Қазақстанның жағдайына әсер еткен оқиғалар


I. Қазақстанның жағдайына бiрiншi дүние жүзiлiк соғыстың әсерi.
II. Ұлт.азаттық қозғалыстың себебi.
III. Жетiсудағы көтерiлiс.
IV. Торғайдағы көтерiлiс.
V. Қорытынды: Көтерлiстiң жеңiлу себебi.
Бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс, бұл соғысқа Росейдiң отары ретiнде қазақтардың да тартылуы, халықтың экономикалық және саяси өмiрiндегi қиыншылығы, малды конфисациялау, қазақ халқының байлығын әскерге деген тежеулерi, 1916 жылғы халық Ұлт-азаттық көтерлсiне әкелiп соқты.
1914 ж. Басталған және оған патшалық Ресей де қатысқан бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс оның халықтарына аса ауыр қайғы қасриеттер әкелдi: әлеуметтiк және ұлттық езгi күшейдi, империаның шет аймақтарында патша шенеунiктерiнiң басынушылығы мен зорлық-зомбылығы өлшеусiз артты. Қазақстанда бiрiншi кезекте Сырдария облысының солтүстiк шығысы аудандарында, Жетiсу облысының оңтүстiгiнде және басқа бiрқатар облыстарда қазақтардың жерлерiн жаппай тартып алу жалғасып жатты. Тек Жетiсу облысының өзiнен ғана соғыстың алғашқы үш жылы iшiнде 1800 мың десятина ең таңдаулы жайылымдық және егiстiк жерлер тартып алынды, ал осы жерлердiң шын қожалары – қазақтар шаруашылық жүргiзуге жарамдылығы аз немесе мүлде жарамсыз шөл және шөлейт аудандарға күштеп көшiрiлiп жiберiлдi. Қазақтардан тартып алынған жерлер патша офицерлерiне, шенеунiктерге, дiн басыларына, казак әскерлерi мен Ресейден және Украинадан қоныс аударған шаруаларға үлестiрiлдi. 1916 ж. Ортасына таман қазақ халқынан тартып алынған жерлердiң көлемi 45 млн. Десятинаға жеттi. Соғыс шикiзаты, азық- түлiктi, малдың және басқа материалдық байлықтардың орасан зор мөлшерiн жұтып жатты.
1. Қазақстан тарихы очерiктерi, М.Қ. Қозыбаев, А.Қ. Ақышев.
2. Қазақстан тарихы 10 сынып, М,Қ, Қозыбаев, I,М, Қозыбаев.
3. История Государства и Права РК, Еркин Абиль.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Ж О С П А Р

I. Қазақстанның жағдайына бiрiншi дүние жүзiлiк соғыстың әсерi.
II. Ұлт-азаттық қозғалыстың себебi.
III. Жетiсудағы көтерiлiс.
IV. Торғайдағы көтерiлiс.
V. Қорытынды: Көтерлiстiң жеңiлу себебi.

І. Қазақстанның жағдайына бiрiншi дүние жүзiлiк соғыстың әсерi.
Бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс, бұл соғысқа Росейдiң отары ретiнде
қазақтардың да тартылуы, халықтың экономикалық және саяси өмiрiндегi
қиыншылығы, малды конфисациялау, қазақ халқының байлығын әскерге деген
тежеулерi, 1916 жылғы халық Ұлт-азаттық көтерлсiне әкелiп соқты.
1914 ж. Басталған және оған патшалық Ресей де қатысқан бiрiншi
дүниежүзiлiк соғыс оның халықтарына аса ауыр қайғы қасриеттер әкелдi:
әлеуметтiк және ұлттық езгi күшейдi, империаның шет аймақтарында патша
шенеунiктерiнiң басынушылығы мен зорлық-зомбылығы өлшеусiз артты.
Қазақстанда бiрiншi кезекте Сырдария облысының солтүстiк шығысы
аудандарында, Жетiсу облысының оңтүстiгiнде және басқа бiрқатар облыстарда
қазақтардың жерлерiн жаппай тартып алу жалғасып жатты. Тек Жетiсу облысының
өзiнен ғана соғыстың алғашқы үш жылы iшiнде 1800 мың десятина ең таңдаулы
жайылымдық және егiстiк жерлер тартып алынды, ал осы жерлердiң шын қожалары
– қазақтар шаруашылық жүргiзуге жарамдылығы аз немесе мүлде жарамсыз шөл
және шөлейт аудандарға күштеп көшiрiлiп жiберiлдi. Қазақтардан тартып
алынған жерлер патша офицерлерiне, шенеунiктерге, дiн басыларына, казак
әскерлерi мен Ресейден және Украинадан қоныс аударған шаруаларға
үлестiрiлдi. 1916 ж. Ортасына таман қазақ халқынан тартып алынған жерлердiң
көлемi 45 млн. Десятинаға жеттi. Соғыс шикiзаты, азық- түлiктi, малдың және
басқа материалдық байлықтардың орасан зор мөлшерiн жұтып жатты. Осыған
байланысты қазақ халқының иығына жаңа ауыртпалықтар түстi: мiндеттi түрде
ет тапсырылды, мемлекет керегiне мал жаппай ерiксiз алынды, әрбiр үйден
жаңа соғыс салығын алу енгiзiлдi, земстволық салымдар және болыс
басқарушыларын бағып қағуға арналған бай болыстық алымдар, сондай-ақ жол
үшiн төленетiн және басқа салықтар мөлшерi артты. Жергiлiктi халыққа
салынатын салықтар соғыстың басталуымен байланысты 3-4 есе, ал жекелеген
жағдайларда – 15 есеге дейiн өстi.
1916 ж. таптық және ұлттық езушiлiктiң, соғысқа деген өшпендiлiктiң
күшеюi жаппай құбылысқа айналды. Соғыс елдегi жалпы-ұлттық дағдарыстың
пiсiп-жетiлу процесiн тездете түстi. Сонң жарқын бiр көрiнiсi Қазақстан мен
Орта Азияның барлық аймақтарын дерлiк қамтыған 1916 ж. ұлт-азаттық
көтерiлiсi болды.

ІІ. Ұлт-азаттық қозғалыстың себебi.

Көтерiлiстiң шығуының басты себебi әлеуметтiк- экономикалық және саяси
сипаттағы факторлар едi. Яғни орталық езгiннiң күшеюi, жердi тартып алу,
салықтар мен лымдардың өсуi, еңбекшiлердi қанау, өлкенiң қазақ және басқа
бұрыннан тұрғын жергiлiктi халықтары жөнiнде царизмнiң жүргiзiп жатқан
орыстандыру саясаты, соғысқа байланысты қалың халық бұқарасы жағдайының
күрт нашарлап кетуi, мiне
осыған алып келдi. Көтерiлiстiң бұрқ ете қалуына патшаның 1916 ж. 25
маусымдағы армияның тыл жұмыстарына Қазақстанның, Орта Азияның және iшiнара
Сiбiрдiң 19-дан 43 жасқа дейiнгi бұратаналық еркек халықтарын шақыру
жөнiндегi жарлығы тiкелей сылтау болды. Мемлекет әжетiне ерiксiз
алынғандарды әрекеттегi армия қимыл жасап жатқан аудандарда қорғаныс
құрылыстары мен әскери байланыс жолдарын салу жұмыстарына пайдалану
жоспарланды. Қазақстан мен Орта Азиядан 400 мың адам, соның iшiнде
Қазақстанның далалық облыстарынан – 100 мыңнан астам, Жетiсудан – 87 мың
адам ерiксiз алынуға тиiстi болды.
Шiлденiң басында Қазақстанның барлық аймақтарында дерлiк көп кешiкпей
қарулы көтерiлiске айналған стихиялық бас көтерулер басталды. Халық
қаѕарының соққысын алдымен тылдық жұмыстарға баратындардың тiзiмiн тiкелей
жасаушы болыс басқарушылары, ауыл ағамандары және патша әкiмшiлiгiнiң басқа
да төменгi қызметкерлерi алды. Қазақтардың метрика куәлiгiнiң жоқтығын
пайдаланып, олар тiзiмге жасы нешеде екенiне қарамай, өз
беттерiншекедейлердi енгiзiп, ал байлардың балаларын пара бергенi үшiн
шақырудан босатып отырған. Тiзiмдер жасау жүйесi iс жүзiнде осындай жаппай
парақорлық пен қызмет бабын терiс пайдаланушылық туғызады.
Оның үстiне патша өкiмет орындары лауазымды адамдарды, болыстық селолық
және ауылдық басқарушыларды, жергiлiктi оргындардан шыққан полицейлiк
төменгi
шендегiлердi, имамдарды, молдаларды, майда несие мекемелерiнiң есепшiлерi
мен бухалтерлерiн, жоғары және орта оқу орындарының оқушыларын, үкiметтiк
мекемелер шенеунiктерiн және дворяндық, құрметтi азаматтық құқықпен
пайдаланатын адамдарды армияға алудан босатты.
Патшаның қатал жарлығына және жер-жерде оны орындаудағы әдiлетсiздiк
тәсiлдерге қатты ашынған еңбекшiлер қолдарына не түссе, сонымен қаруланып,
патша өкiметiнiң өкiлдерiне, болыстық басқарушыларға, ауылдық ағамандарға,
полицейлерге, казактарға, шенеунiктерге: адамдар бермеймiз деген айқаймен
тарпа бас салып, сазайын тарттырды. Олар болыс басқарушыларының, ауыл
ағамандарының кеңселерi мен үйлерiн өртедi, осылай ету арқылы тылдық
жұмыстарға алынудан арыламыз деп аңғыр ойлап, iс жүргiзу қағаздары мен
әскерге шақырылатындардың тiзiмдерiн жойды.
Стихиялық қозғалыстар бiрте-бiрте ұйымдасқан сипат ала бастады: Торғай
мен Жетiсуда оның танылған жетекшiлерi
А. Иманов, Ә. Жангелдин, Т. Бокин, Б. Әшекеев, ‡. Саурықов, Ж. Мәмбтов ж.
б. басшылық еткен iрi ошақтары пайда болды.
Көтерiлiс бүкiл Қазақстанды қамытып, царизiмнiң әскери-отарлаушылық
және кең көлемде орыстандыру саясатына қарсы әрi белгiлi бiр дәрежеде
ауылдардың бай-феодалдық басшы топтарына қарсы бағытталған ұлт-азаттық
қозғалысына ұласты. Осымен бiрге бұл көтерiлiс халық
шаруашылығының дағдарысына және халықтың қайыршылануының ең шеткi шегiне
алып келген империалистiк соғысқа қарсы бағытталды. Осы жағынан ол ресей
жұмысшы табы мен шаруаларының революциялық күресiмен қабысты. 1916 ж.
көтерiлiстiң басты мақсаты қазақ халқының бостандық пен тәуелсiздiк
жолындағы бұдан бұрынғы барлық күресiне қорытынды жасайтын ұлттық және
саяси азаттыққа жету болды.
Көтерiлiстiң негiзгi қозғаушы күшi ұлттық шаруалардың қалың топтары,
сондай-ақ жаңадан туындап келе жатқан жұмысшы табының өкiлдерi болды. Оған
қазақ халқының өзге топтарының (байлар, болыс басқарушылары, билер), сондай-
ақ демократиялық интелегецияның өкiлдерi де қатысты.
Тұтас алғанда Қазақстандағы 1916 ж. ұлт-азаттық қозғалыскөтерiлiске
қазақтар мен ұйғырлар, өзбектер, дұнғандар және кейбiр өзге халықтардың
өкiлдерi қатысқан оның оңтүстiк облыстарын (Жетiсу және Сырдария облыстары)
айтпағанда бiр ұлттық сипатқа ие болды.
Қазақ қоғамының патша жарлығы мен көтерiлiске деген көзқарас бiр мәндi
болған жоқ: бай-феодалдық басшы топтардың белгiлi бiр бөлiгi, сондай-ақ
жергiлiктi әкiмшiлiк деп аталатынның шенеунiктерi патша жарлығын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"
Кәләмның шығуына ең көп әсер еткен факторлар
Кеден одағының Қазақстанның экономикалық жағдайына ықпалы
Қазақстанның климатына әсер етуші факторлар
Тарихи тұлғалар және оқиғалар
Жаңа өзендегі оқиғалар
Халықаралық жаңалықтардың өзектілігі және оның Қазақстанның ішкі саяси жағдайына әсері
Құйрықты жұлдыздай жарқ еткен - Шоқан
Химиялық элементтер жөнінде қызықты оқиғалар
Қазақстанның табиғи ортасына әсер етудің әлеуметтік – экономикалық алғы шарттары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь