Қазақстанның шипалы жерлері

Орыстар Беловодье (жерұйық), ескі діндегі кержақтар Шамбала (Жердегі жұмақ мекен), ал қазақтар жер жәннаты деп атап кеткен Төр Алтайдағы Катонқарағай өңірінің ғажайып көркі алғаш көргенде кімге де болсын үлкен әсер етері анық. Сондықтан сөз құдіретін танытуда Алланың ерекше шапағатына бөленген аруақты ақындар бұл өңір¬дің сұлулығын жырға қосқанда ештемеден ая¬нып қалмаған. Ақындық асқақ көңілдерін басын бұлт¬қа ғана сипатқан айбарлы Алтайдың биік шың¬дарымен таластырып, шалқар шабытын Бұқ¬тыр¬маның теңізіндей тасытып, сыршыл сезімдерін бетегелі белдердің көкмайсасымен бөлеп, жел болып гулеп, шер болып толқып, сел болып құяды. Қазақтың сондай жыр тұлпарларының бірі Ғафу Қайырбеков Төр Алтайды алғаш көргенде “Ардағым Алтай, даламның асқан төрі екен, Таудың да тарлан таланттысы екен, сері екен. Тау емес, мынау кілең бір алтын баспалдақ, Алланың өзі аспаннан түскен жер екен” – деп ерекше тебіренген екен.
Ал өзі Сырдың бойында туып өсіп, 1945 жылы немістердің тұтқынында қаза болған Мәжит Айтбаев ақын алыста жүріп, Алтайдың сұлу көркін аңсайды.
“Алтайдың аты сұлу, қалпы сұлу,
Алтайдың заты сұлу, салты сұлу.
Алтайдың аспан сүйген асқарында,
Алаңсыз астам өскен халқы сұлу...
Әй, Алтай, әттең Алтай, көркем Алтай,
Кір жуып, кіндік кескен өлкем Алтай.
Армансыз бұл дүниеден өтер едім,
Бір иіскеп топыра¬ғыңды өлсем, Алтай!” – деп Төр Алтайға деген махаббатын анық танытады.
Катонқарағай жерінде дүниеге келген Оралхан Бөкей осы өңірдің табиғаты мен адамдарының жан дүниесін жырлай-жырлай қасиетті Алтайдың бөлінбес бір бөлшегіне айналып кетті. Қазақтың қабырғалы қаламгерлері Қалихан Ысқақов, Әлібек Асқаров, Дидахмет Әшімхановтар, жазушы-журна¬лис¬тер Қайырды Назырбаев, Әлібек Қаңтарбаев, Мира Алипинова, Төлеген Рахымжанов, Жәнібек Қы¬зыр және басқалар өздері туған өңірдің келісті табиғатын өз шығармашылықтарының алтын арқауы етіп келеді. Қазіргі қазақ қауымы Катон өңірінің ақ басты асқар таулары, төбесі көк тіреген Мұзтауы, буырқанған Бұқтырмасы, ақ көбігі аспанға шап¬шыған Көккөл сарқырамасы, көрген жан таңдай қа¬ғатын Шабанбайдай жазиралы жайлауы, тауды тіліп, тасты бұзып аққан асау өзендері, балығы тайдай ту-лаған мөлдіреген көлдері, ит тұмсығы өтпес қалың ор¬маны, масатыдай құлпырған жасыл белдері, Қызыл кітапқа енген емдік шөптері мен аң-құстары, ешбір туристі бейжай қалдырмайтын керемет омарташылық өнімдері мен марал пантысы туралы осы қаламгерлердің кітаптары, публицистикалық дүниелері, жолжазба очерктері арқылы таныс.
        
        Қазақстанның шипалы жерлері
Орыстар Беловодье (жерұйық), ескі діндегі кержақтар ... ... ... ал ... жер ... деп атап ... Төр Алтайдағы
Катонқарағай өңірінің ғажайып көркі алғаш көргенде ... де ... ... ... ... Сондықтан сөз құдіретін танытуда Алланың ерекше шапағатына
бөленген аруақты ақындар бұл өңірдің сұлулығын жырға ... ... ... Ақындық асқақ көңілдерін басын бұлтқа ғана сипатқан ... биік ... ... шалқар шабытын Бұқтырманың теңізіндей
тасытып, сыршыл сезімдерін бетегелі белдердің ... ... ... ... шер ... ... сел болып құяды. ... ... ... бірі Ғафу ... Төр Алтайды алғаш көргенде “Ардағым
Алтай, даламның асқан төрі екен, Таудың да ... ... ... ... Тау емес, мынау кілең бір алтын баспалдақ, ... өзі ... жер ... – деп ерекше тебіренген екен.
Ал өзі Сырдың бойында туып өсіп, 1945 жылы немістердің тұтқынында ... ... ... ақын алыста жүріп, Алтайдың сұлу көркін аңсайды.
“Алтайдың аты сұлу, қалпы сұлу,
Алтайдың заты сұлу, салты ... ... ... ... ... ... ... сұлу...
Әй, Алтай, әттең Алтай, көркем Алтай,
Кір жуып, ... ... ... Алтай.
Армансыз бұл дүниеден өтер едім,
Бір иіскеп ... ... ... – деп Төр ... ... анық ... жерінде дүниеге келген Оралхан Бөкей осы өңірдің ... ... жан ... ... ... Алтайдың бөлінбес бір
бөлшегіне айналып кетті. Қазақтың қабырғалы қаламгерлері Қалихан Ысқақов,
Әлібек Асқаров, ... ... ... Қайырды
Назырбаев, Әлібек Қаңтарбаев, Мира Алипинова, Төлеген Рахымжанов, Жәнібек
Қызыр және ... ... ... ... ... табиғатын өз
шығармашылықтарының алтын ... етіп ... ... ... ... ... ақ ... асқар таулары, төбесі көк тіреген Мұзтауы, буырқанған
Бұқтырмасы, ақ көбігі ... ... ... ... көрген жан
таңдай қағатын Шабанбайдай жазиралы жайлауы, тауды тіліп, тасты бұзып аққан
асау өзендері, ... ... ... ... ... ит ... ... орманы, масатыдай құлпырған жасыл белдері, Қызыл кітапқа енген емдік
шөптері мен аң-құстары, ... ... ... ... ... ... мен ... пантысы туралы осы қаламгерлердің кітаптары,
публицистикалық дүниелері, жолжазба очерктері арқылы таныс.
Міне, осындай жер ... ... ... ... ... жыл ... Осы жылдарда аудан әр кезеңнің алдына қойған
міндетіне сәйкес ... ... ... кешті. 1935 жылы Катонқарағай
және Зырян ... ... ... және ... аудандары
бөлініп шықса, 1963 жылғы 1 қаңтарда Катонқарағай ... ... ... ... ... орталығы болып Үлкен Нарын селосы белгіленді.
1970 жылы 4 желтоқсанда Катонқарағай ауданы орталығы Катонқарағай селосы
болып қайтадан ... 1997 жылы 23 ... ... ... ... ... ... орталығы Үлкен Нарын селосына көшірілді.
Бұл соңғы сексен жылдың бедерінде аудан ... ... ... ... ... біздің төменде қозғамақ әңгімеміз ауданның өткеніне емес,
бүгіні мен болашағына көбірек қатысты болып отыр. Біз ауданға ... ... ... ... бара ... ... бір ай бұрын болған соңғы
сапарымызда оның ... ... бір ... ... Оны жәй ... ... ... үстіміздегі ғасырдағы бет бейнесін, даму
болашағын айқындайтын дәуірлік сипаты бар тағдырлы өзгеріс пе деп ... ... айту үшін ... ... ... бір ... ... астынан 32-37 градус ыстықта қайнап шығып жатқан емдік қасиеті
мол суы бар бұл санаторийға адамдар көбінесе Одақтың әр ... ... ... ... ... ... ... көбінесе облыстың өз
ішінде бөлінетін. Сондықтан Кеңес одағы жылдарында Катонқарағай ... ... үшін ... ... қала ... еді. Оның
үстіне шекаралық өңір болып саналып, тиісті құжаттарды қажет ететіндіктен
былайғы ... бұл ... ... де ... ... бара ... жердегі ең бір өкініштісі, Катонқарағай өңірінің ... ... ... сол ... өз ... үшін де ... қызмет
етпегендігі. Алтайдың ұзаққа созылатын ауыр қысы мен ақырған аязы мұнда
қашан да ... ... ... ... ... тән ... ... шығарып келді. Негізгі кәсіп табиғат ... ... ... атам қазақтың мал шаруашылығына қатысты болғандықтан жаздың
жылт еткен қысқа күні тек қана ... ... ... ... одағы
жылдарында жазықтау жердегі шабындықтардың барлығы тек кеңшарларға ғана
тиесілі ... ... ... ... ... шөп ... ... биігіне қарай көтеріліп, шөп мәшинелері жүре алмайтын қолат-
қуыстарды шарлап ... ... ... ... ұзақтығы мен кеңшарлар
малының көптігінен туындайтын шабындық жерлердің тапшылығы жеке ... ... жаз ... шөп ... ... барынша асқындыра түсетін.
Есесіне Катон жазы қысқа болса да өте берекелі. Шөп ... ... ... ... ... ... мол мүмкіндігі бар. Тек ұзақ қысқа үлкен
әзірлік керек. Сөйтіп бар ... төрт ... мал ... болып
келгендіктен жаз айларында ала таңнан қара кешке дейін жұмыс істейтін
жергілікті ... ... ... көркіне сұқтанып жатуға да көп мұршалары
жоқ.
Осындай жағдайларға ... ... ... өзі ... ... емдік шөптері іске жаратыла бермеді. Халықтың бұл кәсіппен
шұғылдануға қолы ... ... ... ... ... ... ... өңірінің өзіндік бір ерекшелігі болып
есептелетін мұндағы бұғы мен ... ... де ... көп тие ... ... ... ... валюта түсіру үшін шетелге ғана ... ... ... ... ... ... ғана содан түскен қаржыға мәшине
мініп, бағалы жиһаздар алып, бір жырғай бастаған өң мен ... ... ... ... бағасы бірнеше есе құлдырап, ол да көзден бұлбұл ұшты.
Сөйтіп, Алланың ... ... ... ... ... көрген жанның көзін суырғанымен, сол өңірдің халқы үшін көп
пайдасын тигізбей, адамдар үшін ... ... қала ... ... ... дарытпайтын тәкаппар сұлу қыз секілді табиғат пен адамдар арасындағы
осы бір ... ... ... бері ... туралы төрелік
айта алмаспыз.
 Тасжарған
Ежелгі Қызылқум шөлі қазақ халқының мыңдаған жылғы тарихы мен мың ... ... ... жатыр. Бұл киелі жерлерге ұлы бабаларымыздың ... мен ару ... көз жасы ... рет ... Ұлы ... ... келгендерге бір қадам да жерімізді бермей, өшпес ... ... ... ... ... «қу ... ұстатып», Ұлы Далаға
қайтып келмейтін еткен, дінді қылышпен таратамыз деп ... ... мен ... ... ... ... ... жерімізге лап
қойған қызылбас, парсы дирхемдерді де тәубасына келтірген ұлы бабаларымыз
бұл ... ... тәу ... жорыққа шығарда бір уыс топырағын да тұмар
ретінде өздерімен бірге ала кеткен. Кешегі ... ... ... ... ... ... кезеңде ядролық жарылыстар жасап, жерімізді
аяқ асты етіп, киемізді таптап, халқымыздың рухын жасытпақ болған ... енді ... ... ... жоқ ... жылдар бойы азаттықты аңсай күткен қазақ ... ... ел ... ... ... ... көз жасы ... көл
болып, өз мемлекетін басқарғандардан үлкен үміт күткен еді. ... ... ... ... ... ... билік басындағылар ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайлары мен рухын көтеріп, сындарлы да парасатты басшылық
жасаудың орнына жеке ... ... ... ... де киелі жерлерімізді
жатжұрттықтар мен олигархтарға советтік науқаншылдық әдетпен жаппай ... ... ... болмаған, көңіл шері тарқап болмаған қазақтың сағын тағы
да сындырды. Сансыз ... ... соң ... жіберіп жатқан билік пен
халықтың арасында күн өткен сайын өткел ... ... қиын ... мен асулар пайда болуда.
Сол қателіктің бірден-бір ... - ... ... ... ... еліміздің біртұтастығына қауіп төндіретін ... ... ... жатқан неше түрлі діндер мен сенімдерді уағыздаған
секталар мен алаяқтарға шекараны ашып қойып, қазақ ... ай мен ... ... жауларын қара шегірткедей қаптатқаны. Діліміз бен дініміз,
тіліміз бен ар-намысымыз тапталып жатқан осындай ауыр кезеңде ... ... араб ... ... ... ... өтетін Сырдария өзенінің сол
жағалауынан ойып тұрып 4,5 мың ... ... ... ... қасиетімен атақты болған «Сарыағаш» шипажайынан кем ... ... ... ... ... ... ... сулары бар 104 орынды
«Божбансу» санаторийі совет өкіметінің соңғы жылдары жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жанға жайлы бұл
санаторийді тұрған жерімен қоса арабтар сатып ... одан ... ... ... ... ... тынығатын соңғы техника, сәулет
жетістіктерімен ... ... ... ... коттедждер салып
алады.
• Мемлекет ішіндегі мемлекетке айналған бұл резиденция биіктігі 4,5
метр, қалыңдығы 1,5 ... ... 2 ... ені ... ... ... өте
берік, оқ өтпейтін бетондармен құйылып, қоршалған. Оны қазіргі ... ... ... ... ... ... өткен
шетелдік арнайы әскерилер күзеті күні-түні қарауылдап тұратын ірі әскери
бекініске айналдырып та үлгеріпті. Бұл араб ... бір оқ ... ... ... ... ... жеріне арабтар әуежай салып алған.
Арабия жақтан, елдің оңтүстік шекарасы жақтан ұшып ... ... ... ... ... ... ұшып кетеді. Тамағы мен ішетін суына
дейін өздерімен әкеледі. Бұл жерлерде олар ... аз ... де ... Бұл ... ... жоқ. ... қазақ жері олардың отарлап алған
жері сияқты. Бұлар тәуелсіз мемлекеттің заңына пысқырып та ... ... ... ... ... жатқан шекарашы жоқ, рәсімдеп жатқан
кеденші жоқ. Ешкім тексермейді және тексере де ... Не ... ... ... ... ... ... көміп жатыр, не әкетіп (алтын
мен платина шығар) жатыр, оны ешкім білмейді. ... ... ... ... қорғау орындарының оларға тісі батпайды.
Оларды барып тексерген мемлекеттік қызметкер ... ... ... ... жоқ ... ... Астанадағы «дәулер» арабтарды тексеруге
қатаң түрде тыйым салған!!! Жылына 300-ден астам ауыр ... ... ... ... ... аңшы ... ... құсбегілері бар шейхтар
бір жағы сонау Шардара, Арыс ауданы жеріндегі «Мұрынқарақ» тауы ... елді ... баса ... Қызылорданың Шиелі ауданы (шамамен
400 шақ. х 250 шақ. = 100 000 шаршы шақырым) арасын ... ... ... ... бұл ... аң мен құс ... тез жараланатын шөлейтті
жерлердің табиғатын қайтып қалпына келместей етіп бүлдіруде!
Оның үстіне спутниктік ... ... бес ... сай, автомат,
оқшашар, гранатаметпен қаруланған бұл ауыр ... ... ... ... ... ... жүк автомобильдері мен жылжымалы шеберханалар,
салмағы 40-50 тонналық ауыр жүк автомобильдеріне орналастырылған ... ... ... Бұл ... Қызыл кітапқа енген аң мен
құстарды аулауға рұқсат ... ... ... Бұл ... ... ... алдында Түрікмен жерлері мен Маңқыстау облысының шекараға
жақын жерлерінің онсыз да кедей өсімдік ... ... ... ... ... ... түрікмендер мен біздің адай бауырларымыз бұл еріккен
шейхтарды ит ... ... қуып ... жоғарғы биліктің арқасында қазір
«әй дейтін әже де жоқ, қой дейтін қожа да жоқ» ... ... ... ойларына келгенін істеуде. Заңды құжаттар арқылы 4,5 мың гектар
жерде ғана аң ... тиіс ... да, ... еріккен жатжұрттықтар билік
басындағылармен ымырашылдықпен сыбайласып, халықаралық синдикат құрып
алған.
• Осы ... ... мына ... ... аударарлық. Бұл
арабтар қазір Қызылқұмға алты теміржол платформаларына ... ... ... әкеліп, жыл сайын шейхтар аңға келген қыркүйек,
қазан, қараша айларында жұмыс жасайды екен. Таңғаларлық жағдай! Қай ... ... ... ... ... ... ... жүрген? Арабтар
жерімізден не іздеп жүр? ... ... ... заманы келгенде
табылатын құпия ... ба, әлде ... ... ... рұқсатымен бірге іздеп жүр ме?
Бұлардың 30-40 ауыр жүк машинасымен Арыс және ... ... ... теміржолы арқылы әкетіп жатқан мыңдаған тонна құмы қандай
құм?! Кім рұқсат ... ... құм ба, әлде ... ... құм ба? ... құзырлы орган анықтайды? Міне, бұл - биліктің арқасында бишара
болған бір ғана ... ... ... бір ... Сырдария өзені мыңдаған жылдар бойы
арнасын талай рет өзгертіп, орта ғасырлық 300-дей қаланы тұрғындары тастап
кеткен. ... бұл ... ... құм ... арқасында көміліп жатыр.
Оның үстіне бұл құм - басын биік таулардан ... неше ... тау ... ... тұщы сулы ... ағып ... жиналған кварцитті,
органикалық жынысты топырақ қабатынан тазартса, ... ... ... ... ... ... ... бар элементтері бар ерекше де,
өте бағалы құм.
Соңғы уақыттарда арабтар өздерінде қатты қарқынмен құрылыс ... ... ... Араб ... ... ... ... құмдары еш нәрсеге де жарамайды. Бұлар құм мен тасты сонау
Финляндиядан импорттайды.
Билікті ... ... ... ... ... ел, ... мемлекет
мүддесін аяқасты етіп, шетелдік еріккен байларға соңғы «жек» пен «дуадақты»
жойғызуға берген, киелі Ұлы Даланы ... ... ... оның киесінен
де, аң мен құстың иесінен де, ... да ... бар ... ... ... болған билік басындағылардың арқасында қазақ жерінің
сау тамтығы қалмай бүлінуде.
Жыл сайын ... ... ... құм ... тоқтату үшін егіліп
жатқан сексеуіл мен жыңғыл, жиде мен тораңғыл ағаштырының жас ... ... ... ... ... Бұл арабтардың бар құжаты -
республикалық 300 «Охотпром» деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... Михайлович деген біреудің қол
қойған рұқсаты ғана. Шейх мырзалар: «Бір ... 1 700 000 АҚШ ... ... - деп ... ... Бұл ... қай жыртыққа жамау болады?
Ал бұл сома ... ... ... ... ма, әлде Астанадағы
«дәудің» қалтасына ... ... ма, ... ... ... ... ... құйылып кетті ме, біле алмадық. Табиғат пен ... ... және ... мен ... ... ... ... жатқан және сол өңірде Ресейдің жеке
кәсіпкерлері ойсырата жер астына күкірт ... ... ... ... ... ... көріп, сол ортада өмір сүріп жатқан жергілікті
халықтың ... ... жан ... кім жазады, бұзылған денсаулығын
кім түзейді?
• Билікті, оның басшысы президентке дейін Конституция бойынша ... - ... Осы ... ... ... ... ... отыр. Осыхалықтың
арқасында билік нан жеп отырғанын ұмытып барады.
Осы халық өзінің әлеуметтік ... ... ... ... дінін,
жерің суын, ауасын, қоршаған ортасын қорғау құқы өкілеттігін осы билікке
Конституцияда бекітілген тараптары бойынша ... па ... мына ... ... не ... ... халық берген өкілеттікті
атқара ала ма, әлде ұлы ... ... оны ... қайта тапсыра ма? Міне, біз
де осыған жауап іздейік, ағайын.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Туристік рекреациялық ресурстар мен Қазақстан Республикасындағы экскурсиялық орталықтар және емдеу саласындағы туризмнің үлесі79 бет
Қонақ үй шипажайлары19 бет
1) Суық және ыстық басып емдеу әдістері 2)Емдік балшықтар және емдеу әдістері12 бет
Емдік балшықпен емдеу әдістері7 бет
Емдік туризмнің түсінігі40 бет
Минералды сулар22 бет
Суық және ыстық басып емдеу әдістері жайлы ақпарат3 бет
Суық және ыстық басып емдеу әдістері. емдік балшықтар және емдеу әдістері жайлы7 бет
Талдықорған9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь