Ислам дініндегі мәзһабтар


Мәзһаб сөзі араб тілінде «зәһаба» етістігінен шығып жүретін жол мағынасына келеді. Ислами әдебиеттерде, халық белгілі имамның тәсілін қолданып оның пікірлерімен жүргендіктен «мәзһаб» деп қолданылған. Сондықтан да қарапайым тілмен айтар болсак «мәзһаб» - белгілі ғалымның, оның методын қолдану және пікірлерімен жүруді айтамыз. Мәзһабты құрушы ғалым өз бетінше бір дін не сенім тудырмаған, тек сенімге және тұрмыс тіршілікке байланысты Кұран аяттары мен Пайғамбарымыздың хадистерін жорамалдау және сол екеуінен үкім шығару ролін атқарған. Осыған қарай «мәзһаб» сөзіне қандай да бір ғалымның шығарған тұжырымының жинағы деп те анықтама берсек қателеспейтін шығармыз.
Жалпы Ислам мәзһабтарын үш топқа бөлуге болады:
1. Сенімде мәзһаб
2. Амалдағы мәзһаб (Фықһи мәзхаб немесе Ислам қүқық мәзһабтары-мектептері) мәзһаб
3. Саяси қозғалыста ортаға шыққан мәзһабтар
Сенім тұрғысынан пайда болған мәзһабтар Ислам дінінде екіге бөлінеді. Олардың сенім жүйесі кейбір мәселелерде ғана бөлінеді. Ал тәухид мәселесінде бірдей. Мысалы: Аллаһты бір деп иман ету, періштелерге иман, кітаптарға иман, пайғамбарларға иман, ақирет күніне иман және жақсылық та, жамандықта бір Аллаһтан деп иман ету. Бұл иман ету мәселесінде бір көзқарасты ұстанады. Екі мәзһаб:
1. Имам Әшғари
2. Имам Матуриди

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
әл - Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Философия және Саясаттану факультеті

Тақырыбы: Ислам дініндегі мәзһабтар

Тексерген:.Мұқанқызы Нұрзат
Орындаған: Байтенова Н.Ж.
Тобы:

Алматы 2007

Ислам дінідегі мәзһабтар
Мәзһаб сөзі араб тілінде зәһаба етістігінен шығып жүретін жол
мағынасына келеді. Ислами әдебиеттерде, халық белгілі имамның тәсілін
қолданып оның пікірлерімен жүргендіктен мәзһаб деп қолданылған. Сондықтан
да қарапайым тілмен айтар болсак мәзһаб - белгілі ғалымның, оның методын
қолдану және пікірлерімен жүруді айтамыз. Мәзһабты құрушы ғалым өз бетінше
бір дін не сенім тудырмаған, тек сенімге және тұрмыс тіршілікке байланысты
Кұран аяттары мен Пайғамбарымыздың хадистерін жорамалдау және сол екеуінен
үкім шығару ролін атқарған. Осыған қарай мәзһаб сөзіне қандай да бір
ғалымның шығарған тұжырымының жинағы деп те анықтама берсек қателеспейтін
шығармыз.
Жалпы Ислам мәзһабтарын үш топқа бөлуге болады:
1. Сенімде мәзһаб
2. Амалдағы мәзһаб (Фықһи мәзхаб немесе Ислам
қүқық мәзһабтары-мектептері) мәзһаб

3. Саяси қозғалыста ортаға шыққан мәзһабтар
Сенім тұрғысынан пайда болған мәзһабтар Ислам дінінде екіге бөлінеді.
Олардың сенім жүйесі кейбір мәселелерде ғана бөлінеді. Ал тәухид
мәселесінде бірдей. Мысалы: Аллаһты бір деп иман ету, періштелерге иман,
кітаптарға иман, пайғамбарларға иман, ақирет күніне иман және жақсылық та,
жамандықта бір Аллаһтан деп иман ету. Бұл иман ету мәселесінде бір
көзқарасты ұстанады. Екі мәзһаб:
1. Имам Әшғари
2. Имам Матуриди
Бұл екі мәзһабтың айырмашылғы аз ғана мәселеде. Мысалы, Кұранда Имранның
кызы Мариямға Жәбірейіл періште болашақ пайғамбар болатын Иса Мәсихты
босанатынын сүйіншілейді. Яғни уахи алып келеді. Бұл жерде Мариям анаға
уахи келді, уахиды да барлық пайғамбарларға уахи алып келген Жәбірейіл
періште жеткізген, сол себепті ол пайғамбар деген үкімді Әшғари мәзһабы
айтады. Ал, Мотуриди мәзһабы болса, ол тек сүйінші хабар ғана, Мариям она
пайғамбар емес, жәй ғана адам деген үкімді айтады.
Амалдағы мәзхабтар, олардың айырмашылықтары және ұқсастықтары әр түрлі.
Бұл мәзһабтардың сенімдері бірдей. Тәухид сенімде бірдей жолды ұстанады.
Калаған мәзһаб Әшғари немесе Матуриди сенім жолын ұстана алады. Ал,
құлшылықта өз қағидаларын қолданады. Мысалы, дәреттің бұзылуы жайында
алайық, дәрет алған кісіден аз ғана қан ақса, дәрет бұзылады, әйел затының
денесі тисе бзылмайды. Бүл Ханафи мәзһабының пікірі. Ал, Шафи мәзһабында
керісінше, қанша қан акса да бүзылмайды, ал әйел кісінің бір жері ер адамға
тиетін болса еркек кісінің дәреті бүзылады. Міне осындай айырмашылықтары
оларды мәзһабқа бөлінуге әкеп соқтырады.
Фықһи мәзһабтардың күнімізге дейін жалғасыи тауып келгені мыналар:
Ханафи мәзһабы, Мәлики мәзһабы, Шафии мәзһабы және Ханбали мәзһабы.
Мәзһаб әрине уақыт өте келе туындап қалыптасқан дүние. Өйткені, қандай
да болмасын ғалым мәзһаб қүрып халықты сонымен жүргізейін деген пікірі жоқ-
тын. Тек сол ғалым Күран мен Сүннетті халыққа түсіндірерде өзіне тән метод
қолданатын. Өзіне тән методтан өзіне тән түжырым туындауы заңдылық. Халықта
сол түжырымды іске асырып сонымен жүретін болды.
Мәзһабтың қүрылуына әрине ең үлкен себеп болған нәрсе ғалымның оқытқан
шәкірттері. Сол шәкірттер, үстазының методын оның пікірлерін, берген
пәтуаларын кейінгі үрпаққа жазбаша түрде не үйрету түрінде жеткізіп, Күран
аяттарынан үкім берерде үстазының методын қолданып отырған. Мысалы, Ханафи
мәзһабының қалыптасуына Әбу Ханифаның шәкірттері оның ішінде Имам Әбу Юсуф
пен Имам Мухаммед көп үлес қосқанын айтсақ болады. Имам Мухаммед үстазының
бүкіл пікірлерін алты кітапқа жинақтаған. Бүл кітаптар кейіннен Заһирур
Риуая деп аталды. (Бұл кітаптарда Әбу Ханифамен коса аталмыш екі ғалымның
да пікірлері камтылған). Имам Әбу ЮсуфАббаситтар империясында бас қазылық
рөлін атқарған кезеңде әр өлкеге қазылар жіберерде Әбу Ханифаның мектебінің
түлектерін жіберіп отыратын. Осы себепті кейбір Ислам құқық тарихшылары,
Ханафи мәзһабының басқалардан көп таралғанының басты себебі етіп алады.
Күмәнсіз әр түрлі мәзһабтың туындауы мәзһаб басындағы ғалымдардың
араларындағы айырмашылықтарына байланысты. Ол а й ы рма ш ы л ы қта р ы:
* түсініктерінде,
* қолданған үкім шығару тәсілдөрінде,
* тұрғылықты жерлерінде тұрғылықты халықтың менталитетінде т.б.
Әр адамның түсінігі әр қалай болатыны табиғи заңдылық. Кейде екі
адамның пікірі бір жерден шықса, кейде теріс түсуі мүмкін. Міне, ғалымдар
да кейбір Қүран аяттарын әр түрлі түсінсе, кейде түсініктері үштасып
отырған. Мысалы, Әбу Ханифа (Аллаһ оны мейіріміне бөлесін) Майда сүресі 6
аятында Ләмәстум сөзін астарлы мағына етіп алып жыныстық қатынас деп
түсінген болсы (Өйткені, Ибн Аббастың (р.а.) айтуы бойынша ләмстан мақсат
жынысты қатынас), Имам (Шәфи (Аллаһ оны мейіріміне бөлесін) ол сөзді сөздік
мағынасына алып, бөтен бір ер немесе әйел бірінің бір жері екіншісіне жай
тиетін болса дәрер бүзылады деп үкім шығарған. Және Ханафилерде намазда
руку жасарде тек иілу парыз, ал толығымен рукуға бару уәжіп. Ал қалған
ғалымдарда толығымеи рукуға бару парыз. Әбу Ханифа Күрандағы рукуға
барыңдар сөзін тек сөздік мағынасында алып иілсе болғаны рукуға бару
парызын орындаған болады деген т.б. мысалдар баршылық. Әр мәзһабтың көп
жерде әр түрлі үкім шығарғаны олардың үкім шығару тәсілдеріне де
байланысты. Олардың кейбірінің дәлел деп таныған нәрсесін кейбірі дәлел деп
танымаған, ал ортақ дәлел ретінде қабыл етілінген дәлелдердің өзінде одан
үкім шығару тәсілі әр ғадымдыкі әр қалай болып келеді. Күран Кәрімді төрт
мәзһаб имамдары бір ауыздан дәлел ретінде қабыл еткенімен Одан үкім шығару
тәсілдері әрдайым бірдей бола бермейді. Мысалы, Ислам қүқық методология
ғылымында мәфһумул мухафала деген термин бар, яғни, айтылған сөздің
қарама-қарсысын алу, егер де бірі мынау күні осыны хасау харам дейтін
болса, бүл сөздің қарама-қарсысы бұл күннен басқа күні осыны жасай
беріңдер деген мағына шығаруға болады. мафһумул мухалафамен Күрсш аяттарын
түсінуге болмайтындығын Ханафи ғалымдары айтса себебі аяттағы мағынаға
теріс мүлдем басқаша үкім шығуы мүмкін, көпшілік ғалымдар рүқсат бермеген.
Хадис бүкіл ғалымдардың дәлел ретінде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк
Ислам дініндегі мәзһабтардың тағдыр түсінігі
ИСЛАМ ДІНІНДЕГІ КАЛЛИГРАФИЯ
Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы
Ислам дініндегі терминдер мен қағидалар
Исламдағы мазһабтар
Рух тәрбиесінің ислам дініндегі мәні. сопылық
Христиан дініндегі провасловиялық ағым
Христиан дініндегі жеті құпия
Махаббатың христиан дініндегі алатын орны
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь