... ... ... оның ... ... операторлардың
біреуі таңдалынып орындалады. Then және else қызметші ... ... бір ... ... ... ... ... бірақ олар бір
құрамдық операторға біріктірілген болулары керек.
Құрамдық оператор деп - басқа ... ... ... және ... белгілі (нақты) бір іс - әрекеттерді орындау үшін бірнеше
операторлардың бірігуін айтады.
Синтаксисі:
< ... ... > ::= begin < ... > [;< ... ... ... енген операторлар қандай ретпен жазылған ... ... Begin және end ... ... ... ... ... x< 0 then begin read (y); writeln (y); end
else begin read (z); writeln(z); end;
Кейбірде ... бір - ... ... ... ... x< 0 then
If y< 9 then writeln ... writeln ... x> = 0 ... ешқандай іс - әрекет ... ... ... ... бір - біріне енгізілген операторларды
жиі қолданбаған жөн. Бір – біріне ... ... саны 2 –3 – тен ... ... ... кетпеу үшін паскаль тілінде арнайы таңдау
операторы ... ... ... >:: = case < өрнек > of < мән > : < ... >[ ; < ... :< ... …[ else < ... >] ... және мән міндетті ... бір ... ... керек. If
операторындағыдай кез-келген мәннен немесе else-ден кейін ... ... ғана ... немесе құрамдық операторы тұруы мүмкін. ... case ... ... ... ... ... түсініктілік және көрнектілік деңгейін жақсарта түсетін
боласыз.
Мысал 1.
Oper айнымалысының мәніне байланысты біз х ... ... ... ( ‘C’ – қосу ), ... ( ‘A’ - алу), ... ( ‘U’ – көбейту
) және бөлуіміз ( ‘D’ – бөлу ) ... ... Оның ... ... oper of
‘C’:x:=x+y;
‘A’:x:=x-y;
‘U’:x:=x*y;
‘D’:x:=x/y;
else begin writeln ( ‘Дұрыс емес символ’); x:=0 end
end;
Қатынас операциясы ... ... ... ... ... көп ... ... жақша қолданылады:
(келесіге өту операторы)
1=1)and(xa=b;
m=2, n=1 =>a::= for := do
Мұндағы,
:: =
:: = to
downto
:: =
- көп рет ... ... ... де ... ... ... орындау керек болатын болса, онда
олар құрамдық оператор түрінде болуы ... Цикл ... ... соңғы мәндері бірдей типті (нақты типтен басқа) болулары керек ... for ... ... өзгермеуі керек. Бұл ... ... ... ... to үшін succ ... ал downto үшін pred
функциясы ... ... де to ( downto ) ... цикл параметрінің бірінші мәні соңғы
мәннен ... ( кіші ) ... онда for ... бір рет те ... цикл ... өрнек циклды қайталану санын басқарады. Логикалық өрнек
құрамындағы айнымалылар ... цикл ... ... берілуі және циклда
өзгеруі керек, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... логикалық өрнек мәні false-ке тең ... ... ... мәні ең ... false-ті қабылдаған болса, онда ... ... ... … until цикл ... ... ... бұл ... өрнек цикл соңында
есептелінеді және тексеріледі.
Repeat және until ... ... ... ... кейін шығарылған өрнек true мәніне ие ... ... Repeat ... кемінде бір рет орындалатынын ескерген жөн.
Repeat және until қызметші сөздері ... ... ... атқарады,
сондықтан begin және end операторлық жақшалары бұл жерде артық болады.
Мысал1.
х1, х2, … х10 ... ... және ... с ... мәндері
берілген.
Анықтау керек: Ү=
di =Y-xi
Төмендегі есептеулер бойынша циклдар программада болуы қажет:
- Х масивінің элементтерін енгізу;
- Ү ... ... D ... құру;
- D массивінің элементтерін шығару;
Бұл программада бір цикл операторына ... ... және ... ... ... ... болады.
Program P4;
Var x,d: array [1…10] of real;
c,y: real;
i: integer;
begin
read(c); y:=0
for i:=1 to 10 do
begin
read (x[i]); ... ... i:=1 to 10 ... writeln ... ... ... 11 сан ... ең алдымен с
айнымалысының мәні, одан кейін – Х масствінің 10 элементі.
3.5. Рекуренттік ... ... ... ... ... ... деп – ... келесі жаңа мәндері
берілген рекуренттік формулаларға сәйкес ... ... ... ... ... ... бұл ... тригонометриялық функциялардың
мәндерін анықтайтын есептеулерде қолданылады. Мұндай есептерде программаны
жазар алдында рекурентті формулаларды, ... ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Мысалы,
1)Y=x2+x4+x6+x8+x10
рекурентті формулалар бастапқы мәндері
B=B*x2 ... ... ... ... ... and (i - exit from ... ch:=read key until ch in [‘1’… ‘9’, # 27];
case ch of.
‘1 ’:sfben;
‘2’: ... ... ... ... ... ... wusast;
‘9’: # 27: begin clrscr; exit end;
end
until false
end.
Файл BEN.txt:
Andorra FFr ... ... ... Pta ... ... Osch ... ... BFr ... ... ... HrD Хорватия ... ... CyL Кипр кипр ... DOB. ... Rub ТМД ... ... 0.25
Sng ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... PRICE ... ... ... Андорра ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс істеу үшін
процедуралар мен функциялар
3.11.1. Graph модулі
3.11.2. пунктінде ұсынылатын процедуралар мен функциялар grapf. ... ... ... және ол ... USES graph ... ғана іске ... 70-тен аса процедуралар мен функциялар енеді, ... ... ... ... ... мүмкіншіліктер береді.
Барлық прцедуралар мен функциялар ... ... ... ... ... нақты адаптермен жұмыс істеуін
келтіру қажетті графикалық драйверді қосу есебінен іске асады.
Драйвер – бұл дербес ... ... ... ... ететін арнайы программа. Іс жүзінде графикалық драйверлерді
барлық адаптерлер үшін Borland ... ... ... олар ... Мысалы,cga.bgi – cga – адаптері үшін драйвер, egavga.bgi – ega
және vga адаптерлері үшін драйвер.
3.11.2. Режимді жұмыс ... ... – дің ... ... ... ... іске ... дейін
экранның текстік режимдегі жұмысына сәйкес келіп ... ... ... ... пайдаланатын кез – ... ... ... ... ... ынталандыруы керек.
Жұмыс аяқталғаннан кейін графиктік режим жабылуы керек және ДК мәтіндік
(текстік) режимге қайта ... ... ... ... ... ... ... адаптер жұмысының графикалық режимін
ынталандырады.
Шақыру форматы: initgraph ... ... ... ... ... ... ... – integer типті айнымалы, графиктік драйвер типін ұсынушы;
бұл айнымалының келесі мәндері анықталған:
а) detect немесе 0 – адаптерді автоматты ... ... cga ... 1- cga адаптері, түрлі-түсті, 320х200 нүктелер.
в) ega немесе 3 - ega адаптері, түрлі-түсті, 640х350 нүктелер.
г) vga немесе 9 - vga ... ... 640х480 ... ... - integer ... ... ... адаптердің жұмыс режимін
анықтайды. Мысалы кез - келген cga, ega, vga драйвері үшін экран
өлшемін ... ... және т.б. ... айнымалының
мәні берілуі керек. vga драйвері үшін мына мәндер беріледі:
а) 0 – экран 320х200 ... 1 – ... 640х350 ... 2 – экран 640х480 нүктелер.
- жол – string типті өрнек, драйвер файлына жолды. ... ... ... ... жазылған (орналасқан) жерге) көшірмесі
түсірілген болса, онда (‘ ’) бос жолы ... ... ... ... ... ... тасымалдаушының бірінде
қажетті графиктік драйвер жазылған файл орналасқан болуы керек.
Процедура осы файлды ... ... ... ... ... ... жұмыс режиміне көшіреді. Драйвер типі графиктік
адаптердің типіне сәйкес ... ... ... ... адаптердің графиктік режимдегі жұмысын
тоқтатады және экран ... ... ... қалпына келтіреді.
Шақыру форматы: closegraph.
3. Restorecrtmode процедурасы қысқа ... ... ... ... асырады. Шақыру форматы: restorecrtmode;
closegraph процедурасына қарағанда графикалық режимнің орнатылған
параметрлері лақтырылмайды.
Жатындық ... ... іс - ... ... setgraphmode
процедурасымен графикалыққа қайта оралуға болады.
4. cleardevice процедурасы графикалық экранды ... ... ... форматы: cleardevice.
5. Graphdefaults процедурасы қолданушының орнатқан барлық ... және ... ... ... ... ... graphdefaults.
4- бөлім. Программалау тілін оқыту әдістемесі
Программалау тілін оқытудың мақсаттары. Жалпы білім ... ... ... тілін тереңдетіп оқыту ... ... ... табылмайды. Мұның айтарлықтай себептері бар.
1) Оқушылардың ұғымдық аппаратын ... ... ... ... ... ... Паскаль, Бейсик және т.б. тілдердің бірі болуы мүмкін, бірақ
машинасыз ... ... ... емес.
2) Олимпиадаға дайындық. Егер олимпиада ескі дәстүр бойынша үлкен
комбинаторикалық есептерді программалау ретінде өтетін болса, онда мықты
программалау тілісіз ... ... ... ... ... программаны тек аударып, орындап қана қоймайды,
сонымен бірге көрнекі дилогты ортада жұмыс істеуге үйретеді. Бұл оқу ... ... да, ... ... тапқан құралы болып табылады.
Мұндай ортада программа тексіне ... ... ... ... ал программаның қадам бойынша орындалуы – экспертік жүйедегі
шығару процесін демонстрациялауға ұқсас.
Сонымен, ... ... оқу ... ... ... кей жағдайда
үшінші деңгейдегі тілмен шектелуі тиіс: тіл – есеп шығарудың тиімді ... ... аса ... ... – оқу ... ... табылады.
Оқыту құралы. Оқыту құралы.бұ синтаксистік ... ... ... ... ... редакторы бар компилятор. Ал
әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың түсініп жұмыс істеуіне бейімделген нұсқасын және
формальды ... ... ... нұсқасын ұсынуға болады) жатады.
Егер қателер ... ... ... ... ... ... онда
нұсқаудың бөлігі ретінде оның ана тіліндегі аудармасын беру қажет.
Оқыту әдісі мен ... ... ... ... ... ... тіл тасымалдау, салыстыру және ... ... ... ... барынша азаяды. Мысалы, Паскаль тіліндегі атау
метептік ... ... ... ... Егер ... ... ... онда екінші тіл бірінші тілден машинаға алгоритмдерді
аударып, оны жүзеге асыратын құралдың қызметін атқарады. ... ... тіл, егер оның ... ... болса, қызықты болып көрінеді. Онда
оқушылар МАТ-де ... ... ... ... оны ... ... тіліне аударады.
Алгоритмнің жазылуынан (синтаксисінен) практикаға көшкенде МАТ- дегі
командалар тексіне түсіндірмелері бар ашық ... ... ... ... аса ... тәсіл- бірінші тілдің құрылымдарын толық түсініп
немесе сол бірінші тілдегі алгоритммен есепті шығару. Оқушы тілді ... ... ... ... екі тілді өзара салыстыра отырып түсінеді. Бұл
жерде ... тіл ... ... біліміне қосымша толықтыру немесе оны екінші
жағынан қарастыру болады.
Тағы да айта кететін мәселе – ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі немесе қолайсыздығы болып табылады.
Қазіргі уақытта автоматтаныдырылған оқыту жүйелері ... ... ... жиі ... ... ... ... ретінде мына программа
бөлігін қарастыруға болады: программа орындалғаннан кейін А – ның мәні неге
тең болады:
10 A=1
20 FOR I=1 TO 3
30 ... NEXT ... 1) А=7 ; 2) А=6; 3) ... ... нөмерін енгізіңіз>
Мұнда оқушылардың белсенді іс- әрекеті тіл ортасында тұрақты сөздік
талқылауға алмасады. Ізденімпаз оқушылар ... ... ... ... ... яғни оның ... ... білгісі
келеді. Ашық программалармен жұмыс істеу барысында алдымен, ... ... және ... ... ... ... беріледі. Бұдан
біртіндеп нақты дербес есептерді шығаруға көшеді.
Тілді баяндау тәсілдері. Бірінші тілмен салыстырғанда екінші тілді
баяндау ... ... ... Баяндаудың алғашқы тәсілдерінің бірі-
металингвистикалық формулалар мен олардың ... ... ... ... ... ... ... жалпыланған түрде,
яғни «метатілдердің» пайдаланылуымен сипатталады. Мысалы,
:= [...]
мұндағы бұрыштық белгі арқылы объектінің атауы, квадрат ... ... «...»- ... ... Бұл ... әрі «артық»
көрнекілік тәсіл. Түсініктілеу болу үшін мұны диаграмма түрінде көрсетуге
де болады.
Есептердің ... ... ... ... ... ... ... тілдің құрылымымен олардың арасындағы байланысқа тәуелді (циклдағы
тармақталу т.с.с);
2) информация типіне қарай (сан, текст, кесте, файлдар);
3) оқушылардың іс-әрекетінің ... ... ... программаларды
меңгеру, дайын алгоритмді аудару,дайын программаны ... ... бос ... ... ... ... программалары.
Енді есептерге байланысты үйретілетін ... ... ... Бұл ... есеп ... құралды пайдалануға түрткі ... ... ... ... ... ... МҚБЖ ... МАТ болмаса, онда Бейсикпен жұмыс істеуге
тура келеді. Алгоритмдердің ... үшін ... ... алгоритмді
қарастырайық.
Оқыту мақсаты: диалогты программалар логикасын түсіну, команданы
атқаруды
меңгеру, дискіде жазу және каталогты қарау.
Ұсынылатын командалар: енгізу, шығару командалары,
түсіндірмелердің ... ... ... ... ... ары қарай оны өзінің
жалғастыруы.
Мазмұны: формула бойынша есептеуді программалау.
Диалогты тілдерде оқушылар бірден дисплеймен жұмыс істеп кетеді,
өйткені
текстің үлкен бөлігін олар тікелей ... ... ... ... болмаған жағдайда оқушы программаны орындауға
жібергеннен кейін «?» ... ... бос ... көріп сасып қалады.
Сондықтан алғашқы кезеңнен бастап, ... ... ... ... ... ақ, ... ... өткеннен кейін оқушы берілгендерді қандай
ретпен енгізу керек екенін ұмытып қалады. Сол себепті, ... ... ... ... жеке ... ... Оқушылардың файлдары
дискіге жазылады, өйткені программа оқытудың келесі қадамында ... ... ... ... ... ... ... құрып үйренген оқушылардың белсенділігі арта
түседі.
Мағынасыз мәліметтер енгізуден программаны қорғау әлі күнге
дейін жүзеге
асырылған емес (ондай қателердің түріне үшбұрыштың
қабырғаларының
ұзындығына теріс мән ... ... ... ... мән ... ... қажеттілігіне қызығушылықты былай арттыруға болады:
қандай мәндер берілуі қажет екенін программа авторының
өзіде ұмытуы
мүмкін;
программаны ... адам да ... ... ... қатенің құны айтарлықтай
үлкен болмауы
мүмкін;
программалауда жіберілетін қателерден қорғау қазіргі
уақыт талабына
сай әрекет.
Енді мысал келтірейік. «Кейін» қайталану командасын адамның
араласуымен ... ... ... ... ... ... ... тексереді, егер ол шарт сақталмаса,
мәнді қайтадан енгізеді.
10 PRINT ... ... ... ... ... (МО)”
20 INPUT MO: ‘ МО-ді енгізу
30 IF M>0 THEN GO TO 50: ‘ ... ... ... ары қарай
40 GO TO 10: ‘ енгізуді қайтала
50 ‘ ... ... ... ... ... ... ( “ракетаның старт алғандағы массасын енгізіңіз ... (MO); ... ... MO > ... ... ... ... енгізуден программаны қорғауға
қажетті тілдің командаларын меңгеру.
Жұмыс түрі: программадағы қателердің жіберілуі жайлы ауызша әңгімелеу,
қорғауға арналған мысалды талдау, алдын - ала ... ... ... ... ... ... ... дербес жұмысы.Командалар:
көшіру командалары, қайталану командасы, логикалық өрнек.Оқыту әдісі:
өзінің дербес жұмысындағы ашық программа мысалын талдау, жалпылау және
нақтылау.
Оқушылардың істейтін жұмысының реті ... ... ... ... белгілі құрылымдарды ажырату және жаңа
командаларды
тани білу (мысалы,IF және GOTO, ... ... ... оның ... мақсатымен
мағынасын
талдау;
тәсілді жалпылау, нақты шарттан абстракциялауға көшу;
өзінің мысалындағы алғашқы мәліметтердегі шарттарды
талдау;
қорғау тәсілін өз мысалдарына көшіру.
Оқушыларға циклмен мәліметтерді енгізудегі осындай түрлендіруден
кейін ... ... ... ... көз ... Енгізуге
арналған мәліметтердің дұрыстық шарты программадағы нұсқауға
енгізілген;
енгізуде қате болған жағдайда нұсқаумен бірге қайталанады.
Бейсик тілінде одан әрі қарай IF және GOTO ... ... ... ... тәсілін беруге
болады. Мұндай цикл екі команданың
да қарапайым және жалпыланған құрылымын түсінуге жеткілікті.
Программалаудағы диалог ... ... ... ... тіл диалогты болмаса, онда бақылауы бар циклдің
үлкен ... ... ... ... өзі басқарады, сондықтан
қайталану саны
белгісіз циклдың жұмысын түсіндіруді нақтылау қажет;
цикл ЭЕМ- нің ішінде жасырынып тұрған жоқ, ол ... ... ... сұраумен, қадаммен және кідіріспен
орындалады.
4.2.Тармақталған алгоритмдерді программалау
Шартты оператордың көмегімен нақтылауды ... ... ... келтірейік.
Бейсик тілінде:
20 IF D – R > 0 THEN 50
30 PRINT «шығын кірістен көп пе?»
40 STOP Ары ... ... мәні ... ... NOT ((D - R) > 0) THEN ... ( ‘’ ... ... пайдалану қателер санын ... ... ... де, ... ... тексіне нақтылауды алгоритмді құру кезеңінде енгізуді
ұсыну қажет.
Нақтылауды тексеру енгізуді тексерумен салыстырғанда жалпы тәсіл ... ... ... және ... ... ... ... болады. Бұл Бейсик тілін оқытқан ... ... ... етіп ... ... одан да ... ... жазудың түрі;
20 IF M0B THEN A = A – B егер ... А: = A – ... ... серияда бір команда болғанда ғана орындалады. Ал, егер
серияда екі ... ... онда ... ... Бір жолға «шығару»
командасын жазуға болады:
егер A>B
онда А: = A – B
шығару А
бітті
Алдымен аударудың жалпыға ... ... ... IF AB және емес (CB THEN 120 ‘ егер ... GOTO 140 ‘ ... екі ... ... орындамай тастау қажет
120 A = A - B ‘ онда A:= A - ... PRINT A ‘ ... ...... ... ... ... МАТ-дегі құрама команданы
түсіндірген сөзімен Бейсик тіліндегі текстке дәлме - дәл ... ... ... ... екені практикада дәлелденген.
«Әзір» циклін дәл осы ережемен аудару да осы ... ... ... ... - дәл ... ... шарт ақиқат болса, 120-130 серияларын орындау қажет
100 IF А>B THEN 120 ‘цб әзір ... GOTO 150 ... ... ... ... A=A-B ‘ ... PRINT A ‘ ... ... GOTO 100 ‘цс ... ... ... ұқсас түрде былай аударылады:
10 ‘егер шарт ... ... ... ... ... қажет
100 IF A>B THEN 120 ‘егер A>B
110 GOTO 150 ... ... ... ... A=A-B ‘ онда А: = А – ... PRINT A ‘ ... ... GOTO 170 ‘ ... ... ... B:=B-A ‘ ... B:=B-A екінші серияны орындау
160 PRINT B ‘ ... ...... ... ... да ... тәсілдері кездеседі.
100 IF A>B THEN 150 100 IF A>B THEN ... B= B - A 120 A= A – ... PRINT B 130 PRINT ... GOTO 170 140 GOTO ... A= A – B 150 B= B – ... PRINT A 160 PRINT ... ... ... ... ... ... орнын ауыстыру арқылы, ал оң жақта
шартты терістеу арқылы жүзеге ... ... ... және ... ... ... ... жолға өту үшін
бір шарт жалған болуы тиіс, ал ол үшін IF командысының ішінде IF ... ... Бір ... екінші тілге аударудың мұндай тәсілі оңай
жалпыланады. Оның мағынасы төмендегідей: егер IF ... ... ... ... онда ... ... ... көшеміз, ол және
логикалық амалына сәйкес ... ... ... ‘ егер шарт ақиқат болса, 120-130 серияларын орындау қажет
100 IF A>B THEN IF C>D THEN 120 ‘цб әзір А>В және ... GOTO 150 ... ... ... қалдыру және цс
120 A=A-B ‘A:=A-B
130 C=A ... GOTO 100 ‘цс ... ... ... байланысы. Егер шарттардың біреуі ақиқат болса,
серияға көшу орындалуы қажет. ... ... әр ... жеке ... кезекпен тексерген ыңғайлы:
80 ‘ең ... бір шарт ... ... ... 120-130 ... орындау қажет
100 IF A>B THEN 120 ‘цб әзір А>В
105 IF C>D THEN 120 ‘немесе ... GOTO 150 ... ... ... ... өту
120 A=A-B ‘A:=A-B
130 PRINT A ‘шығару А
140 GOTO 100 ‘цс ... ...... ... үлгі ... ... ... түсіндіреді.
Құрама командалар бірнеше шарттармен ұқсас түрде ... және IF ... IF ... әрбір және шартын жекелей
тексеретін жолдар жиынтығына сәйкес келеді. ... ... үшін ... мен ... ... түрінде қайта жазуға болады.
100 IF A>B THEN IF C>D THEN 130 ... ( A>B) және ... IF E>F THEN G>H THEN 130 ... (E>F) және ... GOTO 150 ... ... қалдыру
130 A=A-B ... ... PRINT A ... ... GOTO 170 ... орындамай қалдыру
150 B=B-A ‘әйтпесе B:=B-A
160 PRINT B ... ... END ... ... ... ... ... қолайсыз. МАТ-ден таңдау
командасын аудару алдыңғы командаларғды аударуға ұқсас. Мысал келтірейік:
10 ‘ ‘ ... IF A>B THEN 120 ‘ ... A>B:1 - ... ... GOTO 140 ‘ 1- ... ... ... A=B ‘ ... PRINT “1- ... GOTO 180 ‘ ... ... қалдыру
140 IF C>D THEN 160 ‘жағдай C>D:
150 GOTO 170 ‘ ... ... ... C=D ‘ ... PRINT “2- ... GOTO 180 ... сериясын орындамай қалдыру
170 I=1 ‘ ... ... END ‘ ... ... ... нұсқасында ELSE, OR сөздері болса, онда аудару
үлгісі қысқартылып, ... түрі ... ... ... A>B болса, онда серияны орындау, әйтпесе цс сөзін
қалдыру
100 IF A>B THEN 120 ELSE 150 ‘ цб әзір ... A=A-B ‘ ... PRINT A ‘ ... ... GOTO 100 ‘ цс ... ... ... ... ... ... ... ... DBASE тәрізді тілдер келмейді.
Паскаль тіліне кітапханалар қажет, ол ... ... ... ... ал
Бейсик тілінде графика үшін орнатылған арнайы графикалық командалар бар.
Оқыту мақсаты: алгоритмді орындауды көрнекілендіруге қажетті ... ... және әр ... ... ... есептер шығару.
Мазмұны: графикалық информациялармен жұмыс істеу алгоритмдері.
Командалары: нүкте, ... ... және ... ... ... алгоритмдерді МАТ- ден аудару.
Сабақтың түрі: МАТ- дегі командалармен салыстыру негізінде графикалық
командаларды жазу ережесін ... ... өз ... ... ... алғашқы білім деңгейі: МАТ-де ... ... ... оқи білу және құра білу ... ... ... ... графикалық командаларды орындауға қажетті Бейсик тілінің
операторларын меңгеру.
Оқыту нәтижесі: ... ... ... ... ... білу ... МАТ- дегі ... ұғымдарды негізге алып, ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын көрсете отырып беруге болады. ары қарай тілдің графикалық
командалары мен оның ... ... ... Мысалы,Бейсик
тілінде:
Нүкте салу PSET ... салу LINE (X1,Y1)- (X2,Y2), ... сызу CIRCLE ... ... ... ... жазылуының ешқандай
айырмашылығы жоқ:
PUTPIXEL (X,Y,COLOR);
` LINE ... ... ... ... тән ... – «үшін»
қайталануының пайдаланылуы. ... 9
20 FOR Y=0 TO 192 STEP ... FOR X=0 TO 256 STEP ... FOR R=30 TO 60 STEP ... CIRCLE (X,Y), R, ... NEXT R
70 NEXT X
80 NEXT ... Функциялар мен ішкі программалар
Кәсіптік программалау тілдері мен МАТ- де параметрлерді сипаттауда
айтарлықтай айырмашылық жоқ.
Бейсик тіліндегі ... ... ... ... ... синтаксистік жағынан едәуір айырмашылығы бар.
Оқушыларға параметрлерді сипттаудың бір жолын ашып ... ... ... ... шарты бар есептерді шешуде өте қажет.
Оқыту мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... көмекші алгоритмі бар программаның
кодталу тәсілін меңгеру.
Командалар: GOSUB, RETURN.
Оқыту әдісі: мысалдарды талдау және оқушылардың ... ... ... өз ... ... ... түрі: мысалдарда талдау, дербес тапсырмаларды орындау.
Оқушылардың алғашқы білім деңгейіне қойылатын талаптар: ... ... ... білу ... ... көмекші алгоритм құра
білу іскерлігі.
МАТ-ден алгоритмді ... ... ... ... ... мен ... ... тәсіліне түсетіндей мысал алынуы тиіс.
Сонымен қатар, ішкі программадан RETURN ... ... ... ... ... ... кеткен жөн. Ішкі программада RETURN
командасы әрбір есептеу тармағы аяқталған сайын ... ... ... біз ... ... , ғылым мен техникадағы прог-
ресстің туындысы деп санаймыз. Бірақ ол дұрыс емес. ХІХ ғасырда ... ... ... ... ... , сол кезден бастап ... ... ... туындады.
Паскаль тілін құрушы Н. Вирттің айтуы бойынша : ... ... ... оның ... әйгі етіп ... - бұл ... ... өте оңай екендігін; программаның жұмысын жөнге салудағы
икемділігін; көптеген тәжірибелік мәселелердің ... ... ... үшін ұсынылатын Паскаль тілінің технологиялары , т.с.с. … ”.
Бұл тілді Н. Вирт біріншіден – программалауға жүйелік ... ... ... ... мен ... ... ... мақсатымен
құрды, екіншіден – жаңа компьютерлік мәдениетті ... оқу ... ... ... ... тек аударып , орындап қана қоймайды,
сонымен бірге көрнекі диалогты ... ... ... үйретеді. Бұл оқі іс-
әрекетінің қуатты да , әдістемелік жүйесін тапқан құралы болып табылады.
Бұл жұмыста Турбо Паскаль ... ... ... ... ... ... , жалпы программа ... ... ... , жүйелі типті мәліметтермен жұмыс атқаруға арналған ... ... жол, ... ... ... және ... тілін
оқыту әдістемесі толығымен қарастырылды.
Бұл жұмыс келешекте жоғарғы сынып оқушылары мен жаратылыстану ғылымдары
факультетінің төменгі курс білімгерлеріне көмегі ... деп ... ... Вирт Н. ... и ... данных: Пер. с англ. – М.: Мир, ... ... М., Шоу А., ... Дж. ... разработки программного
обеспечения: Пер. с англ. – М.: Мир, 1982. –386с.”.
3. Культин Н.Б. “Программирование в Turbo Pascal 7/0 и Delphi / ... ... и ... – СПб.: БХВ – ... ... ... Фокс Дж. ... обеспечение и его разработка: Пер. с англ. –
М.: Мир, 1985. –368с.”.
5. Культин Н.Б. “Turbo Pascal в задачах и ... ... ... ... Б. ... ... Turbo Pascal. Тараз
қаласы,2002ж.-200 б. ”.
7. Камардинов О. “Информатика. ... ... ... ж.-256б.”.
8. Омарова Н.,Тұрмағамбетова К., ... К. ... ... негіздері .- Алматы: Білім,1996ж.,- 321б.”.
9. Культин Н.Б. “Программирование в Turbo Pascal 7/0 и Delphi / ... БХВ – ...... ... ... ... Пер. с англ./Под ред. И с предисл. В.М. Курочкина
– М.: Мир, 1989. ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
«Ақпараттық технологиялар» пәні8 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
6М070100 «Биотехнология »мамандығының «Тағам өнімдерінің биотехнологиясы» пәнінің тәжірибелік сабақтары бойынша ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР12 бет
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау17 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь