Қазақ әдет - ғұрып құқығы жүйесіндегі өзара көмек, ағайынгершілік институтының құрылымы және жүйесі

Қазақ әдет-ғұрып құқығы жүйесінде ерекше маңызы бар белгілі құқықтық институттар көптеп саналады. Сондай белгілі құқықтық құрылымның бірі ағайынгершілік (өзара көмек институты) болып табылады. ағайынгершілік институты қазақ қоғамының сан ғасырлық даму тәжірибесінің жетістігі болып табылады. Ағайынгершілік институты қоғам дамуының бірнеше кезеңінде түрленіп, толыға дамыған жүйеге айналған күрделі құрылым. Ағайынгершілік институты өзінің ішінде бірнеше түрлерге бөлінеді. Ағайынгершілік институтын құрайтын құрылымдық жүйелер тұтастай осы инститтуттың бейнесін көрсетеді. Ағайынгершілік институтының ішкі құрылымы өзара байланыста, тарихи тәжірибеге негізделген, жеке-жеке құрылымдық бөліктердің жиынтығынан құралады. Ағайынгершілік институтының құрылым жүйесіне мына төмендегілер кіреді:
1. Аманат мал;
2. Жылу;
3. Жұртшылық;
4. Асар;
5. Қызыл көтеру;
6. Ағайынгершілік;
7. Қонақжайлылық;
8. Шүлен тарату т.б.
Әдебиеттерде шүлен тарату мен қонақжайлылықты ағайынгершілік немесе өзара көмек жүйесінің ішіне кіргізбейтін де көзқарастар жүйесін көруге болады. Біздің ойымызша, бұл кеңестік кезеңде қалыптасқан таптың танымның негізінде қалыптасқан рулық өзара көмек институты деген түсініктің негізінде қалыптасты. Қазіргі кезеңде бұл институтты өзара көмек институты емес, жалпы ағайынгершілік институты деп бағалау қажет. Себебі, дәстүрлі қазақ қоғамы өзара туысқан ағайындардың бірге тұрып, бір аймақты мекендеу негізінде өмір сүрген болатын. Сондықтан ауылдастың барлығы негізінен бір рудың, бір атаның балаларынан құралды. Екіншіден, қонақжайлық қағидасы келген адамға сый құрмет көрсетумен қатар, ағайынгершілік ілтипатын да білдірді. Шүлен тарату да сондай.
1. «История государства и права Казахской ССР». Часть 1 (под ред. С.С.Сартаева) Алма – ата: Мектеп, 1982.
2. Сонда.
3. Абиль Е.А. «История государства и права Казахстана». Караганда: Учебная книга, 2005.
        
        Әл- Фараби атындағы ҚазҰУ-дың
мемлекет және құқық теориясы мен тарихы
кафедрасының аға оқытушысы
Тұрсынқұлова Д.
Қазақ әдет - ғұрып құқығы жүйесіндегі өзара көмек, ... ... және ... ... құқығы жүйесінде ерекше маңызы бар белгілі құқықтық
институттар көптеп саналады. Сондай ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. ағайынгершілік
институты қазақ қоғамының сан ғасырлық даму тәжірибесінің жетістігі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... дамыған жүйеге айналған күрделі құрылым. Ағайынгершілік
институты өзінің ішінде бірнеше ... ... ... ... құрылымдық жүйелер тұтастай осы инститтуттың бейнесін
көрсетеді. Ағайынгершілік институтының ішкі ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөліктердің жиынтығынан
құралады. Ағайынгершілік институтының құрылым жүйесіне мына төмендегілер
кіреді:
1. Аманат мал;
2. ... ... ... ... ... Ағайынгершілік;
7. Қонақжайлылық;
8. Шүлен тарату т.б.
Әдебиеттерде шүлен тарату мен ... ... ... ... ... ... кіргізбейтін де көзқарастар жүйесін ... ... ... бұл кеңестік кезеңде қалыптасқан таптың танымның
негізінде қалыптасқан рулық ... ... ... деген түсініктің
негізінде қалыптасты. Қазіргі кезеңде бұл институтты өзара көмек институты
емес, ... ... ... деп бағалау қажет. Себебі, ... ... ... ... ағайындардың бірге тұрып, бір аймақты ... өмір ... ... ... ... ... ... бір
рудың, бір атаның балаларынан құралды. Екіншіден, қонақжайлық қағидасы
келген адамға сый ... ... ... ағайынгершілік ілтипатын да
білдірді. Шүлен тарату да ... ... ... ... ... ... туысқандық
жүйенің құрылымының элементтерін жеке-жеке қысқаша талдап өтейік. ... ... ... ... ... туралы мынандай пікір
қалыптасқан: «Обычай журтшылык устанавливал для ... и ... ... или деликтного должника обязанность оказать
ему помощь в ... ... ... ... его ... ... Отказавшийся от
участия в такой помощи терял право на получение ее в ... ... С. ... пен өзара жақын жүйенің бірі жылу болып табылады. Жылу
жүйесі дәстүрлі қазақ қоғамында кең ... ... ... Қоғам дамуы
әр түрлі тосын жағдайларды тудыратыны белгілі. Олардың қатарына бас иесінен
айырылып, отбасының қарызға белшесінен батуы, әр ... ... ... ... Жылу ... маңызын былай түйіндеуге болады: «Обычай
жылу устанавливал для ... ... и ... ... обязанность оказывать
помощь родичу скотом в случае ... или ... ... ... ... которого являлась потеря скота. Родич, отказавший в
такой помощи, терял право на ее ... сам, если ... в ... [2. С. 69].
Қазақ ішінде кең тараған тағы бір ағайынгершілік институтының бірі
асар болып ... Асар ру ... ... қазақ қоғамында кеңінен
қолданылған түрі. ... ... ... жиналып бір ... ... ісін ... ... болып табылады. Асар көбінесе үй
салуда, қора көтеру т.б. қолданады. Қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... – одно из ... ... в помощи однообщиннику в проведении различных
сельскохозяйственных работ–строительстве зимовок, ... ... ... овец и т.п. Тот, кому ... ... ... ... накормит участников асара» [3. С. 125-126].
Қазақ қоғамындағы шүлен тарату институты ежелгі дәуірден келе жатқан
ағайынгершілік жүйесінің бір ... ... ... ... ... ежелгі
ғұн, үйсін дәуірлерінде қалыптасып эволюциялық дамудан өткен ... ... ... ... ... ... ғана ... асырған болса,
кейіннен рудың ірі ... да ... ... ... ... таратудың
классикалық үлгілерінің бірі Ілияс Есенберлиннің көшпенділер романына да
атап өтілген болатын.
Өзара көмек институтының тағы бір түрі ... ... ... ... келе жатқан дәстүр. Қонақжайлықтың мәнін жоғарыда сөз
еттік. Қонақжайлық қағидасын бұзғаны үшін қазақ қоғамында ауыр айып ... ... ... қоғамында бірнеше түрлері болған: арнайы
қонақ, яғни шақырумен келетін қонақ, құдайы ... яғни ... ... ... ... біз ... ... дәстүрлі қалыптасқан қонақжайлық
институтының негізгі элементтерін ... ... ... ... келгенде
қонақжайлық өзара туысқандық жүйесі кеңінен тамыр жайған, ... ... ... күрделі механизмдерден тұратын құрылым болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «История ... и ... ... ... ... 1 (под
ред. С.С.Сартаева) Алма – ата: ... ... ... Абиль Е.А. «История государства и ... ... ... ... 2005.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
XV-XVІІІ ғасырлардағы әдет-ғұрып құқығы32 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Зиянды әдеттерден аулақ бол!». Тәрбие сағаты7 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Азаматтық қоғам институтының түсінігі8 бет
Азаматтық құқық субъектілерінің азаматтық құқықпен өзара байланысы28 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет
Азия мен Қазақстан халықтары әдебиеттерінің өзара жақындастығының49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь