Қазақстандағы лизингті жетілдіру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАР ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің мәні, міндеттері және ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Лизингтік операциялардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3 Лизингті қолданудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі лизингтік
қызметтер жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.2 Коммерциялық банктердегі лизингтік төлемдерді есептеуді талдау ... ...41
2.3 Лизингті дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ
3.1 Лизинг қызметіндегі тәуекелділіктерді басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
3.2 Қазақстандағы лизинг дамуының келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67

ҚОСЫМША
Өндіріс секторындағы негізгі құралдарды жаңарту және дамыту Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық даму стратегиясының міндеті болып табылады. Бұл қойылған міндеттерді шешудегу негізгі қол жеткізерлік механизм болып шағын және орта бизнестегі лизингті дамыту айқындалады /1/.
Лизинг нарығының қалыптасуын қоса, Қазақстандағы лизинг дамуының өзектілігі, алдын-ала, жабдықтар паркінің жағымсыз жағдайымен сипатталады: моральды ескірген жабдықтардың үлес салмағының көптігі, оларды қолданудағы тиімділіктің төмендігі, қажетті қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етілмеу және т.б. Бұл мәселелердің шешуін табудың амалы ретінде, өзіне сыртқы саудалық, несиелік және инвестициялық операциялардың барлық элементтерін қамтитын, лизинг болуы мүмкін.
Қазіргі таңда, қазақстандық кәсіпорыдардың көп бөлігінде айналым құралдарының жетіспеушілігі байқалады. Олар өз негізгі қорларын жаңарта алмайды, ғылыми-теникалық прогресс жетістіктерін енгізе алмайды және несие алуға мұқтаж болады. Жалпы несиелендірудің көп түрлері анықталған: ипотекалық, бағалы қағаздарды кепілдендіру, тауарлар партияларын, жылжымайтын мүлікті кепілдендіру сияқты. Бірақ өзінің негізгі құралдарын жаңартуға шешім қабылдаған кәсіпорын үшін жабдықты лизингке алу тиімдірек болады. Бұл жағдайда негізгі құралдарды сатып алуға бағытталған жай кредитпен салыстырғанда лизингтің толық мерзімі, көбінесе, ол бір жылдан бес жыл аралығы, ішінде жабдық құнының 10%-на дейін кәсіпорын үшін үнемделеді. ҚР-ғы қазіргі экономикалық жағдай лизинг үшін қолайлы деп саналады. Модернизацияға мүмкіндігі жоқ кәсіпорын мен инвестициялатын қаражаттардың қайтарылуына кепілдігі толық еместігі есебінен, бұл кәсіпорынға несиені толғанулармен беретін банк арасындағы қарама-қайшылықтарды қарастыратын нысан лизинг болады. Лизингтік операция барлық қатысушыларына тиімді: бір жағына кезең бойынша өтелетін несие мен керекті жабдығына қол жеткізу мүмкіндігі; басқа қатысушысы – несиенің өтелуіне кепілдік алады, өйткені лизинг объектісі лизинг берушінің немесе соңғы төлемнің өтелуіне дейін лизингтік операцияны қаржыландырушысы, банктің меншігі болып табылады. Қазақстандағы жабдықтардың 80% ескірген, негізгі құралдарды инвестицияландыруды көздейтін кәсіпорындарды қаржыландырудың құралы ретінде лизингті дамытудың мемлекеттік саясатын жүзеге асыру қажет деп санаймын /2/.
Өтпелі экономикалы, сондай-ақ экономикасы дамыған мемлекеттерде лизинг кәсіпорындарды орта мерзімді және ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі қайнар көзі болып табылады. Ол лизинг алушыға активтерін ұлғайтудың тиімді тәсілі ретінде ерекшеленеді, әсіресе бұл мемлекеттегі шағын, орта, сондай-ақ жұмысбастылықты қамтамасыз ететін, инновацияларды енгізу және бәсекелестікті дамыту сұрақтарында басты орынды иеленетін қайта құрылған кәсіпорындар үшін қолайлы /3/.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1 ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАР ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің ... ... ... ... ... ... қолданудың ... ... ... ... ДАМУ ... ... ... Республикасындағы коммерциялық банктердегі лизингтік
қызметтер ... ... ... ... ... есептеуді
талдау.......41
2.3 ... ... ... ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ
3.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... құралдарды жаңарту және дамыту
Қазақстан Республикасының ... даму ... ... ... Бұл қойылған міндеттерді шешудегу ... ... ... болып шағын және орта бизнестегі ... ... ... ... ... қоса, Қазақстандағы лизинг дамуының
өзектілігі, алдын-ала, жабдықтар паркінің жағымсыз ... ... ... ... үлес ... ... оларды
қолданудағы тиімділіктің төмендігі, қажетті қосалқы ... ... және т.б. Бұл ... ... табудың амалы ретінде, өзіне
сыртқы саудалық, ... және ... ... барлық
элементтерін қамтитын, лизинг болуы мүмкін.
Қазіргі таңда, қазақстандық кәсіпорыдардың көп бөлігінде ... ... ... Олар өз негізгі қорларын жаңарта
алмайды, ғылыми-теникалық прогресс ... ... ... және
несие алуға мұқтаж болады. Жалпы несиелендірудің көп ... ... ... ... ... ... ... мүлікті кепілдендіру сияқты. Бірақ өзінің негізгі құралдарын
жаңартуға шешім қабылдаған кәсіпорын үшін жабдықты ... алу ... Бұл ... негізгі құралдарды сатып алуға бағытталған жай
кредитпен салыстырғанда лизингтің толық мерзімі, көбінесе, ол бір ... жыл ... ... ... құнының 10%-на дейін кәсіпорын үшін
үнемделеді. ҚР-ғы қазіргі ... ... ... үшін ... ... ... ... жоқ кәсіпорын мен инвестициялатын
қаражаттардың қайтарылуына кепілдігі ... ... ... ... ... толғанулармен беретін банк арасындағы қарама-
қайшылықтарды қарастыратын нысан ... ... ... операция барлық
қатысушыларына тиімді: бір жағына кезең бойынша өтелетін несие мен керекті
жабдығына қол жеткізу мүмкіндігі; ... ...... ... ... ... ... объектісі лизинг берушінің немесе соңғы
төлемнің өтелуіне ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жабдықтардың 80% ескірген, негізгі
құралдарды инвестицияландыруды ... ... ... ретінде лизингті дамытудың мемлекеттік саясатын жүзеге асыру қажет
деп санаймын /2/.
Өтпелі ... ... ... дамыған мемлекеттерде
лизинг кәсіпорындарды орта ... және ұзақ ... ... ... көзі болып табылады. Ол лизинг алушыға ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттегі
шағын, орта, сондай-ақ жұмысбастылықты қамтамасыз ететін, инновацияларды
енгізу және бәсекелестікті дамыту сұрақтарында ... ... ... ... ... үшін қолайлы /3/.
Лизингтің ерекшелігі ұзақ мерзімді жалға алудың дәстүрлі ... ... оның ... жұмыс атқарудағы ерекше нысаны
екенінде.
Лизингтік қызмет, нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... қолдану мен сәйкес пайда табу, сақтандыру
және т.б. қоса ... ... ... ...... ... күштердің арақатынасын өзара тығыз
байланыстағы өндірістік қатынастарын сипаттайтын меншік ... ... ... ... ... ... ... ролі, оның жеке меншіктің
өндірістік ... ... ... ... ал ... ... меншік
иесінің және орындаушының ауысуына әкеледі. Лизинг процесі ... ... ... ... ... ... посткеңестік кеңістікте әрі жаңа және өте актуалды
болып саналады. Инвестициялық саясаттың тиімді ... ... ... кезінде өндірісті дамытуда маңыздылығы ... ... ... тоқтап тұруынан, сатып алу қабілетінің төмендігі
себеп болған, ауқымды ... ... ... ерекше экономикалық
табиғатына байланысты бұл қызметтің түрі ұлттық ... ... әрі ... ... ал халықаралық ... жаңа ... ... ... ... ... ықпал етеді /5/.
Әлемдік тәжірибеде лизинг экономиканы ынталандырудың механизмі
ретінде қарастырылады.
Лизингтің теориялық және ... ... ... ... ... жарық көрген: В. Беловтың, Е. ... ... Г. ... Е. ... В. ... В. Часовойдың,
С. Медведковтың, В. Голощаповтың, В. Евстратов, Л. Гехтгтың, А. Смирновтың,
К. Сусанянның және т.б.
ҚР-ндағы ... ... ... С.А. ... Т.А. ... ... К.А. ... А.С. Смагуловтың, А.И. Мырзахметовтың,
Т.И. Есполовтың және т.б. еңбектерінде зерттеліп қарастырылған.
Бірақ, қазіргі Қазақстанның экономикалық жағдайына сай әлі ... ... ... ... ... зерттелмей қалуы,
дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауыма әсерін тигізді.
Дипломық жұмыстың мақсаты ҚР-ндағы лизингтің стратегиялық дамуының
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... келесі міндеттер қойылады:
– қазіргі замаңғы жағжайдағы лизинг дамуының теориялық негізін танып білу;
– республикамыздағы лизинг дамуының ... ... ... ... дамуының мәселелерін анықтау;
– лизинг дамуын жетілдіру бойынша тұжырымдар ұсыну.
Зерттеу пәні коммерциялық келісімді жүзеге асыру барысында ... ... ... объектісі Қазақстандағы лизингтік бизнес нарығындағы жұмыс
атқаратын ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық нысаны арқылы, нарық жағдайындағы
лизингтің негізі және мәні анықталды;
– макроэкономикалық жағдай призмасы ... ... ... ... ... ... ... лизинг дамуын тежеуші себептер
анықталды;
... ... мен ... дамыту есебінен республикамыздағы
лизинг дамуының стратегиялық аспектілері анықталды.
Дипломдық зерттеулер нәтижелерінің практикалық маңыздылығы:
Қазақстандағы лизингтік биснестің дамуын ... ... ... ... ... құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен,
қорытындыдан, қолданылған ... ... ... ... 68
бетте орындалған, құрамында: 6 кесте және 9 сурет.
1 ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАР ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің мәні, міндеттері және ... ... ... және отандық әдебиеттерінде және
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... қаржылық-коммерциялық, құқықтық және техникалық аспектілерін
иеленеді. Орташа есеппен алғанда, қазіргі уақытта, ... және ... ... ... жүзден аса анықтамасы бар. Бұл ... тар, ... және ... ... ... ... ... болады (Кесте-1):
– лизингтік келісім-шарттың экономикалық мазмұны және құқықтық
нысаны;
– келісім мерзімі;
– лизингтік келісім объектілерінің шеңбері;
– келісімге қатысушылардың саны және ... ... көп ... ... ... құрал-
жабдықтарды, транспорттық ... және ... ... ... алу ... ұзақ мерзімді жалға алу деп көрсетеді. Бірақ
бұл жағдайда ... ... ... ... тар ... ... ... қатынастар нысанының мағынасын толықтай көрсете алмайды.
Лизингтің жалға беруден айтарлықтай ... бар. ... гөрі ... ... тек ... ұзақ ... ... ғана
алмай, оған меншік құқығымен байланысты болатын, сатып алушының дәстүрлі
міндеттері жатқызылады, оның ... ... ... ... ... ... салдарынан туындайтын жоғалтулардың орнын ... ... және оған ... ... ... сондай-ақ жөндеу жүргізу
/6/.
Кесте-1
«Лизинг» ұғымының негізгі қасиеттері бойынша мағынасы
| ... ... ... ... | ... | |
| |тар ... |кең |
|1 |2 |3 |4 ... |Бір ... |Екі ... |Көп мағыналы |
|келісім-шарттың|анықтамалар: ... ... ... |а) ... алу ... лизинг-несие;|а) жалға алу |
|мазмұны және |ә) ұзақ ... |ә) ... ... ... |
|құқықтық ... ... ... ... мен ... |б) ... жалға |б) жалға |өткізуді |
| |алу; ... ... |
| |в) ... |в) ... |қаржыландыру; |
| ... ... ... жалға алумен, |
| |г) ... ... ... алу-сатумен, |
| ... ... ... ... ... ... |а) |алу ... бұл |
| ... ... ... |
| ... |ық; ... ... |
| |д) ... ... |ә) ... ... |
| ... ... ... |
| |е) ... сауда |б) сауда-жалға | |
| ... ... ... | |
| | |алу ... | |
| | ... қоса. | ... ... ... ... ... және ұзақ |Қысқа, орта және |
|келісімнің |келісім: ... ... ... ... |а) 3 ... жоғары; |келісімдер: |келісімдер: |
|2.1 Сапалық |ә) 40/90 ... |а) 2 ... |а) бір ... |
|мінездемесі. |(амортизациялық ... ... ... ... |периодтың 40 пен 90%|ә) 2 ... 3 |ә) алты ... ... ... |жылға дейін. |жоғары; |
| |б) ... ... | |б) ... |
| ... 75% ... | ... |
| |в) ... алудың | ... |
| ... ... | ... |
| ... ... | |в) ... |
| ... | ... ... |
| |г) ... | ... ... |
| ... үшін | ... |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... Лизингтік |а) жылжымалы мүлік; |а) ... |а) ... ... |ә) ... |және жылжымайтын|ә) материалдық |
|объектілерінің |құралдар. ... ... ... | |ә) ... |б) ... |
|3.1 Топтық | ... ... және ұзақ ... | ... |қолданылатын |
| | |б) ... ... |
| | ... |тауарлар. |
| | ... | |
| | |в) ... ... Детальдық | ... |а) жер, ... ... |а) ... |а) ... |мен ... |
| ... |жабдықтар, ... мен |
| |ә) ... ... ... |
| ... ... және ... |
| | ... ... |
| | ... |ә) ... мен |
| | ... ... |
| | |ә) ... ... мен |
| | ... ЭЕМ, ... |
| | ... ... |
| | ... |фабрикалар, электр |
| | ... ... |
| | ... |б) ... |
| | | ... ... Келісімге |Екі жақты |Үш ... |Көп ... ... ... ... |келісімдер: ... және |а) ... |а) ... |а) бес ... ... ... ... |
| ... |, ... |1. брокер ... ... және ... ... және |лизингтік |
| ... ... ... ... ... |
| ... жай ... |қатысуымен; |2. тресттің |
| ... ... |б) ... ... |
| |ә) ... ... |3. ... иесі |
| ... ... ... ... ... ... де |
| ... ... ... |ол); |
| ... ... |4. ... |
| |ның ... ... ... |
| ... жай ... ... |5. ... алушы. |
| ... ... ... |
| | ... |б) алты және одан |
| | ... |көп ... |
| | | ... |
| | | |1. ... |
| | | |2. ... ... |
| | | |3. |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |4. ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | |5. |
| | | ... | | |аим ... |
| | | |6. |
| | | ... | | |ің ... ... ... иесі ... лизинг беруші қалады. Лизинг алушы жалға
алушыдан гөрі лизинг берушіге объектіні пайдалану ... үшін ... ... оның ... ... ... ... келісімнің объектісін жойылуы
немесе қолдану мүмкіндігі болмаса да оны қарызды толық өтеуден босатпайды.
Лизингтік келісім объектісінің ... ... ... ... ... гарантиялық міндеттерден бас тартады және лизинг алушы ... ... ... ... ... ... тұйықталған, өйткені лизинг беруші объектіні лизинг
алушының өтініші мен қызығұшылығы есебінен сатып алатындығында. ... ... ... ... ... ұқыптау кепілдігі соңғы
жақтың иелігінде екендігінде.
Сондай-ақ бұл жағдайда келесіні естен шығармау қажет, жалға беру ... ... мен ... ... арасындағы екі жақты келісім-шарт болатын
болса, ал лизингтік ... көбі екі ... үш ... және көп ... ... ... лизингті көбінесе қаржылық операциялардың
жаңа нысаны, капиталды салуды жүзеге ... ... Егер ... ... ... ... қолдану деп түсінетін деп
түсінетін ... онда оны ... ... ... ... ... мамандандыруға болады. Бұл көзқарас тұрғысынан, лизинг, ... ... ... ... мен ... сатып алуға
бағытталатын несиенің бір нысаны ретінде жатқызылады /7/.
Кезкелген лизингтің келісімнің ... ... ... болсақ,
несиелік операция болады. Меншік иесі (лизинг беруші) пайдаланушыға (лизинг
алушыға) қаржылық қызметін көрсетеді, ол ... ... өтеп өз ... ... ... және ... ... кезеңдік төлемдері арқылы бұл
соманы және үстіндегі ... қоса ... ... ... ... лизингті лизинг берушінің лизинг
алушыға құндылықты пайдалануға беру нысанындағы несие деп ... ... ... ... беруші ретінде лизинг беруші және
қарыз алушы тұлға ретінде лизинг ... ... ал ... ... жабдықтар, транспорт құралдары және т.б. негізгі құралдардың
элементтері жатқызылады.
Бірақ лизинг, ... ... ... тар ... ... табылмайды.
Ол сауда-саттық кәсіпорынның жанама операциясы ретінде жүзеге асырылатын,
банктік қаржыландыру ... ... ... ... Ең ... ... қоғамдардың арнайы жасаған құзырлықтары. Сондықтан, бұл кездейсоқ
жағдай емес, лизинг пен ұқсас ... ...... алу, ... берілетін несие, қаржылық немесе ... ... ... ... ... ... ... қарастырады. Яғни
құнының азаюы нысанының ... ... ... ... ... ... ... арасында да міндетті ерекшеліктері бар.
Ең алдымен бұл коммерциялық несие және ... ... ... Коммерциялық несие кезінде ... ... ... ... ... ... келісім объектісіне, яғни тауарға
байланысты меншік құқықтары беріледі. Меншіктегі тауарлар тұтыну ... ... ... ... бұл мезгілде төлеу мүмкіндігі жоқ
болатындықтан, оны өтеу кейінге қалдырылады /8/.
Лизинг банктік несиеден ерекшеленеді, банк ... ... ... кепілі ретінде өз меншігіне алу құқығы бар ... ... ... ғана мүлік қарыз алуның меншігіне қайтарылады. Лизингтік қатынастарда
жалға алу мерзімі аяқталғаннан кейін және жалға лу төлемі толық ... ... ... ... ... ... ... лизингтік келісім
бойнша лизинг объектісінің қалдық құны бойынша сатып алынуы және ... ... ... өту ... ... алғанда лизингті қаржыландырудың бір әдісі екені келісіден
көруге болады. Лизинг беруші лизинг алушыға жабдықтарды ... ... және оның ... яғни ... ... ... ... бөлшектеп
төлеуді ұсынады.
Басқалар лизингті, шаруашылық практикаға енген, ... ... ... және ... ... ерекше каналы ретіндегі,
іскерлік қатынастардың жаңа ... деп ... Оны ... ұзақ ... ... экспорттың несиелендіру нысанының бірі ретінде де
қарастырады /9/.
Тар және бір мағыналы анықтамалармен қатар – ... алу, ... ... ... ... өткізу нысаны сияқты лизингтің
көпқырлы табиғи және күрделі ... ... ... «жалға алу-сату», «лизинг-сатып алу», «жалдау-сатып алу», «сату-қарсы
лизинг», «сатып алу-лизинг» сияқты қос сөздерді дүниеге әкелді. Сондай-ақ,
кейбір жағдайда ... ... ... ... ... ... басқа жағдайларда сауда-жалға алушылық, ал үшіншіден ... ... ... ... ... ... аралық мағынасын жақтаушылар, Е. Кабатованың, Е.
Чекмарева, Ю. Свядосц ... ... ... ... ... қамтитын екі және одан да көп ... ең ... ... ... ... және ... ... негізінде жузеге асырылады деп түсіндіреді.
Бұл қатынастардың негізі(ұйытқысы) – уақытша пайдалану,ал көмекші
орында құндылықты сатып алу-сату ... Е. ... ... ... ... тек құндылықты қолдануға беру емес, сондай-ақ көп жағдайда
лизинг келісім-шарты аяқталғаннан кейін құндылықтың ... ... ... ... ... ... ... көзқарас 1988 жылы Отава қаласында, Халықаралық қаржылық лизинг
конвенциясында ... оның ... ... тәжірибеде лизинг деп үш
жақты қатынас кешенін қарастырады, яғни ... ... ... ... мен сұрауы бойынша оған, бұл мақсатта өндірушіден
жабдықтарды ... ... ... ... уақытша қолдануға береді,
сондай-ақ келісім-шарт мерзімі аяқталғаннан ... ... ... ... өз ... ... лау мүмкіндігін сақтайды».
Экономистердің басқа тобы лизингтің басты түсінігі ретінде өзге ... және ... ... айқындайды. Сонымен қатар, бұлардың
кейбіреулері қатынас кешенінің негізі ретінде ... ... ... ... Осының негізінде, К. Сусанян ... ... ... ... ... оның үшінші тұлғаға
белгілі тауарды меншікке алып және оны қысқа, орта және ұзақ мерзімге жалға
беруді қолдану, ... ... ... ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Және де Франция, Белгия, Италияның лизингке қатысты заңнамалық
актілерде, «лизинг» ұғымымен ... ... ... ... ... алу
бойынша операциялар» ұғымы қолданылады.
Экономисттердің үшінші тобы лизингті сауда-қаржылық ... ... ... ... ... халықаралық және ішкі ... ... ... ... өнімді өткізу ... ... ... орынға қойып, маркетингте қолданылатын
өндірістік-техникалық тауарларды өткізу ... бірі деп ... ... ... ... ... ауқымды мағынасы
«Основы внешнеэкономических ... ... ... ...... мен жабдықтардың ұзақ мерзімді жалға алу, жалға
берушінің тауарға меншік ... ... ... және ... және ... ... жаңа ... Лизинг
лизингтік компания машиналарды, жабдықтарды, ... ... ... орындарды жалға алушының ... ... үшін ... ... да, олар бойынша келісімнің соңына дейін ... ... ... кең ... ... ... ... мен құқықтық нысаны арқылы ашылады, яғни құндылытарды
уақытша пайдалануға беру арқылы қалыптасатын, құндылықтар қатынастарының
кешені. Бұл ... ... ... алу ... қатар, сондай-ақ
сатып алу-сату келісім-шартын және қарыздық келісім-шарты өзіне қосады.
Лизинг үшін тек бұл ... ... ... және ... ... өзара байланысқан қатынастар пайда болады, оларды
лизингтік келісімнің типтік схемасы (Сурет 1) мысалында көруге болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... модельдерінің және бұл ... ... ... ... және әртүрлілігімен сипатталады.
Әлемдік тәжірибеді лизингтік келісім нұсқаларының көптеген түрлері дамыған.
Олар бір-бірінен ... ... ... және бірін-бірі
байланыстырып, бірігуі мүмкін. Сондай-ақ, лизингтің танымал ... ... ... ... оның жаңа ... алуымызға болады /8/.
Қолданылатын принциптеріне қарай, ... ... ... біздің көзқарасымыз бойынша, келісілерін айқындауға болады:
• сызықтық, «жалпақ» сыныптама, ... тек ... ... ... ... ... ... баспалдақты сыныптама, бұнда әуелі лизинг типтері (түрлері),
одан ... ... ... бұл ... ... ... ... жақтаушылардың басты жетістігі,
біздің ойымызша, сыныптамалық сипаттарды толық ... ... ... ал баспалдақты сыныптаманың – лизингтің негізгі екі
түрінің – ... және ... және ... ... мен ... әртүрлілігін – сипаттаудағы жақсырақ деңгейде қарастырған.
Осыған байланысты сызықтық және баспалдақты сыныптарының сипаттары ... ... Е. ... мен В. ... ... ... ерекшеліктерін қарастырайық /10/.
Е. Чекмарева сыныптаманың ... ... ... ... ... ... көптеген түрлері айқындалады. Лизингтің ... ол ... 8 ... ... ... ... (Сурет
2).
Бұл сипатты белгіріне келесілер жатады:
– келісім ... ... ... ... мүліктің типі;
– оның өтелу дәрежесі;
Сурет 1. Лизингтік келісім-шарттың типтік сызбасы
1
2
1 – ... ... мен ... ... арасындағы лизингтік келісім-шарт;
2 – лизинг беруші кәсіпорын және жабдықтаушы-кәсіпорын арасындағы
сатып алу-сату келісім-шарты;
3 – лизинг беруші мен банк ... ... ... жасау;
4 - жабдықтаушы-кәсіпорынның лизинг алушыға техниканы беруі;
5 – лизинг берушінің жабдықтаушы-кәсіпорынға техника бағасын төлеу;
6 – лизинг ... мен ... ... ... ... ... сақтандыру жарнасын төлеу;
7 – лизинг алушының периодтылығы ... ... ... ...... ... банктік несиені пайдаланғаны үшін пайыздарды
өтеу;
9 - ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету көлемі;
– операциялардың жүзеге асыру секторы;
– салықтық және ... ... ... лизингтік төлемдердің сипаты.
Біздің көзқарасымыз бойынша, В. Богаров лизингті сыныптаудың
баспалдақты тобының өкілі.
Жоғарыда көрсетілген екі ... ... ... ... тек ... түрлері ғана көрсетілсе, ал Богаров әуелі
лизингтің оперативті және ... ... ... ... көрсетеді, бірақ логикалық соңына дейін жеткізбесе де,
оның екі деңгейлі(баспалдақты) сыныптамасын жасайды.
2. Лизингтік ... ... ... типтерінің және
әртүрліліктерінің құрамы алуан ... ... ... ... ... ... ... салыстырған әлдеқайда
логикалық және ... ... ... Богаровта жаңа
жабдықтардың лизингі бөлек көрсетілген (Сурет 3). Біздің ойымызша, оны
Чекмареваның схемасындағы ... ... ... ... қарастыруға болады. Сондай-ақ, ол лизингтің ... ... ... түрлерін қосымша көрсеткен, ал түзу және
қайтармалы ... ... гөрі ... ... берген /10/.
3. В. Богаров «лизинг» ұғымын келісім мерзімі ... кең ... ... сондықтан ол оперативтік лизинг құрамына келесі
түрлерді қосады: рейтинг – бір күннен бір ... ... ... жалға алу; хайринг – бір жылдан үш жыл мерзімге дейінгі орта
мерзімді жалға алу. Ал Е. Чекмарева ... ұзақ ... ... алу,
ұғымының тар мағынасын жақтаушылардың бірі, сондықтан рейтинг пен
хайринг ... ... ... жалға алу түрлері ретінде
қарастыру қажет деп санайды. Сондай-ақ, В. ... ... ... қызмет көрсетумен лизингті ... ... ... осы лизинг түрін керісінше оперативті лизингке аударады.
Бұл екі ... ... ... ... ... және ... лизингтік операциялар ... ... және одан әрі ... ... еске алу ... ... сыныптамалар барлық барлық сыныптамалардың
арасындағы үздігі және ең ... ... ... ... күрделі құбылыс және
қазіргі заманғы шаруашылық тәжірибенің түсіндіретін көптеген жақтарын және
басты теориялық аспектілерін қамтымайды /11/.
1.2 Лизингтік ... ... ... ... мамандар лизингтің негізгі түрлері ретінде
қаржылық және оперативтік лизингті көрсетеді.
Оперативті лизинг (operating lease) – жабдық құнының тек ... ... алу ... ... амортизацияланатын қысқа немесе орта
мерзімдік келісім. Оперативті лизинг бойынша ... ... ... балансына қойылмайды. Көп жағдайда бұл келісімдер ... ... ... ... ... ... төлеу және қаржылық
есеп беру мен ... ... ... ... ... бойынша сұрақтарды лизинг беруші өзіне алады.
Оперативті лизинг үшін келесі негізгі сипаттар тән:
1. Лизинг беруші өзінің барлық шығындарын бір ... ... ... ... ... ... ... толтыруды көздемейді.
2. Көбінесе лизингтік келісім-шарт екі-бес жылға дейінгі мерзімге
жасалады, ол ... ... ... ... төмен және
кезкелген уақытта лизинг алушы оны тоқтату мүмкіндігі бар болады.
3. Объектінің қирауы ... ... ... ... ... берушіге
жүктеледі.
4. Лизингтік төлемдер мөлшерлемесі қаржылық лизингке қарағанда көбіне
жоғарырақ болады. Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты, өз қызметіне бағаларын ... ... ... тәуекелділіктерді (қолда бар жабдықтардың
толық көлемі үшін жалға алушыларды таппау тәуекелі, келісім объектінің
істен шығуы тәуекелі, келісім-шартын мерзімнен ... ... ... ... түсіндіріледі.
5. Келісім объектілері, көбіне машиналар мен ... ең ... ... ... ... ... ... компания нақты жалға алушыны
білмей, алдын-ала жабдықтарын сатып алады. Сондықтан, оперативті лизингпен
айналысатын фирма, жаңа, сондай-ақ қолданыста болған ... ... ... ... ... ... Бұл лизинг түрі кезінде
лизингтік компаниялар ... ... ... ... ... және оған ... ... пен жөндеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... өзіне ыңғайлы жағдайларда келісім-шарт мерзімін ұзарту;
• лизинг берушіге жабдықтарды қайтаруға;
• нақты нарықтық құны бойынша ... алу ... ... ... негізінде жабдықты сатып алу. Өйткені келісім-шартты жасау
кезінде келісім объектісінің ... ... ... ... ... бұл ... ... қолданылған жабдықтар нарығының
коньюктурасын жақсы танып білуін ... ... ... ... лизинг арқылы мүлікті иемдену бойынша
тәуекелділіктерден қорғануды көздейді, мысал ретінде, «моральды» қартаю,
өндірілген ... ... ... ... ... ... ... жөндеу мен тоқтап тұруына байланысты тікелей
және жанама өндірістік емес шығындардың өсуі және т.с.с. Сондықтан ... ... ... ... лизингті таңдайды:
1. қарастырылатын табыстардың қолданылатын жалдамалы жабдықтың алғашқы
бағасын өтемейтін кезде;
2. жабдықтардың ... ... ... ... жағдайларда (маусымдық
жұмыстар немесе бір реттік қолданылғанда);
3. жабдыққа арнайы техникалық қызмет көрсету қажет болған жағдайда;
4. келісім объектісі ... ... ... жабдық қолданылған
кезінде.
Оперативті лизингтің көрсетілген ерекшеліктері, оның ауыл шаруашылығы,
транспорт, қазба өндірісі, құрылыс, ... ... ... ... ... /11/.
Қаржылық лизинг (finance lease) – экономикалық мағынасы жағынан,
жалға алушының ... ... ... ... мерзім ішінде немесе
мүліктің өмірлік циклдің көп бөлігін қамтитын, жалға алу ... ... ... ... ... заем берушіге емес), теориялық қызмет
көрсету, салық пен жабдықты сақтандыруды жалға ... ... ... ... ... ... алу төлемдері, жабдықтардың толық
өмірлік циклі ішінде жабдықтың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін келісім түрі.
Қаржылық лизинг келесі негізгі ерекшеліктерімен сипатталады:
1. үшінші жақтың қатысуы ... ... ... ... ... ... ... мерзімі ішінде келісім-шартты бұзу мүмкіндігі
болмайды, яғни жалға беруші шығындарын өтеу үшін ... ... ... бұл ... ғана ... асады, ол лизингтік келісім-шартта
қарастырылады, бірақ бұл жағдайда операция құны жоғарлайды.
3. лизингтік келісім периодының ұзақ ... ... ... объектісінің
қызмет ету мерзімімен жақын болады);
4. қаржылық лизинг ... ... құны ... ... ... ... ... келісім мерзімі аяқталғаннан соң
лизинг алушының мүмкіндігі:
• қалдық құны бойынша келісім объектісін сатып алуға;
• қысқа мерзімге және жеңілдетілген мөлшерлемеде жаңа ... ... ... ... компанияға қайтаруға.
Лизинг алушы лизинг берушіге өз қалауы туралы келісім-шарт аяқталуына
дейінгі алты ай немесе басқа ... ... ... тиіс. Егер келісім-
шартта келісім затын сатып алуға ... ... бар ... ... ... құны алдын-ала анықталады. Көбіне ол алғашқы құнының 1-
10% аралығында болады, бұл лизинг ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық лизинг экономикалық ерекшелігі жағынан ұзақ мерзірзімді
банктік несиелендірудің ... ... ... келеді, қаржылық лизинг
нарығында банктер, банктермен тығыз байланысқан қаржылық компаниялар мен
маманданған лизингтік ... ... орын ... ... ... ... тек қана ... лизингпен айналысуға рұқсат етілген.
Оперативті лизинг пен қаржылық лизинг арасында негізгі айырмашылықтар кесте-
2 көрсетілген ... ... ... және ... ... лизингтік
операциялардың екі негізгі түрі, ал барлық қалғандары бұл екі ... ... ... ... ... ең танымал келесі ... ... ... ... (capital lease). ... ... келісім -шарттың
ерекшеліктерін қамтитын лизингтік келісім, сондай-ақ ... ... ... ... ... және ... ... арасындағы негізгі айырмашылықтар
|Оперативті лизинг ... ... ... және орта ... ... ... және ұзақ ... мипаттағы |
|келісімдер ... ... ... ... мерзімінде |Жалға алудың алғашқы мерзімінде |
|жабдық амортизациясының ... ... ... толық немесе |
|төленеді. Келісім-шарт аяқталғаннан |бөлігінің көбі төленеді. ... ... ... ... ... | ... | ... ... ... ... ... ... |
|лизинг беруші техникалық қызмет |негізделеді, лизинг берушінің ... ... ... ... ... және ... ... қарастырмайды. |
|жабдықты сақтандырады. | ... ... ... бұзу |Негізгі (базисті) мерзім ... ... ... бұзу ... ... ... ұқсас келеді. |Капитал салымдарын ұзақ мерзімді |
| ... ... ... ... беруші тәуекелділіктер бойынша|Меншік құқығымен байланысты, ... және ... ... ... ... ... ... |
|сұрақтарын өзіне жүктейді және ... ... Ол ... алу-сату |
|міндеттемелер мен кепілдемелер |келісімдер негізінде құқықтық ... ... алу ... ... ұқсас келеді. ... ... ... | ... ... ... |Банктер мен олардың еншілес лизингтік|
|еншілес лизингтік фирмалармен және |компаниялармен ұсынылады. ... ... ... | ... ... ... алынған мүлік, көбінесе жалға алушының
балансына қойылады және негізгі ... ... ... ... Түзу ... ... (direct ... lease), қарыз құралдарын тартпай
жасалатын лизингтік келісім, бұнда лизинг беруші өндіруші немесе саудалық
фирма ... ... ал ... өз ... «капиталды лизинг»
категориясына жатады. Бұл категорияға жатқызылудың қосымша шарты болып,
жалға алушының төлемдердің толық ... ... ... ... Ливеридж лизинг (diverged lease). Қарыз құралдарын тарту ... ... Бұл ... қаржылық лизингтің келесі сипаттарына
сай келетін келісімдер жатқызылады:
а) келісім қатысушылары үш жақтан кем емес: лизинг беруші, ... ... ұзақ ... ... ... лизинг берушіге қатысты айналымнан тыс негізде ... көп ... ... ... ссуда бойынша қарыз бен проценттер көлеміндегі ... ... ... ... ... ... ... нетто көрсеткіші – лизинг мерзімінің аяғына қарай лизинг берушінің
инвестицияларын прогресивті жоғарлайды, ал ... ... ... ... арқылы жасалатын лизинг кейде бөлек лизинг немесе
лизинг берушімен бөлігі қаржыландырылатын лизинг деп ... Бұл ... ... ... алу немесе үшінші жақ қатысуымен жалға алу
келісі атауын алды.
Бөлек лизингтің жай қарапайым нысаны ... ... ... алушы және
қаржыландырушы ұйымның қатысуын қарастырады.
Күрделі нысанында бес және одан да көп ... ... ... ірі ... ... ... ... меншік иесі
(лизинг беруші); қаржыландыру мекемесі; лизинг алушы.
Бұл лизингтің аса ... ... ... ... ... ... ... байланысты және көбінесе қымбат жобаларды жүзеге
асыруға бағытталған.
Лизингтің бұл ... ... ... болып, лизинг беруші жабдықтарды
сатып алу кезінде, өз қаражатынан толық соманы төлемейді, тек бөлігін (20%)
ғана, қалған соманы (80%) ол ... бір ... ... ... арқылы өтейді. Сонымен қатар компания лизингтік компания ... құны ... ... ... ... ... ... бұл түрінің тағы бір ерекшелігі, ол лизинг берушінің отандық
қаржы-несиелілік қатынастарға тән емес, анықталған ... ... ... ...... ... несиелендірушілер алдында несиенің қайтарылуына
кепіл болмайды, ол лизингтік төлемдер сомасы ... ... ... ... мүлік кепілдігін, лизингтік төлемдердің ссуданы ... ... ... ... ... етіп ... ... бойынша негізгі тәуекелділікті ... ... ... ... ... және басқа да
қаржылық ұйымдар өзіне алады, ал ссуданың қайтарылу ... тек ... мен ... ... мүлік болады /13/.
– Топтық лизинг. Ол, лизинг берушінің ... ... ... ... ... қаражатты қолданатын, қаржылық лизингтің ... ... құны ... ... ... мөлшері 60-80%-ға
дейін жетуі мүмкін. Сонымен қатар лизинг ... ... ... ... шығатын қатысушылар (акционерлердің) тобы шығады. Бұл ... ірі ... ... ... беру ... кең ... ... темір жол жабдықтары, платформалар және кәсіпорынның
комплектті жабдықтары және т.б.
– «Сату» типіндегі ... ... lease). ... ... орнына
өндіруші немесе сауда компаниясы болатын келісім, ал ... ... ... түзу ... лизинг критериилеріне жауап береді.
– Келісілген лизинг – сату (sale aid lease). ... ... ... ... ... ... ... немесе «таратушы, сатушы лизингі», тек ірі өнеркәсіптік
компаниялар өндіретін күрделі, ірі және қымбат жабдықтарды сатып алуды
банктермен ұсынылады.
... (sub lease). ... алу, яғни ... бойынша алған жабдықты,
келесі үшінші жаққа жалға беру келімі болып табылады.
– Қайтармалы лизинг (sale lease back), ... иесі оны ... ... және сол ... бұл ... қайта олардан жалға алады.
Бұл операция нәтижесінде сатушы лизинг алушыға айналады. Ол мына ... ... ... иесі ... ... ... бұл ... нысаны арқылы өзінің қаржылық жағдайын ... ... ... бар ... немесе олардың бөлігін сату
арқылы кәсіпорындар өтімділігін жақсартуға мүмкіндік береді. ... жаңа ... ... немесе айналысқа жіберілуі мүмкін.
Қайтармалы лизинг келісімдерінің рентабельділігі жаңа ... ... ... төлемдер құнынан ... ... ... ... ... екі ... лизингтік
келісімнің әртүрлілігі болып саналады /12/.
– Жылжымайтын ... ... өз ... ... Жылжымайтын
мүлікті жалға алу бойынша операциялардың қолданылу мерзімі (10-20 ... ... ... ... ... аса ... ... келеді.
Олар типтік келісімдер бойынша емес, жеке ... ... ... ... ... болып келеді: лизиннгтік
компания объектіні өндірістік мақсатта сатып алады немесе оның ... ... ... және ... оны өнеркәсіптік немесе саудалық
кәсіпорынға жалға береді. Оперция объектілері ... ... ... ... мен ... ... жолдарының жүйесі, сондай-ақ
өзінің қолданылу ... ... ... ... жабдықтар болуы
мүмкін. Заңнамалық актілердің жылжымайтын заттарға, сондай-ақ мемлекеттік
тіркеуге алынатын әуе, су және өзен кемелері ... ... Бас ... ... – лизинг беруші мен лизинг алушы арасындағы
лизинг бойынша жасалатын жалпы келісім, ол лизинг алушыға ... ... ... жаңа келісімдер жасаспау арқылы толықтыру құқығын
береді. Кейде оны лизингтік несиелік желі деп атайды. Өз ... ... ... ... ... ... ... жаңғыртылатын (револьверный) лизинг. Бұл нысан бойынша лизингтік
келісімдер жалға алу бойынша жаңартылып ... Ол ... ... ... ... жағдайы бойынша жаңа келісімдер жасаспай
және жалға алынған ... ... ... құқығындағы несиелік
желі.
– Контрактілік жалдау – бұл лизингтің арнайы нысаны, мұнда лизинг алушы
ауыл шаруашылық ... ... ... жол ... ... автокөлік құралдары жалға беріледі. Ол оперативті ... ... ... ... ... ... ... жалға
алынған мүлік пайдаланушымен иесіне келісілген жалдау ... ... ... ол 12 ... 36 ай ... және ... ... қызмет ету мерзімінен күрт қысқа. Жалға алу төлемдері қатаң
тіркеледі және иесімен ... ... және ... көрсетулер шығындарын
қосылады. Бірақ, кейбір жағдайларда бұл жұмыстарда жалға алушы өзі ... ... ... ... ... ... ... Дымқыл лизинг (wet lease). Міндетті техникалық қызмет көрсету, жабдықты
жөндеу, оны ... ... ... және ... операциялар лизинг
берушіге жүктелген. Сондай-ақ лизинг алушы лизинг ... ... ... персоналын және дайын өнім ... ... ету, ... және т.б. ... ... ... ... алғанда, дымқыл лизинг оперативті лизингке негізінен ұқсас
келеді. Дымқыл лизинг әуе техникасы және теңіз кемелері лизингі кезінде
кең қолданылады.
... ... (dry lease) ... ... ... тек әуе ... ... және т.б. жалға беру кезінде қолданылады. Жалға алушы өз
есебінен экипажды жалдау, жанармай және т.б. ... ... ... ... ... лизинг (tax lease). Ол көбінесе
лизинг берушінің немесе лизинг ... ... ... ... ... Бұндай келісім шарттары көптеген
мемлекеттер заңнамасына жақсы бейімделеген. Лизингтің бұл нысанының дамуы
инвестициялық салықтық жеңілдіктер мен негізгі қорларды ... ... ... енгізу қажеттілігімен сипатталады. Қаржылық лизингтің көп
бөлігі халықтың жеңілдіктерді алумен байланысты ... ... ... (true lease). Лизингтің бұл түрінде барлық экономикалық
және құқықтық міндеттер, артықшылықтар лизинг берушінің атына жүктеледі.
Лизингтің бұл ... ... алу ... ... ... ... ... төлемдер сияқты алдын-ала анықталуы қажет болады /12/.
Бұл нысанның ерекшелігі ... ... ... ... (жабдықтарды ұқыптау, оларды жөндеу, сақтандыру). Қосымша
қызметтер жалға алу ... ... ... бұл ... салыстырмалы
қымбат болады. Бұл лизингпен көбінесе жабдықтарды (компьтерлер, самолеттер
және т.б.) өндірушілер айналысады.
– Муниципалды лизинг. ... ... ... ... ... ... рәсімделеген, қатысты сату келісімі. Бұл келісімнің
төлемдері, яғни жалға берушіге (муниципалитетін) салық салынбайды /11/.
Жалпы ... ... ... ішкі ... он ... кейін пайда болды. Операция халықаралық ... егер ... ... ... беруші және лизинг алушы ... ... ... ... ... үшін халықаралық лизингтегі
қызығұшылығының бірі – ... ... ... және ... қол ... деп таниды.
Халықаралық лизингтің нысандар мен әртүрліліктер қатарын иеленеді,
олар экспорттық, импорттық, транзиттік лизинг, конпенсациялық ... ... дип» ... келісім және с.с. болып келеді.
Компенсациялық лизинг, лизингтің бұл нысаны кезінде жалға ... ... ... ... ... ... жабдықта
жасалған, өнім жабдықтаушылары есебінен жүзеге ... ... ... ... ... дип» ... екі және одан да көп мемлекеттерді ... ... ... келісімдерді айтамыз.
Халықаралық ынтымақтастық тәжірибесінде көбінеес халықаралық
келісімдердің екі түрін ажыратады: түзу ... ... және ... ... ... ... топтық лизинг операцияларын қарастырады. Жанама
шетелдік лизинг – лизинг беруші мен ... ... бір ... ... бола ... бірақ бірішісінің капитал бөлігі шетелдік фирмаларға
және қаржылық ... ... ... ... немесе шетелдік лизинг
компанияларға) жағдайындағы лизингтік ... ... ... көп ... ... алушының мемлекетіне импортталатын жабдық
болады. Бұл типтік ... ... ... ... ... ... ... жылдары жанама шетелдік лизинг халықаралық
лизингтің аса танымал нысаны болып саналады.
Шетелдік лизингтік ... ... ... ... үшін түзу
шетелдік лизингпен салыстырғанда бірқатар артықшылықтары болады. Бұл
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... оған
жергілікті қаржылық көздеріне, ... ... ... ... төмендетуге, лизингке берілетін техникалық құралдар
номенклатурасын кеңейтуге және басқаларға қол ... ... ... ... қатынастар түзу лизингпен байланысты болатын, кейбір
шектеулерден өтуге мүмкіндік береді:
... ... ... ... бойынша салық;
• шетелдік партнерлер – лизинг берушілердің қарекетіне ... ... ... меншік иесіне жабдықтарды рәсімдеу қиыншылықтары /14/.
Жоғарыда көрсетілгеннен, лизингтің басқа ... ... ... мен ... ... ... және экономикалық
қатынастардың келісім-шарттық жүйесінің әртүрлілігінде екенін көреміз.
1.3 Лизингті қолданудың шетелдік тәжірибесі
Әлемдегі лизинг дамуының ауқымы таң ... ... ... ... ... ... ақпараты бойынша лизингтік
келісім-шарттар көлемі АҚШ-та 130 млрд. доллар шамасында, Еуропада – 123,5
млрд. доллар, Жапонияда – 39 ... ... ... ... ... ... жылдан 2005 жылдар аралығында 6,5 есе өскен, соның ... ... ... ... ал ... ... ... 5,2 есеге өсті.
АҚШ қазіргі замаңғы лизингтің отаны бола тура, ... ... ... ... ... ... Бұл мемлекеттің үлесінеәлемдік лизинг
көлемінің 40%-на жуық келеді. Лизингтің АҚШ-та тез ... ... ... ... қарқынды амортизация және ... ... ... сомасынан жаңа инвестиция құнынан 10% дейін
алынатын) қолданылуы.
Жапония бұл сферада өз ... ... ... ... лизингтегі үлес салмағы бойынша ... ... ... ... ... ... ... қарқынды дамыды, осының
нәтижесінде әлемдік сыныптамада (лизингтік операциялардың көлемі жағынан) 5-
орынға көтерілді.
Еуропаның лизингтік нарығын Еуролизинг ... ... ... 25 ... ... ... да кіреді) біріктірілген.
Ұлы Британияда лизинг 1970 жылдан кейін жақсы дамыды, ол да салықтық
жеңілдіктерді ... ... ... ... компаниялардан жылына
салықтық пайдадан 100%-ға дейін инвестицияларды алуы мүмкін болатын.
Лизинг ауқымды ... ... ... ... уақытта Францияда
ұшақтар мен тікұшақтар, кемелер мен баржалар көтеру-тасымалдау жабдығының,
контейнерлер, ... ... ... ... баспалық, үлкен
өндірістік жабдықтар лизингі дамуда.
ГФР-да қазіргі ... ... ... ... бар, ... 57
неміс лизингтік ассоциациясының мүшелері.
Австралиядағы лизингтің дамуына 25 жыл. Лизингке балабақшалар мен
мектептер де ... Заң ... 1984 жылы ... ... ... ... ... жабдықтардың жалпы қолдану периодының 40% құрауы
қажет.
Италияда бірінші лизингтік компания 1963 жылы пайда ... ... ... лизингтік ассоциацияны 50-ге жуық ... ... және ... ... ... ... үшін ... қарастырылған. Келесі салалар бойынша жеңілдіктер туралы ... ... ... ... ... өңдеу, баспа ісі,
кеме салу, энергетика, шөп кәсібі, ауыл шаруашылығы, комуналды ... ... ... 117 компания тіркелген, олардың ... ... ... ... ... ... даму ... қазақстандық
кәсіпкерлер үшін аса қызықты. ... ... ... ... мен ... ... динамикалық дамуы ерекше. ... ... ... 15%-нан көбі келеді, бұл ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша әлемдік сыныптаманың 26 және 27 орынды иеленеді /16/.
2005 жылдың мәліметтері бойынша, ... ... ... ... 1600 компаниялардан (берілген лицензиялар санына
сәйкес) асады, олардың тек 600 нақты ... ... ... ... көбінде барлық территорияға немесе бөлек
аумақтарына, салаларына лизинг дамуының мемлекеттік ... және ... ... ... өзіне қосады:
1. Мемлекеттік лизингті қолдану ... ... ... ету үшін ... ... ... Қаржылық лизинг операцияларын қолданып жоғары тиімді инвестицияланған
жобалар үшін мемлекеттік бюджеттен қаражаттарды бөлу.
3. Бөлек негізгі инвестициялық-лизингтік келісімдерде ... ... ... үлестік қатысу.
4. Мемлекет мұқтаждықтарына тауарларды жеткізуге арналған лизингті жүзеге
асыратын ... ... ... ... ... операциялар үшін несиелік ... ... ... ұсыну.
6. Мемлекет үшін маңызды, соның ішінде ауыл шаруашылығында, шаруашылықтың
салаларындағы лизингке ... ... ... жасау және
енгізу.
7. Эксперименталды лизингтік компанияларды ашуға көмектесу, ... ... ... ... ... өндірген өнімдермен,
қызметтермен, заңды ... ... ... ... ... ... қатысушыларының құқықтық және ... ... ... ... нормативті-құқықтық
базаны қалыптастыру, жетілдіру, дамыту.
10. Лизингтік субъектілер үшін ... ... ... ... жеңілдіктер – шетелдік мемлекеттерде лизингтің тез арада
дамуына ... ... ... әдіс. Сондай-ақ жеңілдіктердің көп
болуымен, лизингтің тез ... ... ... ... ... ... ... өндіріс жабдығын қолданумен байланысты қаржылық ... ... ... ... ... ... асырушы әдістер;
• анықталған мерзідегі, көбінесе лизингтік келісім-шарты ... ... ... 3 ... кем емес, лизинг субъектілеріне ұсынылған
несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... ... үш жылдан кем емес қаржылық лизинг келісімін сату ... ... ... ... ... ... ... лизинг заты болып табылатын, мүлікті сатып алу қосылған бағасы бойынша
салықты ... ... ... берушінің қосылған құн сыйақысы
сомасының бағасы бойынша салықты ... ... ... ... лизинг заты болып табылатын, мүлікті сатып алу кезінде
қосылған құн салығынан босату;
• лизинг ... мен ... ... ... үшін лизинг заттарына
мүлік салығының төлемдері көлемдерін нөлдік ... ... ... ... ... мезгілінен 1 жылға ... ... ... ... ... ... ... босату;
• салық салу кезінде ескерілетін қаржылық ... ... алу үшін ... ... ... ... ... банктер
мен басқа да ұйымдардың несиелерін, қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... төлемдерді
жүзеге асыру үшін қолданылған тәртіпте ... ... ... ... ... лизинг алушыларының меншікті өнімін сату бойынша қосылған құн
салығының ... ... ... болмаған кезде, олардың
бюджетіне ... ... ... ... ... құн
салығынан қайтару мүмкіндігі.
11.Лизингтік төлемдерді есептеудің тиімді методикасын
жасау.
Методика лизинг алушының және лизинг берушінің қаржылық
мүмкіндіктеріне сәйкес болуы қажет. ... ... ... оның ... ... ...... қарекеттеріне қажетті ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... көлеміне және периодтылығына әсер етуші әртүрлі
факторлар;
• лизингтік төлемдердің негізгі ... ... ... ... ... ... сомасы, мүліктің төленбеген құнына
есептелген компенсациялық сыйақылар, несие ... ... ... және ... келісім жақтарының қосымша шығындары.
12. Лизинг затын баланстан тыс есепте көрсету
мүмкіндігі. Көбінесе лизинг келісімінің мерзімі аяқталуынан кейін ғана
лизинг затының құны ... ... ... ауысатын кезде ғана,
оның балансында көрсетіледі. Лизинг ... ... ... ол
лизинг берушінің балансында есептеледі.
13. Лизинг берушілер мен лизинг алушылар үшін экспорттық
жеңілдіктерді ұсыну.
14. ... ... ... Егер лизинг заты бюджет
қаражаты есебінен шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталса, онда
орналастырылған инвестициялық жобалардың ... ... мен ... ... негізінде, конкурстық негізде кепілдіктер
ұсынылуы жүзеге асырылады. Кепілдіктер салынған қаражаттар ... ... ... ... жүзеге асырылады. Лизинг
берушінің несиелендірушісіне, берілетін ... ... ... ... ... сатылуының қырық пайызына
дейін.
15. Кедендік жеңілдіктер ұсынылуы. Мұнда әртүрлі тәсілдер
қолданылады:
• лизинг заттарына кедендік төлемақылар бөлігін төмендету;
• әкелінетін ... ... ... кедендік төлемақылардан босату;
• отандық аналогтары жоқ, мемлекетке әкелінетін лизинг ... ... ... төмендету;
• отандық аналогтары жоқ, мемелекетке әкелінетін лизинг ... ... ... ... әкелу тәртібін енгізу /19/.
16. Жеке кәсіпкерлерді, ұстаздарды, студенттерді, мемлекеттік
қызметкерлер мен т.б. лизингтік қызмет негіздеріне ... ... ... жаңа ... ... жол салу және ... жабдықтары, әртүрлі
мемлекеттік қызметтер үшін жабдықтар мен материалдар ... ... ... ... ... енгізу.
19. Мемлекеттегі шағын және орта бизнестің дамуын ынталандыру.
Мемлекеттегі ... ... алғы ... ... ... тобы ... кезекте, кезкелеген мемлекет экономикасын анықтауыш факторы
орташа топ өкілдері. Дамыған мемлекеттердегі бұл топ тұрғындардың көп
бөлігін құрайды. Орта ... ... ... ... ... ... басты мәселесі болып табылады.
20. Амортизациялық жеңілдіктерді енгізу:
1. меншік құқығын сақтайтын, мемлекеттің заңдық кепілдіктер;
2. бухгалтерлік стандарттарды халықаралық стандарттарға жақындату;
3. ... ... ... ... Көбінесе, сақтаныдыру
объектілері мыналар ... ... ... ... мүлікті қайтара алмау жағдайында лизинг берушінің тәуекелділіктері;
- лизинг ... ... ... ... берушінің
тәуекелділіктері.
4. Лизингті ақпараттық қамтамасыз ету:
- ... ... ... ақпаратын қалыптастыру және жүйелі
маңыздылығын ... ... ... болатын партнерлер,
арасындағы іскерлік қарым-қатынастар және т.с.с.;
- лизинг субъектілері қызметін талдау, лизингтің әрі ... ... ... және ... ... шешімін қажет ететін,
сұрақтарды қарастыру;
- лизинг субъектілері жұмысының ... мен ... ... ... қарастыру;
- жиналыстар, семинарлар, ғылыми-тәжірибелік конференцияларды өткізу;
- лизинг заттарының кейбіреулеріне қажеттілікті анықтау және бағалау;
- лизингті жетілдірудегі шетелдік ... ... ... ... қолданудың ұсынылатын дамытулар.
5. лизингтік келісімдерді қамтамасыз ету бойынша басқа да ... ... ... барлығы немесе оның бөлігі Қазақстан
нарығына нақты қолданылуы мүмкін, бірақ, ... ... үшін ... ... ... өзін айқындамас үшін, мұнда ... ... ... еске ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ ДАМУ
ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
1. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі
лизингтік қызметтер ... ... ... 15 ... жуық қалыптасу және даму тарихы бар,
оны салытырмалы келесі кезеңдерге бөліп көрсетуге болады.
Бірінші ... ... ... ішкі нарығында лизинг
бизнесінің қалыптасуы.
Осы кезеңде көлемі ... ... бер ... ... ... асыратын компаниялар ашылған. Бұл ... ... ... ... ... ... «Тұранбанк»
қазақ акционерлік банкінің еншілес фирмасы, «Тұранлизинг» (1991ж.) ... ... ... жай, Қазақстандағы лизинг ... ... ... ... Қазақстандағы алғаш лизингтік компаниялар,
Еуропадағы сияқты, жобаларды қаржыландыру үшін қаражаттары бар болған
банктер ... ... 1992 жылы ... ... ... ... ... 120 жуық компаниялар және 20 ... ... ... Олар ... бағдарлар бойынша лизингтік қызметтер көрсеткен:
• агроөндіру кешеніндегі техникалық ... ... мен ... облыстық және аудандық кәсіпорындарға
қызметтер ... үшін ... ... коммерциялық банктердің лизингтік операциялары;
• халықаралық экспорт-импорттық және басқа да кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялардың негізгі клиенттері
банктердің корпоративті клиенттері болатын.
Екінші кезең (1992-1994жж.), Қазақстандағы ... ... орын ... байланысты лизинг бизнесінің құлдырауы байқалған.
1992 жылы қаңтарындағы бағалардың ... мен ... ... ... ... және ... ... мөлшерлеменің күрт
жоғарлауы салдарынан арнайы мамандандырылған лизингтік фирмалардың көбі ... ... ... ... және саудаға өтті.
Үшінші кезең (1995-2000жж.), қайта өрлеу, Қазақстандағы лизинг
бизнесін ынталандырылды және ... ... ... 1995 ... инфрақұрылымның кең дамуы үшін ... ... ... интенсивті түрде лизинг компаниялар ашыла бастады. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің лизинг ... ... ... ... ... ... ... актілердің қабылдануына әкелді.
Олардың негізгісі «Шетелдік инвестициялар туралы» ҚР Заңы (1994ж.,
кейін бұл заң өз ... ... 2003 жылы ... туралы» ҚР-ның заңы
болып өзгертілді, оған 2006 жылы 31.01. ... ... ... ... бұл да ... ... ... кең дамуына
мемлекеттің көмек беру, жағымды экономикалық жағдай ... ... ... ауыл ... ... ... аударылды. 1995
жылы американдық және батыс германдық фирмалардың комбайндерді жеткізуі
туралы ... қол ... ... және ... ... ... жабдықтау лизингі қызметін жүзеге асыру аумақтық компания ... жылы ... ... ... ... ҚР Ауыл ... Министрлігіне қарасты мемлекеттік
лизинг қоры, «Кең Дала» АҚ (1995 ж.), ... ... ЖАҚ ... ... 100% ... ашылды.
Лизингтік операциялардың көп бөлігі мемлекетқаражаты есебінен жүзеге
асырылған. Жалпы 1996-2000 жылдар аралығында лизингтік ... ... үшін 4,5 ... ... көп ... мемлекеттен бағытталды.
Лизингтік келісім-шарттарында мемлекет қатысуы өзінің ... ... ... Бір ... ол лизингтік операциялар бойынша
пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуге мүмкіндік берді (12-15 ... ... ... ... жағынан бақылау сапасын төмендеткен (техниканың көп
бөлігі жағдайы ... ауыл ... ... өндірушілеріне кетті, көбінесе,
заңды күшін иеленбеген, облыс әкімдерінің кепіл хаттарына ... ... ... болған қаражаттардың ... ... ... Қоры таратылды, ал оның қызметі ... ... ... ... ... ... ... инвестициялары туралы» ҚР заңында лизингтік қатысының нақты реттелуі
жеткіліксіздігі байқалды, лизингтің Азаматтық ... ... ... және лизинг туралы арнайы ... ... ... ... ... ... алу бойынша келісімнің әртүрлілігі ретінде
көрсететін, ... ... ... ҚР ... Кодексінің негізгі
бөлігіне 1996 жылдың 1 шілдесінде қабылданды.
2000 жылдың 5 ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы
лизингтік қатынастар дамуының ... ... ... бастауы болып
саналады. Заңда лизинг берушінің, ... ... және ... ... ... мен ... ... түрде толық анықталған,
лизинг алушының құқығын қорғау үшін аса назар аударылған.
Нақты осы ... ... ... қабылдаумен банктердің көбі
лизингті жаңа қаржылық инструмент ретінде қарастырып және ... ... ... ... жылы ... ... көп ... ауылды жерлердегі
әлеуметтік мәселелерді шешуге арналған Үкімет басшылығымен ... ... ... ... мемлекеттің 100% қатысуымен
болған лизингтік компанияға келетін, бірақ, заңнамаға «банктік ... ... ... ... ... ... ... ашылған, лизингтік компанияның саны тез арада өскен. Осылайша,
2000 жылдан 2003 жылдар ... ... ... ... ... /8/.
ҚР коммерциялық банктері лиизнгпен айналасуды бөлек ... ашу ... жөн ... ... Қазақстанда 20 шақты лизингтік ... ... ... ... 8 ... еншілес компаниялары: «Альянс-
лизинг», «АТФ-лизинг», «БТА-лизинг», «Темірлизинг», «Халық лизинг», «Нұр-
лизинг», ... ... ... ... ... 51% көбі оларға тиесілі, 26% «ҚазАгроФинанс» лизинг компаниясына
тиесілі.
Лизингтік компаниялар клиенттің ... ... ... ... ... ... ... негізгі бөлігін (95%) шағын және орта
бизнес кәсіпорындары иеленеді.
Әртүрлі лизингтік компаниялардың талап ететін ... және ... ... көп ... бірдей, бірақ аванстық төлемақыларда,
лизингтік объектінің минималды және ... ... ... ... ... компаниялардың айрықша ерекшелігі мен олардың
арнаулы мүмкіндіктерінің талдауын жүргізіп көрейік /21/.
ҚазАгроФинанс.
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық ... ... ... ...... ... келісімнің максималды сомасы – шектеу жоқ;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 36,6 мың АҚШ ... ... ... мерзімі – 5 жыл;
• лизингтің максималды мерзімі – 7 жыл;
... ... ... ... мерзім – 6 жыл;
• лизингке берілетін мүлік түрі – ауыл ... ... ... ... ... ... ... – Ақмола,
Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда,
Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан облыстары.
«ҚазАгроФинанс» АҚ ... ... 1999 жылы ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық техника лизингі
арқылы ауыл ... ... ... ... қол ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мен ... ... ... жасайтын, отандық ауыл шаруашылық ... ... ... ... лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 13 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды сомасы – 1678 мың АҚШ ... ... ... ... ... – 295 мың АҚШ ... лизингтің минималды мерзімі – 3 жыл;
• лизингтің максималды мерзімі – 7 жыл;
• лизингтік келісім-шарт ... ... ... – 4 ... ... ... мүлік түрі – транспорт (соның ішінде ... ... ... және ... ... ... үшін
жабдықтар, ауыл шаруашылық техникасы, ... ... ... және ... лизингтік операцияларды жүзеге асыру аумағы – ... ... ... ... Шығыс Қазақстан, Оңтүстік ... ЖШС 2003 жылы ... ... АҚ-ң ... ... ... табылады.
Қазіргі таңда фермерлерді несиелендірудің әртүрлі лизингтік сызбалары
ойластырылған және ... ... ... ... қатарында қаржылық
лизинг шарты ... ... ... ... ауыл ... әкелінген болатын. Жоба «Commerzbank AG»-мен қаржыландырылады,
тәуекелділіктер немістің ... ... ... «Hennes»-пен
сақтандырылады. Алғаш клиенттердің бірі Қарағанды облысындағы ... ЖАҚ ... ... ... ... құнының 30% құрайды. Потенциалды
клиенттердің ... ... ... ... ... ... процедурасы 15 күнді құрайды. Пайыздық мөлшерлеме орташа ... ... ... ... өтеу үшін ... ... ойластырылған.
Негізгі қарызды өтеудің жылдық немесе жарты жылдық төлемдер арқылы өтеуді
қолдануға ... бар, ... егер де ... ... ... сипатта болатын болса, онда лизингтік төлемдерді өтеу ... ... ... ... ... ... ... көбінесе кәсіпорындардың өндірістік
базалары бар ... ... өнім ... қызметтердің сапасын
жақсартуға, ... ... мен ... ... ... арнайы техника немесе транспорт құралдарын алумен ... ... ... ... саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 5 мың АҚШ ... ... ... сомасы – 2013 мың АҚШ доллары;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 198 мың АҚШ ... ... ... ... – 1 жыл;
• лизингтің максималды мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 2-5 ... ... ... ... түрі – транспорт құралдары, өндірістік
жабдықтар, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... асыру аумағы – Алматы, Атырау,
Шығыс Қазақстан, Қостанай облыстары және Алматы қаласы.
«Альянс-лизинг» ААҚ 2002 жылы ... ол ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес ... ... ... ... жеке кәсіпкерлерді қаржыландыруды
жүзеге асырады. Компанияның мәліметтері бойынша, лизингке берілген мүліктің
66% транспорт құралдары құрайды.
Компания абсолютті жаңа бизнеспен жұмыс істеуден бас ... ... ... ... ... сатып алуды қаржыландырмайды.
Компанияның әртүрлі жабдықтар мен ... ... ... ... ... ірі ... қарым-қатынастар
орнатылған.
Лизинг мөлшерлемесі жылдық 23-25%, лизингтік ... ай ... ... ... ... техника құнының 20%-нан кем емес.
«Темірлизинг».
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 10 мың АҚШ ... ... ... ... – 500 мың АҚШ ... ... ... орташа көлемі – 180 мың АҚШ доллары;
... ... ... – 3 ... ... ... ... – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 3 жыл;
• лизингке берілетін мүлік түрі – транспорт құралдары, жабдықтар, арнайы
техника;
... ... ... ... ...... ... Маңғыстау, Қарағанды облыстары және Алматы мен Астана
қалалары.
«Темірлизинг» ААҚ компаниясы 2002 ... 2 ... ҚР ... және
орта бизнесін қолдау және дамыту Мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру
мақсатында ашылды. ... АҚ-ң 100% ... ... «Темірлизинг»
ААҚ компаниясы Қазақстанның барлық аумақтарында іске асырылатын жобаларды
қарастырады. Компания үшін өтімді жабдықтар, ... ... ... және ауыл ... ... ... беру аса ... болып
табылады.
Компания отандық және импорттық жабдықтарды мен техникасын әкелудің
икемді ... ... ... ... ... ... орау өндірісіне қажетті жабдықтар, сауда жабдықтарын,
автотранспорт, ... ... мен ауыл ... ... ... заты ... болған жабдықтар да болуы мүмкін.
Қазіргі таңда «Темірлизинг» ААҚ-ң ... ... ... ... артуда, ол тасымалдау саласындағы қызметтер
көлемінің артуымен, көптеген компаниялардың автомашиналарды ... ... ... ... ... өтуіне байланысты.
«Темірлизинг» ААҚ-ң даму динамикасы бойынша, ... ... ... ... үшін ... ... қаржылық лизингке аса
қызығұшылығын танытады. ... күні ... ААҚ ... және ... кәсіпорындарына ұсынылатын лизингтік қызметтер нарығының негізгі
қатысушыларының бірі.
Техника құнының 15-30% бірінші ... ... ... мөлшерлеме
жабдық құнының жылдық 16-23% тең. Лизингтік төлемдер әр ай ... ... ... ... ... алынатын мүлікті сақтандыру міндетті
шарт болып табылады.
«АТФ-лизинг».
Несиелік саясат бойынша ... ... ... ... ... ... сомасы – 94 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды сомасы – 1906 мың АҚШ доллары;
• лизингтік ... ... ... – 208 мың АҚШ ... ... ... мерзімі – 3 жыл;
• лизингтің максималды мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 3-5 ... ... ... ... түрі – ... ... ... жабдықтар, ауыл шаруашылық техника;
• лизингтік операцияларды жүзеге асыру аумағы – ... ... ... ... ... облыстары;
«АТФ-лизинг» ААҚ 2000 жылы қалыптасты. Лизингтік келісімдердің
негізгі заты өндірістік техника (41%) болып ... ... ... саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 7 мың АҚШ ... ... ... ... – 886 мың АҚШ ... ... келісімнің орташа көлемі – 141 мың АҚШ ... ... ... ... – 3 ... лизингтің максималды мерзімі – амортизацияның 80% дейін;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 7 жыл;
• лизингке берілетін ... түрі – ... ... өндірістік
жабдықтар, ауыл шаруашылық техника, құрылыс техникасы, қызметтер және
т.б.;
... ... ... асыру аумағы – Алматы, Атырау,
Қостанай, Павлодар, ... ... ... Қазақстан, Батыс
Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан облыстары, Алматы және ... ... ... ААҚ 2000 жылы ... Лизингтік жобаларды қаржыландыру
ТұранӘлемБанкімен тартылған қаражаттар есебінен жүзеге асырылады. Сонымен
қатар, «БТА Лизинг» ААҚ, Еуропалық Қайта құру және Даму ... ... ... ... жалғыз лизингтік компания болып табылады.
«БТА Лизинг» ААҚ-ң аудиториясы, негізгі қорларды ... үшін ... ... ... ... ... және ... бизинес құрылымдары да бар. Бұлар
арзан несиелер мен қарыздар алу мәселелері туындаған компаниялар мен ... ... ... ... бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды ... – 50 мың АҚШ ... ... максималды сомасы – шектеу жоқ;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 228 мың АҚШ доллары;
• лизингтің ... ... – 3 ... ... максималды мерзімі – 6 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 4 жыл;
• лизингке берілетін мүлік түрі – ... ... ... ауыл ... ... жол ... техникасы, тау-кен
өндеу техникасы және басқалар;
• лизингтік операцияларды жүзеге асыру аумағы – Алматы, Қызылорда, ... ... ... ... және ... қаласы.
«Халық лизинг» ААҚ 2000 жылы қалыптастырылды. Қызметтері бойынша
алғашқы жарна қажет емес, ... жеке ... ... ... ... қарастырылған. Лизингтік төлемдер келесі жиілілікпен ... әр ай ... әр ... сайын немесе жарты жыл ішінде бір ... ... 2 ... 4 ... ... аралықта қарастырылады.
Жұмыс барысында, көбінесе, «Халық Банк» АҚ-ң клиенттеріне аса назар
аударылады. Лизинг ... ... ... ... лизинг келісімінің
өзін және лизинг затын тіркеу ... ... ... ... ... затын толық сақтандыруы қажет.
«Нұр-лизинг».
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық ... ... ... ... – 5 мың АҚШ ... ... ... сомасы – шектеу жоқ;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 201,3 мың АҚШ ... ... ... ... – 1 ... ... максималды мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 4 ... ... ... ... түрі – жүк тасушы транспорт құралдары,
жолаушылар транспорты, офистік техника;
• лизингтік операцияларды ... ... ...... облысы және
Алматы қаласы.
«Нұр-лизинг» ЖШС 2001 жылы қалыптасты. Компанияның
Жапонияның, ... және ... ... ... ... ... осының арқасында құралдарды минималды пайыздармен
тартады.
Сұранысты қанағаттандыруда ұзақ мерзімді жобаларға көңіл ... ... ... ... ... бастапқы сипатты иеленсе, онда
тәуекелділіктерді төмендетудің ... ... ... ... ... рәсімдеу, сондай-ақ сенімхаттар мен үшінші тұлғалардың
гарантиялары қарастырылады.
«Цеснализинг».
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің ... ... – 30 мың АҚШ ... ... ... ... – 4800 мың АҚШ ... лизингтік келісімнің орташа көлемі – 192 мың АҚШ ... ... ... ... – 3 ... ... ... мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 4 ... ... ... ... түрі – ... құралдары, ауыл шаруашылық
техника, жол құрылыс техникасы, және басқалар;
• лизингтік операцияларды жүзеге асыру аумағы – ... ... ... ... ... ААҚ ... АҚ-ң ... компаниясы болып табылады.
Қаржыландыру субъектілері - заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... ... ... ... жоғары, лизингтік төлемдерді төлеу
әр ай сайын немесе әр квартал ... ... ... Егер ... алушының
алғашқы жарнаны төлеуге ақшасы жоқ болатын болса, жоба 100% ... ... ... ... ... лизингтік операциялар бойынша сыйақы мөлшері,
алғашқы жарна мөлшері, лизинг ... мен ... ... жеке
анықталады (Кесте-3).
Қазақстандық лизингтік нарық ... ... ... ... ірі және шағын бизнестің дамуына кең спектрлі мүмкіндіктер
ұсынуда. Әрбір ... ... ... ... мен мүмкіндігіне сәйкес
келетін шарттарды таңдауына болады /2/.
2003 жылдан бастап Қазақстанның лизингтік ... ... ... ... ... ... ... бөлек компанияларды ашу арқылы
лизингпен айналасуды жөн көрді. ... ... ... ... көлеміндегі лизингтің үлесі, 2004 жылы 1% ... Ол 2003 ... ... ... 4 есе ... 2005 жылы 1300
лизингтік келісім-шарт бойынша 170 млн. АҚШ долларынан астам сомасына
мүлік ... ол 2004 ... ... 2 есе ... ... ... салынған инвестициялардың жалпы көлеміндегі лизинг
үлесі
|Көрсеткіштер |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... ... | | | ... |7797,4 |8449 |11480 ... | | | ... АҚШ доллары | | | ... ... | | | ... АҚШ ... |21,1 |85,2 |172,2 ... үлесі, % |0,26 |1,0 |1,5 ... ... ... ... ... ... құрылымы,
сурет 4 (қосымша А).
Тағы бір айтып кететін жай, ... ... ... ... ... ... ... байқалды. 2003 ... ... ... 13% ... ... жаңа ... пайда
болуымен, 2003 жылы бұл көрсеткіш 9% дейін төмендеді. Сондай-ақ максималды
пайыздық мөлшерлеменің, аналогиялық ... ... 20% ... ... ... ... ... компаниясын есепке алмай
келтірілген мәлімет.
2004 жылдың соңына ... ... ... ... базасының
95% орта және шағын бизнес субъектілері болатын /24/.
Лизинг динамикалық түрде дамуда, сурет 5 (қосымша Ә). 2005 ... ... 2004 ... ... 4 есе өскен және 65 млн. АҚШ ... ... 2006 жылы бұл ... 2005 ... ... 4 ... ... және 257 млн. АҚШ доллары шамасына дейін жетті.
Жоғарыда көрсетілген ілгері ... ... ... 2005 ... ... ... ... (IFC) аумақтағы лизинг берушілерді
қаржыландыру үшін 30 млн. АҚШ ... ... ... қорды
қалыптастырды, бұл аумақтағы лизинг дамуы жағдайының жақсаруында кепілі бар
екенін ... Бұл ... ... ... ... ... өзіне
қосады.
Тәжірибеге сүйенетін болсақ, бұл шетелдік инвесторларды қызықтыратын
жақсы амал, нәтижесінде ... ... ... ... ... Лизингке берілген мүліктің құны, сурет 6 (қосымша Б). 2002, ... ... ... лизингтік келісім-шарттар саны, сурет 7 (қосымша
В) /23/.
2.2 Коммерциялық банктердегі лизингтік төлемдерді есептеуді талдау
Лизингке ... ... ... үшін ... ... ... ... төлемдер арқылы төлейді. Лизингтік төлемдер ... ... ... ... ... алу ... орнын толтырады және
үстінен табыс алады. ... ... ... келісім-шартта
төлемдердің мөлшері, әдісі, нысаны және мерзімділігі тіркеледі.
Лизингтік төлемдердің жалпы сомасы өзіне қосады:
... ... ... ... сәйкес (немесе оған ... ... ... келісім-шарты негізінде мүлікті сатып алуға жұмсалған, лизинг
берушіге несиелік ресурстар үшін төленетін сома;
... ... ... ... егер ... ... ... берушімен сақтандырылған болса,
сақтандыру бойынша төленетін ... ... ... ... ... берушінің басқа да
шығындары.
Лизингтік төлемдер, ... ... ... ... ... ... ... құнына қосылады.
Лизингтік төлемдердің әртүрлі болуы мүмкін, ол ... ... ... ... ... ... бөлінуі:
– ақшалай төлемдер, төлемдер ақшалай қаражаттар есебінен жүзеге асырылады;
– компенсациялық төлемдер, есептесулер не тауарлармен, не қарсы қызметтер
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатар тауарлар мен қызметтер арқылы
төлемдер жасау мүмкіндігі.
Лизингтік төлемдерді есептеудің нысаны бойынша:
... ... сома ... ... төлемдер;
– минималды төлемдер;
– анықталмаған төлемдер /13/.
Тәжірибеде ең көп кездесетіндері:
1. Қатысушылармен расталған және лизингтік мәміле ... ... ... ... жалпы сомасы. Көбінесе, бірінші лизингтік
төлем қабылдау күні төленетін, кейін мерзімді түрде ай сайын, ... ... екі рет ... жыл ... төленетін төлемдер графигі
жасалады.
2. Авансты төлемдер, яғни келісім-шартты жасасқан кезде, ... ... ... 15-20% ... ... ... ... төлейді, ал
қалған 80-85% эксплуатацияға енгізілгеннен кейін 3-5 жыл ... ... ... ... – бұл ... ... жалға алу
мерзіміндегі төлемдер сомасы және лизинг келісімі ... ... ... ... ... алуы үшін ... тиіс сома .
Сондай-ақ жалға алушының лизингтік мүлікті нарықтағы бағадан ... алу ... ... ... ... ... алу ... тіркелмеген сомаға қойылады, ал кейде
табыс, сатулар, қолданыстағы құралдар, ... ... ... ... қойылатын пайыздар.
Лизинг алушының қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... төлемдерді өтеудің әртүрлі тәсілдер анықталуы
мүмкін, оның нәтижесінде ... ... тең ... (тең ... ... ... мөлшерлермен (прогресивті төлемдер), негізінде лизинг алушының
тұрақсыз қаржылық жағдайында қолданылады, яғни ... аз ... ... ... ... ... және өндірілетін өнімнің
қарқынды өсуіне байланысты ыңғайлы болуына байланысты болады;
– кемімелі мөлшерлермен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайында кездеседі, яғни
бастапқы кезеңде ... ... ... беруші қарызының көп бөлігін өтеу
кезінде қолданылады.
Есептеудің ыңғайлы нысанын таңдаудың негізінде лизингтік төлемдердің
жалпы ... ... ... Бұл көлем тұрақты ... ол ... ... ... методикасының негізгі сипаттамасына байланысты
болады. Егер бұндай методиканың лизингтік жабдық құнының тез ... онда оның ... ... ... пайыздар сомасы төмен
болып келеді. Егер де лизинг алушы алғашқы төлемдерді ... ... ... болса, онда жабдықтың алғашқы құны лизинг жабдығына
және несие бойынша ... ... ... өседі. Қаржылық
лизинг келісім-шартында лизингтегі мүліктің ... ... ... Бұл ... ... ... құны ... төлемдерге тең немесе
тең емес бөліктермен енгізіледі.
Лизинг алушы көзқарасынан ... ... ... ... ... ... ... басты жалғыз мақсат – лизингтік
келісімді меншікті инвестицияларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... құны ... (жылдық, жарты жылдық, кварталдық, айлық) жалға
алу төлемдерінен қалыптасады, бұл сома ... ... ... оның ... ... алу ... лизингтік компанияның
мүмкін болатын тәуекелділігіне, төленетін төлемдердің мерзімділігіне
байланысты болады. ... алу ... ... ... ... қарастырылған, амортизациялық аударымдар мөлшері, қалдық құн, несие
үшін пайыз, лизингтік компанияның ... ... ... ... объектісін тасымалдау, монтаждау, оған қызмет көрсету, салық салу
бойынша, келісімді ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... алу мөлшерлемесінің көлемі жалға алудың жалпы
құнының төлемдер санына қатынасы арқылы келесі формула арқылы ... ... ... - ... алу ... айлық мөлшері;
Ц – жалға алу объектісінің сатып алу бағасы;
П – несие бойынша пайыздар ...... ... – сақтандыру төлемдерінің сомасы;
О – жалға алу мерзімінің ... ... ... ... – жалға алу мерзімінің айлар саны.
Кейбір жағдайларда жалға алу ... тек ... алу ... ғана ... ... ... ... қолданылуына байланысты
болып келеді.
Коммерциялық банктер мен лизингтік ... ... ... ... Бұл ең көп ... және ... ... нысаны, оны
келісім-шарттардың орташа немесе ұзақ сипатымен, жабдықтың толық немесе көп
бөлігінің амортизациясымен сипаттайды. ... ... ... ... ... ... объектісін жалға берушіге қайтару;
келісімді ұзартуға немесе жаңасын жасасуға; лизинг объектісін қалдық құны
бойынша ... алу. Өз ... ... ... ... ... компанияға
алдын-ала ескереді, мысалы, келісім аяқталуына дейін жарты жыл бұрын.
Нақты айтатын болсақ, лизинг сатып ... ұзақ ... ... ... ... ерекшелігі қарапайым сатып алу-сату кезінде ... ... ... тұтынушыға өтуінде. Жалға алушының тапсырысы
негізінде банк жабдықты сатып алады, кейін бұл ... оның ... ... және ұзақ ... ... 3-7 жыл) ... ... келісім-шартының мерзімі аяқталғаннан кейін қалдық құны бойынша
объектіні ... алу бабы ... ... ... ... сақтандыру,
техникалық қызмет көрсету және жөндеу шығындары жүктеледі. ... ... ... ... ... ... төленетін мүлік лизингі деп
атайды, өйткені келісім мерзімі ... ... ... құны ... ... ... бойынша табыс алынады/5/.
Келісім-шарт бағасы келісімде анықталады және жалға алу сомасын және
оны төлеу тәртібін қосады.
Лизингтік ... ... алу ... ... келісім объектісін
өндірістік пайдаланғаны үшін төлем деп ... және ... ... құнына есептелетін амортизациялық аударымдар сомасы мен ... ... ... ... ... және ... ... қызмет
көрсетулері бойынша төлемдер) құралады. Амортизациялық аударымдар мөлшері
мүліктің алғашқы құнына, оның қызмет ету мерзіміне, қайтару кезіндегі ... және бұл ... ... орнатылған амортизациялық нормаларға
байланысты болады.
Жалға алу ... ... ... ... ... ... анықталды, ол жалға алу мерзіміне сай ... ... ... ұзақ ... несие мөлшерлемесінің пайыздар мөлшеріне тең
болуы қажет.
Келісімде оны аудару мерзімділігін анықтау ... – әр ай ... ... ... ... жыл ... бір рет және т.б.
Қаржылық лизинг келісімі бойынша лизингтік ... ... ... (Кесте-5).
Кесте-5
Жылдық лизингтік төлемдерді есептеу, млн. теңге.
| ... құны | ... | |
| | ... ... ... | ... | ... ... | | | |(4+5+6) |
| | | | | ... | |
| ... ... | ... ... | |
| ... |құны | ... ... |
| | | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |100 |12 |10 |1 |23 |
|3 | | | | | | ... |88 |12 |8,8 |- |20,8 |
|4 | | | | | | ... |76 |12 |7,6 |- |19,6 |
|5 | | | | | | ... |64 | | | |63,4 |
|5 | | | | | | ... құны 100 млн. ... ... 3 жыл ... ... береді.
Жабдықтың толық қалпына келтірілуі үшін амортизациялық аударымдар нормасы
(На) – 12%. ... ... үшін ... ... ... пайыздық
мөлшерлеме – 10%. Қосымша шығындар бойынша коммисиондықтар (мысалы ... ... ... ... банк ... ... ұсынбайды. Лизингтік
төлемдер тең бөліктермен әр жылдың 1 қаңтарында жүзеге ... ... 2005 ... 31 ... аяқталады. Келісім ... ... ... ... құқығы бар: жабдықты қалдық құны бойынша
сатып алуы немесе жалға алу келісімін жаңа мерзімге жасасуы мүмкін /8/.
Банктің ... ... ... ... есептеудің тәсілдерін
ойластыруы мүмкін, келісімнің ... ... ... ... ... жасайды. Жыл (квартал сайын, ай сайынғы) ішінде
жүзеге асырылатын лизингтік төлемдерді анықтау ... ... ... құны ... оның негізінде несие пайызы және қосымша ... ... ... есептелінеді.
Ресейлік экономист ғалымдары лизингтік төлемдерді және мерзімді
лизингтік жарналардың ... ... ... ... ... ол ... лизингтік операция типіне байланысты нақтыланатын болады.
Бұл жағдайда төлемдер ... ... ... ... ... ... ресурстар үшін төлемдерден, коммисиялық
төлемдерден, ... ... ... ... ... үшін ... Оларды есептеу кезінде, лизинг берушінің бюджетке ҚҚС ... ... ... ... ... ... ... жабдық үшін амортизациялық аударымдарды
есептеу.
Қолданылатын жабдыққа баланстық құны бойынша амортизация қарапайым
тәсілмен есептелуі мүмкін, оның ... ету ... мен ... ... сәйкес немесе амортизацияның үдемелі тәсілімен
есептелуі мүмкін, онда ... ... ... есептелетін
амортизациялық аударымдар нормасы екіден артық ... ... ... шағын кәсіпорындар амортизацияның ... ... ... ... мен ... ... ... аударымдар сияқты, қосымша эксплуатациялық есептен
шығаруы мүмкін, негізгі қорлардың 3 жылдан жоғары қызмет ... ... 20% ... ... есептеудің және негізгі
қорлардың активті бөлігін пайдаланудағы үдемелі ... ... ... бойынша амортизациялық аударымдарды есептеудің тәртібі
Ережесімен анықталған.
1. Лизинг берішуге тиесілі амортизациялық аударымдардың мөлшері (А)
келесі формуламен ... = С * На * Т / 100 ...... ... ... – толық орын толтырулар үшін амортизациялық аударымдар
нормасы;
Т – лизинг келісімінің қызмет ету мерзімі.
2. Несиелік ... (Пк) ... үшін ... келесі
формуламен анықталады:
Пк = К * Ск / 100 (3)
Мұндағы:
К – лизингтік операцияны жүзеге асыру үшін ... ... ... - несиелік ресурстарды пайдалану бойынша мөлшерлеме.
Өз кезегінде несиелік ресурстардың мөлшері ... ... = Σ ( ( Сн + Ск ) / 2) ... - жыл ... жабдық құны;
Ск - жыл аяғындағы жабдық құны;
Σ – лизингтік келісім мерзімінің жылдар саны.
3. Коммисиондықтың мөлшерін (Пком) келесі формула арқылы ... = ( К * Ском ) / 100 ...... сыйақы бойынша мөлшерлеме.
4. Лизинг берушінің қосымша қызмет көрсетулері (Пу) үшін ... ... ... анықталады:
Пу = Рк+ Ру + Рр + Р д ...... ... ... жұмыскерлерінің жол сапар
шығындары;
Ру - ... ... ... ... кеңес берулер, жабдық
қолданысы бойынша ... және ... - ... ... жарнамаға кеткен шығындары;
Рд - лизинг берушінің басқа да ... ... ... Лизинг берушімен бюджетке төленетін ҚҚС мөлшерін (Нд)
есептеу келесі формуламен ... = ( В * ҚҚС % ) / 100 ...... ... бойынша ҚҚС салынатын табыс бөлігі;
ҚҚС% - қосылған құн салығының мөлшерлемесі.
Өз ... ... беру ... және ҚҚС ... ... ... формуламен анықталады:
В = Пк + П ком + Пу ... ... ... ... ... ... ... жалпы
сомасы тең болады:
Лп = А + Пк + Пком + Пу + Нд ... ... ... ... ... ... ... ал мерзімділігі келесі формулалар арқылы анықталады:
а) төлемдердің әр жыл сайын төленуі кезінде:
Лв = Лп / Т ... - бір ... ... ... әр ... ... төленуі кезінде:
Лв = Лп / Т / 4 ... әр ай ... ... кезінде:
Лв = Лп/ Т/ 12 (12)
Өткізілетін лизингтік ... ... ... ... ... ... бойынша төлемдерді анықтауға болады. Сонымен қатар
әрбір жағдай бойынша лизингтік төлемдер ... ... ... ... келісімнің ерекшелігіне байланысты болады, сондай-ақ
лизинг беруші мен лизинг ... ... ... ... ... ... лизингтік төлемдерді есептеуде, келесілерді ескеру қажет:
а) лизинг түрінің ... ... ... ... ерекшелігі;
ә) лизинг алушы мен лизинг берушінің (лизинг беруші қосымша қызмет
көрсетеді, ал лизинг алушы ... ... ... өзіне алады)
өзіне жүктеген жабдыққа қызмет көрсету көлемдері;
б) лизингтік төлемдерді (тіркелген төлемдер ... ... т.б.) ... ... ... ... тәсілі;
г) төлеу тәртібі (тең бөліктермен, прогрессивті, регрессивті
төлемдер).
Қаржылық лизинг келісімін жасасу ... ... ... жалпы
сомасын есептеу келесі формуламен анықталады:
ЛП = АО + ПК +КВ + ДУ + НДС, ...... ... ... ...... берушінің лизинг объектісін, яғни мүлікті сатып ... ... ... үшін ...... ... негізінде лизинг берушінің мүлікті ұсынғаны
үшін коммисиондық сыйақысы;
ДУ – лиизнг келісімімен ... ... ... лизинг
берушіге қосымша қызметі үшін төлем;
НДС – ... ... ... берушінің қызметтері үшін төленетін
қосылған құн салығы.
Сондай-ақ мүлік құнын және ... ... ... ... лизингтік төлемдерді есептеу методикасы бар. ... ... де, ... алушының да қызығұшылығын ескереді, тұрақсыз
болып келетін, лизингтік төлемдердің жалпы сомасына уақыт факторының және
лизингтік ... ... әсер ... ескереді.
Бұл методика бойынша лизингтік төлемдердің жалпы сомасы келесідей
анықталады:
S = B + Q + R + D, ...... ... ... ... лизингтік төлемдердің
жалпы сомасы;
А – лизинг келісімі мерзіміндегі амортизациялық аударымдар;
B – лизинг берушінің коммисионды ...... ... ... ... ... ресурстарды
пайдаланғаны үшін лизинг берушіге төлемі;
R – ... ... ... ... ... егер ... сақтандырылған болса;
D – лизинг келісімімен қарастырылған, лизинг берушінің басқа да
шығындары.
Егер ... ... ... ресурстарды қолданатын болса, онда оның
нақты ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
несиелік мөлшерлемені шегеруіне тең). Егер ... ... ... ... жүзеге асырылса, онда табыс комиссиондық ... тең ... ... ... ... ... формула келесі түрге
ие болады:
S = A + B ... ... ... құны ... ... және ... ... айырма ретінде анықталады:
So = C – Σni=1 (Ai), (16)
Мұндағы:
So – ... ... ... төлемдердің негізгі анықталуында лизингтік ... ... ... ... ол өз ... ... ... және
амортизациялық ауларымдарды есептеудің тәсіліне байланысты болып келеді.
Экономикалық мазмұнына ... ... ... ... сомасы
келісімде анықталған лизингтік төлемдердің санымен анықталады, оның әр
біреуі өзіне лизингтік мүліктің құнының ... және ... ... есептелген пайыздарды қосады.
Егер лизинг беруші лизингтік мүлікті ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін болса, онда лизингтік төлемдер
өзіне қосымша несиенің өтелмеген бөлігінен пайыздарды және ... ... ... шығындарды қосады.
Лизингтік мүлік құнының тезірек қайтарылуы, мысалы, аванстар төлеу
арқылы, лизингтік мүліктің ... ... ... ... төмен болады,
және керісінше, егер лизинг алушы алғашқы төлемдерді кейінге ... онда ... ... құны ... ... ... және ... есептелетін пайыздар арқылы өседі /25/.
Егер лизинг келісімінде ... ... ... ... ... онда ... ... мүліктің қалдық құны тең немесе тең
емес бөліктермен лизингтік төлемдерге қосылуы ... Яғни ... ... құны ... ... алатын болса, лизингтік төлемдердің жалпы
сомасын төмендетуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің мөлшері әртүрлі ... ... ... де ... ... ... дамыту мәселелері
Шаруашылықты жүргізудің қазіргі жағдайында лизинг инвестициялық және
кәсіпкерлік қызметтің жаңа ... ... ... ... ие. ... және ... мақсаттылығын қарастыра отырып, қазақстандық
кәсіпкерлік тәжірибеде лизингтік ... тек ... ... ... ғана пайдаланылатынын атап өтуіміз керек. ... ... ... төмендеу жағдайында лизинг экономика салаларын
техникалық жаңартудың жаңа қоры бола алады.
Лизингтік қызмет көрсету нарығы барған сайын инвесторлар үшін, ... ... ... ... үшін де ... бола түсуде.
Біздің елімізде лизинг әлі де даму сатысында ... ... ... құрылымында жоғары өтімді мүліктер, ең
алдымен транспорт ... ... ... ... ... 17% ... құрайды, оның жартысы
республикалық бюджет есебінен қаржыландырылады, екінші жартысы коммерциялық
лизингтік компаниялар ... ... ... Мемлекеттің
белсенді қолдауымен ауыл адамдарының лизингтен жинақталған оң тәжірибесі
ауыл шаруашылығын ... оң ... ... ... ... ... ... үшін мүдделілікті туғызуда /20/.
Қазақстанда 2006 жылы лизингке берілетін мүліктер құрылымы ... ... ... ... қосымша құн салығы бойынша
жеңілдіктер ұсынудың нәтижесі ретінде өндірістік құрал-жабдықтар ... ... ... Алайда, бұл ұлғаю айтарлықтай емес және тек ... 2005 жылы 6%-ды ... 2006 жылы 9 айда ... ... құрылымы, 8 суретте көрсетілген (қосымша Г).
Лизингтік компаниялар жетекшілерінің пікірінше, тізім Қазақстанда
алуға ... ... ... ... ... және ... болып
табылады. Еуропалық лизингтік компаниялардың лизингке беретін ... ... ... үлесі, Lease Europe қауымдастығының
мәліметі ... 23%-ға ... ... зор ... ... ... ... тартуы болып
табылады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің бір қарыз алушыға жоғарғы
тәуекелділік мөлшерін бекітетін ... ... ... ... көлемде несиелендіруге кедергі келтіреді.
Лизингтік компаниялар үшін осы шекті өлшемді ... ... ... ... болып табылады, өйткені лизингтік компаниялардың көпшілігі
банктің еншілестерімен және банктермен несиелендіріледі. Аталған ... ... ... қызмет көрсету ұсынысының өсуіне, тиісінше лизинг
алушы үшін мөлшерлеменің төмендеуіне мүмкіндік ... ... ... ... құрылымы (Lease Europe мәліметі бойынша) 9 суретте
көрсетілген (қосымша Д) ... ... ... ... ұсақ шаруа қожалықтары үшін
сублизингті дамыту мәселесі болып ... ... ... ... ... ... ... түрі
ретінде айқын анықталғанын атап өтеміз, алайда қаржылық лизинг үшін
қарастырылған ... ... ... ... сублизингке байланысты
толық көлемде таралмай отыр және оның ... ... ... ... ... ... ... лизингтің дамуының
айтарлықтай маңызы бар. ... ... ... ... ... ... мүлікке меншік құқығы лизинг берушіде (лизингтік
компанияда) ... ... ... ал лизинг алушыға қаржылық лизинг келім-
шартында қарастырылған барлық міндеттемелерді орындау мезетіне дейін тек
пайдалану иелік құқығы ғана ... ... ... ... ... құралдарын тіркеу кезінде
меншік құқығын болу күрделігі күтпеген тәсілдемені туғызады /27/.
Лизингтік келісім-шартының құралы болып табылатын ... ... іс ... ... ... және ... берушіге де жүргізіледі.
Сонымен бірге екі нұсқаның да лизинг алушының автотранспортты ... ... ... немесе тіркеу тәртібінің күрделілігімен
байланысты кемшіліктері бар.
Және ең ақырында лизинг ... ... ... ... үін ... қажет. Жаңа өндіріс құру және ескілерін жаңарту ынталандыруы тиіс.
Бұл ... шешу ... ... саясат кезінде, нақты айтқанда,
лизинг алушы үшін ... ... ... ... арқылы ғана
мүмкін болады. Мысал ретінде, Ресей Федерациясын келтіруге болады, онда
лизинг ... ... ... ... ... ... үш ... болады.
Соңғы жылдары мемлекет экономиканың шағын ... және ... қоса ... ... секторын несиелендіру бойынша, банк
қызметін белсенділікке ... ... ... ... ... жүзеге асыруда салмақты орынды қаржылық ... ... оның ... ... өндірісті техникалық қайта
жарақтандыру үшін, тіпті оларды кепіл ... жоқ ... да, ... ... ... қолдау алуға мүмкіндігі бар.
Алайда, лизингтік мәмілелерді қаржыландыруда екінші ... ... ... оны ... жағдаймен түсіндіруге болады:
біріншіден банктер өздерінің несиелік саясаты есепке алынған көп ... ... ол ... қаржылық лизинг мәселелерін кіргізе
бермейді; екіншіден, әлі де болса ... ... ... ... ... ... ... операциялардан табыс табуды
қалайды. Өндірістің әртүрлі салаларындағы лизингті ... ... ... тәртібінің болмауы банктерге оған ... ... ... және оларға өздерінің қатысу тиімділігін анықтауға
әлі де болса мүмкіндік бермейді.
Лизингтік мәмілелерді жүргізу көптеген қосымша керексіз ... ... Оның ... ... ... қаржылық лизинг келісім-
шарттың мемлекеттік тіркеу туралы, егер ол ... ... ... ... ... және стандарттау жөніндегі
шарттарды орындау талаптары, ... ... ... ... ... ... бар. ... қатынасқа қатысушылар (тікелей және
жанама) ортасы да маңызды, ... ... ... ... ... ... барлық күрделілігіне қарамастан өндірушілер
лизингтік мәмілерге қатысуға мүдделі /28/.
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ ... ... ... ... ... мәмілелермен әдетте үйлесетін тәуекелділіктер айтарлықтай
қаржылық жоғалтуларға әкеліп соқтырады. Тұтас алғанда барлық инвестициялық
тәуекелділіктерді бастапқы ... болу ... ... сыртқы (жалпы жүйелік)
және ішкі деп бөлуге болады.
Біріншісі, қағида бойынша, макроэкономикалық ... ... ... әр ... ... көне бермейді. Екіншілері теория бойынша,
болжамдалатын және жиі ... ... ... ... ... ... кезіндегі барынша азайтудың негізгі тәсілдерінің бірі, атап
айтқанда ... ... ... ... Екінші жағынан, сақтандыру
төлемдері, лизингтік компанияның әлуетті ... ... ... ... (Sharp Ratio) ... аталатын белгілі тәуекелділік және
табыстылық қайшылығы ретінде қатысып, ... ... ... ... ... бағдармалалау кезінде, лизингтің күрделі
несиелік-инвестициялық жоба екендігін білдіретін теориялық алғышарттарды
есепке алу ... ... ... ... тәуекелділікті басқару
сертификациялаудың американдық үлгісіне жақындауы тиіс, онда орындаушылар
әрекетін тікелей басқаруды ... жеке ... оның ... ... ... талапты басым қоятын еуропалық әдістемеден
айырмашылығы) ... ... ... ... және айқын жазылады.
Мұндай тәсілдеме кез келген қарыздық қаржыландыруды ... ... ... тиістігін атап өтеміз, өйткені кредиторға белгілі әрекет
алгоритімін және көрсеткішін ... ... мәні ... ... ... ... ... аударамыз) сипаттайтын жобаны жүзеге
асырудың айқын кепілдігіне ие ... ... ... институттар
көзқарасы бойынша, қаржыны қайтаруды нақты менеджерлердің ... ... ... қою ... ... ... азайту тек әрбір нақты жағдайда барлық ... ... ... ... пайдалану жағдайында мүмкін екенін еске
алуымыз қажет. ... ... ... ... сақтандыру мүмкін еместігін
есепке алу керек. Лизингтік келісім-шарт өзінен-өзі белгісіздіктін көптігін
туғызады. Сондықтан, ең бастысы мүмкін болатын ... ... ... ... ... азайтуға тырысу керек.
Мысалы құрал-жабдықтарды және оны жеткізушілерді таңдау ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын жазу, әлеуетті лизинг алушылар үшін ... ... ... ... оны жаңа өнімдер (тәуекелділікті жою әдісі)
шығару үшін игеру ықтималдылығын ... ... ... ... және ... емес сипаттағы) құтылу
үшін жасалатын келісім-шарттың жағдайларын барынша мұқият әзірлеу мүмкін
болады. ... ... ... ... ... несиелендіруді қарастыратын
несиелік келісім-шарттың типтік жағдайларын пайдалануы мүмкін: лизинг алушы
өзіне активтерді (оның ішінде лизинг құралы болып табылмайтын) ... ... ... ... ... тыс ... (кредиторлық) берешек
жинақталмау, ... ... ... ... ... ... ... таза актив, дербес капитал мөлшерін
қолдау міндеттемелерін алады.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... және қол жетімді тетігі ретінде (шын мәнінде, ... ... ... ... ... мақсатына лайықты
еместігін атап өту керек.
Жалпы жағдайда мүліктік сақтандыру келісім-шарты бойынша лизинг
келісім-шартына ... ... бар ... ... ... ... ... жоғалту, жетіспеушілік немесе бүлдіру тәуекелділігі;
– басқа тұлғалардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне зиян ... ... ... міндеттемелер бойынша ... ... ... ... үшін ... бұл түрлері
әдеттегі болып есептеледі. Алайда лизинг бойынша жеткізілетін ... ... ... ... ... тетігін жиі пайдалануды талап
етеді. Көбінесе мұндай тетікке лизинг бойынша ... ... ... ... ... жүгінеді;
– шаруашылық жүргізуші субъектілерінің өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... келмейтін жағдайлары бойынша
қызмет шарттарын баяндауға байланысты кәсіпкерлік қызметтен болатын залал
тәуекелділігі, оның ішінде ... ... ала ... ... ... ... ... сақтандыру практикасына
сәйкес лизинг келісім-шарты бойынша ... ... ... ... ... ... төлемінің 70-80% мөлшеріндегі
тәуекелділікті алады (қалған 20-30% ... ... ... ... ... алуы тиіс). Бұл сақтандырушылардың тәуекелділікті
мейлінше төмендетуге мүдделі болуы үшін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін (келісім-шарттың орындалуының барлық
негізгі сатыларында оның ... ... ... ол шартты түрде
бірнеше үлкен топтарды біріктіреді:
1. Мүлікті тікелей сақтандыру, ол жоғалу немесе ... ... ... оның ішінде жеткізу, құрастыру және т.б.
процесінде зиян ... ... ... ... ... ... зиян мөлшері лизинг құралын жөндеу немесе
ауыстыру құнымен және ... ... ... ... ... залалымен анықталады. Мүлікті толық жоғалту кезінде
сақтандырушы лизинг берушіге ... ... ... ... ... ал лизинг алушыға лизинг құралының іс жүзіндегі
құнынан қалған сомасына өтемақы ... ... ... тәсілдеме толық
ақталған, өйткені екі тараптың мүлікті ... және ... ... ... тек олардың салдары ғана ерекшеленеді.
Лизингті жүзеге асыру кезінде мүлікті сақтандыру тобына өзінің
маңызы ... ... ... атап ... ... автотранспорт құралдарын сақтандыру (айдап кету, зиян келтіру, транспорт
құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілік ... ... ... ... ... тәуекелділігі техниканы, және бүкіл
коммуникация, энергоенгізу (сыну және ... ... ... қорғаныш аспаптарының бас тартуы) жұмысымен және пайдалануымен
байланысты, әдетте аталған сақтандыру түрі мүліктік сақтандыру кешенінде
қолданылады, ол мейлінше ... ... қол ... ... ... қалудан сақтандыру кезіндегі тарифтік мөлшерлемелер орта есептен
сақтандыру сомасының 0,5-3% құрайды (тарифтік ... ... ... ... ... ... берілетін мүлік өрттен, қираудан, айдап кетуден
0,3-05% мөлшерлеме бойынша сақтандырылады, ол лизингтік төлемнің салықтық
ұлғаюына әкелмейді.
2. ... ... ... ... ол ... ... нысандарын біріктіреді:
- жеткізілім келісім-шарты бойынша ... ... ... ... және ... ... тәукелділігін сақтандыру;
- келісім-шарт бойынша контрагенттік қаржылық міндеттемелерінің
орындалу жағдайын және мерзімін ... ... ... ... ... сақтандыру;
- лизинг берушінің міндеттемелерін орындалу жағдайын ... ... ... ... ... ... ... құралын дер кезінде жеткізбеу, оның ... ... ... ... ... ... ... өзінің бизнесін тоқтату
немесе жоғалту тәуекелділігінен ... ... өрт және ... ... ... ... қоса ... қаржылық
тәуекелділікті сақтандыру жүргізідуі мүмкін. Аталған ... ... ... ... ... ... қалған пайда) және
ағымдағы ... ... ... ... алуы ... Лизинг беруші
аталған жағдайдағы сақтандыру төлем ... ... ... ... ... ... /31/.
Лизингті дамыту мақсатында менеджменттің – ... ... ... ... және ... кең ... ... Көптеген мамандардың елімізде лизингтің
белсенді дамуына кедергі келтіретін себептерінің бірі ... ... ... ... сақтандыру сияқты аспаптық іс
жүзінде болмауынан деп көрсетуі кездейсоқ емес.
Кейбір жағдайларда, ... ... ... аталған қызмет
көрсетуді ұсынғанда, оның құны өте ... ол ... ... лизингтік
төлемнің жалпы сомасының ұлғаюына әкеліп соғады, яғни лизингтік ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер
әдетте өте жоғары болады және сақтандыру сомасының 2-30% ... ... ... мөлшерлемелер сақтандырудың бұл түрі бойынша алаяқтылықтың
жоғары ықтималдылығымен байланысты, ... ... ... ... жағынан, лизингтік компаниялардың көпшілігі өздерінің
клиенттерін жап-жақсы біледі. Жаңа клиенттер пайда болған ... ... ... ... және тек ... ... ғана ... жасалады. Егер клиенттің төлемқабілеттілігі жөнінде күдік
пайда болса, мәміле сомасын ... ... ... алушы үшін лизингтік
компанияның пайдасына банкпен ... ... ... ... жасасу
сияқты қаржылық тәуекелділік қатынас тетігі қарастырылады /15/.
Іс жүзінде сақтандыру бағдарламаларында маркетингтік стратегия
жаңсақтығымен ... ... ... ... ... ... (бизнес-жоспарды құрастыру сатысында мамандырылған
консалтингтік агенттіктерге хабарласу арқылы) әдісімен азайтуға ... ... ... ... ... ... құны
бойынша сатып алу туралы тиісті опционды келісім-шарт ... ... ... ... мәлім тәуекелділікті өтеу әдісі).
3. Лизинг құралын пайдалану кезіндегі ... ... ... ... ол ... ... ... тікелей
мүддесін сақтандыруымен қатар, олардың тұрақты қызметінің шарттарының бірі
болып табылады ... ... ... ... ... ... шар ретінде қарастыру керек). Аталған ... ... ... ... ... дамығанын белгілеп кету керек. Батыста
лизингті сақтандыру басқа жолмен дамуда: кәсіпорынның іс ... ... ... ... оны ... ... ... де
сақтандырылған. Сондықтан лизинг бойынша нысанды ... алу ... ... оның ... ... ... сақтандыруды өзінен-
өзі ұсынады.
Бүкіл әлемде коммерциялық және қаржылық тәуекелділікке қарсы қорғау
сақтандыруды құру ... ... ... танылады (ең алдымен, лизинг
алушының түпкілікті төлемқабілеттілігі тәуекелділігін, сақтандырушы ретінде
табыс алушысы, яғни ... ... ... ... алушы лизингтік төлемді
төлеу бойынша міндеттемелерді сақтамау тәуекелділігі есте болып отыр).
Отандық сақтандыру компаниялары әдетке сай, лизингтік ... төрт ... ... ... Ең көп ... ... классикалық мүліктік тәуекелділіктен сақтандыру. Сондай-ақ
жеткізушіден лизинг алушыға жеткізуге дейінгі кезеңде ... ... ... ... да ... ... ие. Бұл қызметті
қазақстандық сақтандырушылардың көпшілігі ұсынады. Сақтандырушылар лизинг
құралын сақтандыру жөніндегі ... ... ... сақтандыруға
қарағанда 25-40% аз екенін атап өтеді. Бұл әдетте сақтандыруды жүргізуші
сақтандыру жарнасын жалға берудің ... ... ... аз ... ... ... ... Мысалы, комбайдарды сақтандыру кезінде
(лизинг мерзімі 2 жыл) ... ... ... ... ... - 3%, ... машиналар - 4,3%, техникаларды ... ... ... және авто ...... ... қалдық бойынша немесе қалпына келтіру құны
бойынша таралған екі нұсқасы бар. Практикада қалдық құны ... ... ... ... әрі бұл ... сақтандыру сыйақысы айтарлықтай
төмен, мүліктің меншік иесі ... ... ... келісім-шарт бойынша
берешек сомасына ықпал ... ... құны ... ... ... салдарынан амортизациясының айтарлықтай ұлғайған ... ... үшін ... ... сөзбен айтқанда, өзінің бизнес процесін жалғастыру және
лизинг құралының сақтандырылуы үшін ... ... ... келтіру құны
бойынша лизинг құралын сақтандыру анағұрлым тиімді. Сақтандырушының негізгі
шектеулері – ... ... ... ... ... пайдалану және
ақшалай қаржыны өндірістік сақтандыру төлеміне бағыттау екендігін ...... іс ... априори орындалады. Мұндай жағдайда лизингті
сақтандыруды зиянды бюджеттендіру ретінде қарастыру керек.
Лизинг ... ... ... спецификалық, оларды барлық
сақтандырушылар сақтандыра бермейді. Қаржылық тәуекелділікті сақтандыру
кезінде сақтандыру сомасы амортизациялық аударымдары ... ... ... ... ретінде және келісім-шартты мерзімінен ... ... ... ... лизингтік төлемдерді дамыта алады. Әдетте
сақтандырушы қатарынан екі жалға беру ... ... ... ... ... төлем төлеуімен шектеледі. Әрбір нақты жағдайдың құны жеке
есептеледі.
Сақтандыру тарифінің мөлшері лизингтік мүлік құнына, оның ... ... ... мен ... ... лизинг алушының
қызметінің және жалға алынатын ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарты бойынша сақтандыру
жағдайлары коммерциялық ... ... ... үшін
қолданылатын жағдаймен тектес болады.
Лизингтік компаниялар клиенті үшін ... ... ... ... практикада қымбаттау коэффиценті пайдаланылады.
Ол лизингтік келісім-шарттары бойынша клиенттің ... ... ... алуға кететін шығын құнынан пайыз асатынын көрсетеді. Осы ... ... ... ... ... тәуекелділікке қарсы
мөлшерді көрсетеді.
Әдетте сақтандырушыны таңдау кезінде ... ... ... ... және ... ... есепке алынады. Сақтандырушыны
конкурстық іріктеу кезінде ... ... ... ... болады:
– сақтандырушылық қызметі жүзеге асыру құқығына, оның ішінде сақтандырудың
нақты түріне лицензиясының болуы;
... ... ... ... және ... ... ... сақтандыру қорын орналастыру тиімділігі және әртараптандыру;
– сақтандыру тарифтері және ... ... ... ... ... ... төменгі тарифтер сақтандыру тәуекелдігінің аз
тізбесіне арналатынын есепке алынуы ... ... ... ... ... ... ғана ... жаңа сақтандырушылар жиі
ұсынады. Бұл жағдайда қауіптілік «сақтандыру пирамидаларын» құрушылардың
қорды өсіруді ... ... ... тек жаңа ... ... ... төлемдерін жүзеге асыратын қармағына
ілуден тұрады;
– сақтандырушы ... мен ... ... ... сақтандыру жағдайларының тізбесі, сақтандыру сомасының мөлшері,
сақтандыру жағдайлары және сақтандыру төлем тізбелері бойынша шектеулер;
– сақтандыру жағдайларын қарастыру ... ... ... ... ... қызметі нарығында және сақтандырудың нақты түрі бойынша жұмыс
тәжірибесінің болуы;
– сақтандыру шарттарының ... және қол ... ... ... ... ... ... және сапасы;
– сақтандырушының беделі және ... оның ... ... ... ... операцияларды одан әрі кеңейту үшін, оған
қатысушылар сақтандырудың қосымша салығын емес, ... ... ... ... ... екендігін айқын түсінушілігі қажет.
Екінші жағынан, сақтандыруға негізделген лизингтік төлемдерді
ұлғайту, лизингтік ... ... ... үшін ... ... және ... тарылтады.
Лизингтік компания өзінің қаржылық тәуекелдігін сақтандыру таңдауын
жасауы тиіс және ... ... кең ... бар бола ... ... және коммерциялық тәуекелділік жағдайында жұмыс істеп, өз қызмет
аясын да тарылтады /31/.
3.2 Қазақстандағы лизинг дамуының келешегі
Барлық ... ... ... және ... ескірген негізгі
капиталды тез және төбегейлі жаңартуды талап ету, шағын және орта бизнестің
даму ... және ... ... және оны ... қолдау
қажеттілігі «лизинг» нталы назарды және практикалық қызығұшылықты туғызған
маңызды алғышарттары болады.
Лизингтік бизнестің кең ... ... ... үшін инвестициялық
үдерісті белсендендірудің барынша келешектегі ... ... ... және ... ... қайта құрылуының
қуатты күшінің бірі болады және болуы тиіс /15/.
Қазақстан Республикасында бүгінгі күні ... ... ... ... шетелдегі сияқты, лизинг берушілер ретінде өздерінің
компаниялары арқылы екінші ... ... және ... ... ... ... ... үш субъект өзара әрекет етеді:
лизинг беруші, лизинг ... және ... ... ... ... ... компанияларының бірқатар басымдықтары бар. Лизингтік
басымдылығы айқын. Лизингтік мәмілелер ... өте ... ... ... ... жетістіктерін белсенді пайдалануға, өндірістік
базаны ұшқыр ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай азайтуға мүмкіндік туғызады, және одан
басқа, сатып алынатын мүлік құнының орнын толтыру үшін қаржыны бір ... ... ... уақыт бойынша төлемдерді бөліп
жайғастыруға, әлеуметтік ... ... ... ... орындарын
ашуға, инвестиция тартуға мүмкіндік береді, қосымша кепілдіктерді талап
етпейді, өйткені лизинг ... бар ... ... ... ... ... ... өзі, меншік иесінің құқығын қатаң сақтауға негізделіп,
барлық қатысушылар және ... ... ... ... балансты
қамтамасыз етеді және тиісті коммерциялық мүдделер әрқайсысына ... ... ... ... ... ... үш ... болады: кәсіпкерліктің және жеке меншік институтының қалыптасуы,
оларсыз лизинг ... ... ... ... ... практикалық
қолдану, республика Парламент қабылдаған бірқатар ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілерді,
атап айқанда, 2000 жылы «Қаржылық ... ... заңы ... ... ... ... ... алды. Кейбір бағалаулар бойынша, ҚР-ң
лизингтік қоры кемінде 250 млн. АҚШ ... ... ... ... мемлекеттік компаниялар («ҚазАгроФинанс»), онға жуық
жеке лизингтік компаниялар жұмыс істейді және жаңаларын ... ... ол ... ... ... ... ... «ТМД
лизинг» конфедерациясының ... және ... ... лизинг» қауымдастығы құрылып, жұмыс атқарады. Аталған
қаржылық институттардың қызмет тәжірибесі көрсеткендей, лизинг ... ... ... ... үшін ... етілген қаржылық аспапқа айналады,
өйткені оның жалға беру, сату-сатып алу және несие ... ... бар. Оған ... ... ... сызбасы арқылы құрал-
жабдықтар мен ... алу ... ... кестесі болып
табылады. Мысал ретінде 3 жыл мерзімді және мәмілені 10000 АҚШ ... ... ... пен ... ... ... арқылы алудың
артықшылықтарының салыстырмалы кестесі
| ... ... ... ... ... ... ... алу, |арқылы алу, |есебінен алу, доллар |
|нұсқалар ... ... | ... ... таза |10000 | ... ... | | | ... ҚҚС сомасы |0 |1600 |1600 ... ... ... |2000 |0 |0 ... ... және |Біріне |Біріне бірдей ... ... ... ... | | |
| |480, |600, |0, ... жойылу және |
|5. Сақтандыру |қаржыландыру|қаржыландыру |т.б.(форс-мажор |
| ... ... ... |
| ... ... |тәуекелділіг бар ... ... ... % |18% ... | |0 ... ... және|мөлшерлеме |2816 | ... ... | | ... ... |2356 доллар | | ... ... ... | | | ... сомасы |8000 |10000 |0 ... ... |12836 |15016 |11600 ... | | | ... ... ... ... капиталына|Айналыстан |Әсері кішкентай |Айналыстан 11600 ... |2000 | ... ... |
| ... | ... ... зор |
| ... | ... тигізуі және |
| ... | ... ... |
| ... | ... ... |
| ... әсерін| |қажеттілігін туғызуы |
| ... | ... ... ... қоюдың |Талап |Несие көлемі |Несие көлемі мен %-ға ... ... ... ... несие|кепіл қою қажет етіледі|
| | ... үшін | |
| | ... қою | |
| | ... | ... ... көрсетілгендей, импорт және техниканың қаржылық
артықшылығы айқын. Құрал-жабдықтың құны 10000 АҚШ ... ... сіз ... ... несие тарту нұсқасымен салыстырғанда 2180 АҚШ ... Егер ... құны көп ... онда ... сомасы да
ұлғаяды. Лизинг қызметнің баламалы банк жүйесі болып ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктер үшін табыс табудың
қосымша көзі болып табылады. Лизингті ... ... ... және
лизинг алушылар арасында қалыптасатын қатынас) ретінде және несиелендіру
(лизинг берушілер мен екінші деңгейдегі банктер, лизинг берушілер мен ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияларының өткен кезең ішіңде жұмысында оның
дамуын ... ... ... ... ... ... ... жаңарту тежеледі.
Жобаларды қарастыру өте байыпты атқару тәртібі және аз емес күшті
талап етеді. Лизингтік мәмілелерді жасау ... ... ... ... және ... ... жөніндегі келісім-шартқа қол қояды.
Сондықтан, лизингтік компания әлі ... және ... ... ... ... ... мүмкін, басқа компанияға сүйену немесе
басқа көздер есебінен ... ... ... алу ... бар.
Бұл жағдайда клиенттен айырылу тәуекелділігін азайту ... ... ... ... ... ... қол ... күшіне ендіру мақсатқа
лайықты болар еді.
Бірқатар мемлекеттік бағдарламалар, мысалы, импорттың орнын басуды,
шағын кәсіпкерлікті дамытуды және т.б. ... ... ... ... ... дамыту қажет, сондықтан лизинг мәселелері бойынша республикадағы
нормативтік-құқықтық базаны ... ... ... сәйкессіздікті жою,
сондай-ақ лизинг туралы заңға халықаралық құқық нормаларына сәйкес ... мен ... ... ... нормативтік-құқықтық актілердегі лизинг түсінігіне көңіл
аударсақ, қарама-қайшылықтың, атап айтқанда ... ... ... бар ... ... ... 2000 ... 5 шілдедегі «Қаржылық
лизинг туралы» заңда, лизиннг – бұл инвестициялық преференциялар таралуы
тиіс. ... 2002 ... 12 ... ... ... ...... алушының негізгі құралды сатып алуы, лизинг ... ... ... ... алушының лизинг құралы сатып алуға, оны лизинг ... ... ... қарамастан, лизингтік төлемдер лизинг алушыға
ұсынылған несие бойынша төлемдер ретінде қарастырылады /19/.
Нәтижесінде әртүрлі салықтық міндеттемелер пайда ... ол ... ... Егер бұл сату-сатып алу болса, онда қосымша құн
салығы төленеді. Егер бұл ... ... онда одан ... (2004 ... ... күшіне енген лизинг жөніндегі заңға ... ... ... және одан әрі ... алушыға беруі үшін үшін лизинг
беруші сырттан әкелінген негізгі құралдары қосымша құн ... ... ... лизинг алушы бағасында қосымша құн салығының болмауы
есбінен тікелей сырттан әкелу кезіні қарағанда, барынша төмен баға ... ... ... негізгі құралдарды лизингке ала алады /32/.
Бүгінде лизинг алушылар негізінен өндірістік құрал-жабдықтарды және
автотранспортты сұратады. Біздің ... ... кең ... ... құралдарына екінші нарықтың дамымауына ... ... осы ... ... ... істейді.
Шетелде лизингтің дамуын мемлекеттік қолдау сүйемелдейді. Ресей
Федерациясында қаржылық лизинг келісім-шартын жасасу ... ... ... ... ... ... ... маңызды көзі,
лизингтік қызметті ынталандыру қызметінің басымдылығының бірі ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдаудың
федералдық қоры (ШКҚФҚ) қатысады. ШКҚФҚ дайындық ... ... ... ынталандыру саласында қонымды мемлекеттік саясат жүргізуді
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бағдарламасына қатысатын лизингтік ... ... ... қаржылық-несиелік мекемелерді, шағын кәсіпкерлікті Ресей
заңдары қоятын талаптарға өндірістің сәйкестігіне ... ... ... ... ... ... компанияларын іріктеуді
жүргізеді. Ресей Федерациясында мемлекеттің қаржыға көптеген федералдық
және аймақтың деңгейіндегі лизингтік ... ... ... ... ... ... көрсету нарығын дамытуды ынталандыра отырып,
мемлекет мәмілелерді сақтандыру бойынша 50% ... ... ... яғни ... ... ... ... сомасының тек жартысын
ғана төлейді, ал ... ... ... ... мемлекеттік
бюджеттен тікелей түседі. Бұндай жағдайда лизингтік нарықтың өсу ... жылы 53%, 2002 жылы 21%) ... оның ... ... ... және ... қолдауға бөлінген қаржы мөлшеріне
тәуелділігіне байланысты болатыны ойландырады. ... ... ... бұл ... 30-35% ... ... ... бюджеттің
қатынастылығын көрсетеді /33/.
ҚР мемлекеттік ... ... ... ... тез ... ... кезде экономиканың барлық саласын, әсіресе
агроөндірістік кешенді мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және салаларда
лизингті дамытудың мемлекеттік бағдарламаларын әзірлеу және енгізу қажет:
а) мемлекеттік бюджеттен қаржының лизинг операцияларын ... ... ... ... ... ... ... Яғни,
егер инвестициялық жоба келешекте экспроттық бағдарланып, әлемдік нарықта
маңызызды роль ойнай алатын болса, мемлекет ... ... ... бір
бөлігін төлеуі тиіс;
ә) лизингті жүзеге асыратын тұлғаларға мемлекеттік қажеттілік үшін
тауар жеткізуге мемлекеттік тапсырыс беру;
б) ... ... ... құқықтық және мүліктік
мүдделерін қорғауды ... ... ... ... ... жетілдіру;
в) лизинг субъектілері үшін салық жеңілдіктеріне ... ... ... ... – бұл ... ... тез дамуына мүмкіндік
туғызған негізгі қаржылық әдіс. Сонымен бірге жеңілдіктер көбірек берілген
сайын, лизинг жылдам дамыған;
г) агроөнеркәсіптік кешенге көмек ... ... ... ... техникасын лизингтік жеткізуді ұйымдастыру;
2. лизингтік қатынастарды ... ... ... ... ... ауыл ... ... ақпараттың маркетингтік жүйесін құру.
Ауыл шаруашылығында тәуекелділіктің жоғары дәрежеде болуымен
алғашқыда ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... Ауыл ... Министірлігі лизинг алушының кепілі ретінде бола
алар еді. Ақпараттық маркетингтік жүйенің көмегімен барлық ауыл ... ... ... ... ... қолдау
жасау және сублизингке беруі керек. Алғашқы уақыттарда бұл ауыл шарыашылық
тауарын өндірушілерін қолдап, «аяғынан тік тұрғызуға» ... ... ... ... қолдау жылдарында өте өзекті. Ауыл шаруашылығының басқа
мемлекеттерден мемлекеттік тәуелсіздігінің ... ... ... ... бұл ... ... ... негізгі көзі, бұл
өзін ғана емес, басқаны да жұмыспен қамтамасыз ... өзін ғана ... да, ... ... ... «асыраушы», ішкі ғана емес
сыртқы нарықты да қамтамасыз етуші ауыл адамдарының негізгі ... ... ... ... ... ... субъектілеріне көмек беру, атап айтқанда:
1. шағын кәсіпкерлік субъектілеріне қазіргі замаңғы құрал-жабдықтар және
технологиялар алуға жәрдем ... ... ... кепілдіктері;
2. технопарктер, лизингтік орталықтар желісін құру жөніндегі шараларды
әзірлеу және жүзеге асыру;
3. техниканы ... ... ҚР ... ... ... орындау тәртібін
жүргізгеннен кейін алынған мүліктерді жеңілдікпен беру.
е) лизингтік қатынастарды дамыту үшін мемлекеттік бюджеттен ... ... ... ... көрсету;
ж) лизинг үдерістерін қолдау жөніндегі мемлекеттік құрылымдар
қалыптастыру;
з) ... ... ... нормативтік-құқықтық базаны
жетілдіру бойынша жұмысты жалғастыру.
Яғни, егер мемлекет ҚР-ғы лизингтік ... одан әрі ... ... болса, онда біздің республикамызда барлық салалар тез
таралар еді, және ҚР әлемдік қоғамдастыққа тез бірегетін еді ... ... ... даму ... ... ... ... топ құру арқылы кең ... ... ... ... қол ... ... Оның мақсаты ақпараттық қамтамасыз ету және
лизинг алушылар мен өндірушілерді көбірек ... ... ... ... жағдайында мемлекеттердің электрондық базасын құру ... ... ... ... ... лизингтік компаниялардың
қызметінің спецификасымен негізделген. Лизингтік бизнесті ... ... ... тарту, тез және сапалы деңгейде қызмет көрсету қажет.
Қызмет көлемінің өсуімен лизингтік компаняларда ... тез ... ... және ... ... кең ... ... қолданыстағы
және әлеуетті лизинг алушыларды іздеу ... ... ... әрбір
лизингтік компания нарықты талдау үшін және статистика үшін көптеген
ақпарат жинақтауы ... Осы ... ... ... талабы болып
табылатын жақсы мұқият ойластырылған және ... ... ... ... ... ... пайдалану кезіндегі бәсекелестік басымдылыққа
қол жеткізу жөніндегі ойды тұжырымдап айтуды ... ... ... ... ... және ... лизингтік
қатынасты сенімді құқықтық қамтамасыз ету болып табылады. Лизингтік ... ... ... ... ... бойынша лизингтік мәмілелер
субъектілерінің ... ... үшін ... және ... ... ... операцияларына қаржылық капитал тартумен қатар,
қолайлы салық шарттары қажет. Қазақстан Республикасында ... ... ... мүмкіндік беруші тұтқалар салықтық, инвестициялық және
амортизациялық преференциялар болып табылады.
Жоғарыда айтылғанды ... ... ... ... ... ... шегерім = сыйақы сомасы.
Сыйақы сомасы = резидент сыйақысы + дербес капиталдың жылдық орташа
сомасы / ... ... ... сомасы * Кп ** резидент еместің
сыйақысы.
ҚР Салық Кодексі лизингтік қызметке байланысты операциялар ... ... ... ... ... лизинг жөніндегі сыйақылар бойынша салық кезеңі үшін
салық төлеушінің резидентке төленетін сыйақы сомасы ... ... ... жылдық сомасының шекті коэфицентті міндеттемелердің
орташа жылдық сомасының қатынасын ... ... ... ... және
салық кезеңінде салық төлеушінің резидент емес ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдар үшін Кп (шекті коэффицент) 7-ге тең, заңды
тұлғалар үшін 4-ке тең.
ҚР Салық Кодексінің 112-бабының 1-2 ... ... ... ... ... ... және ... активтерінің құнын
есептен шығару қарастырылған, яғни аталған бап лизинг ... ... ... ... ... және оны ... ... жүктейді.
Лизинг алушы, 122-баптың 3-тармағына сәйкес, үш және одан да ... және одан әрі ... ... ... ... бойынша
алынған негізгі құралдардың сыйақы сомасына салық салынатын ... ... ... 2% шамасында азайту құқығына ие, ол шын ... ... ... ... ... үшін серпіліс қызметін атқара
алады.
179-баптың 3-8 тармақтарына сүйеніп, лиизнгтік нарықтағы ... ... ... көбірек тартымдылыққа айналуда, ... ... ... ... ... ... келісім-шарттары бойынша,
негізгі құралдарды қаржылық лизингке өткізуден ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
228-баптың 1-тармағы бойынша, қосымша құн салығыанан лизинг ... ... ... ... ... ... ... мүлікті тапсыру,
егер мұндай тапсыру қаржылық лизинг (74-бап) болып табылатын және ... ... ... ретінде мүлік алатын жағдайда босатылады.
234-баптың 1-12 тармақтары қаржылық лизинг ... ... ... тапсыру мақсатында, лизинг берушілер әкелген негізгі
құралдар импорты қосымша құн салығынан босатылады. Лизинг беруші ... ... ... мүліктер үшін қосымша құн салығы бойынша мұндай жеңілдіктер
қарастырылмаған.
241-баптың 3-тармағы есепке пропорционалдық ... ... ... лизингке тапсырумен байланысты айналым бойынша қосымша құн
салығы сомасын есептеу жөніндегі жеке тәсілді қолдануға рұқсат береді /3/.
Салық салу үшін ... ... ... де ... болып
табылады.
Салық заңында лизингте орналасқан нақты мүлікке ... ... ... ... ол өз ... ... алудың басқа түрлерімен салыстырғанда лизингтің экономикалық
тиімділігін айтарлықтай төмендетеді.
ҚР Салық Кодексіне сәйкес ... ... ... ... нормативтік мерзім бойында тепе-тең есептен
шығарылады. Амортизацияның ... ... ... ... 110-бабына
сәйкес бекітіледі. Одан басқа, өндіріске барынша алдыңғы қатарлы құрал-
жабдықтарды ... ... ... кәсіпорынның құрал-жабдықты
пайдаланудың бірінші салық кезеңінің бойында амортизацияның қос ... ... ... есептеу құқығы бар /19/.
Мысалы, Ресейдегі лизингтік қызметтің ... ... ... бірі лизингке тапсырылған құралға үш ... ... ... ... ... ... және лиизнгті мәмлелерге қатысушылар үшін оның
тартымдылығын ... үшін ... ... ... ... немесе
орналасқан мүлікке жеделдетілген ... ... ... қарастыру қажет. Осыған байланысты лизингте орналасқан,
тіркелген активтер бойынша ... ... ... ... ... ... ... енгізудің негізделген қажеттілігі
бар./15/
Лизинг беруші ... ... ... ... ... шетелдік инвестицияға жатады, және тиісінше, аталған қатынастар
«Инвестициялар туралы» заңымен реттеледі. ... ... ... ... қатысты кейбір кепілдіктер бар. Заңның 6-бабында, шетелдік
инвестицияларға он жыл бойы халықаарлық ... және ... ... өзгеруінің күшіне ену нәтижесі болып табылатын
шетелдік инвестордың жағдайы қиындау ... ал ... ... ұзақ ... (он ... көп) ... шарт бойынша ... ... ... егер ... ... ... ... өзара шарттың әрекет ету мерзімінің ... ... ... ... ... ... ... қолдану қарастырылған
/35/.
Кедендік заңда кейбір жеңілдіктер қарастырылған.
ҚР Кеден Кодексінің 181-бабының 1-тармағына ... ҚР ... ... ... ... ... ... құралдарының тізбесін
бекітеді. Жоғарыда көрсетілген тізбегіне кірген лизинг құралдары үшін
уақытша әкелу мерзімдері ... ... ... ... ... ... әкелінеген тауарсыз лизинг келісім-шартының жағдайына сай
бекітіледі.
ҚР Үкіметі бекіткен уақытша әкелінген тауарлар тізбесіне кіргізілген
лизинг құралдары ... бап және ... ... ... ... ... ... құқықтық реттелуін қарастырып, сондай-ақ
мемлекет тарапынан төмендегі кепілдіктер мен жеңілдіктерді атап өту қажет.
Лизингтік ... ... ... ... ... ... қолдау;
– салықтық және инвестициялық преференциялар;
– кедендік жеңілдіктер;
– мүлікті заңсыз алып қоюдан қорғау;
– лизинг құралдарының келісім-шарт жағдайларын ... ... ... ... ... берушінің бір жақты тәртіппен лизинг келісім-шартын бұзу;
– белгілі жағдайларда лизинг берушінің лизинг құралын даусыз талап етуі.
Қазақстандағы лизинг қызметінде ... ... ... жеңілдіктері:
– үш жылдан астам ... және одан әрі ... ... ... қаржылық лизинг бойынша алынған негізгі құралдардың сыйақы
сомасына алынатын салық салу ... ... ... табыстан 2%
шамасында азайту;
– халықаралық лизинг келісім-шарты ... ... ... ... беруден алынатын табыстар төмен көзіне салық салуға жатпайды;
... ... ... ... ... құн салығынан босату;
– ҚР уақытша енгізілген лизинг құралдар ... ... баж ... ... ... ... лизингке алынған мүлік бойынша лизинг алушының өнімінің ... ... ... ... ... берушіні және лизинг келісім-шарты бойынша алынған сыйақылар
бойынша корпоративтік табыс салығын ... ... ... ... ... ... сублизингке үш жылдан астам мерзімге
тапсыру нәтижесінде алынған сыйақыдан босату /36/.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыста жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... Теориялық ережелерді зерттеу, лизинг – бұл инвестициялық ... ... ғана емес және ... ... ... кеңейту
екендігін көрсетті. Лизинг Қазақстандағы салыстырмалы жаңа ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік әлуетті
жаңарту үшін, отандық өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... дамыту қажет. Тиісті заң, салықтық
жеңілдіктер және т.б. тиісті жағдай жасауға баса ... ... ... ... ... ... алу ... Қаржылық лизинг бойынша Қазақстанның Салық және Азаматтық
заңдарына жағымды өзгертулер мен ... ... ... қызмет
көрсету нарығын кеңейту және ... ... ... бірі болып
табылады. Қазіргі таңда Қазақстанда 20 жуық ... ... ... ... 8 ... ... еншілес компаниясы болып табылады,
олардың үлесіне елдегі барлық лизинг көлемінің 51% ... ... ... лизингтік компанияның үлесіне тиесілі. Негізгі капиталға
салынған ... ... ... ... ... 2004 жылы 1,5%
құрады. Лизингтік мәмілерді ... ... ... ... ... несиесі болып табылады, ол ... ... ... 87% ... Мәмілелердің қалған бөлігі
дербес қаржылар ... ... ... ... ... компанияларын өз дербес капиталынан 10% аспайтын мөлшерде
қаржыландыру туралы Ұлттық Банк бекіткен шектеулері барын еске ... ... ... ... ... ... табылады, және көптеген лизингтік
компаниялардың ... ... ... ... мәмілелерді
қаржыландыру мүмкіндігі жоқ. Аталған мәселені шешу шетелдік инвестицияны
тарту жолы арқылы мүмкін болады.
3. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Қырғыстан, Өзбекістан, Тәжікістан) белсенді дами ... ... ... аймақтың лизинг берушілерін қаржыландыру
үшін 30 млн АҚШ доллар мөлшерінде Орталық Азиялық ... ... ... ... Азиядағы жұмыс істеуші лизингтік компаниялардың басым бөлігі
Қазақстанда орналасқан.
4. ... ... ... ... ... ... қосалқы лизингті
дамыту мәселесі болып табылады. «Қаржылық ... ... ... ... ... лизингті қаржылық лизингтің бір түрі ... атап өту ... ... ... лизинг үшін қарастырылған
салық заңдарының нормаларын қолдану, қосалқы лизингке қатысты ... ... және оның ... ... ... төлем есеп-айырысудың қолайлы әдістемесін дамыту
қажет, ол лизинг берушінің және лизинг алушының ... ... ... тиіс, лизингтік төлемінің шамасына және мерзімділігіне ықпал
жасаушы әртүрлі ... ... ... ... алуы ... ... негізгі құрамдастарын өзгерту нұсқалары – лизингтік мүлік құнын
өтеу сомасы, мүліктің төленбеген құнына ... ... ... үшін пайыз, лизинг мәмілелер тараптарының сақтандыру шамалары және
қосымша шығындар.
6. Қазақстандағы лизингтің лизинг алушы үшін ... ... ... жоқ. Оның ... ... ... кезінде кепіл
талап етілмейді. Банктік несиелер бойынша пайыздық ... ... ... пайыздық мөлшерлеме жоғары. Өйткені ... ... ... ... ... лизингке
беру үшін құрал-жабдықтарды сатып ала отырып, банк мөлшерлемесінің үстіне
қосымша маржа орнатуға мәжбүр ... Бұл ... ... үшін қосымша
салықтық жеңілдіктер есебінен тартымды болатынын әлемдік ... ... ... ... үшін және ... ... ... үшін оның
тартымдылығын жоғарлату мақсатында Салық Кодексіне лизингке берілетін және
орналасатын мүлікке жеделдетілген ... ... ... ... ... ... ... тәуекелділігі жоғары дәрежелі операциялар
қатарына жатады. Заң ... ... ... сақтандыруды
міндеттемейді. «Қаржылық лизинг туралы» Заңы лиизнг құралын сақтандыру
мүмкіндіктерін қарастырады. ... ... ... одан ... ... ... қатысушылардың сақтандыру – қосымша салық емес,
тараптардың өзіне алған ... ... ... екенін айқын
үсінуі қажет. Екінші жағынан, сақтандыруға негізделген лизингтік төлемдерді
ұлғайту, лизингтік сызбаны лизинг алушы үшін тартымсыз етеді және ... ... ... ... ... ... тәуекелділігін
сақтандыру таңдауын жасауы тиіс және лизинг алушылардың кең шеңбері бола
отырып жоғары қаржылық және ... ... ... ... өз ... ... тарылтады.
8. Бүкіл аумаққа тұтас алғанда немесе жекелеген аймақтарда және
салаларда ... ... ... бағдарламасын әзірлеу және енгізу
қажет: қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлу,
лизингті жүзеге асырушы тұлғаларға ... ... үшін ... ... ... бөлу, технопарктер және лизингтік орталықтар
желісін құру жөніндегі шаралар әзірлеу және ... ... ... ... ерекшелігіне негізделген мәліметтердің
электрондық базасын құру қажет.
-----------------------
Лизинг алушы
(жалға алушы)
Жабдықтаушы кәсіпорын
немесе ... ... ... компаниясы
Мемлекеттік жергілікті
мекемелер
Қаржыландырушы
(банктік) мекеме
4
7
5
6
9
8
3

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет
Қазақстанда жер ресурстарын тиімді пайдалану стратегиясы85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь