2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І. Бастауыш сыныптың оқу.тәрбие үдерісінде оқытудің тәрбиелік функциясын жүзеге асырудың педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1. Оқытудың функциялары туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1.2. Педагогика теориясындағы тәрбиенің түрлері және бастауыш сыныптарда оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асырудың мүмкіндіктері ... ... ... ...

ІІ. Математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асырудың теориясы мен тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2.1. 2.сыныптың математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асырудың әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.2. Педагогикалық тәжірибе және оның нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің көкейкестілігі: «Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында» (1994), «Қазақстан Республикасының Тіл туралы заңында» (1999, 2007) мемлекеттік тұрғыдан қазақ тілінің мәртебесі биіктетіліп, тәрбие мен білімнің құндылығын арттыратын бағыт-бағдарлар айқындалды. [1, 2]
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауында « ... біздің ұрпақтың келер ұрпақтар алдында орасан зор жауапкершілік жүгін арқалайтыны ...» баса атап көрсетілген болатын. [3, ]
Қазақстан Республикасының 2007 жылы қабылданған «Білім туралы» заңында: жас ұрпақты азаматтық пен патриотизмге, өз Отаны - Қазақстан Республикасына сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, халық дәстүрлерін қастерлеуге, Конституцияға қайшы және қоғамға жат кез-келген көріністерге төзбеуге тәрбиелеу қажеттігі айқын көрсетілген [4, 27].
Бүгінгі күнде бала тәрбиесі айрықша мәнге ие. ХХІ тасқындаған толассыз ақпараттар, қоғамдағы күрделі өзгерістер аясында өмір сүріп жатқан жас ұрпақты тәрбиелеудің күрмеуі қиын күрделі мәселелері жеткілікті. Ғаламдану өріс алған қазіргі заманның тәрбие жүйесіне ұлттық тәрбиені дарыту одан өзекті болып отыр. Осы тұрғыдан алғанда өткен тәрбие тәжірибесінің ауқымды бір саласын ұлттық дәстүрлер жүйесі құрайды.
Педагогиканың ғылыми таным саласы – тәрбие. «Жас бала – жаңа өркен жайған жасыл ағаш тәрізді»- дейді халқымыз. Жерге отырғызған жас көшет те қашан тамыры тереңдеп, жапырағы жайқалып, саялы ағаш болып үлкейгенше мәпелеп күтіп, үзбей тәрбиелеуді керек етеді.
Тәрбие кездейсоқ оқиға емес, ол қоғамның пайда болуына тән қасиет. Тәрбие жеке тұлғаның санасына, мінез-құлқының дұрыс қалыптасуына әсер ететін құрал.[5, 7]
Тәрбие – халықтың ғасырлар бойы жинақтап, іріктеп алған озық тәжірибесі мен ізгі қасиеттерін жас ұрпақтың бойына сіңіру, олардың айналамен қарым-қатынасын, өмірге көзқарасын және соған сай мінез-құлқын қалыптастыру құралы.
Педагогика қоғамдық өмірдегі тәрбиенің мәні мен рөлін анықтайды. Тәрбие – жастарды әлеуметтік өмірге және еңбекке даярлау, оларға қоғамды – тарихи тәжірибені үйрету үдерісі. [6, 21]
Тәрбие баланың өздігінен табиғи және еркін дамуы үшін жасалатын жағдай деп айтамыз. Тәрбие арқылы жеке адамның дүниеге ғылыми – материалистік көзқарасы, мінез-құлықтық, эстетикалық және осы сияқты қасиеттері қалыптасады, ол еңбек етуге ынталы қоғамның белсенді мүшесіне айналады.
Жалпы адамзаттық тұрғыдан қарағанда тәрбие мақсаты– әрбір тұлғаны жан-жақты және жарасымды етіп тәрбиелеу. Адам – жер бетіндегі тірі организмнің жоғарғы сатысы, қоғамдық-тарихи іс-әрекеті мен мәдениет субъектісі.[7, 68]
1. «Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында». Астана, 1994
2. Қазақстан Республикасындағы тiл туралы Заңы, Астана, 2007
3. Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауы. Астана, 1997
4. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Астана, 2007
5. С.Әбенбаев. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы: «Дарын», 2004
6. В.А.Сухомлинский. Мектептің жас директорымен сырласу. Киев, 1980
7. Л.И. Маленкова. «Педагогики, родители, дети» Москва, 2000
8. Р.М.Қоянбаев. «Педагогика». Алматы, 2002, 202-203 б
9. Т.С.Сабыров. «Оқыту теориясының негіздері». Алматы, 1993.
10. Р.М.Қоянбаев, Қ.Т.Ыбыраимжанов «Жалпы бастауыш білім беру педагогикасы». Түркістан, 2000, 202 б
11. Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балалардың тәрбие тұжырымдамасы. Алматы, 1995
12. Педагогика. (оқулық). Алматы, 2005, 121 б
13. Абай. Энциклопедия. Бас ред. Р.Н.Нұрғалиев. Алматы, «Атамұра», 1995, 350 б.
14. Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. Алматы, 1984, 49 б
15. М.З. Жанбөбекова. « Бастауыш сынып оқушыларының экономикалық тәрбиесінің педагогикалық негіздері» Диссертация. Алматы, 2002ж
16. А.Н. Егенисова « Бастауыш сынып оқушыларына экологиялық білім беруді педагогикалық шарттары» Диссертация. Алматы, 2000ж
17. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995, 68 б
18. Қазақстан Республикасы бастауыш білімнің Мемлекеттік стандарты. Алматы, 1998ж.
19. Т.Қ.Оспанов,О.В.Кочеткова, Ж.Қ.Астамбаева. «Жаңа буын оқулықтары бойынша математиканы оқыту әдістемесі». Алматы: «Атамұра», 2005ж.
20. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, С.Қ.Құрманалина. «Бастауыш мектепте математиканы оқыту әдістемесі». Астана, 2007, 23 б.
21. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х. Құрманалина, Ж.Т. Қайыңбаев, К. Ерешова, М.Маркина. 2-сынып математика оқулығы. Алматы, «Атамұра», 2009, 3 б
22. Р.М.Қоянбаев. «Қысқаша педагогикалық сөздік». Алматы, 2005ж.
23. Т.Қ.Оспанов және т.б. Математика. Оқыту әдiстемесi. 2-сынып: -Алматы, «Атамұра», 2009
24. Э.Бапиева. ондықтан аттап жазбаша қосу мен азайтуды тиянақтау «Қазақстан мектебі», №5, 2004, 47 б.
25. М.Қойлыбаева. 8-ді қосу және азайту. «Бастауыш мектеп». №3, 2006, 35 б.
26. С.Урунбаева. Қайталау. «Бастауыш мектеп». №2, 2010, 51 б.
27. М.Бантова. «Бастауыш кластарда математиканы оқытудың методикасы». Москва, 1987.
28. Б.М.Қосанов. «Математикадан тыс жұмыстарда оқушыларға экономикалық тәрбие беру». Алматы: «Іскер» типографиясы, 1998
29. Г.Н. Жолтаева «Негізгі мектепте математиканы оқыту процесінде этнопедегогика элементтерін пайдалану әдістемесі» Диссертация Алматы, 1999
30. Математикадан дидактикалық ойындар және қызықты жаттығулар. 1-2 –сынып. Алматы: «Атамұра», 1998
31. Ш.Х. Құрманалина және т.б «Математикадан дидактикалық материалдар» Алматы. «Атамұра» 1998
32. Б.М.Қосанов, П.С. Сағымбекова, А.С. Тортаева «Бастауыш мектепте математиканы оқыту әдістемесінің тарихы», Тараз, 2006
33. Б.М. Қосанов «Қазақстандағы әдістемелік- математикалық ой-пікірдің қалыптасу тарихы» Алматы, 1999
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ...... ... ... оқытудың тәрбиелік функциясын
жүзеге асыру»
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050102 – «Бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі» мамандығы
бойынша
Алматы, ... ... ... және ... министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті
«Қорғауға жіберілді»
Мектепке дейінгі және ... беру ... мен ... меңгерушісі
__________Ә.Е.Жұмабаева
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: 2 – сынып математика сабақтарында оқытудың ... ... ...... ... ... мен әдістемесі» мамандығы
бойынша
Орындаған:
Исаева А.Б.
Ғылыми
жетекшісі:
Аға оқытушы
Астамбаева Ж.Қ.
Алматы, 2010
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
....................................
І. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің түрлері және бастауыш сыныптарда
оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асырудың мүмкіндіктері................
ІІ. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын
жүзеге ... ... ... ... және ... ... ... ... гуманитарлық
білім беру тұжырымдамасында» (1994), «Қазақстан Республикасының Тіл туралы
заңында» (1999, 2007) мемлекеттік тұрғыдан ... ... ... тәрбие мен білімнің құндылығын арттыратын ... [1, ... ... ... атты ... ... « ... ... ұрпақтың келер ұрпақтар алдында орасан зор
жауапкершілік жүгін ... ...» баса атап ... ... [3, ... ... 2007 жылы қабылданған ... ... жас ... ... пен патриотизмге, өз Отаны - Қазақстан
Республикасына сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, ... ... ... ... және ... жат ... төзбеуге тәрбиелеу қажеттігі айқын көрсетілген [4, 27].
Бүгінгі күнде бала тәрбиесі айрықша мәнге ие. ХХІ ... ... ... ... ... ... өмір ... жатқан жас
ұрпақты тәрбиелеудің күрмеуі қиын күрделі мәселелері жеткілікті. Ғаламдану
өріс алған ... ... ... жүйесіне ұлттық тәрбиені дарыту одан
өзекті болып отыр. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ұлттық дәстүрлер жүйесі құрайды.
Педагогиканың ғылыми таным саласы – тәрбие. «Жас бала – жаңа ... ... ағаш ... дейді халқымыз. Жерге отырғызған жас көшет те
қашан тамыры тереңдеп, жапырағы жайқалып, саялы ағаш ... ... ... ... ... ... етеді.
Тәрбие кездейсоқ оқиға емес, ол қоғамның ... ... тән ... жеке ... ... ... дұрыс қалыптасуына әсер
ететін құрал.[5, 7]
Тәрбие – халықтың ғасырлар бойы жинақтап, іріктеп ... ... мен ізгі ... жас ... ... ... ... қарым-қатынасын, өмірге көзқарасын және соған сай мінез-құлқын
қалыптастыру құралы.
Педагогика қоғамдық өмірдегі ... мәні мен ... ... – жастарды әлеуметтік өмірге және еңбекке даярлау, оларға қоғамды ... ... ... ... [6, ... ... ... табиғи және еркін дамуы үшін жасалатын жағдай
деп айтамыз. Тәрбие арқылы жеке ... ... ... – материалистік
көзқарасы, мінез-құлықтық, эстетикалық және осы сияқты ... ол ... ... ... ... ... мүшесіне айналады.
Жалпы адамзаттық тұрғыдан қарағанда тәрбие мақсаты– әрбір тұлғаны жан-
жақты және ... етіп ... Адам – жер ... тірі организмнің
жоғарғы сатысы, қоғамдық-тарихи іс-әрекеті мен ... ... ... ... чех ... Ян Амос ... ... оның
теориялық идеялары дүние жүзіне кең танымал да, әрі осы ... ... ... жойған емес. Я.А.Коменскийдің әйгілі «Ұлы дидактика» атты еңбегінде
балаларды оқытудың негізгі теориялық ... мен ... ... ... Англияда Джон Локк (1632-1704), Францияда Жан-Жак Руссо
(1712-1781), ... ... ... ... ... [5, 105]
Ұлттық педагогикалық теориямыз бен ... ... ... ... ... және т.б. ... ... өз көрінісін тауып, біздің дәуірімізге дейін жетіп, егеменді
ел ұрпағын тәрбиелеуде ... ... ... ... ... осы
мәселе жөнінде құнды пікірлер айтып, ... ... ... ... ... ... жөнінде қазіргі заманғы педагог және
әдіскер-ғалымдар Т.С.Сабыров, Р.М.Қоянбаев, ... ... және т.б. атап ... ... ... ... болашағы толығымен жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне
тәуелді. Мектепте тәрбиенің басты міндеттері – теориялық білімді еңбекпен,
өмірмен ... ... ... ... ... баулу, оларды
экономикалық, экологиялық біліммен ... ... ... ... ... ... өз ... оқытудың тәрбиелік
функциясын жүзеге асыра ма? Оны ... ... ... Әлде жоспарға
енгізілгенімен, тәрбиелік мәні ашылмай қала ма?» сұрақтарына ... ... ... жұмысымыздың тақырыбын «2-сыныптың математика
сабақтарында ... ... ... ... деп ... ... Бастауыш сыныптағы оқыту үдерісі.
Зерттеудің пәні: 2-сынып математика сабағында ... ... ... ... ... мақсаты: 2-сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік
функциясын жүзеге асырудың дидактикалық және әдістемелік жолдарын анықтау.
Зерттеудің міндеті: 1. ... ... ... ... ... Математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге
асырудың әдістемелік ... ... ... мәселесіне байланысты озық педагогикалық тәжірибені
жинақтау, талдау және өз тәжірибемізде қолданып көру.
Зерттеудің ... Егер ... ... ... бастауыш
сыныптардың оқу-тәрбие үдерісінде дұрыс әрі орынды жоспарланып, тиімді
түрде іске ... ... онда ... ... білімді еңбекпен,
өмірмен байланыстыра жүргізуіне, оқушыларды еңбек ... ... ... экологиялық біліммен қаруландыруға, кәсіптік бағдар
беруге тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік
функцияларын жүзеге асырудың дидактикалық және әдістемелік ... ... ... ... асырудың әдістемесін ұсыну.
Зерттеу әдістері:
1. Педагогикалық және әдістемелік әдебиеттерді оқып талдау;
2. Бақылау;
3. Әңгімелесу;
4. Озат тәжірибесінен оқып ... және оны ... ... ... оқу ... ... ... сыныптардың математика және өзге де пәндерін оқыту барысында
қолдануға болады.
Теориялық және ... ... Жеке ... және ... ... психологиялық, педагогикалық теориялар; тәрбие мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы «Білім туралы» заңы мен тұжырымдамалары және т.б.
Диплом жұмысы құрылымы ... екі ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптың оқу-тәрбие үдерісінде оқытудың тәрбиелік
функциясын жүзеге асырудың педагогикалық негіздері.
1.1. Оқытудың функциялары туралы түсінік
Оқыту – ... ... Оның ... мен ... және ... ... байланысты өзгеріп отырады. Жастарға берілетін білім
мазмұны мен ... ... ... роль ... ...... мүддесі емес, қоғамдық мүдделер мен қажеттіліктер.
Оқыту тәрбиенің басты құралы болып ... ... ... ... ... ... бағытта тәрбие де беріледі. Оқытудан тыс балалар
мен жас өспірімдердің жан-жақты дамуы ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру, олардың рухани дамуын
жетілдіру – мұғалімдердің басты ... ... ... сипатын күшейту, ең алдымен, оны өмірмен, еңбекпен
ойдағыдай байланыстыруды керек етеді. Оқу – бала үшін ... оның ... зор. Ол ... ... ... ой ... ... дағдыландырып,
оның жігері мен мінезін тәрбиелейді. Оқыту барысында ғылым негіздерін оқып
үйрену, ғылымның тарихымен және оның әдістерімен, ұлы ... ... ... ... мұғалімнің білімі, мәдени дәрежесінің жоғары болуы
оқушыларға тәрбиелік жағынан үлкен ... ... ...... ... ... онда ілгері қарай ... ... ... ... ... ... ... Оқытудағы міндет – оқушыны
табиғат, қоғам және адам ... ... және ... ... оқуы – жалпы адамның дұрыс дүние тану процесінің өзгеше бір
формасы. ... ... ... ... ... да, ересектерге де,
ғалымдарға да), бірдей ортақ болады. Адамның дүние тану ... ... ... ... ... ... болатындығын және оның белсенді
әрекет екенін есте сақтау керек.
Оқушылардың ... ... ... тән ... бар ... ... ... де ұмытпау керек. Оқушының таным ... ... іске ... отырады. Оқушы білімді қысқартылған,
педагогикалық ... ... ... ... және арнайы жазылған
оқулықтардың көмегіне сүйене отырып алады. Дүние тануда ... ... ... өзі ... ғылыми жаңалықтар ашпайды, ол –
ғылымда бұрын ашылған, зерттелінген ... ... ... ... оқуына әсер ететін сыртқы және ішкі күштер немесе
себептер болады. ... ... ... ... қарай басуына себепкер болатын
негізгі күш – түрлі ... Бала ... ... ... ... ... түрлі қайшылықтар мен қиындықтарға кездеседі, оларды шешу, ... оқу ... ... асырылады. Оқыту процесіндегі ең негізгі
қайшылық: ол – ... ...... мен ... ... мен ... және дамуының қазіргі деңгейі)
арасындағы ... ... тағы да ... ... білі ... ойлауы арасындағы қайшылықтар жатады. Осындай қайшылықтарды
шешу оқушының саналы ... ... ... ... ... және оның
дамуына үлкен әсер болады.
Баланың оқуына күшті әсер ететін себептердің бірі – ... ... ... ... ... бағыттайтын себепті айтады.
Оқушының мотивтері оның қажеттері мен қызығуларына байланысты болады.
Бала жақсы оқу үшін ... ... ... ... ... және сол ... қажет. Мотивтер баланың оқуға деген жағымды сезімдері мен
эмоцияларын ... ... ... оқуы ... ... көруіне немесе оның
сабақты қызғылықты жүргізуіне байланысты болуы мүмкін. Оқытудың сапасын
арттыруда балалардың ... ... ... мәні бар, перспективалық және
интеллектік мотивтер ... ... зор. Бала ... немесе ата
– анадан қорыққандықтан емес, болашақта жақсы ... болу ... ... ... ету, сол ... ... еңбегіне сүйіспеншілік, ғылымға
әуесқойшылық ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай, оқыту процесінде оқушылардың білімге ... ... өте ... ... ... табылады. Педагогика
ғылымының докторы, профессор Г.И.Щукина орта мектеп оқушыларының білімге
деген қызығуларын үш топқа бөледі:
1. Қызығудың анық емес түрі ... ... Кең ... қызығу.
3. Негізгі, тұрақты қызығу.
Қызығуды осылайша жіктеп қараудың дұрыстығы шүбә келтірмес.
Оқыту үдерісі оқушы мен мұғалімнің өзара бірлесіп жасайтын әрекетінен
құралатын ... ... ...... ... берудегі жетекші әрекеті
болса, оқу – баланың өзінің танымдық, практикалық әрекеті. Оқыту қалай
болса ... ... ... ... ... ... [10, 201]
Оқытудың мазмұны, өзіне тән әдістері, ұйымдастыру ... ... ... Ол – ... ... беру мен ... меңгеруді көздейді.
Оқушы білім алу үшін оқу процесінде өзінің танымдық ... ... ... оқытуға анықтама бергенде, оны оқушының ойлау әрекетін
басқару деп қарайды. Мұндай ... ... та ... ... ... ... танымдық әрекеттері ішінде ойлау әрекеті жетекші роль атқарады.
Бірақ бұл көзқарас толықтыруды қажет етеді. Оқушының ... ... ... ғана ... ... ... ойлау әрекетімен қатар, басқа да,
психикалық процестерді: сезімдер мен ... ... ... ... мен ... т.б. жеке ... қасиеттерін керек
етеді.
Л.В.Занков оқыту оқушының жалпы рухани дамуын қамтамасыз етуі ... ... ... ... баладан оқуға деген белгілі
жағымды бейім – оқу әрекетінің стилі ... ... ... ... ... үлгермейтін баланың оқу әрекетінде елеулі психологиялық айырмашылықтар
бар. Үздік оқитын балалар оқу міндеттерін шешуге белсене ... ... ... ... ... ... тырысса, үлгермейтін балалар
мұндай жағдайда өздерін енжар ұстап, қиындықтардан жалтаруға даяр ... ... күш ... ... ... ... Оқуға үлгермейтіндердің
бәріне тән ортақ қасиеттер де бар: олар ... оқу ... және ... ... ... есте ... ойлау т.б.) дұрыс ұйымдастыра
және басқара алмайды.
Оқыту ... бала ... ... ... ... ... ал оқу ... және барлық психикалық процестерін басқару,
ұйымдастыра білу ... ... ... ... бағалауы, өзін –
өзі тәрбиелеу) жағынан ... ... ... деп ... ... бала ... ойлау әрекетінің жалпы тәсілдерін қолдануға ... ... ... ... ... ... шығатын қорытынды:
оқыту баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз ... ... сөз. ... ... ... болып табылады. Сондықтан оқыту мен дамудың арасында ... ... Бұл ... ... кеңес психологы Л.С.Выготскийдің мына
сөздерін еске ... жөн. ... ... –, деп ол, – бала ... ілгері
жүретін, оны жетекке алатын оқытуды» айтады.
Л.С.Выготский баланың кешегі күнгі дамуына емес, ... ... ... ... деп ... ... ... ол бала дамуының «екі ... ... ... ... - бала ... қазіргі қол жеткен сатысы,
осыған қанағаттанып қоймай, мұғалім оқушыларды ... ... ең ... («екінші зонаға») жеткізуге міндетті, –дейді.
Бұл орайда мұғалім бала ... ... ... ... ... іс – ... диалектикалық ойлауы т.б.)
байқап, оқушылармен жеке – дара жұмыстар жүргізуі қажет. Сонымен, ... ... ... ... үш ... атап кету ... – білімдік (ғылым негіздерімен қаруландыру);
Екінші – тәрбиелік (адамгершілік, имандылық қасиеттерді ...... ... ... ... ... ... дағдыны меңгеру жолы – өте күрделі және уақытты керек
ететін үдеріс. Ол – мұғалім мен ... ... әр ... жан – ... жасауды талап етеді. Білім алу – оқу ... есте ... ... ... мен дағдыны меңгеру үшін оқушы жан – ... ... ... ... жасайды.
Білім деп адамның табиғат пен қоғам заңдарын тануының нәтижесін,
басқаша айтқанда, әрбір ғылым ... ... ... мен ... жүйесін айтамыз.
Білімнің практикалық тәжірибеде қолданылуы икемділік ... және ... ... ... ... деп – ... ... белгілі әрекетті орындай алу ... ... ... да бір іске ... ... ... ... табылады. Дағды
деп – әрекеттің саналы түрде автоматтану дәрежесіне жетуін айтады, яғни
автоматтанған ... ... ... ... үйреншікті іске
айналады да, оны орындау жеңіл, жылдам іске асады. ... пен ... мен ... ... Оқу ... ... ... өте зор.
Өйткені икемділік пен дағды оқушының алған білімінің қаншалықты берік
екендігінің белгісі ... ... Оқу ... ерекшеліктеріне қарай
оқушыларда түрлі икемділік пен дағды пайда болады. Ол ... ... ... пен ... (оқу, жазу, есептеу, картамен, кітаппен жұмыс
істей білу т.б.);
- еңбекке икемділік пен дағды (сызба, оқи білу, еңбек құралдарымен
жұмыс істей білу ... ... ... пен дағды;
- өнерге деген икемділік пен дағдылар т.б.
- ... ... ... ... білім мен дағдыны меңгеру үшін, мұғалім олардың оқу әрекетіне
басшылық етуге тиіс. Оқу ... ... ... баланың оқуы
белгілі жүйедегі іске айналады. Мұндай жүйені оқу ... ... ... деп мұғалімнің басшылық ету әрекеті мен оқушылардың ... ... ... оқытудағы қалыптасқан басшылық жасау
жүйесін айтады.
Мектеп тарихының басталуынан қазіргі ... ... ... үдерісінің,
негізінен, үш түрлі структурасы қалыптасқан деуге болады.
Оның біріншісі – ... оқу деп ... ... ... ... ... ... білімді түсіндірмей дайын түрде
береді, оқушылар білімді түсінбей, ұқпай тек ... ... да, сон ... ... ... есте ... ... ғана қалыптасады. Мұндай оқу
көбінесе орта ... ... орын ...... оқу ... ... оқу. ... оқытудың
структуралық белгілері мыналар: мұғалім білімді түсінікті де дәйекті етіп
айтады. ... кең ... ... ... ... ... ... есте қалдыруға тырысады.
Оқытудың мұндай сипаты оқушылардың есте қалдыру қабілетінің де дамуына
әсер етеді. Оқушылар өткен материалдарын бәрін түгелдей жаттап ... ...... ... өз ... ... еркін айтып беруге
үйренеді. Сөйтіп, олар алған білімдерін практикада қолдануға, өздігінен
түрлі ... ... ... ... ... ... жазу т.б.) ... Оқудың мұндай жүйесі ХІХ ғасырдың аяғы
мен ХХ ғасырдың басында пайда болған.
Үшіншісі – проблемалық оқыту. Проблемалық оқытуды ... жеке ... оның бір ... ... ... ... Оның оқытудың бір ... ... ол жаңа оқу ... ... кезінде жиі қолданылады.
Мұндай оқытудың ерекшеліктері: оқушыға дайын ... ... ... оқу ... проблемаларды өзі іздену арқылы шешуге тиіс.
Проблемалық оқытудың артықшылығы – ... ... ... ... арттырады, оларды өздігінентворчестволық ... ... ...... ... кең таралған оқу жүйесінің бірі.
Оны ойдағыдай іске асыру үшін ұсынатын проблемалық сұрақтар жүйесін ... ... ... кейінгі екі түрі (информациялық және проблемалық
оқыту жүйесі) кең түрде қолданылады.
Оқыту үдерісінің структурасы дидактикалық ... ... ... ... ... берілетін білімнің мақсаты мен қажетін түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... оқу
міндеттерін (тапсырмаларды) анықтау;
- оқушыларға жаңа оқу материалдарын қабылдауға басшылық ету;
- оқушының ... ... ... ... ... мен
тұжырымдардың қалыптасу процесіне басшылық ету;
- берілген білімді бекітуге ... ... ... ... ... ... ету;
- оқушылардың білімі мен дағдысын есепке алу, тексеру және бағалау.
Оқу үдерісінде ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің ерекшеліктеріне байланысты. Олардың оқуына жүйелі
басшылық ету нәтижесінде олар білімді меңгереді немесе, басқаша ... ... ... ... ... үдерісі оқуға ынта қою, оқу материалын қабылдау,
ойша қорыту, есте қалдыру, ... ... ... ... процестердің
жиынтығынан тұрады. Оқу үдерісінің дидактикалық буындары бір-бірімен өте
тығыз байланысты болады. Әр буын ... ... және ... ... ... ... жаңа білімді баяндау ... оның ... мен ... ойша қорытып, ғылыми тұжырымдар жасайды және оны
практикада қолдануы мүмкін.
Сол сияқты білімді бекіту кезеңінде жаңа ... ... ... ... сияқты оқу процесінің құрамды элементтері бірлестіріліп
қолданылады.
Ұйымдастыру жағынан алғанда, дидактикалық әр кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... тәрбие мәселесі бірінші
кезекке қойылып отырғандықтан, тәрбиелей ... ... ... ... ... және дене ... беру ... іске
асыру қажет.
Бастауыш сыныптарда оқыту мен ... ... ... ажыратылмайды. Себебі тәрбие де, оқу да ... ... ... ... ... басты мақсаты біліммен қаруландыру
болса, сол білімді оқушы зердесіне сенімділікпен сіңіруді, адамгершілік
нормаларына сәйкес келетін ... ... мен ... ынта-
ықыластарды қалыптастыратын тәрбие.
Мектеп өмірінде саяси-идеялық тәрбиеге басым көңіл аударылды да, бесік
тәрбие – халық педагогикасына аз мән ... ... ... жауапкершілікпен қарау болмады. Адамгершілікке тәрбиелеуде
бірыңғай желсөзділікке жол берілді. Оның өз оқушылардың ... ... ... ... ... сыныптарда адамгершілікке тәрбиелеу,
білімберу нормалары баланың өзін ... ... ... айқын мысалдар
және өмірден алынған тәжірибеге сүйеніп түсіну ... әсер ... ... ... ең алдымен ақыл-ой тәрбиесімен тығыз байланысты болады. Ақыл-ой
тәрбиесі балаларға білім ... ... ... ... ... зейінділік, зеректік, еске сақтау, творчестволық қиял,
сөйлеу, ойлау) қалыптастыруға көмектеседі. ... ... ... ... ең ... оның ... мен міндеттерін анықтап алу қажет. Ол ... ... беру ... және не ... – деген сұраққа жауап беруге
тиіспіз.
Тәрбиенің мақсат міндетіне сай ... ... ... – екі ... үдеріс. Ол тәрбиеші мен тәрбиеленушінің іс-әрекетінен
тұрады. ... ... ... ... ... ... ... деген
белсенді жауабы және өзіне деген ... ... ... ... нәрсе.
Бірақ балаға тек сыртқы ықпалдың пассив объектісі ретінде ... ... ... ... жасап отырған әсердің бәріне бірдей қатынаста болмайды,
ол бұл әсерлердің ішінен, ең алдымен, өз ... мен ... сай ... ... мән беріп, соған ғана ойдағыдай жауап қайтарады. ... ... ... ... жасының және жеке басының ... ... ... мен ... ... ... зор.
Отбасы мен мектеп тығыз байланыста болғанда ғана балаларға берілетін
ақыл-ой тәрбиесі нәтиже береді. В.А.Сухомлинский ақыл-ой ... ... ... ... ... атап ... ... мұғалім – тәрбиеші. Өйткені оқушылар мен мұғалімдер ұжымының
арасында ... ... ... ... тек ... беру емес,
сонымен қатар түрлі қарым – қатынастар жасау ... де. ... ... ... интеллектік, моральдық, эстетикалық, қоғамдық –
саяси ... ... ...... ... ... ... тудыратын бірінші
күш;
- әрбір мұғалім жеке оқушыға дара әсер ете білуі керек. Ол өз үлгісімен,
білімімен, рухани байлығымен ... әр ... ... ... ақыл-ой тәрбиесін дұрыс ұйымдастыру ұжым мен жеке бастың жан – жақты
интеллект өміріне ... ... ... байланысты. Дұрыс
ұйымдастырылған тәрбие нәтижесінде оқушы – жеткіншек өз ... ... ... ... және ... өзі ... келу
қажеттілігі сезінетін болады;
- барлық амалдардың білім алуға, ... ... ... ... ... ... өзіне тән қуанышын ... үшін ... тек ... ... ... ... баланың тілек-
талаптарына қарай білімді кең көлемде, түрлендіріп, жаңартып отырған
жөн;
- егер бала ... ... ... оның ... ... арта ... ... үлгермесе, оның кемшілігін қайта-қайта ... ... ... ... ... ... оның ... сенім
білдіріп, коллективтік ақыл-ой еңбекке тартып, көмектесіп отыру
пайдалы;
- оқушыларды ... ... ... ... ... ... заман талаптарына сәйкес мектепте тәрбие мәселесі ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық, ақыл-ой және дене тәрбиесін беру міндетін іске
асыру қажет.
Адам баласының іс-әрекетінде «үдеріс» термині жиі ... ... ... ... ... биологиялық үдеріс т.б. Олай болса,
жалпы үдеріс, сонымен бірге оқыту үдерісі дегеніміз не?
Үдеріс бұл ілгері ... ... және ... ... да ... бағытталған бірізділік әрекетінің жиынтығы болып табылады.
Оқыту үдерісі терең, берік және дәл ... алу ... ... ... ... ... ... – бұл мұғалім ... ... ... ... ... ... шәкірттерге
білім беру міндеттерін шешу. Оқыту үдерісі – тұтас педагогикалық үдерістің
бір бөлігі.
Оқыту үдерісінде оқушылардың ақыл-ойы ... ... ... және ... ... ... ... басқару үшін оның
жүйесін, құрылымын, бөліктерін және заңдылықтарын, олардың өзара ... білу ... ... ... жүйе ... қарастырылады, ол өзінің
белгілі құрылымы және бөліктерімен сипатталады. Олар:
1. Ғылыми білімнің, іскерліктің және ... ... ... беру
мазмұны).
2. Мұғалім, оның өмірге, ... ... және ... қарым-
қатынасы (сабақ беру).
3. Оқушылар, сынып ұжымы(оқу іс-әрекеті).
4. ... ... ... ... ... дидактикалық және оқытудың техникалық
құралдары.
6. Оқыту нәтижелері.
Білім – адамзаттың жинақтаған тәжірибесі, заттар мен ... пен ... ... тану нәтижесі. Білімді жеке адамның игілігіне
айналдыру үшін, оны ойлау операциясы – ... ... ... ... жинақтау арқылы терең ұныну қажет. Оқушы ойлау операциясына сүйеніп,
өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл ... ... ... ережесі, яғни
оқушылардың таным іс-әрекетін даыту, оларды өз ... ... ... және жаңа ... ... игеруге үйрету.
Іскерлік – алған білім негізінде оқушылардың практикалық әрекеті іске
асырылады. Білімсіз қандай болса да іскерлік мүмкін емес. ... ... үшін ... ... білу ... – бұл ... орындалатын практикалық әрекетке машықтандыру.
Мысалы, тез оқу дағдысы – жүйелі түлде ... ... ... оқу ... білімнің, іскерліктің және ... ... ... ... ... ... (зейін, байқағыштық, ес,
қиял, ойлау) дамуына мүмкіндік туғызады.
Оқыту – екі жақты үдеріс, онда ... мен ... ... жүзеге асырылады. Мұғалім оқушыларды білім алу әдістері мен
тәсілдеріне үйретеді. Бұл – сабақ беру ... ... ... іс-
әрекеттерінің барысында дамиды, олардың ғылыми көзқарастары ... – оқу ... Оқу – бұл ... ... яғни ... ... ... формасы.
Оқыту үдерісінің қозғаушы күштері оқытудың барысында қойылатын таным
және практикалық міндеттер мен оқушылардың ... ... мен ... және ақыл-ой дамуының арасындағы қайшылық. Егер қойылған
міндеттерді шешуге оқушылардың ... ... онда ... ... ... ... күштері бола алмайды. Қайшылық қозғаушы күштері ретінде
пайда болу үшін қажетті шарт, ол оқушылардың ықтимал мүмкіндіктеріне ... ... ... өзіне тән функциялары бар. Олар оқытудың білім беру,
оқытудың тәрбиелілік, оқытудың дамыту ... ... беру ... – бұл адам ... ... ... оны өз ... білім алуға іскерлік пен дағдыны игеруге
даярлау. Қазіргі кезеңде білімді толық игеру үшін негізгі ... ... жөн. ... ... ... – негізгі идеяларға түміну үшін оқыту процесінің
негізгі звеноларын, яғни ... ... ... іске ... ету;
- білімнің жүйелілігі, үйлесімділігі, қисынды бірізділігі;
- білімнің ұғымдылығы – оқушылардың өз бетімен ізденіп, білімді меңгеру
үшін олардың ойын ... ... ... – жаңа ... алу үшін бұрынғы білімді шеберлікпен
пайдалану мүмкіндігін жасау.
Сонымен, оқытудың білім беру функциясы қазіргі кезде ғылым негіздерін,
іскерлікті, дағдыны игерген ... ... ... дайындауда әлеуметтік
міндетті шешуге бағытталуы қажет.
Оқытудың тәрбиелік функциясы – оқытудың тәрбиелік ықпалы ... ... ... ... ... ... еңбектерінде мазмұндалған.
И.Ф.Гербарт оқыту адамгершілік тәрбиесінсіз мақсатсыз құрар деп
тұжырымдады.
Н.И.Пирогов пен К.Д.Ушинский алғаш рет ... ... ... ... оның ... ... ... деді.
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық теориясында оқыту және оқу тәрбиенің
құдіретті құралы деп айтылған. Тәрбиелей отырып ... ... ... ... оқыту, яғни адамның байқағыштығын, ойын, есін, ... оны ... және ... іс-әрекетіне дайындау. [8, 203]
Тәрбиелей отырып оқыту, ғылыми-теориялар мен ережелердің оқушылардың
дүниетанымы мен ... ... ... ... ... мінез-
құлықты игеруін қамтамасыз етуге әсер етеді. Оқыта ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілетін дамытады,
адамгершілік қасиетін ... ... ... сыныптарда арифметиканы
оқытудың үш мақсатын бөліп көрсетті: білім беру, тәрбиелік, ... ... ... ... ... ... мақсаты оқушыларды ақыл-
ой мәдениетіне тәрбиелеуді, оны ұрпақтың бойына дарытуды көздейді деп ... ... деп ... ол,- ... ... ... ... да
бір сандық байланыс бар ма деп өзіңе сұрақ қоя білу ... ... ... арқылы мүмкін болады». Ол оқушылардың функционалды
ойлау қабілеттерін ... ... ... ... ой ... ... және жеке тұлғаның көптеген жағымды қасиеттерін тәрбиелеуде
арифметиканың тәрбиелік әсері мол» деп көрсетті.[9, 48]
Сонымен оқыту, ... ... ... ... ... дамытады және тәрбиелейді.
Оқытудың дамыту функциясы. Белгілі психологтар Л.С.Выготский мен ... ... ... ... жеке ... ... ... мен
оқыту үдерісінде жетіледі. Тәрбие мен оқыту дамуды артына салып отырады..
Оқыту ... және ... ... жеке ... ... ... ... Оқытудың осындай басты міндеттерінің бірі –
шәкірттердің таным-қабілетін дамыту.
Дамытып оқыту – бұл ... ... ... ... ... олардың ой-өрісін дамыту, өз бетімен жаңа білімді іздеп табуға және
оны еркін ... ... ... ... ... ... (Н.Дайри,
Т.И.Махмутов, Л:В.Занков, М.Н.Скаткин, И.А.Лернер, А.Н.Пискунов ... ... мен ... бар. Олардың идеяларының мәні ... ... ... ... ... – бұл ... мұғалімдердің барлық пәндер
бойынша оқыту үдерісіндегі мақсаттылық іс-әрекеті.
2. Оқушыларға білім беру және ... ... тану ... ... ролі.
3. Оқытудың әдістері мен формаларын жетілдіру.
4. Мұғалімнің теориялық дайындығы, педагогикалық шеберлігі, білімдарлығы
оқушылардың ... ... ... ... ... бірі.[8,
203]
Сурет 1. Оқытудың функциялары.
Оқытудағы басты мәселе тек оқушының ... ... деп ... ... беру функциясының мазмұнын бағдарламалық оқу материалын
оқыту барысында оқушының меңгеретін ... ... мен ... құрайды.
Оқу пәндерінің жиыны, олардың оқу ... ... ... ... ... деңгейін анықтайды. Оқытудың білім беру
функциясын жүзеге асыру оқу ... мен ... ... ... ... ... ... үдерісінде адамның қоғамдық мәніне
тән көзқарас пен сенімдерді, диалектикалық-материалистік дүниетануды, саяси-
идеялық, адамгершілік, ерік, эмоционалдық, эстетикалық, ... ... ... ... ... ... ... мәнінің жан-жақты,
үйлесімді дамауының негізін қалайды.
Дамыту функциясының мазмұны танымдық-психикалық процестер мен адамның
қоғамдық мәні ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділік, мүдде, қабілеттердің қалыптасуын
қамтиды. Бастауыш оқыту үдерісінде оқытудың ... ... ... ... ... ... ... танымдық және интеллектуалдық
мүмкіндіктерінің дамуын қамтамасыз етеді.[10, 202]
Оқушының білім алуы, тәрбиеленуі және дамуы үздіксіз ... ... ... не кем деп ... болмайды. Білім беру, тәрбие және
дамыту функцияларының бірлігі оқушының ... ... ... қалыптасуының негізгі шарты болып табылады.--
1.2. Педагогика теориясындағы тәрбиенің түрлері және бастауыш
сыныптарда оқытудың ... ... ... асырудың мүмкіндіктері
Еліміздің болашағы – ұрпақ тәрбиесінде. Өркениетті қоғам мен ... ... ... рухани байлығы мен мәдениеттілігін, еркін
ойлау ... мен ... ... ... ... ... іргесін нығайту мақсатында ең алдымен адамгершілік,
іэгілік, имандылық тәрбиесін көркейту ... Оның ... ...... ... ортада мәдениетті қарым- қатынас жасай білуге үйрету,
үлкенді сыйлау, кішіге ізет ... ... ...... ғасырлар бойы жинақтап, іріктеп алған озық
тәжірибесі ізгі қасиеттердің жас ұрпақтың ... ... ... ... ... ... ... өмірге деген көзқарасын және соған
сай мінез- құлқын қалыптастыру.
Тәрбиенің негізгі мақсаты – дені сау, ұлттық сана- ... ... ... ... биік, мәдениетті, парасатты, ар- ожданы ... ... ... ... да игі ... ... ... таңда оқу-тәрбие жұмысына байланысты болып жатқан жаңартулар
білім мен ... ... ... ... міндеттейді. Осыған байланысты
мектептің алдына қоятын басты мәселелерінің бірі – өркениетті- прогресшіл
бағыттағы азаматтық-адамгершілік ... мол, ... ... ... өзге ... ... тең ... бәсекелесе алатын
биік, өрені терең білімді ұрпақ тәрбиелеу.
Педагогика теориясында ... ... ... бар ... құлық тәрбиесі; ақыл-ой тәрбиесі; ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие; дене тәрбиесі; құқықтық
тәрбие.
Сурет 2. Тәрбие және оның түрлері.
Ендігі ретте біз осы тәрбие түрлерінің ... ... күні ... жеке ... болып қалыптасуында ізгілік, яғни
адамгершілік тәрбие шешуші фактор болуы заңдылық.
Адамгершілік тәрбиесі – бұл ... ... ... сай ... ... ... мақсат бағытына жүйелі
түрде ықпал ету. Адамгершілік дегеніміз – жағымды ... ... ... жиынтығы. Қазіргі мектепте адамгершілік тәрбиесінің
мазмұны ... адам ... ... қажеттілігінен көптеген
өзгерістерге бет бұрды.
Адам ... ... асыл ... мен жағымсыз қасиеттері
жөніндегі күні кешегі данакөз ... ... ... бізге
қалдырған өсиет-өнегесін көлденең тартсақ, бүгінгі мен ертеңгі ұрпақ содан
тағлым, тәрбие алсын ...... ... халықтық
тәрбиенің маңыздылығын тағы бір айғақтайтын бір ойымыз.
Адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... саналық көзқарасын, сөз бен істің бірлігін
адамгершілік нормаларынан ауытқуларға жол ... ... Ол ... ... қалыптастырушы дамудың аса маңызды бір саласы. Бұл арқылы
Отанға, еңбекке қатынасын айқындайды. ... ... ... жан-жақты
тәрбиені де осы адамгершілік тәрбиесінен бастайды.
Себебі, бұл оның ... ... ... ... мақсатқа,
бағытқа жетелеу іс-әрекетін ұйымдастыруды жетілдіреді. Сонда ғана ... ... ... кішіпейілділігін қалыптастырады.
Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілік сезіміне, тәрбиесіне баулу,
олардың бір-бірімен достық-жолдастық қарым-қатынасының нығаюын ... ... ... ... болуын қамтамасыз ету – адамгершілік
сезімінен туады. Адамгершілік тәрбиесі ... ... ... өмір ... сай ... моральдық нормасын орындауға лайықты
шәкірттерді тәрбиелеу;
- оқушының бойында адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру;
- оқушылардың санасына және ... ... ... ... ... халқымызға, еңбек және қоғамдық іс-әрекетке тәрбиелеу
[12, 115].
Бастауыш сыныптар ... ... ... ... ...... ... тәрбиесі әр заманда жастарға білім берудің ... ... ... ...... ... дамуының негізі. Ақыл-ой
тәрбиесі ... ... ... ... ... зор ... Ең ... ол ғылым мен техниканың, мәдениеттің жедел дамуының
қайнар бұлағы екендігін үнемі есте ұстағанымыз жөн.
Ақыл-ой тәрбиесі адамның ... ... ... білім қорын игеруіне
жол ашатын тәлім-тәрбиенің негізгі бір ... ... ... ... оқып, білім алуына, іс-әрекетін бағыттау сана-сезімнің дамуына,
ғылыми негіздерін меңгеруіне бағыт-бағдар бере ... жеке ... ... даму бағытына сай жан-жақты тәрбиелеудің құрамды бөліктерінің
бірі.
Ақыл-ой тәрбиесінсіз дүниеге адамгершілікті көзқарас, саналы тәртіп
пен ... ... ... ... ... білімдер, дағдылар,
тіршілік ету ортасы, табиғат және қоғам құбылыстарына, талғампаздық, дене
күш-қуатын арттыру жолдарын ... ... ... ... ... ... шешу мүмкін емес.
Ақыл- ой тәрбиесі мынадай міндеттерді көздейді:
- оқушыларды қазіргі ... ... сай ... негіздерімен терең
және берік қаруландыру;
- білім беру негізінде оқушыларда ғылыми- материалистік көзқарасты
қалыптастыру;
- балалардың ... ... ... олардың ойлай білуін, қиялы
мен ... ... ... ... ... ... ... таныстырып,
өздігінен оқудың тиімді амалдарын меңгеуге үйрету;
- ... ... ... ... олардың бойында өздігінен
білім алуды молайтуды қажетсінуді қалыптастыру;
- ақыл- ой еңбегінің жалпы мәдениетін ... ... ... ... ... және адам ... ... өндірістің негіздері жайлы білімдер жүйесі құрайды.
Қорыта айтқанда, ақыл-ой тәрбиесі – адам зиялылығының негізі. Ақыл-ой
тәрбиесіне екі ұғым кіреді: зер ... ... және ... ... ... ... ең ... құралы – оқыту. Ақыл-ой күштерін оқыту
барысында дамыту оқу ... ... ... ... ... ... ойлау операцияларына қатыстыратын, оқу
әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... денесі, көзқарасы, эстетикалық және ақыл-ой
деңгейі дамып, ... ... мәні және ... ... ... ... өзінің қырық үшінші сөзінде былай дейді: «Адам әрқашан еңбек
үстінде ... ... ... ... барып, адам мерт болады. Жан қуатымен
адамның өнерлері де күнде тексерсең, күнде ... Көп ... ... ... ... ... және өзіңнің ол мезгілдегіден, бір
басқа адам болып кеткеніңді білмей қаласың..., онан соң ... ... ... [13, 350] Ал көрнекті орыс педагогы А.Макаренко: «Адамда ... ... ... ... ол ... мәнді адам деген атаққа ие болу екенін
сен кейіннен түсінетін болсаң, онда мамандық ... ... ... ... ... ... болсаң да адал, еңбекке қабілетті, зейінді,
ойлы болуың қажет. Тек сонда ғана ... ... ... да, зор ... ... - ... [14, ... – адамның заттық және рухани қажеттігін қанағаттандыруда, ... ... ... ... бағытталған саналы, мақсатты, жасмпаздық ... ... ... ... ... бүтіндей заттық және
рухани игіліктер жасалынады; еңбек процесінде адам ... өзі ... ... ... ең ... ... бірі – әр ... өмірде өз орнында
толық күш-жігерін жұмсап, қоғамдық ... ... ... еңбек үлесін
қосуы, еңбекке адал, саналы қатынасу қоғамның өмір ... алғы ... ... Ол үшін ... ... ... керек.
Мектепте еңбекке тәрбиелеудің басты міндеттері: ... ... ... ... ... қарау; екіншіден, оқушыларды
халық шаруашылығының салаларындағы еңбектің түрлерімен таныстыру, еңбек іс-
әрекетінің ... ... ... мен іскерлігін ... ... ... ... ету – бұл жай ғана ... ... емес, бұл адамгершілікті адам
тәрбиесінің жоғары деңгейі еңбек үдерісіне құштарлық, еңбек ... ... ... ... деді Н.Крупская.
Еңбек – әрбір жеке адамның ... үшін ... ... ... ... ... адам қызметі. Олай болса, еңбек өмір
сүрудің, танымның, қуаныш пен шығармашылықтың көзі. ... оның ... ... орны мен ... ... үрдісі туралы оқушы білімін үнемі
толықтырып, байытып отыруда оқушыларды еңбекке баулудың маңызы зор. ... ... ... өз орнын тауып, өмірде не нәрсеге қабілетті екенін
сезініп түсіне ... ... ... еңбек тәрбиесі дегеніміз – оқушылардың еңбек әрекетін
ұйымдастыру және оның әр ... ... ... ... ... оларда шынайы жағымды қарым-қатынастарын орнату, ... ... ... белсенділіктері мен шығармашылықтарын ояту.
Еңбекті сүю – ... ... ... және ... ... болып, кез-келген жұмысты атқара алатын және оған адал ... ... ... ... қиындыққа мойымай, жеңе алатын
тұғалық сапа ретінде анықталады.[12, 121]
Тәрбиенің басқа салаларымен тығыз байланысты түрі – ... ... ... ... еңбек тәрбиесінде жатыр. Оқушының
еңбекті қажетсінуі, еңбек сүйгіштігі, қоғамдық ... ... ... ... және ... да ... ... қалыптастыру
экономикалық тәрбиенің алғы шарттары болып табылады.
Экономикалық білім беру оқушыларды экономика ... ... ... және білімді сенімге, мінез-құлық ... ... ... ... ... күнделікті өмірде оқушылардың білімін,
сенімін іс-жүзінде қолдана білуге жетелейді.
Экономикалық тәрбие – мектепте берілетін адамгершілік ... ... ... ...... ... білімін,
қабілетін және дағдысын, қажеттілігі мен ... ... ... мақсатында жүйелі, мақсатты бағытта ... ету» ... ... ... ... ... ... сай оқушыларды
экономикалық ойлауын қалыптастыру.
Осының ... ... ... ... ... ... ролін ұғынуы, қоғам және ... ... үшін ... пен ... жаңа қатынастарды қалыптастыруға үйрену керек. Қазіргі
бастауыш мектеп, ... ... ... және ... ... ... мәселелерін жүйелі өндіру мүмкіндігі туып отыр.Бастауыш мектептегі
қол еңбегі барысындағы құнттылық, базистік ... ... ... үнемшілдік, бағдарлы мектептегі салалық еңбектің экономикалық
негіздері тәрбие жұмысын жаңа ... ... ... ... ... ... ... міндеті оларды
экономикалық әрекетке дайын ... ... ... ... ... дайындық бірнеше негізгі бөліктерден тұрады.
Экономикалық тәрбие ... ... ... ... болып
табылады. Экономикалық тәрбиенің маңыздылығы сонда, ол өзге қоғамдық ... ... ... ... әрі ... пен қоғамдық сана арасын
байланыстыратын буын қызметін атқарады. И.Иткиннің ойынша, қоғамдық тәрбие
жүйесі өндірістік қатынастар жүйесімен ... ... бұл ... ... ... ... ... тәрбие өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... дайындауға, қоғамдық
қатынастарыдың негізі ... ... ... ... қатысуға
дайындауға бағытталған, ол педагогикада басым орын алуы тиіс.
Экономикалық тәрбиенің негізгі міндеттері – оқушылардың ... мен ... ... ... балалардың өз қажеттіліктерін
қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... саналы
қатынасы, экономикалық талдау іскерлігі мен дағдысын игерту, мінез-құлықтың
белгілі сапасына тәрбиелеу, ой және дене ... ... ... ... ұйымдастыру негіздерін игерту.
Оқушыларға экономикалық білім мен тәрбие берудің нәтижелері ... ... және жаңа ... ... ... ... ... тән әдістері:
- экономикаға байланысты есептер шығару- еңбек ақыны, уақыт және
өндіру нормаларын ... ... ... және тағы ... ... ұғымдар
жайлы есептер шығаруды оқушыларға үйрету, жаттықтыру;
- оқушыларды өнімді бағалай білу, ақша мен ... ... ... ... ... ... білу;
- барлық заттарды үнемдей білуге үйрету.[8, 144б]
Экологиялық ... ... ... ... – жас ғылым. Қазіргі кезең
дегі мектептегі өзекті мәселелердің бірі – бұл ... ... ... ... нормалардың, ережелердің қажеттілігін жастардың мінез-
құлқында тәрбиелеу.
2. Қоршаған ортаға жауапсыздықпен қараушыларға жол бермеу.
3. Жастардың бойында ... ... ... экологиялық тәрбиенің басты міндеттеріне келер болсақ:
1. Өмірде және нақты еңбек іс-әрекетінде экологиялық ... ... ... ... ... ... және өзгертуге байланысты оқушыларды жаппай қоғамдық
пайдалы еңбекке қосу.
3. Әрбір сыныпта экологиялық білім және ... ... ... ... ... ... ... туған аймақтың табиғатын
қорғауға, күтуге тәрбиелеу, зерттеу жұмысына тарту, ... ... мен ... ... ... экологиялық
жұмыстың орталығына айналдыру.
4. Қоғам мүшелері мектептегі жастар ... ... ... ... ... ... ... саяхаттар ұйымдастырыды.
Табиғатты қорғау – ең алдымен халықтың ... ... ... ... ... бай мұра қалдыру деген сөз.
Әрбір саналы, сауатты қоғам мүшесі осы үш түрлі негізгі ... ... деп ... ... ... ... болмайды, ел қазынасы
ортаймайды.
Табиғатты қорғаудағы мақсаттың өзі, бір ... ... ... жойылып азайғанның орнын толтыру болса, екіншіден ... ... ... ... ... Алайда табиғаттан алу үшін оның барын
сақтау, көбейту, еселендіре түсу жағы ... ... ... ... ... - ... ... «логос» - ғылым деген ұғымды аңғартады.
«Отан оттан да ыстық» - деп халқымыз бекер айтпаған болар. Ата-бабамыз
ежелден кіндік қаны тамған ... ... ... ... деп жаудан
қорғап, жанын қиып, ұрпаққа мұра етіп ... ... ... сүю, ... ... игі ... ... алып, Тәуелсіз мемлекет болғанымызға 18 жыл. Жас
мемлекет үшін бұл көп ... ... ... ... тік ... ... ... үшін елдің болашағы – білімді ұрпақ. Осы ұрпақтың бойына «Отанды сүю,
қорғау» - деген сезімді ... тым ... ... ... ... ... ... болары күмәнсіз.
Экология – бұл әлеуметтік проблема, оның қоғамның өте терең әлеуметтік
өзгеруі және халықаралық ... ... ... ... және келешек ұрпақ үшін жерді, оның байлығын, су қорын, өсімдіктер
мен жануарлар дүниесін қорғау және су ... ... ... ... ... оны тиімді пайдалануды қамтамасыз ету, қоршаған ... ... ... Қазақстан мемлекеті қажетті шараларды қолдануда.
Сонымен экологиялық тәрбие және ... беру ... ... ... ... ... ... қоса ана тілі,
математика, дене шынықтыру сабақтарында да жүргізіліп отырылуы ... ... ... ... байлығын ауылшаруашылығында пайдалану
жайлы ұғымды еңбек сабақтарында алады.Бастауыш сыныптарда оқу бағдарламасы
оқушыларда төмендегі іскерлікті,дағдыны қалыптастыруға бағытталған:
- өсімдіктердің даму кезеңіне ... ... ... тұрмыста электроэнергияны, газды, суды үнемді пайдалану.
Оқушыларға экологиялық тәрбие мен білім беру деп ... ... ... ... ... көзқараспен қарап, оның байлықтарын үлкен
парасаттылықпен пайдаланатын, ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғауға белсене араласатын
көзқарасты қалыптастыруды айтамыз.[16, 52]
Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... экологиялық тұрғыдан келудің де маңызы ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктерін дамыту бағытында табиғатпен сырласу жеткіліксіз
болса, олар парасаттылық тәрбие алуда белгілі бір ... ... көру ... ... ... Табиғат, кеңес жазушысы С.Залыгиннің сөзімен
зерттейтін ғылым болатын. Эстетикалық тәрбиенің өзіне тән ... ... бірі – ... ... және ... ... тәрбиелеу.
Өмірдегі, өнердегі әдемілікті сезу және көру ... әр ... ... әдемілікке үңіле қарап, оның сырын білуге тырысады, ал кейбіреулер
оған онша мән бермейді.
Эстетика адамның өмірі, ... ... ... болып келеді. Сондықтан тұлғаның жан-жақты үйлесімді дамуында
әрбір ... өз ... ... заңы» бойынша құруға тырысуы қажет.
В.Г.Белинский: «Сезімнің ... ... ... бұл ... ... да, талант та, ой да жоқ»- деп
тұжырымдайды.[14, 200]
Эстетикалық ұғымды, ... баға ... ... ... тағы бір ... Әдемілікті сүю, оны түсіну үшін ... ... ... ... ... ... ... қажетті мәселелердің
бірі – баланың эстетикалық белсенділігін тәрбиелеу. Ол әдемілікті ... оның ... ... қана ... осы ... бойынша өзін қоршаған
айналаға өзгеріс жасауы қажет. Өмірге ... ... ... ... ... ... және жай жағдай эстетикасы) адамды
сүйсіндіреді. Адам ... ... ... әдемілікке, көркемдікке өз
үлесін қосып, оны көріксіздіктен, ұсқынсыздықтан қорғау ... ... ... ... ... ... ... өнерге тартып- таныстырумен ғана шектелмейді. Ол ... ... ... ... және табиғаттағы
әсемдікті көре білу, сезіну және ұғыну ... ... ... болады.
Балаларды эстетикалық белсенділікке тәрбиелей отырып, оларды өздігінен
ілтипатты оқырман, музыканы тыңдауға өте ынталы ... Әр ... ... шығармалардағы іс-әрекеттің оқиға желісін дұрыс түсіну үшін
балаларды көп ізденуге үйрету, ... беру ... ... ... ... ... іргетасын қалаған көрнекті ағартушылардың
бірі – М.Жұмабаев тәрбие түрлерін былайша жіктеген: «Тәрбие төрт ... ... ақыл ... ... ... һәм ... ... Егер
адам баласына осы төрт тәрбие тегіс берілсе, оның тәрбиесі түгел ... ... ... ... ... ... бөлек аталғанымен,
негізінен, ол тәрбие түрлерінің барлығын тұтас қамтиды.[5, 59]
Дене тәрбиесі – ... ... ... ... дамыту
үдерісінің негізгі бір саласы. Себебі, дене тәрбиесі оқушы ... ... ... ... ... ... Дене тәрбиесі
оқушыларда ақыл- ой және еңбек әрекетінде ... ... ... ... ... қалыптастыруға да ықпал етеді.
Дене тәрбиесін мектепте және мектептен тыс оқу орындарында, спорттық
базаларда іске ... үшін ... ...... еске ... Денсаулықты нығайту, ағзаны шынықтыру және дененің дұрыс қалыптасып
дамуын, мүсіннің сымбатты болуын қамтамасыз ету;
2. Ақыл- ой және дене ... ... ... ... ... ... негізгі қимыл- қозғалыс сапаларын (күштілік, ... ... ... ... ... ... Дене ... және спорт саласында арнаулы білімдер беру;
6. Адамгершілік ... ... ... өжеттілігі, қайсарлығы,
табандылығы, тәртіптілігі, жауапкершілігі, ұжымшылдығы т.с.с);
7. Дене және спорт ойындарымен үнемі және жүйелі айналысуға қажеттігін
тәрбиелеу;
8. Дененің әрқашан сау ... ... ... және ... ... қуаныш әкелуге ұмтылысын тәрбиелеу т.с.с.
9. Ұлттық ойындарды игеру және лоардың пайда болу және даму ... ... ... ... ... ... ... денсаулығының нығаюы, жұмыс
қабілетінің артуы сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы тұрады. ... ... ... және қоғамның іс-әрекетіне жемісті қатысуының
маңызды кепілі.
Оқушылардың денсаулығына ... ... ... ... ... ... ... сабақтарда, сабақтан тыс уақытта, спорт
секцияларында дене тәрбиесін күн ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік-техникалық училищеде, барлық оқу-тәрбие
мекемелерінде жабдықтармен және құралдармен жақсы жарақталған ... ... ... ... ... Оқушыларға дене тәрбиесін беру үшін спорт ұйымдары
мен клубтардың, кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... дағды және іскерлік табиғи қозғалыстың барысында
қалыптасады. Табиғи қозғалыстың түрлері: жүгіру, ... ... ... ... тебу, акробатика, снарядта жаттығу т.б.
Жас адамның денесі түрлі жаттығулар көмегімен ширап, дамиды. ... ... ... ... ... адам қабілеттерін дамыту
оқушылардың қозғалтқыш тәжірибесін байытады, дене ... ... ... ең қысқа мерзімде қимылды орындау қабілеті, ал ептілік
адамның жаңа қимылдарды тез игеру және жағдайдың өзгеруіне байланысты ... ... ... тәрбиесі саласында ырғақ, жеке гигиена, дене шынықтыру мәдениеті,
туризм, спорт ерекше орын алады.
Сурет 3. Дене ... ... мен ... тыс дене ... жұмыстарында күн ырғағы, дене
жаттықтыру, организмді шынықтыру, тамақтану ... ұйқы т.б. ... ... ... алуы тиіс.
Дене тәрбиесі – ең басты күн ырғағын, яғни еңбек, демалыс, тамақтану,
ұйқы, бос уақыт ырғақтары дұрыс ... ... ... ... ... әр ... ... түрлерінің ұзақтығы
және олардың кезектесуі, белсенді демалыс, тамақтануды ... ... ... жатады. Ырғақтық кезеңнің кезектесуін сақтау, организмде
белгілі ритмнің және шартты рефлекстер тізбегінің ... ... ... Бұл жағдай балалардың денсаулығына және олардың жалпы жұмыс
қабілетіне ... ... ... ... және ... ... гигиеналық талаптар негізінде
оқушылардың әрбір жастық топтары еске алынып жасалады.
Мектепте дене тәрбиесін мұғалім, сынып ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелер:
1. Шәкірттерге оқу, еңбек және демалыс ырғағын ұтымды пайдалануды үйрету,
оқушылардың денсаулығын үнемі бақылау, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ғимаратына, жұмыс жабдықтарына, спорт өткізілетін ... ... ... ... жеке және ... ... балалар өмірінде үлкен орын алады. Дене ... ... ... ... ... ... ептілік, тапқырлығын,
өзін-өзі билеушілігін дамытады, қозғалтқыш ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: футбол,
волейбол, баскетбол, қол добы және теннис.
Ойындар мазмұны бойынша қимыл-қозғалыс ойындары шартты формада өмірлік
немесе ертегі ... ... ... ... шығармашылықпен
көрінетін ойын бейнелері қызықтырады.
Мысалы, «Мысық пен тышқан», «Қара құлақ», «Ала ... ... ... сиыр», «Құнан жарыс», «Жапалақтар мен ... ... ... «Қоян» сюжетті қимыл-қозғалыс ойындарына жатады.
Ал, «Ақсерек, көк ... ... ... ... ... ... Доп
тебу», «Ақ сандық», «Ұшты-ұшты», «Арқан тарту» спорттық ойындар нышандары
бар ... ... ... Сондай-ақ бұл ойындар қазақтың ұлттық
ойындарына жатады. Қазақтың ... ... бір ... ... ... ... ... Олар көбінесе логикалық ойлау мен математикалық,
философиялық ойлануды ... ... ... ... ... ... келетін ойындарды сөз еткенде шахмат, дойбы ... да атап ... ... ... аты ... ... ... ұрпақ
тәрбиесінде қанат жайып келеді.
Оқушының мектептегі өмірі тұлғаның азаматтық қалыптасуының шешуші
кезеңі болып табылады. Осы жылдары ... ... ... ... өзіне және басқаға талап қоюы, адалдығы мен
шыншылдығы, қайырымдылығы мен ... ... ... да ... осы сапалы болашақ еңбек қоғамы азаматының ... ... ... ... ... орынды шешу мүмкін емес.[12, 141]
Құқық – қоғамдағы ең ... және ... ... реттейтін,
қоғамға пайдалы,қажетті қатынастардың дамуына жол ашып,қорғап, ал ... ... ... салатын құрал. Сонымен ... ... ... ... алдындағы міндеттерін жариялап және оларды
жүзеге асыруда заң жүзіндекепілдікті қамтамасыз етеді.Құқық нормалары мен
ережелері ... іс- ... мен ... ... ... ... ... қабылданған заңдарға сай келуін талап етеді.
Сондықтан да осы талаптарға сай өмір сүру, еңбек ету және т.б ... ... ... білу ... ... борышы, міндеті.
Олай болса, оқушы жастарға құқықтық білім беріп, олардың жеке тұлғасын
қалыптастыруда мектептегі құқықтық тәрбиенің мақсаты:
1.Өскелең жас ... ... ... мен нормаларын бұлжытпай
орындау және оларды сыйлау рухында тәрбиелеу;
2.Мемлекет пен ... ... ... ... белсенділікпен қатысып, өз
Отанын қорғауға әрқашан дайын болуға жаттықтыру;
3.Өз елінің материалдық және ... ... ... оны молайтуға
қабілетті іскер адамдарды тәрбиелеу.
Құқықтық мәдениет екі тұрғыдан қаралады. Біріншісі кең мәнінде. ... ... ... ... ... мекемелер әрекетінің
ауқымын қамтиды. Екіншісі, тұлғалы, педагогикалық және психологиялық мәніне
қарау.
Құқықтық мәдениеттің тұлғалық мәнінде – бұл ... ... ... ... тұлғаның құқықтық мазмұны бар әрекеттер мен
қылықтарының орынды бағытын ... ... ...... ... ... оның санасы, мінез-
құлық, жүріс-тұрысы туралы болғанда көптеген сұрақтар туындайды. Шындығына
келсек, бұл сұрақтарға педагогика, ... ... ... ... ... әлі толық жауап бере алмай отыр.
Дегенмен, қоғам болашағын құқықтық мемлекет тағдырымен байланыстыра
қарап ... ... ... ... мен ... ... ала отырып, жас ұрпақтың құқықтық тәрбиесі ... ... ... ... ... тәрбиенің міндеттері:
1. Оқушыларға мемлекет, мемлекеттік құрылым және құқық, құқықтық
нормалар жайында жан- жақты білімдерді ... ... ... Жарғысы,
оқушыларға арналған мінез- ... ... ... ... ... ... Онда оқушылардың құқықтары мен міндеттері туралы нормалар
бар. Міне осы ... ... ... ... ... ... жоғарғы
сыныптарға дейін оөу- тәрбие процесінің барлық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік заңдарға құрметпен қарау ... ... ... ... ... ... ... құру
кезеңінде парламентта қабылданып жатқан заңдарды ... ... ... ... ... ... ... қызметі
мен ерекшеліктеріне көңіл бөлу, соның ... ... ... және ... заң алдындағы жауапкершіліктерін тәрбиелеу.
3.Жеткіншектердің мінез- ... мен ... ... заң
талаптарына сай қалыптастырып,адамгершілікті әдет- дағдыға тәрбиелау.
Демек,құқықтық тәрбие ... ... ... ... ... жүріс-
тұрысына басшылық жасауына дайындалуы тиіс. Еліміздің өндіріс ... ... ... ... ... ... ... сақтап, Отанымыздың
қуатын арттырып, халықтың әл- ... одан әрә ... ... ... ... ... ... гуманист-ұжымшыл, ол халық үшін қызмет жасайтын
жан болуы керек. Ата-заңның 14-бабында «Заң мен сот ... ... ... деп атап көрсетілген. [17, 68]
Олай болса, адам баласы Қазақстан Республикасының азаматы ... ... ... ... ел байлығын халық игілігіне жұмсауға ат ... Ол үшін ... ... ... ... ... заңды бұзушылыққа қарсы күресу. Әртүрлі
әлеуметтік-құқықтық маңызы бар жұмыстарға қатынастыру.
Жоғарыда аталған міндеттер ... ... ... ... ... ... ғана ... тәрбие дұрыс жолға қойылды деп атауға
болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
мекемелердің бірі ретінде оқушыларға заман талабына сай, лайықты құқықтық
білім беру, олардың құқықтық сана-сезімін қалыптастыруда ... ... ... ... ғана іс ... ... ... балалардың мектепте
оқитын шағы – адамның сана сезімінің қалыптасуының ең бір нәтижелі ... ... ... ... ... бастап қоғамның қатаң және шүбәсіз
талаптарын қойып, оны лайықты мінез-құлық ережелерімен ұштастыру қажет. Бұл
жұмыс қоғамдық ... қол ... ... ... ... ... ... т.б. жағдайларды ... ... ... жас ... сана – ... ... – қылығына
әсер ететін жағдайлар сан алуан. Сондықтан да құқықтық тәрбие жұмысын
жүргізгенде оның ... ... ... жолдарын алдын- ала
анықтап, белгілеп алу қажет.
Оқушылардың құқықтық ... ... тек қана ... ... ... ғана жүзеге асырылмайды. Мектепте күнделікті жүріп
жатқан ... ... ... ... ... да тікелей қатысы
бар.
Қоғамда өмір сүруші әрбір оқушы сол қоғамның ... ... ... ... ... Ол мұны ... ме, сезінбей ме, бұл
оның еркінен тыс жүреді. Қоршаған ... өмір ... ... ... жасырынып қалуға болмайды.
Өкінішке орай, күнделікті күйбең тіршіліктің құрығына түсіп, өз ар-
ожданын, ... ... бір ... ... ... ... ... жүргендер де аз емес. Осының өзі мектептің алдына жас ... ... ... зор ... етіп ... отыр.
Мемлекет және қоғам өмірінің құқықтық негізін ... ... ... ... ... ... қажет етеді:
- заңдылықтарды үздіксіз жетілдіру;
- заңның орындалуын ... ... ... ... әрбір азамат, бүкіл халық қатынасуы қажет;
- жеке адамның, бүкіл жұртшылықтың мәдениетін ... заң ... сөз бен ... ... ... ... ... құрметтеу әділдікті, борышты, жауапкершілікті, заңдылықты
сезіну – адам тұлғасының жоғарыдан ... ... ... заңдылықты сезіну
құқықтық мәдениеттің құрамы екенін түсіну қиын ... ... ... межелер негізінде, ар-ұжданына сай шешім қабылдауға көмектеседі.
Заңдылықты сезіну – ұяттылық. Заңдылықты ... мен ... ... ... ... бірлігінен туындайды.[8, 183]
Білім беру саласындағы тұжырымдамалар мен мемлекеттік бағдарламаларды,
сондай-ақ әр түрлі педагогикалық әдебиеттерді ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие үдерісінің
кез келген мезетінде, яғни сабақтың басында, ортасында не аяғында, ... ... ... де жүзеге асыруға болатынына көзіміз жетті. ... ... және ... ... ... ... барысында жүзеге
асырылатыны белгілі. Оқыта отырып, тәрбиелеу және ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеудің табиғи бірлікте жүргізілуінің
барысында ... әрі ... ... ... ... ... ... сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге
асырудың теориясы мен тәжірибесі
2.1. 2-сыныпта ... ... ... ... функциясын
жүзеге асырудың әдістемесі
1997-98 оқу жылында Қазақстан Республикасының бастауыш сыныптарының
тәжірибесіне төлтума жаңа буын ... ... ... құрамына мемлекеттік стандар және типтік бағдарлама, ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар, математика дәптерлері енеді.
«Жалпы білім беретін мектептің ... ... ... ... ... сатыдағы білім берудің приоритетті мақсатын ... ... ... ... ... ... әрекеттестік,
этикалық, эстетикалық қарым – қатынасқа дайындау» [18, 54] деп ... ... оқу ... сол ... ... ... оқушыны пәндік білім, біліктердің белгілі бір жиынтығымен
қаруландыру емес, оқу ... ... ... ... ... ... ... анықталған. [18, 64]
Оқу мақсаты приоритетінің өзгеруі білім мен тәрбие мазмұнында елеулі
түрде ... ... оны ... ең ... ... ... айқындауға және
осымен бір мезгілде нақтылы міндеттерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Біріншіден, оқу жоспарына сай ... ... ... да
білімдік және тәрбиелік рөлі жағынан бірдей маңызға ие ... осы ... ... орын алып ... «мынау негізгі», «мынау қосымша» пән деп
бөлінбей оқытылады. Мысалы, тіл математика – ... ... ... ... ...... пәндерге келгені мәлім.
Екіншіден, оқушылар тек пәндік білім, білік дағдылардың белгілі ... ... ... ... қоса оқу және сөйлеу (ауызекі, жазба
тіл) әрекетін өзін-өзі ұстау, ... ... ... ... ... яғни ... тәрбиелік деңгейін
сипаттайтын және қалыптасуында әр пән белгілі бір рөл ... ... ... ... ... ... ... құндылыққа бағдарлануы
білім беруді ізгіліктендірудің міндеттерін ойдағыдай жүзеге ... ... ... ... тыс ... жол бермейді,
саясаттандыруды болдырмайды.
Сондықтан білім берудің басты міндеттері:
- оқушының өзін қошаған, өзі өмір ... жаңа ... ... ... (мектеп осындай орта) үйренуін, онда жаңа
әлеуметтік мәртебе – оқушы мәртебесінің қалыптасуын;
- оқу, ... ... ... ... т.б ... ... ... деңгейде меңгеруін;
- айналадағы дүниемен дара- тұлғалық қатынасының қалыптасып,
эстетикалық, этикалық, адамгершілік ... ... ... әрі ... ... ... сипаттайтын белгілі
бір деңгейдегі эрудицияның болуын қамтамасыз ету;
Білім мазмұнын жаңартудың ғылыми негізіне бастауыш сынып ... бір ... ... мен ... ... оқу әрекетінің
субьектісі, әртүрлі мәдениеттермен өз көзқарасы тұрғысынан диалогқа түсетін
автор және жас ... ... өз ... қалыптастыруға күш жұмсап
еңбектенетін бала деп қарастыратын, осыған орай көп қырлы құрылымды білім-
тәрбие мазмұнын анықтап құруға ... ... ... ... отырып
оқыту идеясы алынады.
Білім мазмұнын, оның құрылымын анықтауда дамыта отырып оқытудың осы
айтылған іргелі үш ... ... ... ... ... ету, ... адамгершілігін, эстетикалық талғамын, экологиялық-
салауатты өмір сүру мәдениетін, ... озық ... ... ... негізінде тәрбиелеу сияқты ұстанымдар да басшылыққа алынады.
Бастауыш сатыдағы оқытудың мақсаты мен білім мазмұнының мынандай
құрамы ... ... ... ... ... т.б ... байытылған
дүненің ғылыми бейнесі);
- оқушыда қалыптасуы тиіс әрекет түрлері (ойын, оқу, ... ... ... ... ... әдіс тәсілдері(логикалық, ғылыми) туралы
білім, біліктер.
Бастауыш саты оқушысының жас ерекшелігіне сай таным ... ... ... ... ... ... ... ескерсек,
онда бұл сатыда оқытылатын пәндерді ғылымдар негіздері түрінде құруға
болмайтыны түсінікті: ... ... ... ... ... ... ... орынға шығады. Осымен байланысты, ... әлі де жете ... ... ... ... ... (ана тілі), ақыл- ой мәдениеті (математика, жаратылыстану,
адамтану, ... ... және ... мәдениеті, еңбек
мәдениеті, дене тәрбиесі.
Жалпы оқытудың төрт түрлі міндеттері бар, олар - ... ... ... және ... ... Ал бұл ... сабақ
– оқу – тәрбие барысын ұйымдастырудың негізгі формасы ... ... ... жүзеге асады.
Сурет 4. Оқытудың міндеттері.
Сондықтан да 4-суретке сәйкес сабақтың да төрт ... ... ... – бағдарламаға сәйкес білім, білік және дағдылардың белгілі ... ... ...... ғылыми дүниетанымдық көзқарасын, жоғары ізгі ... ... ... ... болу және тағы басқа қасиеттерді тәрбиелеу;
дамытушылық – логикалық құрылымдар мен ойлаудың математикалық стилін дамыта
түсу;
практикалық – ... ... ... ... ... шешуде қолдана білумен байланысты білік қалыптастыру.
Аталған міндеттер бастауыш мектептің кез-келген ... ... ... ... ... ... сабақтың білімділік және практикалық
міндеттерін жеке-жеке бөліп ... ... ... білімдік
міндеттің аясында қарастырады.
Жалпы әр сабақтың білімділік, практикалық ... ... ... аса көп ... ... ... ... тәрбиелік және
дамытушылық міндеттерін айқындау өте қиын ... ... ... бір
сабақтың, яғни 45 минуттың барысында баланың нені үйренетінін ... Ал оның неге ... ... ... ... не ... анықтау мүмкін емес. Бұл – тек ... ... ... ... ғана ... ... ... Сабақтың тәрбиелік
және дамытушылық міндеттерін мұғалім оқу мазмұны мен оқушылардың танымдық
ерекшеліктеріне, ... бар оқу ... ... ... ... өзі
пайдаланған оқыту әдістерінің сипатына қарай анықтайды.
Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына
сай дайындалған жаңа ... ... ... барлық
мектептерінің көшу тәжірибесінің қажеттігі, оқулықтарды қайта өңдеу және
қайта ... ... ... ... 1996 жылы 26 ... №1173 ... сәйкес республика
мектептерін жаңа буын оқулықтары мен оқу-әдістемелік ... ету ... ... қабылданды. Осының негізінде 1997-1998
оқу жылынан бастап барлық тілдегі ... ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл оқулықтар Т.Қ.
Оспановтың жетекшілігімен ... бір топ ... ... ... Ш.Х.Құрманалина, Қ.Өтеева, Қ.Ж.Ағанина) біріге дайындалып,
«Атамұра» баспасынан басылып шықты.
Бұл оқулықтар бұрынғы дайындалған оқу құралдан түбегейлі өзге төлтума
болып ... ... ... және ... мәселелерін ұштастыру
тұрғысынан алғанда мәліметтердің мүмкіндігінше тиімді ... ... ... ... ... ... халқының ұлттық тәстүрі,
әдет-ғұрпы, өнері, мәдениеті мен ... ... ... әр ... беру ... ... жаттығулар халықтық педагогиканың
элементтерін барынша қолдауға лайықталған.
Ал, осы оқулықтарға арналған «Жаңа буын оқулықтары бойынша ... ... ... ... ... Т.Қ.Оспанов,
О.В.Кочеткова, Ж.Қ.Астамбаева) атты әдістемелік құралда оқытудың тәрбиелік
міндеттерін айқындап ... ... ... ... ғылымның практикамен
байланысын нығайтуға мүмкіндік туғызатын ... ... ... ... оқып- үйренуге қызығушылықты арттыру, пәнге
сүйіспеншілікке тәрбиелеу; Отанына Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тұратын халықтарды
құрметтеуге және сүюге тәрбиелеу; ... ... ... ... ... ... ... практикалық жұмысты орындау кезінде
ұқыптылыққа тәрбиелеу; әдемілікті көре және ... ... ... өзара
көмек, жәрдемдесу, қиындыққа ортақтасу сезімі( топтық, екі-екіден ... ... ... ... тәртіптілікке, еңбекті дәл
ұйымдастыруға баулу; дербестікке, ұқыптылыққа, ден ... ... істі ... дейін жеткізе білуге үйрету және т.б.
Осы тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... барысында жүзеге асырылып отырылуы тиіс. Сондай-ақ
сабақ жоспарын жазу барысында да алдын-ала белгіленіп ... ... ... ... ... мен ... ... дүниемен
жекебас- тұлғалық қатынасын (этикалық, ... ... ... ... ... ... рухани мұрасының, салт-
дәстүрінің озық үлгілерін оның бойына дарыту арқылы жүзеге асыруға болады.
Осымен байланысты ... ... тән ... ... т.б. ... ... табиғатқа деген қарым- қатынасындағы
біздің халыққа тән ерекшелітер ... ақ ... ... ... көгершін сияқтыларды қасиет тұту т.б.), тіпті табиғат пен
адамды ... ... ... ... ой- ... ... үй жиһазы, ат тұрманы, киіз үйі, ... ... ... ою- ... әшекейлер, оларды жасау жолдары туралы ... ... мол ... ... кең ... ... жалпы адамзаттық құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен
жекебас тұлғалық қатынасын (этикалық, ... ... ... ... халқымыздың мәдени-рухани мұрасының салт –
дәстүрінің озық үлгілерін оның бойына дарыту арқылы жүзеге асыруға болады.
Осымен ... ... ... тән ... қонақжайлылық,
мейірімділік т.б. сияқты қасиеттер, табиғатқа деген ... ... ... тән ... ... ... ақ құйып шығару,
өрмекші, қарлығаш, ... ... ... қасиет тұту т.б.), тіпті
табиғат пен адамды бірлікте қарастыратын ұлағатты философиялық- логикалық
ой-пікірлері және ... үй ... ат ... киіз үйі, ... ... салатын ою-өрнектер, әшекейлер, оларды жасау жолдары туралы
білім мен біліктер ... мол ... ... кең ... ... ... ... ретінде тәуелсіздігін алғаннан бері ... ... ... ... ... ... пен ... орай
білім мен тәрбие беру мәселесін жан-жақты жетілдіру болып отыр.
Қоғамның қазіргі даму кезеңінде болып ... ... және т.б ... ұрпақ тәрбиесіндегі бет-
бұрыстардан білім және тәлім- тәрбие беру ісін жаңа ... ... ... отырғандығы белгілі. Өйткені, егемен еліміздің болашағы ... және ... ... жас ... ... мен ... деңгейіне
байланысты. Сондықтан да қоғамның білім беру жүйесін жаңғырту мен жетілдіре
түсу ... ... және ... ... ... ... ... мен шаралар жүзеге асырыла бастады.
Әрине, бұл білім беру жүйесінің барлық буындарына, соның ішінде
бастауыш ... зор ... ... Өйткені, білім мен тәлім-
тәрбиенің негізі бастауыш мектепте ... ... ... ... ... ... ... курсының
ажырамас бөлігі болып табылады. Осыдан бастауыш ... ... мына ... ... жетуді көздейтіндігі туындайды:
• математика курсының мазмұны арқылы танымдық және коммуникативтік іс-
әрекет пен өздігінен білім алуға және ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық болмысты
дүниежүзілік мәдени мұралармен үндестіру арқылы баланы ... ... ... бұл ... жету үшін ... оқылатын математиканың білім
мазмұны және онда келтірілген жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... арналған көмекші құралда
келтіріледі. Онда білім мазмұнын оқытып-үйретудің өзіндік ерекшеліктері,
әдістемелік ... мен ... ... ... ... ... асыру үшін «Математика» («Атамұра» баспасы, ... ... ... үйлесімді пайдалану қажеттігі туындайды. [23,
5]
Оқушыларға есеп шығаруды ... ... ... ... ... есептің сюжеттік мазмұны болды. Есептің ... ... ... ... әр ... ... білім берудің көзі болып
есептеледі. М.М.Моро былай деп жазды: «Есептер бізді қоршап тұрған өмірден
алынған, ... үшін ... ... ... ... ... әңгімелер түрінде болып келуі мүмкін және ... ... ... үшін ... ... ... мәні туралы
А.С.Пчелко былай дейді: ... ... ... ... қоғамдық-пайдалы еңбек ету әрекеттерін қамтып көрсететін
есептерді пайдалану жиі кездесіп отырады. ... өз ... ... яғни ... қоғамға немесе мектепке келтіретін пайдасы көрсетілетін
мұндай есептер мен жаттығуларды құрастыруды және шығаруды ... Оның ... ... көрінеді: «Математикалық білім, өзінің
практикалық қолданылымын таба отырып, оқушының берік қалыптасқан игілігі
болып қалады, ал ... алу ... ... бала ... мейлінше мақсатты,
ұйымдасқан және жемісті еңбек болады».
Есептер мен жаттығуларды шығару барысында ... ... ... ... да оларды тәрбиелеу үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... ... үйрету үшін, оқушы ынталылық көрсетіп, есеп
шығаруда кездесетін қиыншылықтарды ... жеңе білу ... ... ... жасымай, есептің дұрыс шешімін тапқанға дейін әрекеттенетін
болуы ... ... ... өз бетімен шығаруға үйренуде оқушылар
табандылық пен мақсатқа ... ... білу ... мен ... жүйелі ой қорыту мен оны тексере білу, өзінің пікірі мен ойын
дәлелді ... ... беру ... жеке адамның бойына қажетті қасиеттерге
тәрбиеленеді.
Есептер мен тапсырмаларды өз ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Оның шешімін өз бетімен
тексеру жұмысын атқару ... ... ... бақылау жасап үйренеді. Оның
дұрыс орындалмағанына тексеру арқылы көзі жеткен оқушы ... ... деп айта ... ... есептер шығару оқушыларды ... ... ... Есептер шығаруда талап етілетін
есептеулер мен өлшеу нәтижелерінің дәл болуы оқушылардың алынатын ... ... ... ... етеді. Сондықтан да, есептер шығару оқушыларды
тапсырылған іске жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді.
Оқытудың ... ... ... ... негізінен, тәрбие және
оның түрлері арқылы жүзеге асатыны белгілі. Енді осы ... ... ... ... ... ... ... экологиялық, еңбек,
дене, экономикалық тәрбиелерін сабақ барысында, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... әдіс-
тәсілдеріне тоқталайық.
Мысалы, оқулықтың 3-бетіндегі №3 жаттығуға талдайық.
Нұржан 10 жаста, ал Айдар 7 ... ... ... неше жас ... ... есеп не ... Нұржан мен Айдар жайында.
- Есепте не белгілі?
- Нұржан 10 жаста және Айдар 7 жаста екені белгілі.
- Есепте не ... ... ... неше жас ... ... белгісіз.
- Нұржан Айдардан неше жас үлкен екенін таба аламыз ... ... ... ... ... ... Біз нені таптық?
- Нұржан Айдардан неше жас үлкен екенін таптық.
- Қалай таптық?
- Нұржанның жасынан ... ... ... ... ... ...... 17 бетіндегі 3-жаттығу.
Ағасы 4 кг, ал інісі 2 кг қарақат жинады. Ағасы мен інісі барлығы неше
килограмм қарақат жинады?
- Балалар, есеп не ... ... мен ... ... ... массасы.
- Есепте не белгілі?
- Ағасының 4 кг, ал інісінің 2 кг қарақат жинағаны ... ... не ... ... неше кг қарақат жиналғаны белгісіз.
- Оны қалай ... ... ... ... [21, 41]
Ал оқулықтың 44 бетіндегі №3 есепте әке мен бала арасындағы қарым-
қатынасы жайлы айтылған.
Әкесі 38 жаста, ... одан 30 жас ... ... неше ... ... есеп не ... Әкесі мен баласы жайында.
- Есепте не белгілі?
- Әкесі 38 жаста, баласы одан 30 жас кіші екені белгілі.
- Есепте не белгісіз?
- ... неше ... ... ... ... 38 жаста, баласы одан 30 жас кіші екені белгілі болса, ... ... ... таба ... ба?
- Иә.
- Қандай амалмен?
- Азайту амалымен.[21, 44]
Жоғарыда келтірілген есептерді шығара отырып, бұдан аға мен іні ... бала ... ... ... ... мен оқушы арасындағы
сыйластық, үлкенге деген құрмет, ... ... ... ... ... ... тәрбиесін беріп өтуге болады.
Сонымен қатар, кішіпейілділік отбасынан дамиды, оған ... ... ... көп әсер ... ... ... бар: «Ұлық болсаң,
кішік бол» деген. Бұл сөздің мәнін балаға айтып, түсіндіріп ... ... ... ... ... қоғам ағымына сәйкес тәрбиелеу «Иілгенге иіл,
шалқайғанға ... ... сөз де ... шықса керек.
Яғни балалар мен қыздардың, ағасы мен ... ... мен ... ... ... балаларды сыныптық ұжым ішінде қарым-қатынас
кезінде қандай екенін білуге және сол мінезіне қарай ... оның ... ... және ... тәрбиелеуге болады.
Қазақта «Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер», «Баланың ұяты ... ... ұяты – ... деп ... бекер айтпаса керек. Жас ұрпақтың
жақсы азамат болып өсуі әке мен шешеге байланысты.
Әке әрқашанда балаға бағыт-бағдар, ... ... ұлда ... ... ... Әке мен бала ... жақын болулары қажет.
Әке мен бала қарым-қатынасы арасында ... пен ... ... ... ... ... ... ойынның парасаттылығы, бәрі де осы
бірліктен шығады.
Үлкенді сыйлау, жақсыны бағалай білу, мейірім мен ... ... ... де ... қажетті қасиет. Бастауыш мектеп оқушыларын мейірімділікке,
адамгершілікке тәрбиелеу, оның адамдық ... ашу, ... ... етіп шығару ата-ана мен мұғалімнің тікелей міндеті.
Осыдан біз ... ... ... болады.
«Бір литр сүт 30 теңге, ал бір литр айран одан 15 теңге қымбат. Бір
литр сүт пен бір литр ... ... ... ... ... ... Балалар, есеп не жайында?
- Айран мен сүт.
- Есепте не белгілі?
- Бір литр сүт 30 ... және бір литр ... одан 15 ... ... ... Есепте не белгісіз?
- Бір литр айран неше теңге екені белгісіз.
- Бір литр сүт 30 ... және бір литр ... одан 15 ... ... екені
белгілі болса, айран неше теңге екенін таба аламыз ба?
- Иә.
- Қандай амалмен?
- Қосу амалымен.[21, 118]
«Сүт» – біз үшін ... ... ... халқы үшін дастарқаннан үлкен,
дәмнен үлкен нәрсе жоқ. «Ас – адамның ... ... ...... ... қадірін білмеген аштан өледі, ат қадірін білмеген жаяу қалады» деп
халық тегін айтпаған. «Сүт» қайдан ... ... төрт ... ... ... береді.
Біз сүтті күнделікті өмірде пайдаланып жүрміз. Сүттен біз ... ... ... ... ... ... сүзбе, қаймақ сияқты ішетін,
жейтін, сусындайтын алуан түрлі тағам әзірлейтінін бала ... «Ағы ... бар» деп ... халқы сүт тағамын бақыт несібесі деп білген. Сондықтан
сүтті төгіп, қорламауды да бала білуге тиіс. Осы ... ... ... дана ... ұлы сөзін баланың құлағына сіңіріп ... ... ... ... ... ... ... беруге болады. М: «Дүкеннен 20 кг картоп және одан 3кг артық пияз
сатып алынды. ... неше ... пияз ... ... ... есеп не жайында?
- Картоп пен пияз жайында.
- Есепте не белгілі?
- 20кг картоп және одан 3кг артық пияз екені белгілі.
- Есепте не ... Неше ... пияз ... ... ... 20кг картоп және одан 3кг артық пияз ... ... ... неше
килограмм пияз сатып алынғанын таба аламыз ... ... ... ... Қосу ... [21, ... Қапта 11 кг ұн бар еді. Оның 2 кг жұмсалғаннан кейін, қапқа тағы 3
кг ұн салынды. Қаптағы ұн енді неше ... ... ... есеп не ... Ұн ... ... не ... Барлық ұн массасы, 2 кг жұмсалғаны, 3 кг қапқа салынғаны белгілі.
- Есепте не белгісіз?
- Енді неше кг болғаны белгісіз.
- Егер ... ұн мен ... ... мөлшері белгілі болса, осы жерден
нені табуға болады?
- Неше кг қалғанын.
- Қандай амалмен табамыз?
- ... ... Енді ... ... беруге бола ма? [21, 71]
Тәрбиелік мәні: Қазақ халқы егіншілікпен айналысып, ... ... ... жер жыртылып, суарылады. Содан соң пияз бен ... ... ... ... ... пияз бен ... ... болып жайқалып
өседі. Біз олардың арасындағы жабайы шөптерін ... ... ... күнделікті суғарып тұрамыз. Содан кейін күзде пісіп жетіледі, біз ... алып ... ... ... ... дайындағанда пайдаланамыз.
Және де біз осы егіндерді қыс мезгіліне сақтап қоямыз. Міне балалар егіннің
қандай еңбекпен келгенін деп ... ... ... ... біз ... бидай қалай өндірілетінін, бидайдан ұн қалай
алынатынын оқушыларға түсіндіріп өтуімізге болады.
«Бидай» - астық дәнді-дақылдарының бір түрі. Біз бидайды ... ... ... ... ... тазартып қуырып, елеп, желге
желпіп ұшырып тазартамыз. Сөйтіп дән түйгіштерден ... ұн ... ... ... адамдардың еңбектерін құрметтеуге,
олардың еңбектерін бағалауға, жасалған нәрселер мен ... ... ... ... баршылық. М: 1. «Дулат 10 дәптер, ал Самат
одан 3 дәптер кем сатып алды. Самат неше дәптер сатып алды?», (7 бет, ... ... есеп не ... ... ... ... не белгілі?
- Дулат 10 дәптер, ал Самат одан 3 дәптер кем сатып алғаны белгілі.
- Есепте не ... ... неше ... ... алғаны белгісіз.
- Дулат 10 дәптер, ал Самат одан 3 дәптер кем ... ... ... Самат неше дәптер сатып алғанын таба аламыз ба? Қандай амалмен?
[21, 7]
2. «Наурыз қарсаңындағы безендіру жұмыстарында 37 ... ... ... одан 18 ... ... ақ ... жұмсалды. Барлығы неше парақ қағаз
жұмсалды?», (178 бет, №4 ... ... есеп не ... ... ... жайында.
- Есепте не белгілі?
- 37 парақ түсті қағаз және одан 18 ... ... ақ ... ... ... не белгісіз?
- Барлығы неше парақ жұмсалғаны белгісіз.
- 37 парақ түсті қағаз және одан 18 парақ артық ақ ... ... ... неше ақ қағаз жұмсалғанын таба аламыз ба? Қандай
амалмен?
- Қосу.
- Неше шықты? (55).
- Біз нені ... Неше ... ақ ... жұмсалғанын.
- 37 парақ түсті қағаз және 55 парақ ақ қағаз жұмсалғаны белгілі ... неше ... ... таба ... ба? Қандай амалмен? [21,
178]
Төлтума оқулықтардың басты ерекшеліктерінің бірі – ... ... ... ... ... географиясынан,
Қазақстанда мекендейтін аңдар мен құстар, балықтар, өсетін өсімдіктер жайлы
мол мағлұмат беретіндігі. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... №5 тапсырма.
«Табан балықтың ұзындығы 38 см, аққайран одан 32 см ... ал ... ... 10 см ... ... ... неше сантиметр?»
- Балалар, есеп не жайында?
- Балықтардың түрлері жайында.
- Есепте не белгілі?
- Табан балықтың ұзындығы 38 см, ... одан 32 см ... ал ... ... 10 см ұзын ... ... ... не белгісіз?
- Ақмарқаның ұзындығы неше сантиметр екені белгісіз.
- Бірден таба аламыз ба?
- Жоқ.
- Бізге алдымен нені табу керек?
- ... ... ... ... Азайту амалымен
- Енді нені табамыз? Қалай табамыз?
- Қосу амалымен
- Сонда ақмарқаның ұзындығы неше см? [21, 200]
Туған өлкеміз баға жетпес ... ... ... сыздатар апаты мен
қасіреті де аз емес. Семей даласы – данышпандар ... ... ... Абай ... ... жері. Осындай тарихы мол, өнегелі өңірдің полигон болуы сын
көтермейді. Семей – ядролық қару сынағының зардабынан онкологиялық ... ... ... ... саны айтып болмас?!
Арал мен Балқаш суының тартылуы, бастау- бұлақтың құрғап жоғалуы,
ауаның ... аң, ... ... құстардың, «Қызыл кітапқа» енген
өсімдіктердің азаюы, улы жаңбырдың жаууы, табиғатқа ... ... ... Жер ... ең ... да ... перзенті – адамзат тарпынан
келген зардап. Балаларға ағаштардың бұтағын ... ... ... ... ... аяқпен таптамауға. Жаншып
өлтірмеуге ұмтылып, әр ... ... ... ... үлгі ... ... ... Отанға, табиғатқа төнген апат- қатерді тек адам
баласы ғана тоқтата алады. Табиғат пен адам егіз ... ойда ... ... ... кең ... ... ... табиғат – баға жетпес
байлық екені ұяласа, әр нәрсеге ... ... ... таңдағы нарықтың экономика заманында оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... қайдан және
қалай келгенін айтып, оларды үнемдеп жұмсауға ... ... ... ... ... тапсырмалар ұсынылған. М: «Кәмшаттың 30 тор көз ... одан 10-ы кем ... ... бар. ... ... неше ... ... бет, №4 есеп).
- Балалар, есеп не жайында?
- Жолды және тор көз ... ... ... не ... Тор көз ... саны және одан 10 кем жолды дәптер.белгілі.
- Осы жерден нені табуға болады? қандай амалмен?
- Жолды дәптерді, азайту амалымен.
- Енді ... ... ... бар ... таба аламыз ба? Қалай таптыңдар?
- Барлығын қосамыз.[21, 86]
- Енді осы қағаз ... ... ... ... еңбектің арқасында келеді.
Оқушыларға түсіндіріп өту.
- Яғни, балалар, күнделікті өмірде пайдаланып жүрген қағаз ... ... ... өз ойларын білу)
Бірінші, орманнан ағаш кесіледі. Оны жаңқалайды. Бірнеше станоктардан
өтіп тазартылады, ағартқыштармен боялады. Осылай аппақ ақ ... ... ... тор көз ... жол ... ... ... Ал дәптерге біз оқып,
жазып үйрендік, хат таныдық. Осылайша қағаздың бізге ... ... ... ... ... тастамайық, ұқыпты пайдаланайық, дей отырып,
балада экономикалық тәрбиесінен аз да болса бір ұғым ... ... жас ... ... ... ... ... есептердің
мазмұнында, оларды шығару барысында, есепті шешу үрдісінің өзінде, яғни
есептер мен жаттығуларды орындау үдерісінің барлық ... да ... ... ... ... әдемі баяндалуы, есептің берілгенінің
ұқыпты жазылуы, есеп сюжетіндегі адамдардың әдемі іс-қылықтары және ... ... ... ой қорытудың әсемдігі мен сұлулығын
байқап, сезінуге тәрбиелейді.
Оқулықтар мен ... ... ... ... тәрбие беруге
арналған тапсырмалар көптеп кездеседі. Солардың біреуін талдайық. М:
«Үйірменің жұмысына 16 оқушы қатысты. 2 оқушы қобыз ... және ... ... ... ал ... ... ... Неше оқушы домбыра
тартты?» (94-бет, № 2)
- Балалар, есеп не жайында?
- Үйірмеге қатысқан оқушылар жайында.
- ... не ... ... ... және ... ... оқушылар саны белгілі.
- Есепте не белгісіз?
- Неше оқушы домбыра тартқаны белгісіз
- Алдымен нені табамыз? Қалай табамыз?
- Неше оқушы ... ... енді таба ... ба? Иә. [21, ... мына жаттығу оқушыларға дене тәрбиесін беруге, олардың ... ... ... ... ... ... ... жаттығу болып
табылады. «Дәулет таңертең жаттығулар жасады. Ол 26 рет отырып-тұрды ... рет ... ... ... ... ... денесін көтергеннен неше рет
артық отырып-тұрды?», (№ 2, 133-бет). Есепті талдаймыз.
- ... есеп не ... ... жаттығу жасауы жайында.
- Есепте не белгілі?
- Отырып-тұрған және жерден денесін көтерген саны белгілі.
- Есепте не белгісіз?
- Қанша артық отырып-тұрған.
- Оны ... ... ... ... табамыз? [21, 133]
Есептердің сюжеті айнала қоршаған ортадан, өмірден алынғандықтан, ... ... ... практикамен байланысын қамтиды. Есептер бізді
қоршаған ... ... ... мен ... ... сандық
қатынастарды әдеттегідей суреттейді. Есеп ... ... ... ... ... мен қатынастар жөнінде ойланады, осыдан ... ... ... ... ... ... туралы» түсініктері
дамиды. Есептердің сюжетінде біздің республикамыздағы тәуелсіздік ... және ... ... ... жатқан әлеуметтік өзгерістер мен
қоғамдық өмірдегі болып ... ... ... ... салт-
санасының, мінез-құлқының, қол өнері мен ата ... ... ... берілген. Сондай-ақ есеп құрастыру, оны шешу барысында қазақтың
ұлттық таңбаларымен, ... ... ... ... ... ... ата ... қолөнер туындыларымен
таныстыру көзделеді. Математика оқулықтарында баланың барынша ... ... ... оны ... әдет-ғұрыптарымен таныстыратын, қазақ
халқының тарихын, әдебиетін, мәдениетін, дәстүрін білдіретін ... ... ... жаттығулардың бірнешеуіне мысалдар келтірейік.
Мысалы: оқулықтың 18-бетіндегі 3-тапсырмада саба мен ... ... ... сол ... ... ... есеп құрастырады және
шығарады; «Екі шебердің біреуі 23 қамшы өрді, ал ... одан 2 ... ... Екі ... ... ұанша қамшы өрді?» (149 б, тұрмыс бұйымы),
«Наурыз мерекесінде мектепке 13 ересек адам және ... 49-ы ... ... Мерекеге барлығы неше бала келді?» (180 б, салт-дәстүр); «Фермерде
15 құлын, 25 ... және 60 қозы бар. ... неше төл ... (195 ... ... 32 л қымыз және одан 18 л кем шұбат сатты. ... ... литр ... және ... ... (191 б, қазақтың төл сусындары).
Жоғарыда аталған тапсырмалар ... ... ... ... кейбіреулерін кесте түрінде ... ... ... ... ... ашып ... болады.
|Тәрбие түрлері|Тапсырма |Тәрбиелік міндеттерді жүзеге асырудың |
| | ... ... |№3, 3 – ... есеп не жайында? ... |бет ... мен ... ... |
| | ... не ... |
| | ... 10 ... және ... 7 ... екені белгілі. |
| | ... не ... |
| | ... ... неше жас ... екені белгісіз. |
| | ... ... неше жас ... ... таба аламыз |
| | |ба? |
| | |Иә. |
| | ... ... |
| | ... амалымен. |
| | |Біз нені ... |
| | ... ... неше жас ... ... ... |
| | ... таптық? |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... есепті шығара отырып бала бойында |
| | ... ... ... ... ... |№2, ... есеп не ... ... ... ... мен сүт. |
| | ... не ... |
| | |Бір литр сүт 30 ... және бір литр ... одан 15 |
| | ... ... ... ... |
| | ... не ... |
| | |Бір литр ... неше ... ... ... |
| | |Бір литр сүт 30 ... және бір литр ... одан 15 |
| | ... ... ... ... болса, айран неше теңге |
| | ... таба ... ба? |
| | |Иә. |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... мәні: есепті шығара отырып бала бойында |
| | ... ... біз үшін ... ... ... | ... екендігі бала бойында қалыптасады. |
|Еңбек ... ... 20 кг ... және одан 3 кг ... пияз |
| ... ... ... ... неше ... пияз ... |
| | ... |
| | ... есеп не ... |
| | ... пен пияз жайында. |
| | ... не ... |
| | |20кг ... және одан 3кг ... пияз ... белгілі.|
| | ... не ... |
| | ... килограмм пияз сатып алынғаны белгісіз. |
| | |20кг ... және одан 3кг ... пияз ... белгілі |
| | ... неше ... пияз ... ... таба |
| | ... ба? |
| | |Иә. |
| | ... амалмен? |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... есепті шығара отырып оқушыны |
| | ... ... ... |№3 108-бе|Қалам 36 теңге тұрады, ал дәптер одан 30 теңге |
|тәрбие |т ... ... ... ... ... сонша теңге |
| | ... ... ... және сызғыш сатып алу үшін |
| | ... ... ақша ... ... |
| | ... есеп не жайында? |
| | ... ... және ... ... |
| | ... не ... |
| | ... 36 теңге тұрады, ал дәптер одан 30 теңге |
| | ... ... ... |
| | ... не ... |
| | ... ... ... ... ... теңге тұратыны |
| | ... |
| | ... 36 ... ... ал дәптер одан 30 теңге |
| | ... ... ... болса, дәптер неше теңге екенін|
| | ... ... ба? |
| | |Иә. |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | |Біз нені ... |
| | ... неше ... ... таптық. |
| | ... неше ... ... |
| | |6 ... |
| | ... неше ... ... |
| | |6 ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... тұрады. |
| | ... ... және ... ... алу үшін барлығы |
| | ... ... ақша ... ... ... ... табамыз? |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... отырып бала бойында |
| | |әр ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |№5, 170- ... 46 жыл ... ... Жапалақ одан 31 |
|тәрбие |бет ... аз, ал ... ... 44 ... ұзақ |
| | ... неше жыл тіршілік етеді? |
| | ... есеп не ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... не белгілі? |
| | ... 46 жыл, ал ... одан 31 жыл аз, ... |
| | ... 44 жыл ұзақ ... белгілі |
| | ... не ... |
| | ... мен жапалақтың неше жыл тіршілік еткені |
| | ... |
| | ... нені табу ... |
| | ... неше жыл ... ... |
| | ... таба ... ба? |
| | |Жоқ |
| | |Ең ... нені табамыз? |
| | ... неше жыл ... ... |
| | ... ... |
| | ... амалымен |
| | |Біз нені ... |
| | ... неше жыл ... ететінін таптық |
| | ... нені ... |
| | ... неше жыл ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... неше жыл өмір ... |
| | |56 жыл ... етеді, |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |№ 5, ... мерекесімен құттықтап, 3 баласы домбыра |
|тәрбие |133-бет |тартты, 7 ... ән ... ал 6 ... ... |
| | ... адам өнер ... |
| | ... есеп не ... |
| | ... мен ... жайында |
| | ... не ... |
| | |3 ... ... 7 ... ән, 6 ... би |
| | ... белгілі |
| | ... не ... |
| | ... адам өнер ... белгісіз |
| | |3 ... ... 7 ... ән, 6 ... би |
| | ... ... болса, барлығы неше адам өнер |
| | ... таба ... ба? |
| | |Иә |
| | ... ... |
| | ... қосамыз |
| | ... неше адам өнер ... |
| | |16 адам |
| | ... мәні: есепті шығара отырып бала бойында |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |№1, 38- ... ... ... ... 10 минут жаттығу |
| |бет ... және 35 ... доп ... ... доп |
| | ... ... ... қанша уақыт артық |
| | ... |
| | ... есеп не ... |
| | ... ... сабағы жайында. |
| | ... не ... |
| | ... ... ... және доп ... ... |
| | ... |
| | ... не ... |
| | |Доп ... қанша минут артық кеткені. |
| | ... ... ... ... ме? |
| | |Иә |
| | |Доп ... ... ... ... ме? |
| | |Иә |
| | |Осы ... нені табамыз? |
| | |Доп ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... пе? |
| | |Иә |
| | ... неше ... ... |
| | |Бір ... ... |
| | ... ... есепті шығара отырып бала бойында |
| | ... адам ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... математикалық есептер мен
жаттығуларды оларды шығарудың оқушыларды тәрбиелеуде тигізер пайдасы зор,
тек оларды оқыту барасында жүзеге ... ... ... қорытынды, әрбір есепте, жаттығуларда және тапсырмаларда
тәрбие берудің қандай да бір элементі бар болуы мүмкін және бар ... де, ол оның ... не ... не оны шешу ... ... ... ... болуы мүмкін.
Есеп шығару, жаттығу не тапсырма орындау барысында жүзеге асырылатын
мектеп оқушыларын тәрбиелеу ... ... бір ... ... және ... арқылы алдын ала бағдарланған болуы керек.
Қорыта келе айтарымыз, бастауыш мектепте ... ... ... ... ... ... оқушылардың
бағдарламалық материалды белсенді және берік түрде меңгеруі, оқушыларды жан-
жақты тәрбиелеу, еңбекке ... ... ... ... тәжірибе және оның нәтижелері
Педагогикалық тәжірибе – тұлғасының, балалар ұжымының, ... ... ... есепке ала отырып, мұғалімнің тәжірибеде
педагогика заңдары мен принциптерін шығармашылықпен белсенді игеруі және
жүзеге ... ... ... ... ... озық, жаңашылдық
болып бөлінеді. Жалпы, мектептерде педагогикалық тәжірибені зерттеу,
жинақтау ісі ... және ... ... ... ... тәжірибе – оқыту мен тәрбиенің практикасын жан-жақты зерттеу
объектісі, фактылар мен ғылыми мәліметтерді жинақтаудың ... ... [22, ... орта ... ... ... еңбек етіп, жаңа
буын оқулықтарының мазмұнын тәжірибеге ендіру және оқушыларға ... ... мен ... ... айналысып жүрген мұғалімдердің іс-
тәжірибелерін оқып үйрену және ...... ... ... бірі. Олай болса, еліміздің ... ... ... оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асырып жүрген сабақ
жоспарларын талдап көрейік. ... ... ... №133 орта ... сынып мұғалімі Э.Бапиеваның 2-сыныпта өткен сабақ жоспарына
тоқталайық.
Сабақтың ... ... ... ... қосу және ... мақсаты:
Білімділігі: Оқушылардың ондықтан аттап жазбаша, ауызша қосу және
азайтуға байланысты білімдерін тиянақтау;
Дамытушылығы: Оқушылардың жазбаша және ... ... ... ... ... дамыту;
Тәрбиелігі: Оқушыларды тапқырлыққа, алған білімін өмірде қолдана
білуге, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тәрбие беру.
Сабақтың түрі: Қайталау сабағы.
Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: Ойын элементтерін қолдану әдісі,
сұрақ-жауап, ... ... ... сын ... ойлау, топпен жұмыс.
Сабақтың көрнекілігі: Суреттер «Табиғат тіршілігі», ойын элементтері,
«Көкпар», ... ... ... ... ... ... ... музыка, ана тілі.
Сабақтың барысы
1. Ұйымдастыру кезеңі.
1. Өзін-өзі тану бағдарламасы бойынша балалар амандасады:
«Қайырлы күн» деп айтамыз,
Бір болып кеште қайтамыз.
Отбасының гүліміз,
Көңілді өтер ... - деп ... ... ... Оқушылардың оқу құралдарын тексеріп, сабаққа зейінін аудару.
3. Үй тапсырмасын тексеру.
Балаларға үйге берілген тапсырманы дәптерлерінен бір-бірден ... ... ... ... ... ... мақұлдайды. Дұрыс емес
болса шапалақ ұрмайды. Қатесін өздері қарындашпен түзейді.
№4 ... құр және оның ... ... саны мен а – ның ... мұндағы а= 61; 0; а мен 39 ... ... а= 100; ... + а ... а= 61; 0; а – 39 мұндағы а= 100; 39;
39 + 61= 100; 39 + 0=39; ... ... Тест ... ... Мына ... цифрмен жаз а) 36 ә) 33 б) 63 отыз алты
2. ... ... 40 ... ... 30 ... сызғыш сатып алды. Ол барлығы
неше теңге жұмсады? А)50 Ә) 70 Б) 40 ... Тік ... ... тап. Егер ені 2см, ... 5см ... Р= 10см Ә) Р= 12см Б) Р= ... Оқушылар орындап болған соң дұрыс жауаптары тақтаға ілінеді.
Оқушылар бірін-бірі ... ... ... 40 ... ...... қатеге – 2
Екі қатеге – 3
Бір қатеге – 4
2. Қызығушылығын ояту
Табиғат тіршілігі көрнекілігі арқылы орындалады.
- Балалар ... ... ... ... ... ... құбылыстар болады?
- Жан-жануарлар, бунақ денелілер, құстар қандай тіршілік жасайды
- Олай болса тақтадағы «Табиғат тіршілігі» көрінісіне қараймыз. Мұнда
өз мекенінен, ... ... ... ... жан – ... бунақ
денелілер, құстар бар. Оларға ... ... ... ... ... ... дұрыс орындап, өз орындарына
орналастырады.
Көбелек 65-5 =60 ... ... 50+5=55 ... ... 76-3=73 ... ... 60+20=80 Тиін 34+5= 39
- ... біз осы ... ... ... денелілерге қамқор
болуымыз керек. Жан-жануарларды ... ... ... ... Қайталау тапсырмаларын орындау.
1. Оқулықпен жұмыс. 145-беттегі №1 тапсырма
1) Есептің шартын бір балаға оқыту.
2) Мұғалімнің басшылығымен есеп ... ... екі ... ... орындайды, басқалары дәптерге орындайды.
2. Дәптермен жұмыс.
а) май – 15кг
ет майдан 7 кг артық. Барлығы ... кг ... (15+7) + 15= ... ... 37кг ... май – 7кг ... 22 кг. Барлығы қанша кг азық-түлік?
Шешуі: (22-7) + 22= 37
Жауабы: Әкелінді 37кг азық-түлік.
- Балалар ... ... ... ... ... оқушының
тамақтануы үшін қанша шығын жұмсалады? ... ... ... ... ... ... ... баспай, азық-түліктерді шашпай, нанды немесе
т.б. тағамдарды қадірлейік.
3. Оқулықтағы 145-беттегі №3 тапсырма.
«Сиқырлы дөңгелек» ... ... ... ... айналдыру
арқылы тапсырманы алып, орындап, тақтадағы жұлдызшаны ... ... ... ... ұсынады.
|1. 60+28 59-30 |4. 73-18 67+18 |7. 40-25 37+23 ... 46-10 50+27 |5. 56-29 93-26 |8. 56+24 80-54 ... 88-20 53+15 |6. 46+49 99-17 |9. 39+11 70-1 |
4. ... №4 ... 3 ... ... топпен орындату.
Өрнектерді салыстыру.
|1 қатар |2м 3дм + 3м 5дм * 3м 5дм + 2м 3дм |= |
|2 ... |8м 9дм – 2м 3дм * 9м 8дм – 3м 2дм |= |
|3 ... |5дм 9см – 2дм 3см * 8дм 3см – 2дм 3см |= |
5. Ой ... №5 тапсырма мұғалімнің басшылығымен оқушылармен бірге
тақтаға ... ... ... ... шешу ... ... + 32= ... екі бөлігінен де 32-ні азайтсақ,
Х=85-32 ... 53+32= 85 ... ... ... айтқызу. Екі таңбалы санға екі таңбалы
санды баған ... ... ... бірлікті қосамыз және ондыққа
ондықты қосамыз. Азайтқанда бірліктен ... ... және ... ... ... ... қазір сендермен «Тірі теңдеулер» ойынын ойнаймыз.
Конвертке қима қағаздарға жазылған ... ... қою. ... ... ... ... ... теңдеуді ауызша шешу.
Х+5=35
х=35-5
х= 30
30+5=35
- Балалар, сендер қандай ұлттық ойындарды білесіңдер? (қыз ... ... алу, ақ ... ... т.б.). Олай ... ... ойынын
ойнаймыз, оқушыларды топқа бөліп орындату.
Тапсырма түсіндіріледі.
7+3=10, 6+4=10, 8+2=10 теңдіктерін пайдаланып, қандай екі ... 3-ті, 4-ті және 2-ні ... ... ... ... жаз, ... тап.
1 қатар 2 ... 3 ... 6+4=10 ... 16+4=20 ... 26+4=30 ... 36+4=40 ... 46+4=50 ... 56+4=60 ... 66+4=70 ... 76+4=80 ... 86+4=90 ... 96+4=100 ... озып ... ... мақтау жұлдызша ұсынылады.
7. Оқулықтағы №7 тапсырма орындалады.
Тақтаға тапсырма ілінеді. Тақтаға 2 оқушы шығып орындайды. Қалғандары
өз дәптерлеріне орындайды.
А) Қабырғалары 3дм және 5дм тік ... ... ... ... ... тең болады.
ә) Қабырғасы 5дм шаршының периметрін тап.
Р=5+5+5+5=20дм
Шаршының ... ... тең ... Сабақты бекіту.
- Балалар, біз бүгінгі сабақта білімді тиянақтай ... ... ... Сонымен тақтаға нені құрастырдық?
- Күнді
- Күн жайында не айта ... ... жылу ... ... ... Күн ... ... аспанды бұлт
торламай, әрқашан төбемізде күн жарқырап тұра ... ... Үйге ... 24, ... ... оқушы ұлттық тәрбие алатыны сөзсіз. Сабақты бір-бірімен
байланыстыра отырып, ... өз ... ... ... ... ... бойынша №175 «Жаңа ғасыр» мектеп-гимназиясының бастауыш
сынып мұғалімі М. Қойлыбаеваның 2-сыныпқа өткен сабақ жоспарына тоқталайық.
Сабақтың тақырыбы: 8- ді қосу және ... ... ... ... 8-ді қосу және ... тәсілдерімен
таныстыру.
Дамытушылық: 8-ді қосу және азайтудың кестелік жағдайларын екі амалдан
тұратын өрнектермен, есептеулермен ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны таза
ұстауға тәрбиелеу.
Сабақтың типі: Аралас сабақ.
Сабақтың ... ... ... ... ақпаратты
әңгімелеу, лекция. Репродуктивті әдіс- білім- ... ... ... ... ... белсенді игерту. Зерттеу әдісі – ... ... ... беруі, өз беттерімен шешіп есептер шығару.
Эвристикалық әдіс-ішінара ізденгіштік ... ... ... ... мұғалімнің көмегі арқылы шешу. Таным қызметін ұйымдастырудың
үлгісі:
1) Жекелік үлгі танымдық қызметтер ... өз ... ... Жан ... ... ... үшін ... міндет қойған кезде
пайдаланылады.
3) Топтық жалпы міндеттен туындаған мақсатты шешу жолында топ ... ... топ ... ... ... ... қима қағаз, шолақша.
Сабақ барысы
« Шыршамызды безендірейік» (ойын ретінде түсіндіріледі).
- Ойыншықты мұғалімнің сұрағына ... ... ... ... ... үлкен әріптермен жазылады.)
Ш Ы Р Ш ... 13 14 15 ... ... ... ... ... бар» - деп ... сыйлықты
шыршаға ілемін.
- Бұл сыйлықтың сырын сабақтың ортасында түсіндіремін деп айтамын ... ... ... ... бес ... ... бес саусақ.
Бесті беске қосқанда
Болып шықты он саусақ - деп, бүгінгі сабақта тек «5» деген
баға алайық.
Ендеше, балалар, біз ... ... 8-ді қосу және ... танысамыз деп, оқулықтың 77- ... ... ... бөлігіндегі суреттер мен ... ... ... ... ... ... бір ... шығып, мұғалімнің көмегімен
жұмыс жүреді.)
- Жасыл жолақта 8 шаршы бар.Оған тағы 8 шаршыны қоуымыз керек. Ол үшін
бірінші ... ... ... 10- ға ... ... яғни 8 ... ... қосамыз. 10 шаршы болды. Енді 8 шаршының 6 шаршысы қалды. Оны тағы
екінші қатарға ... ... ... 16 шаршы болды.
1- ші қатарда 10 шаршы немесе 1 ондық,
2-ші қатарда 6 шаршы немесе 4 бірлік, немесе 16 ... Осы ... оң ... ... ... ... ұйымдастырылады.
- Бірінші жолда 10 шаршы, екінші жолда 6 шаршы, ... 16 ... ... Ал ... 16- дан 8- ді ... керек немесе 1 ондық 6
бірліктен 8 ... ... Ол үшін ... ... 10 ... ... бастыра сызсақ, 8 шаршы қалады.
16-8=8
(16-6)-2=8
Ә) түсіндіре отырып шығарады.(4 оқушы тақтаға шығарады.)
Сергіту сәті.
Орнымыздан ... ... ... бір ... ... Ал ... балалар, бәріміз шыршамызға қарайық, қандай сұлу.Ондағы
сыйлығымыз қандай әдемі. Бұл сыйлықты үш деңгей бойынша берілген ... ... ... бітіреді, сол оқушы алады және мұғалімнің ... ... ... ... ... (5 ... сары тас - ... нұсқа.
1. Өрнекті жаз және оның мәнін тап: 8 бен 2 сандарының қосындысына 6-
ны ... мен 6 ... ... 2- ні ... Теңдейді шеш: х+8=17; х-8=9.
2- нұсқа.
1. Өрнекті жаз және оның мәнән тап: 9 бен 1 сандарының ... ... қос; 17 мен 7 ... ... 1- ді ... ... шеш: 17-х=8; ... деңгей(10 ұпай), жасыл тас – «4».
Есепті шығар. Шаруашылықта 6 ... бар еді, оған тағы да ... ... ... енді неше трактор болды?
Береді – 6 тр
Берді – сонша тр.
Болды - ? тр.
2- нұсқа.
Есепті шығар: Қалаға 4 ... ... ... кейін ауылда сонша
машина қалды. Ауылда барлығы неше ... ......... м.
Барлығы б - ?м.
3- деңгей (15 ұпай), көк тас- «5».
1. Есепті шығар: Шаруашылықта 10 комбайн және 6 ... бар еді. ... ... ... тағы ... ... ... Енді шаруашылықта барлығы
қанша комбайн мен трактор болды.
Комбайн- 10
Трактор- 6 ?к.т
Тағы сонша – т ... 8+8=16 ... ... қандай екі таңбалы сандарға 8- ... ... ... Сол екі ... сандарды жаз.
Бекіту. Сұрақ- тапсырма.
Бағалау. Оқушыларды мадақтай отырып бағалау.[25, 35]
Осы сабақтан оқушылар есепті шығара отырып экологиялық, ... ... ... ... ... қаласындағы №1 орта мектептің бастауыш сынып
мұғалімі С.Урынбаеваның 2-сыныпқа өткен ... ... ... ... ... ... ... қосу мен азайтуды қарапайым әріпті өрнектер мен теңдеулер
және есептерді шешумен байланысты есептеулерде қолдану; бір және ... ... ... ... ... ... ... аттап 9
санын кестелік қосу және азайту білімін жалпылау және бекіту;
2)Оқушылардың логикалық ойлауын, ауызша есептеу дағдыларын, танымдық,
щығармашылық ... ... ... табиғатты қорғауға, аялауға, ... ... ... ... ... ... ... ойын.
Сабақтың көрнекілігі: Мультимедия, дербес компьютер, сызба, ... ... ... ... ... Ұйымдастыру сәті
Психологиялық ахуал. Тренинг.
ІІ. Өтілген материалды пысықтау.
20 көлемдегі екі ... ... ... ... ... жұмысы.
1- тапсырма. «Сынап көру тәсілі». Теңдеуді шешу.
х+9=18 18-х=9 ... ... ... ... ... 18 м сым әкелген еді. Алдымен олар 7м,
сонан соң тағы сонша метр сым қиып алды. Неше метр сым ... ... ... ... 18м сым ... еді. Олар 7м сым ... Неше метр сым ... тапсырма.
а) Сылақшылар мектептегі жөндеу жұмыстары үшін 16 кг ақ сыр ... Олар ... 5 кг, ... соң тағы сонша килограмм сыр жұмсады. Неше кг
сыр жұмсады?
Шарты: Әкелді – ... – 5кг және ... ... - ... ... ... ... жұмыстары үшін 16кг сыр әкелген еді.
Олар 5кг сыр жұмсады. Неше килограмм сыр қарды?
Шарты: ......... - ?
Шешуі:
Жауабы:
4- тапсырма.Өрнектерді салыстыр.
4+7*13-6 ... ... ... ... тапсырма.
Екі балада 10 алмұрт болды. Біреуі 1 алмұрт, екіншісі 3 алмұрт
жегенде, олардың ... ... саны бір ... ... Әр балада неше
алмұрт болды?
6-тапсырма. Семантикалық карта.
Қосынды |11 |12 |13 |14 |15 |16 |17 |18 |19 |20 | |9+2 | | | | | | | | | |
| |8+4 | | | | | | | | | | | |8+5 | | | | | | | | | | | |9+6 | | | | | | |
| | | | |9+5 | | | | | | | | | | | |8+9 | | | | | | | | | | | |9+9 | | | |
| | | | | | | |10+9 | | | | | | | | | | | |10+10 | | | | | | | | | | | ... ... ... болса, ауыздағы кетеді,
4-еу түгел болса, төбедегі келеді.
Үйге тапсырма.102- бет, 2- тапсырма.
Бағалау.Сабақты қорыту [26, 51]
Осы сабақтан ... ... ... ... экологиялық, еңбек
тәрбиесін меңгеретіні сөзсіз.
Педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді талдау және озат ... ... ... ... ... ... ... өз
сабағымыздың жоспарын келтірейік.
Сабақтың тақырыбы: Білімді тиянақтау.
Сабақтың мақсаты: екі амалмен және бір амалмен шығарылатын есептерді
пысықтай ... есеп ... ... ... ... ... түсу; екі таңбалы сандарды оқу, жазу және салыстыруды пысықтай
түсу.
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың көрнекілігі: оқулық, карточкалар
Сабақ барысы
І. Ұйымдастыру ... Үй ... ... ... үйге ... тапсырма берілді?
- 6-тапсырма берілді.
- Томирис, сен оқи ғой.
- Әр қатардағы сандарды өсу ретімен теріп жаз: 13, 17, 18, ... 28, 12, 17, 18, 21, 25, 45, 54, 71, 81
- ... ... ... барлық екі таңбалы сандар, бірдей 17, 18, 21, 25
сандары бар; бір ондықтан ... ... сан бар; ... ... екі сан бар; төрт ... ... екі ... т.с.с.
- Айырмашылығы: бірінші қатардағы сандар кем; ең кіші екі ... 12. Ол ... ... ең үлкен сан 71, 81 екінші қатарда,
28 саны бірінші қатарда.
Жаңа материалмен жұмыс.
а) жаңа материалды өтуге ... ... ... Олардың ондықтарын ата?
- Ондықтары 2, 3
- Бірліктерін ата?
- Бірліктері 6, ... ... ... ... түсіндіре отырып, қос:
а) баған түрінде жазамын
ә) қосамын, 6+4=10 шықты
10 бірл = 1 ондық 0 бірлік . 0-ді бірліктердің астына ... ал ... ... ... ... ... 2+3=5 ... тағы ойдағы 1 ондықты қоссақ, 5+1=6 болады. 6-ны
ондықтардың ... ... ... ... ... мәні 60-қа ... қарайық.
Кестедегі сандарды оқы:
- 60, 26
- олардың ондықтарын ата
- 6, 2
- бірліктерін ата
- 0, 6
- осы сандарды баған түрінде ... ... ... ... ... ... ... бірліктерден бірліктерді, ондықтарды ондықтардан азайтамын.
0˂6. Сондықтан 6 бірлікті 6 ондықтың бір ондығынан азайтамын (ұмытып
кетпес үшін 6 цифрының ... ... ... яғни 10-6=4 шықты. 4-ті
бірліктердің астына жазамын.
б) 6-1=5 ... ... ал 5-2=3 3-ті ... ... жазамын.
в) жауапты оқимын: айырманың мәні 34-ке тең.
Келесі 5 – ... ... ... оқып ... Есеп не жайында?
- Қазы мен шұжық жайында
- Есепте не ... 12 ... 8 ... ... ... ... не ... Шұжық белгісіз
- Есепте не сұрайды?
- Апай шұжыққа қарағанда қанша қазы артық айналдырды.
Қазы – 12
Шұжық – 8 ? артық
Шешуі: 12-8= 4 
Жауабы: 4 қазы ... - ? 12 қазы және 8 ... - ... - ?
Шешуі: (12+8)-5=15
Жауабы – 15
Сабақты қорыту:
- Балалар бүгінгі сабақ сендерге ұнады ма?
- ... ... 5- ... ... ... отырып бағалау.
Келесі сабағымыздың тақырыбы: 26+7 және 33-7 ... қосу ... ... ... қосу мен ... тәсілдерін басшылыққа ала
отырып, тиімді есептеу тәсілдерін түсіндіру.
Сабақтың міндеттері:
Білімділік: Тиімді ... ... ... және ... ... ... ойлау және есте сақтау қабілеттерін дамыту.
Тәрбиелік: Оқушыларды еңбекқорлыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Аралас
Сабақтың әдісі: Сұрақ- жауап,түсіндіру.
Сабақтың көрнекілігі: Оқулық, геометриялық фигура, жолақша.
Сабақ ... ... мен ... жұмбақ жасырамын,шешуін кім табады?
Алшаға кеп, күнара
Қонушы еді бір ара.
Бүгін тоғыз туысын
Ертіп келді бұл ара
Сонда бүгін алшаға
Келіп қонды неше ара?
- ... кім ... ... ... айта ... 10 ... Жарайсың,отыр.
Үй тапсырмасын тексеру.
- Балалар, үйге қандай тапсырма берілді?
-Үйге 5- тапсырма.
-Олжас ... ... ... ашып ... ... ... ... жұмыс.
- Балалар, біз өткен сабақта 26+7 және 33-7 тиімді ... ... ... соны ... ... ... ... аударайық.
Суреттерді және жазуларды пайдаланып, қосу және азайту тәсілдерін түсіндір
дейді.
- Суретте не ... ... 1- ... неше ... ... 26
- Иә, оған неше ... ... тұр?
- 7
-Барлығы неше шаршы болды?
-33
-Ал, жанындағы суретте неше шаршы бар?
-33
-Одан неше ... ... ... неше ... ... ... 2- тапсырмаға қарайық.
-Дәурен берілгенін оқы.
Қоймада бірінші күні 20 қап, екінші күні одан 5 қап ... ... Ал, ... күні ... және ... күні ... болса, сонша
сарымсақ іріктелді.Үшінші күні неше қап ... ... есеп не ... ... ... ... неше қап сарымсақ іріктеді?
-20 қап
-Ал, 2- күні ше?
-Белгісіз, бірақ 5 қап ... 2- күні неше ... ... таба ... ... амалмен?
- Қосу амалымен
- Қане, есептеп көрейік неше шығады?
- 25
- Бұл қай кездегі іріктелген ... 2- ... Ал, ... нені табу ... ... күні неше қап ... ... Біз енді оны таба аламыз ба?
- Иә
- Қалай табамыз?
- Бірінші және екінші күнгі сарымсақты қосамыз.
- Балалар, есепті неше ... ... 2 ... күні -20 ... күні-? 5 қап артық
3- күні-қанша болса сонша
Табу керек: 3- күні ... 1) ... ... ... 45 қап ... іріктелді.
- Балалар, енді 3-тапсырмаға қарайық.
- Берілгенін дауыстап оқы.
Қоймадан дүкендерге бірінші күні 36 жәшік, ал екінші күні одан ... кем ... ... Ал ... күні ... және екінші күні қанша
болса, сонша жәшік сәбіз ... күні ... ... ... ... есеп не жайында?
- Жәшіктегі сәбіз жайында.
- Есепте не белгілі?
- 1- күні 36 жәшік және одан 6 ... кем ... ... ... Есепте не белгісіз?
- 3- күні неше жәшік жөнелтілгені белгісіз.
- 3- күні неше жәшік жөнелтілгенін табу үшін ... нені ... 2- күні неше ... ... ... ... ... табамыз?
- Азайту.
- Қане есептеп көрейікші.
- 30
- Бұл қай күнгі жөнелтілген сәбіз?
- 2- күнгі
- Енді біз 3- күнгі жөнелтілген сәбізді таба ... ... ... ... ... Бірінші және екінші күнгі сәбізді қосамыз.
- Балалар есепті неше амалмен ... Екі ... ... ... ... 1) ... ... )+36=66
Жауабы: 66 жәшік сәбіз.
- Балалар, 4- тапсырмаға қарайық.
- Ажар берігенін оқы.
Тіктөртбұрыштың нөмірлерін теріп жаз. Әр тіктөртбұрыштың периметрін
тап.
- Балалар, суреттегі ... ... ... ... ... ... ... Тіктөртбұрыштың нөмірлерін оқиықшы.
- 1,2,6
- Периметрін табу үшін алдымен нені табамыз?
- Қабырғаларын өлшейміз.
- Қане өлшейміз.
- Енді балалар периметрді қалай табамыз?
- Барлық ... ... ... ... ... Р-?
Шешуі: 2см+2см+1см+1см=6см
Жауабы: Р=6 см
2) Берілгені: тіктөртбұрыш
Ұзындығы=3см
Ені=2см
Табу керек: П-?
Шешуі: ... П=8 ... ... тіктөртбұрыш
Ұзындығы=4см
Ені=3см
Табу керек: П-?
Шешуі: 4см+4см+3см+3см=14см
Жауабы: П-14см
- Балалар, барлығымыз 6- ... ... ... тақтаға шық.
1онд 8бірл + 2бірл=2онд
2онд – 2бірл =1онд 1бірл
Ойлан тап: (9-4)-2=5 (9+4)-10=3
Сабақты қорыту:
- ... ... нені ... Екі ... санға бір таңбалы санды қосудың тиімді ... ... 5- ... ... ... ... бағалау.
Екінші сынып математика сабақтарында біз тәрбие түрлерін оқулықта
берілген есептердің мазмұнына орай ... ... ... ... ... мазмұнды есептердің, дидактикалық ойындардың не
сергіту жаттығуының мазмұны бойынша да тәрбиелік функция жүзеге асырылады.
Сабақтың үстінде не сабақ ... ... ... да бір жағдайлар бойынша
да тәрбиелік функция жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... деңгейдегі мәселе болғандықтан, біз де
екінші сыныптың математика сабағында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге
асырудың ... ... өз ... оқытудың тәрбиелік функциясын
жүзеге асыруға тырыстық.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі жағдайда тәрбие беру жұмысының тиімділігі мен ... ... жолы – ... ... ... ұйымдастыруды
кешенді түрде жүргізу, яғни оқушылардың жеке басы мен әр ... ... ... отырып, тәрбие салалары: адамгершілік, эстетикалық және
дене, еңбек, құқықтық пен ... ... ... тығыз бірлігін
қамтамасыз ету. Соған сәйкес оқыту мен ... ... ... етудің маңызы ерекше.
Сабақ уақыты 45 минут. Осы бір сағат ... ... ... ... ... емес, сондай-ақ бір сағат ішінде баланы адамгершілігі мол, инабатты
да, ізетті, кішіпейіл, ұлтжанды адам етіп шығару да бос сөз. ... ... ... ... түрі кейін болса да, баланың ойында ... ... ... зерттеу жұмысымызды жазу барысында біз ... ... ... ... ... тәрбие түрлері жайлы педагогикалық және
ғылыми-әдістемелік ... шолу ... ... ... функциясын сабақтың кез келген кезеңінде,
яғни ... ... жаңа ... жұмыс барысында,
сергіту сәтінде, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік функциясын оқулықтағы
есептердің, сабақта қолданылатын математикалық өлеңдер ... ... ... тіпті нақты жағдайда болатын
жағдайлар арқылы жүзеге асыруға болатынын байқадық.
4. Республикамыздың бастауыш ... ... ... ... өз ... ... тәрбиелік функцияларын
өз деңгейінде жүзеге асырып жүргендеріне көзіміз жетті.
5. Педагогикалық практика кезінде математика ... ... ... ... оны ... ... тырыстық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. «Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру ... ... ... Республикасындағы тiл туралы Заңы, Астана, 2007
3. Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауы.
Астана, 1997
4. ... ... ... ... ... ... 2007
5. С.Әбенбаев. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы: «Дарын», 2004
6. В.А.Сухомлинский. Мектептің жас директорымен сырласу. Киев, ... Л.И. ... ... родители, дети» Москва, 2000
8. Р.М.Қоянбаев. «Педагогика». Алматы, 2002, 202-203 б
9. Т.С.Сабыров. «Оқыту теориясының негіздері». Алматы, 1993.
10. Р.М.Қоянбаев, ... ... ... ... ... ... 2000, 202 б
11. Мектепке дейінгі және ... ... ... ... ... ... Педагогика. (оқулық). Алматы, 2005, 121 б
13. Абай. Энциклопедия. Бас ред. ... ... ... ... ... Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. Алматы, 1984, 49 б
15. М.З. Жанбөбекова. « Бастауыш сынып ... ... ... ... ... Алматы, 2002ж
16. А.Н. Егенисова « Бастауыш сынып оқушыларына экологиялық білім беруді
педагогикалық шарттары» Диссертация. Алматы, 2000ж
17. Қазақстан ... ... ... 1995, 68 б
18. Қазақстан Республикасы бастауыш білімнің Мемлекеттік стандарты.
Алматы, 1998ж.
19. ... ... ... буын ... ... ... әдістемесі». Алматы: «Атамұра», 2005ж.
20. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, С.Қ.Құрманалина. ... ... ... ... ... 2007, 23 б.
21. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х. Құрманалина, Ж.Т. Қайыңбаев, К. Ерешова, М.Маркина.
2-сынып математика оқулығы. Алматы, «Атамұра», 2009, 3 ... ... ... ... ... ... ... Т.Қ.Оспанов және т.б. Математика. Оқыту әдiстемесi. 2-сынып: -Алматы,
«Атамұра», 2009
24. ... ... ... ... қосу мен ... ... ... №5, 2004, 47 б.
25. М.Қойлыбаева. 8-ді қосу және ... ... ... №3, 2006, ... ... Қайталау. «Бастауыш мектеп». №2, 2010, 51 б.
27. М.Бантова. «Бастауыш кластарда математиканы оқытудың методикасы».
Москва, ... ... ... тыс ... ... ... ... Алматы: «Іскер» типографиясы, 1998
29. Г.Н. Жолтаева «Негізгі мектепте ... ... ... ... ... ... ... Алматы,
1999
30. Математикадан дидактикалық ойындар және қызықты жаттығулар. 1-2
–сынып. Алматы: «Атамұра», 1998
31. Ш.Х. Құрманалина және т.б ... ... ... ... ... Б.М.Қосанов, П.С. Сағымбекова, А.С. Тортаева ... ... ... ... тарихы», Тараз, 2006
33. Б.М. Қосанов «Қазақстандағы әдістемелік- математикалық ... ... ... ... ... мәдениеті
Жеке гигиена
Ырғақ
Дене тәрбиесінің салалары
Тәрбиелік
Дамытушылық
Білімділік
Оқыту функциялары
Білімділік
Оқытудың міндеттері
Дамытушылық
Практикалық
Тәрбиелік
Спорт
Эстетикалық тәрбие
Экономикалық тәрбие
Экологиялық тәрбие
Дене тәрбиесі
Ақыл – ой тәрбиесі
ТӘРБИЕ
Еңбек
тәрбиесі
Адамгершілік
тәрбиесі
Құқықтық тәрбие

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
Delphi ортасында бір айнымалының функциясын зерттеу әдістемесін жасау18 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Linux операциондық жүйесінде kill функциясын оқып үйрену және оны Си тілінде программалау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь