Қазақ әдет - ғұрып құқығы жүйесіндегі өзара көмек, ағайынгершілік институтының құрылымы және жүйесі


Қазақ әдет-ғұрып құқығы жүйесінде ерекше маңызы бар белгілі құқықтық институттар көптеп саналады. Сондай белгілі құқықтық құрылымның бірі ағайынгершілік (өзара көмек институты) болып табылады. ағайынгершілік институты қазақ қоғамының сан ғасырлық даму тәжірибесінің жетістігі болып табылады. Ағайынгершілік институты қоғам дамуының бірнеше кезеңінде түрленіп, толыға дамыған жүйеге айналған күрделі құрылым. Ағайынгершілік институты өзінің ішінде бірнеше түрлерге бөлінеді. Ағайынгершілік институтын құрайтын құрылымдық жүйелер тұтастай осы инститтуттың бейнесін көрсетеді. Ағайынгершілік институтының ішкі құрылымы өзара байланыста, тарихи тәжірибеге негізделген, жеке-жеке құрылымдық бөліктердің жиынтығынан құралады. Ағайынгершілік институтының құрылым жүйесіне мына төмендегілер кіреді:
1. Аманат мал;
2. Жылу;
3. Жұртшылық;
4. Асар;
5. Қызыл көтеру;
6. Ағайынгершілік;
7. Қонақжайлылық;
8. Шүлен тарату т.б.
Әдебиеттерде шүлен тарату мен қонақжайлылықты ағайынгершілік немесе өзара көмек жүйесінің ішіне кіргізбейтін де көзқарастар жүйесін көруге болады. Біздің ойымызша, бұл кеңестік кезеңде қалыптасқан таптың танымның негізінде қалыптасқан рулық өзара көмек институты деген түсініктің негізінде қалыптасты. Қазіргі кезеңде бұл институтты өзара көмек институты емес, жалпы ағайынгершілік институты деп бағалау қажет. Себебі, дәстүрлі қазақ қоғамы өзара туысқан ағайындардың бірге тұрып, бір аймақты мекендеу негізінде өмір сүрген болатын. Сондықтан ауылдастың барлығы негізінен бір рудың, бір атаның балаларынан құралды. Екіншіден, қонақжайлық қағидасы келген адамға сый құрмет көрсетумен қатар, ағайынгершілік ілтипатын да білдірді. Шүлен тарату да сондай.
1. «История государства и права Казахской ССР». Часть 1 (под ред. С.С.Сартаева) Алма – ата: Мектеп, 1982.
2. Сонда.
3. Абиль Е.А. «История государства и права Казахстана». Караганда: Учебная книга, 2005.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Әл- Фараби атындағы ҚазҰУ-дың
мемлекет және құқық теориясы мен тарихы
кафедрасының аға оқытушысы
Тұрсынқұлова Д.

Қазақ әдет - ғұрып құқығы жүйесіндегі өзара көмек, ағайынгершілік
институтының құрылымы және жүйесі

Қазақ әдет-ғұрып құқығы жүйесінде ерекше маңызы бар белгілі құқықтық
институттар көптеп саналады. Сондай белгілі құқықтық құрылымның бірі
ағайынгершілік (өзара көмек институты) болып табылады. ағайынгершілік
институты қазақ қоғамының сан ғасырлық даму тәжірибесінің жетістігі болып
табылады. Ағайынгершілік институты қоғам дамуының бірнеше кезеңінде
түрленіп, толыға дамыған жүйеге айналған күрделі құрылым. Ағайынгершілік
институты өзінің ішінде бірнеше түрлерге бөлінеді. Ағайынгершілік
институтын құрайтын құрылымдық жүйелер тұтастай осы инститтуттың бейнесін
көрсетеді. Ағайынгершілік институтының ішкі құрылымы өзара байланыста,
тарихи тәжірибеге негізделген, жеке-жеке құрылымдық бөліктердің жиынтығынан
құралады. Ағайынгершілік институтының құрылым жүйесіне мына төмендегілер
кіреді:
1. Аманат мал;
2. Жылу;
3. Жұртшылық;
4. Асар;
5. Қызыл көтеру;
6. Ағайынгершілік;
7. Қонақжайлылық;
8. Шүлен тарату т.б.
Әдебиеттерде шүлен тарату мен қонақжайлылықты ағайынгершілік немесе
өзара көмек жүйесінің ішіне кіргізбейтін де көзқарастар жүйесін көруге
болады. Біздің ойымызша, бұл кеңестік кезеңде қалыптасқан таптың танымның
негізінде қалыптасқан рулық өзара көмек институты деген түсініктің
негізінде қалыптасты. Қазіргі кезеңде бұл институтты өзара көмек институты
емес, жалпы ағайынгершілік институты деп бағалау қажет. Себебі, дәстүрлі
қазақ қоғамы өзара туысқан ағайындардың бірге тұрып, бір аймақты мекендеу
негізінде өмір сүрген болатын. Сондықтан ауылдастың барлығы негізінен бір
рудың, бір атаның балаларынан құралды. Екіншіден, қонақжайлық қағидасы
келген адамға сый құрмет көрсетумен қатар, ағайынгершілік ілтипатын да
білдірді. Шүлен тарату да сондай.
Енді қазақ қоғамында қалыптасқан ағайынгершілік өзара туысқандық
жүйенің құрылымының элементтерін жеке-жеке қысқаша талдап өтейік. Олардың
қатарына жұртшылық жүйесі жатады. Жұртшылық туралы мынандай пікір
қалыптасқан: Обычай журтшылык устанавливал для родственников и родичей
несостоятельного договорного или деликтного должника обязанность оказать
ему помощь в уплате долга путем раскладки его между ними. Отказавшийся от
участия в такой помощи терял право на получение ее в случае необходимости
[1. С. 69].
Жұртшылық пен өзара жақын жүйенің бірі жылу болып табылады. Жылу
жүйесі дәстүрлі қазақ қоғамында кең тараған институттың бірі. Қоғам дамуы
әр түрлі тосын жағдайларды тудыратыны белгілі. Олардың қатарына бас иесінен
айырылып, отбасының қарызға белшесінен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ қоғамының әдет – ғұрып құқығы
Қазақ сахарасындағы әдет-ғұрып құқығы
Қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша меншік қатынастары
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»
Қазақ қоғамының әдет – ғұрып құқықтары
XV-XVІІІ ғасырлардағы әдет-ғұрып құқығы
Қазақ әдет – ғұрып құқығындағы келісім-шарт институты
Әдет-ғұрып заңдары
Қазақтың әдет-ғұрып құқығының бастаулары
Қазақ әдет-ғұрып заңдарындағы мұра мен мұрагерліктің қоғамдағы рөлі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь