Ислам дініндегі мәзһабтар

Мәзһаб сөзі араб тілінде «зәһаба» етістігінен шығып жүретін жол мағынасына келеді. Ислами әдебиеттерде, халық белгілі имамның тәсілін қолданып оның пікірлерімен жүргендіктен «мәзһаб» деп қолданылған. Сондықтан да қарапайым тілмен айтар болсак «мәзһаб» - белгілі ғалымның, оның методын қолдану және пікірлерімен жүруді айтамыз. Мәзһабты құрушы ғалым өз бетінше бір дін не сенім тудырмаған, тек сенімге және тұрмыс тіршілікке байланысты Кұран аяттары мен Пайғамбарымыздың хадистерін жорамалдау және сол екеуінен үкім шығару ролін атқарған. Осыған қарай «мәзһаб» сөзіне қандай да бір ғалымның шығарған тұжырымының жинағы деп те анықтама берсек қателеспейтін шығармыз.
Жалпы Ислам мәзһабтарын үш топқа бөлуге болады:
1. Сенімде мәзһаб
2. Амалдағы мәзһаб (Фықһи мәзхаб немесе Ислам қүқық мәзһабтары-мектептері) мәзһаб
3. Саяси қозғалыста ортаға шыққан мәзһабтар
Сенім тұрғысынан пайда болған мәзһабтар Ислам дінінде екіге бөлінеді. Олардың сенім жүйесі кейбір мәселелерде ғана бөлінеді. Ал тәухид мәселесінде бірдей. Мысалы: Аллаһты бір деп иман ету, періштелерге иман, кітаптарға иман, пайғамбарларға иман, ақирет күніне иман және жақсылық та, жамандықта бір Аллаһтан деп иман ету. Бұл иман ету мәселесінде бір көзқарасты ұстанады. Екі мәзһаб:
1. Имам Әшғари
2. Имам Матуриди
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
әл - Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Философия және Саясаттану факультеті
Тақырыбы: Ислам дініндегі мәзһабтар
Тексерген:.Мұқанқызы ... ... ... ... ... мәзһабтар
Мәзһаб сөзі араб тілінде «зәһаба» етістігінен шығып жүретін жол
мағынасына келеді. ... ... ... белгілі имамның тәсілін
қолданып оның пікірлерімен жүргендіктен «мәзһаб» деп ... ... ... ... ... болсак «мәзһаб» - белгілі ғалымның, оның методын
қолдану және пікірлерімен жүруді айтамыз. Мәзһабты құрушы ғалым өз ... дін не ... ... тек ... және ... ... ... аяттары мен Пайғамбарымыздың хадистерін жорамалдау және сол екеуінен
үкім шығару ролін атқарған. Осыған ... ... ... ... да ... шығарған тұжырымының жинағы деп те анықтама берсек қателеспейтін
шығармыз.
Жалпы Ислам мәзһабтарын үш топқа бөлуге ... ... ... ... мәзһаб ... ... ... ... мәзһабтары-мектептері) мәзһаб
3. Саяси ... ... ... ... ... ... болған мәзһабтар Ислам дінінде екіге бөлінеді.
Олардың ... ... ... мәселелерде ғана бөлінеді. Ал тәухид
мәселесінде бірдей. Мысалы: Аллаһты бір деп иман ету, ... ... ... ... ... ... ... иман және жақсылық та,
жамандықта бір Аллаһтан деп иман ету. Бұл иман ету ... ... ... Екі ... Имам ... Имам ... екі мәзһабтың айырмашылғы аз ғана мәселеде. Мысалы, Кұранда Имранның
кызы Мариямға Жәбірейіл ... ... ... ... Иса Мәсихты
босанатынын сүйіншілейді. Яғни уахи алып келеді. Бұл жерде ... ... ... ... да ... ... уахи алып келген Жәбірейіл
періште жеткізген, сол себепті ол ... ... ... ... ... Ал, Мотуриди мәзһабы болса, ол тек сүйінші хабар ғана, Мариям она
пайғамбар емес, жәй ғана адам деген үкімді ... ... ... ... және ... әр ... мәзһабтардың сенімдері бірдей. Тәухид сенімде бірдей ... ... ... Әшғари немесе Матуриди сенім жолын ұстана алады. Ал,
құлшылықта өз ... ... ... ... бұзылуы жайында
алайық, дәрет алған кісіден аз ғана қан ... ... ... әйел ... тисе ... Бүл ... мәзһабының пікірі. Ал, Шафи ... ... қан акса да ... ал әйел ... бір жері ер ... ... ... кісінің дәреті бүзылады. Міне осындай айырмашылықтары
оларды мәзһабқа бөлінуге әкеп соқтырады.
Фықһи ... ... ... ... ... ... ... мәзһабы, Мәлики мәзһабы, Шафии мәзһабы және Ханбали мәзһабы.
Мәзһаб әрине уақыт өте келе туындап қалыптасқан дүние. ... ... ... ... ... ... халықты сонымен жүргізейін деген пікірі жоқ-
тын. Тек сол ғалым Күран мен ... ... ... ... тән метод
қолданатын. Өзіне тән методтан өзіне тән түжырым туындауы заңдылық. Халықта
сол түжырымды іске асырып сонымен жүретін болды.
Мәзһабтың қүрылуына ... ең ... ... болған нәрсе ғалымның оқытқан
шәкірттері. Сол шәкірттер, үстазының методын оның ... ... ... ... ... ... не үйрету түрінде жеткізіп, Күран
аяттарынан үкім берерде үстазының методын қолданып отырған. Мысалы, Ханафи
мәзһабының қалыптасуына Әбу Ханифаның шәкірттері оның ... Имам Әбу ... Имам ... көп үлес ... ... ... Имам ... үстазының
бүкіл пікірлерін алты кітапқа жинақтаған. Бүл кітаптар кейіннен «Заһирур
Риуая» деп аталды. (Бұл ... Әбу ... коса ... екі ... ... камтылған). Имам Әбу ЮсуфАббаситтар империясында бас ... ... ... әр ... ... ... Әбу Ханифаның мектебінің
түлектерін жіберіп отыратын. Осы себепті кейбір Ислам құқық тарихшылары,
Ханафи мәзһабының басқалардан көп ... ... ... етіп ... әр түрлі мәзһабтың туындауы мәзһаб басындағы ... ... ... Ол а й ы рма ш ы л ы қта р ... түсініктерінде,
* қолданған үкім шығару тәсілдөрінде,
* тұрғылықты жерлерінде тұрғылықты халықтың менталитетінде т.б.
Әр адамның түсінігі әр қалай болатыны табиғи заңдылық. Кейде екі
адамның ... бір ... ... ... теріс түсуі мүмкін. Міне, ғалымдар
да кейбір Қүран ... әр ... ... ... ... ... Мысалы, Әбу Ханифа (Аллаһ оны мейіріміне бөлесін) Майда сүресі 6
аятында «Ләмәстум» сөзін астарлы мағына етіп алып ... ... ... ... ... Ибн Аббастың (р.а.) айтуы бойынша «ләмстан» мақсат
жынысты қатынас), Имам (Шәфи (Аллаһ оны мейіріміне бөлесін) ол ... ... ... бөтен бір ер немесе әйел бірінің бір жері ... ... ... ... ... деп үкім шығарған. Және Ханафилерде «намазда»
руку жасарде тек иілу парыз, ал толығымен рукуға бару ... Ал ... ... ... бару ... Әбу ... ... «рукуға
барыңдар» сөзін тек сөздік мағынасында алып ... ... ... ... ... ... ... т.б. мысалдар баршылық. Әр мәзһабтың көп
жерде әр ... үкім ... ... үкім ... ... де
байланысты. Олардың кейбірінің дәлел деп таныған нәрсесін ... ... ... ал ортақ дәлел ретінде қабыл етілінген дәлелдердің өзінде одан
үкім шығару ... әр ... әр ... ... ... Күран Кәрімді төрт
мәзһаб имамдары бір ауыздан дәлел ретінде қабыл еткенімен Одан үкім шығару
тәсілдері әрдайым бірдей бола бермейді. ... ... ... ... ... ... ... термин бар, яғни, айтылған сөздің
қарама-қарсысын алу, егер де бірі «мынау күні осыны ... ... ... бүл ... қарама-қарсысы «бұл күннен ... күні ... ... ... ... ... болады. мафһумул мухалафамен Күрсш аяттарын
түсінуге болмайтындығын Ханафи ғалымдары айтса себебі аяттағы ... ... ... үкім ... ... ... ... рүқсат бермеген.
Хадис бүкіл ғалымдардың дәлел ретінде таныған екінші орындағы дәлел.
Алайда әр мәзһаб ... ... ... ... ... бір ... ... мүмкін. Кей ғалым хадистердің дүрыстығын негіз етіп алса,
кейбірі дүрыстығының ... тағы ... да ... ... ... ... Ханифа қандай да бір хадистен үкім шығару үшін онда мына үш шарт керек
деген:
1. Хадис жалпылама қағидаға теріс түспеуі ... ... ... ... ... ... ... қағидаға ораза екеиін үмытып жегеннің
оразасы ... ... ... хадис теріс ... ... ... бүл ... ... «истихсан»
дәлеліне
сүйене отырып қабыл етіп, үмытып жегеннің оразасы бүзылмайтындығын
үкім еткен).
2. Хадисті жеткізген сахаба хадиске теріс амал етпеу ... ... амал ... ... алдындағы хадистің үкімін жойған басқа риуаят
бар болуы ықтимал. Осы шарттың жоқтығынан Әбу ... ... ... амал ... ол ... ... ... кеткен ыдысын жөті
рет жуып, бірінде топырақпен сүртуін ... ... ... Әбу һурайраның үш рет жуумен шектелгенін риуаят
еткен.
3. ... ... көре ... іс ... айтылмауы
тиіс
Мысалы, әр рукудан түрғанда ... ... ... ... ... етілген хадисте айтылған. Алайда бүл ... ... ... ... бүл ... амал етпеген.
Себебі, хадисте айтылған үкім (қолды көтеру) көпшіліктің көре алатын ісі.
Егер пайғамбарымыз осы істі әрдайым жасап жүрген ... оны ... ... ... ал ... ... риуаят жоқ. (Бірақ, Шафи ... бұл ... ... бір сахаба тарапынан риуаят етілгенін алға
тартады).
Әр ғалымның ... жері де ... ... ... ... ... ... бекер емес. Өйткені, олар хадистен гөрі көбінесе Күран мен
Хадис саясында ақылға сүйенетін дәлелдерді көп ... Бүл ... ... айтсақ болатын шығар:
а) Ханафи мәзһабының ошағы Месопотамия ... ... Бүл ... бес ... ... бор. Осы ... ... айналып өтпесі анық.
ә) Бүл өңір Мәдина жері секілді сахабалардың көп шоғырланбағон жер~тін.
Сондықтан хадистер аз. Оның ... ... ... болғандар көбейіп
жалған хадис ойлап шығарушылар осы өңірде көптеп шыға бастағандықтан эр
хадиске сене беру ... Одан ... ... ... тура ... ... ... хадис кабыл ету шарттары қиынырақ болса керек.
Ғалымдарымыздың осылай әр түрлі ... үкім ... ... ... Осы ... ... ғалым Мухаммед Әбу Заһро былай дейді:
«Иә, фықықтағы пікір айырмашылығы зарар емес, ... ... ... ... түсінуге және одан шығарған үкімдерге басқада мәселелерді
салыстырып үкім ... ... ... ... ... ешқашан
мүсылмандардың бірлігіне нүқсан келтірген емес. Әр ... ... ... ... кейбірін мақүлдаса кейбіріне қарсы шыққан...».
Халықтың белгілі мәзһабка байлана бастауына келер ... ... ... ... туындағандығын айтады. Себебі, халық арасында амали түрғыда
айтар болсақ түрақсыздық, осы тұрақсыздықтан туындаған ішкі ... мына күні ... амал етсе ... басқаша жасауы мүмкін бүл қүқықи
түрақсыздыққа
алып келеді. Халықты «бір үкіммен» ... ... ... ... ... кезеңінде өкімет басындағылардың бірі Абдуллаһ бии
Мукаффа халифаға жазған рапортында ұсынған. Бүл ... ... ... ... бүл ... бір ... ... арқылы кетіріле бастады.
Осыған қарай мәзһабқа байланудың бірден бір ... ... ... ... жол бермеу деп атасақ болатын шығар. Осы себепті халықтың бір
мәзһабпен жүруі абзал әсіресе ғибадатқа байланысты ... ... ... деген сияқты.
Осы жерде мынадай сүрак туындауы мүмкін: Егер төрт ... ... онда ... ... ... келген пәтуаларын күнделікті тіршілігімізде
алуымыз мүмкін бе? Мамандарымыз, бүған байланысты кез кара ста рды үш топқа
бөледі:
1. Ханбали ... мен ... ... ... Имам ... ... бойынша, мәзһабтар ішінен
жеңіл
келген пәтуаларын таңдап алу ... ... ... ... ... жаи ... алып ... Аллаһ нәпсі
күмарлыктан
тыйған.
2. Мәлики ғалымдарының ішінен Карифидің көзкарасы мен ... ... және ... ... Ибн ... ... мәзһабтар ішінен жеңіл ... ... ... ... Күран мен хадисте ештеңе жок. Ал, халыккка
жеңілдету ... ... ... баршылык. Бұхаридің риуаят етуі
бойынша Айша анамыз былай дейді: «Пойғамборымыз ... ... ... ... ... Имам ... ... Мәзһаб устанған бірі мәзһабтар
арасындағы кәзкарастардың арасынан дәлелінің ең ... және ... ... пәтуасын таңдауы керек...
Әрине, ең жеңіл келгенін бет алды ала беру дурыс емес. Жеңіл келгенін
алу үшін кейбір шарттар бар сол ... ... ... ... Бүл ... ... құқықшысы Профессор Доктор
Уаһбату Зуһайли былайша тізбектейді:
1. Нақты дәлелден ... ... ... ... пәтуасы нақты дәлелдерге және жалпылама іргелі
негіздерге теріс келмеуі керек
3. Жөңіл келген пәтуасы өз мәзһабындағы пәтуаға теріс түспеуі
4. ... алу үшін зәру ... және ... ... ... Мақсат дәлелі қуаттырағымен амал ету болу керек
Корыта келіп айтар болсак, төрт ... ... ... ... ... ... Бәрі Аллаһқа иман етеді, Қүранды хақ
дейді т.б. Олардың айырмашылықтары Қүран мен Сүннетті түсінуде. Бүл ... ... бір ... шығып жатқан жерлері де баршылық. Сондықтан төрт
мәзһабты да ... олар ... жік ... ... емес ... беруші деп түсіну керек шығар. Сахабалар да пікір айырмашылығына
түсетін, алайда бүл нәрсе олардың достығына және ... еш ... жоқ. ... ... өзінің тақуалығымен және ақыл-
даналығымен танылған халифа Омар бин ... ... ... ... ... ... егер де (үкім шығаруда) пікір айырмашылығына
түспеген болса ыңғайсыздау ... еді. ... ... бәрі бір ... болса, жай халыққа (күнделікті өмірде бір пікірмен жүру) қиынға
соғатыны анық. Сахабалар кэш басшылары. Халық олардың ... ... ... ... ... ... ... оған ол сөз хадис
іспетті».

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Исламдағы мазһабтар4 бет
Исламдағы құқықтық мектептердің қалыптасуы62 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет
Орталық азиядағы исламның радикалдану үрдісі5 бет
Орындалуға әмір етілген іс-әрекеттер12 бет
Оғыз мемлекеті6 бет
ТүркIлердIң ислам тарихы және мәдениетIндегI ерекше орны8 бет
Түркия7 бет
Ханафи мазһабының қалыптасуының діни-тарихи алғышарттары155 бет
Шәкәрім және шығыс әдебиеті12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь