Жаратылыстану дамуының ерекшеліктері

Глоссарий
Жаратылыстанудың даму кезеңдері
Ертедегі грек ғылымының даму кезендері
Атомизм концепциясы
Әлем бейнесін ғылыми тұрғыдан жүйеге келтіру әрекеті. Аристотельдің жаратылыстық ғылыми төңкерісі
Евклид геометриясы
Эллинизм дәуіріндегі ғылымның дамуы
Архимедтің заттар тепе.тендігі туралы ғылымы
Әдебиет
Жаратылыстанудың даму кезеңдері
Жаратылыстануды уақыт дамуына қарай зерттей отырып меңгеру оңайырақ болады. Сонымен ғылымның өткен өміріне сапар шегіп керелік. Қазіргі жаратылыстану жүйесіне Табиғат туралы жаңа ғылымдармен қатар ежелгі грек натурфилософиясы, орта ғасырлардағы жаратылыстану, Жаңа уақыт ғылымы және XX ғасырдың басына дейінгі классикалық жаратылыстану сияқты білімнің тарихи салалары да кіреді. Бұл адамзаттың біздің ғаламшарымыздағы өз ғұмырында ұзақ жылдар бойы жинаған барлық білімдерінің нағыз түпсіз қазынасы. Осы салаларды біз арнайы ғылымдардағы табиғаттың фундаментальдық идеялардың ашылуымен, ал революцияларды - белгілі парадигмалар мен көзқарастардың өзгеруімен байланыстыра отырып қарастырамыз (парадигма — осы күнгі типтік немесе базалық схема, мәселелерді қоя білу мен шешу үлгісі). "Ғылыми революциялар" ішінен "физикадағы ғылыми революцияларды" жеке бөліп қарастыруға болады, себебі олар жаратылыстанудағы кардиналды өзгерістердің негізгі себептері болды.
Бір этаптан басқа этапқа өту және бір революциядан басқаға өту адам ойының триумфальды түрдегі аяқ алысына мүлдем ұқсаған жоқ. Ғылымның магистральды бағытта дамуы көптеген "айналмалы жолдар", "кейін шегіну", "бір орында тұрып қалу" сияқты кезендер арқылы жүріп отырды. Ғылым ол кезде баяу дамыды, бірақ та оның нәтижелері жаратылыстанудағы парадигмалардың ауысуына әкеліп тұрды. Енді осы өткен замандарға қарай сапар шегейік!
Әдебиет

1. С.Д.Фазылов, З.М.Молдахметов, А.М. Ғазалиев. Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциялары, Алматы 2003 ж.
        
        ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ДАМУЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Глоссарий
Жаратылыстанудың даму кезеңдері
Ертедегі грек ғылымының даму кезендері
Атомизм концепциясы
Әлем бейнесін ғылыми тұрғыдан жүйеге келтіру әрекеті. ... ... ... геометриясы
Эллинизм дәуіріндегі ғылымның дамуы
Архимедтің заттар тепе-тендігі туралы ғылымы
Әдебиет
Глоссарий
Галактика – жүздеген ... ... және ... ... мың ... жылдарына тең диаметрлі үлкен жұлдызды жүйелер.
Геоцентризм (лат. gео — Жер) — ... ... ... ... тұр, ал Күн мен ... планеталар (ғаламшарлар) оны айналып жүреді деген
тұрғыдағы концепция.
Гелиоцентризм (грек. һеlіоs - Күн) — Күн ... ... ... ал ... планеталар оны айналып қозғалады тұрғысындағы
концепция.
Бірінші ... ... ... - ... жүйе ... ... ... (б.э.д. 287-212) — ертедегі Грецияның механика заңдарын жұмыс
істейтін машиналар құрылмасында іске асыруға ... ... ... ... ... ... салмақ ортасы туралы ілім,
денелердің жүзуі және басқалар).
Архимед заңы - "Сұйыққа батырылған ... дене ... ... тең кері ... күш әсер етеді».
Иллинизм дәуірі - Александр Македонскийдің жеңістерінен кейін грек
мәдениеті мен ғылымының осы империяның барлық ... ... ... ... Д. - ... ... қызу ... доминикандық монах.
Католик шіркеушілері шіркеуге қарсы дін ... ... ... ... ... үшін отқа жағып жіберді.
Галилейдің салыстырмалы принципі - "Жабық жүйенің ішінде ... ... ... жүйенің тыныштықта немесе бірқалыпты
және тік сызықты қозғалыста екендігін ... ... ... даму ... ... ... қарай зерттей отырып меңгеру оңайырақ
болады. ... ... ... ... ... ... керелік. Қазіргі
жаратылыстану жүйесіне Табиғат туралы жаңа ғылымдармен қатар ежелгі грек
натурфилософиясы, орта ... ... Жаңа ... ... және
XX ғасырдың басына дейінгі классикалық жаратылыстану сияқты білімнің тарихи
салалары да кіреді. Бұл адамзаттың біздің ғаламшарымыздағы өз ... ... бойы ... ... ... ... түпсіз қазынасы. Осы
салаларды біз арнайы ғылымдардағы табиғаттың ... ... ал ... - ... парадигмалар мен көзқарастардың
өзгеруімен байланыстыра отырып қарастырамыз (парадигма — осы күнгі типтік
немесе базалық ... ... қоя білу мен шешу ... ... ... "физикадағы ғылыми революцияларды" жеке ... ... ... олар ... ... ... себептері болды.
Бір этаптан басқа этапқа өту және бір ... ... өту ... ... ... аяқ ... мүлдем ұқсаған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... шегіну",
"бір орында тұрып қалу" сияқты кезендер арқылы жүріп отырды. Ғылым ол кезде
баяу дамыды, бірақ та оның ... ... ... ... тұрды. Енді осы өткен замандарға қарай сапар шегейік!
Ертедегі грек ғылымының даму кезендері
Ең ерте заманғы ғылымдарға ... пен ... ... ... геометрияны және медицинаны жатқызамыз. Осы бағыттағы үлкен
табыстар ... ... мен Ерте ... ... да ... Айта кету ... ... сол кезде жеке ғылым түрінде болған жоқ, олар философтік-
діндік ойдың бір бөлімі ... ... ... ... көмегінсіз-ақ түсіну және түсіндіру әрекеті
алғаш рет ежелгі ... ... ... ... тууы шын мәнінде
б.з.д. VII-VI ғасырларда Ежелгі Грецияда басталды. Бұл ғылым натурфилософия
(латынның natura - ... деп ... ал сол ... ... ... әрі ... болды. Мұнда бірінші ғылыми мекемелер: ... ... ... ... мұражай пайда бодды.
Ертедегі грек ғылымы біртұтас ... ... ... ... еді. Сол ... әрі ... әрі ... әрі астроном, әрі тарихшы деп
айтуға болатын. Грек философтары ... ... ... ... жинақтап, оларға анықтама беріп, немесе олардың санын ... ... жоқ, олар ... ... бір ... ... олардың
арасындағы байланысты іздеп, логикалық түрде жаңа білімдер жасады.
Ертезаман ... тек қана ... ... ... ... да жүйелі
тәжірибелерге сүйенбей-ақ қоршаған әлемді түгел қамтып түсіндіруге тырысты.
Дәл осы Грецияда бірнеше рет ... ... ... мен оның
дамуы туралы идеялар ұсынылды. Мысалы, данышпандар Фалестің ... ... ... ... 610-547), Гераклиттің (б.э.д. ҮІ-Ү ғ.),
Анаксагордың (б.э.д. 500-428) ілімдерінде Әлемнің біртұтастығы мен ... бір ... ... ... ... ... ауадан (Анаксимен),
апейроннан (Анаксимандр)) пайда болуы ... ... ... ... мен ... ... көптеген жетістіктер
Пифагордың (б.э.д. 582-500) және оның ... ... жеке ... ретінде дамуы Гиппократтың (б.э.д. 460-370)
есімімен байланысты, ол оған ғылыми статус әкеліп, оны әр түрлі ... ... ... ... ... өте көп және әр ... еңбектерінің негізгі тезисі - медицина әр ... ... ... ... ... түрде сипаттау негізінде дамуы керек.
Сол заманның аса үлкен данышпаны Аристотель (б.э.д. IV ғ.) ... ... ... ... сол ... ... ... деректерді біріктіріп, грек ғылымының жеткен биік
жетістіктерін көрсетті.
Атомизм концепциясы
Античтік атомистика - материяның ... ... ... біздің
эрамызға дейінгі VI-V ғ. Ертедегі Грецияда пайда болған материалистік ... ... ... құрушылардың бірі ертезаманғы ұлы
данышпандардың бірі ... ... 460-370) ... ... тек бос ... ... тұрады деп тұжырым жасады. Античтік атомизм себептің қатаң
үстемдігін мойындап, табиғаттағы барлық заттардың ... ... әр ... ... ... ертедегі атомистиканың
негізін салушылардың бірі Левкипптің (б.э.д. 500-400) оқушысы еді. ... ... ... ең ... ... (түбірі), олар еш бөлінбейді және
олардың ішкі құрылысы жоқ деді. Олар ... ... ... ... ... мәні мынада:
1. Атомдар мен таза кеңістіктен басқа ештеңе де жоқ.
2. Атомдар саны жағынан шексіз жөне ... ... ... әр ... ... ... ... шықпайды.
4. Ештеңе де кездейсоқ болмайды, тек қана белгілі бір негізге және
қажеттілікке байланысты болады.
5. ... ... ... ... ... ... қалыбының және ретінің айырмашылығына байланысты болады.
Демокрит ілімін дамыта отырып, Эпикур (б.з.д. 341-270) ... ... ... ... ... және ... түсіндірмекші болады. Егер Демокрит пен Эпикурдың барлық
пікірлерін жинақтап ... ... ... ... ... олардың
еңбектерінен атомдық және молекулярлық-кинетикалық ... ... ... ... гректік атомшылардың ілімі бізге Лукрецийдің (б.э.д.
99-56) әйгілі "Заттар табиғаты туралы" поэмасы арқылы жетті.
Әлем бейнесін ғылыми тұрғыдан жүйеге ... ... ... ... ... ... ... жинақталу шамасына қарай оларды жүйеге
келтіру міндеті өзекті бола түсті. Бұл ... көне ... ... ... ... ... Аристотель (б.з.д. 384-322) жүзеге
асырды. Аристотель ... ... ... ... ... ... Ол ... болып жаратылыстанудың ғылым ретінде негізін салды,
көптеген жеке ... ... ... жол ... ... көлемі, маңыздылығы әр түрлі көптеген еңбектер жазып қалдырды.
Олардың ішінде оның мына еңбектерін атап ... ... ... ... ... "Метафизика", "Жануарлар тарихы", "Жануарлар
құрам бөліктері", "Жануарлардың ... ... ... ... және т.б. Осы ... ол ... ... және
терең білімділігін көрсетеді. Солардың бірі "Физикада" ол материя мен
қозғалыс туралы, ... пен ... ... пен ... өмірдегі
себеп-салдарлар туралы мәселелерді қарастырды.
Өзінің "Аспан туралы" деген еңбегінде ол Жердің ... ... емес (сол ... ... сәйкес), дөңгелек шар екендігіне екі
салмақты дәлел келтіреді.
Біріншіден, Аристотель айдың ... Жер Ай мен ... ... ... ... Жер Айға ылғи да ... көлеңке түсіреді,
ал бұл жағдай егер Жер шар ... ... ғана ... ... өз саяхаттарының тәжірибесінен гректер Поляр жұлдызының
аспанда оңтүстік аймақтарда, солтүстіктегіге ... ... ... ... ... ... полюсте бақылаушының дәл
төбесінде тұрды. Ал ... ... ол ... ... ... ... болып көрінеді. Поляр жұлдызының осылай орналасуынан бұл
көріністің Мысыр мен Грециядағы ... біле ... ... ... ... ... Рас, бұл ұзындық біршама артық болып
шыққан ... екі есе), ... ... сол уақыт үшін бұл үлкен ғылыми
жаңалық еді.
Аристотель Жер қозғалмайды деп жорамалдап, ал Күн, Ай, ғаламшарлар мен
жұлдыздар оны ... ... ... ... ... деп ... ... тұжырымдар ғылымда Галилей кезеңіне дейін өз
күшінде болып ... ... ... ... жер саласы жөнінде емес,
бүкіл Дүние, ғарыш аймағы ... ... ... Дәл осы ... ... құрылысының жаңа бейнесі туды, бұл адамдарды қоршаған
әлем туралы ескі үйреншікті түсініктердің бәрін бұзды.
Бұл білімдердің сол ... өмір ... ... ... ... ... ... ойшылдарға жасаған ықпалының күшін тек қана
төңкеріспен - әлем құрылысына ... ... ... ғана ... ... ... негіздеріндегі мұндай "төңкерістер" ғылым әлемінде –
жаратылыстық-ғылыми төңкеріс деп аталады.
Әрбір ғаламдық жаратылыстық-ғылыми төңкеріс ылғи да дәл ... (ең ... ... - ... теориясының жасалуы). Таза
астрономиялық мәселелерді шеше отырып, ғалымдар қазіргі ғылымның ... ... ... жоқ екенін айқын ұғына бастайды. Әрі
қарай әлем туралы және ... ... ... орын ... ... ... қайта құру басталады. Жаратылыстық-ғылыми төңкеріс
түбірінен қайта қаралып өзгерген, барлық әлем туралы жаңа ... жаңа ... ... ... ... іс ... ... жетсе)
аяқталады.
Астрономияны, космология мен физиканы түбегейлі өзгерткен бірінші
жаратылыстық-ғылыми төнкерістің басты қорытындысы - б.з.д. Анаксимандр ... ... ... ... ... ... дәйекті ілімнің
жасалуы болды. Бұл ғылыми ... ... деп атау өте ... өту Жер мен ... ... ... ... жолындағы
алғашқы және өте қиын қадам болды. Аспанның жергілікті ... ... ... ... сферасы көрінбейтін ұқсас жарты сферамен бүтін
аспан сферасына дейін толықтырылды. Барлық аспандық сфералық ... ... онда ... ... орын алып ... ... Жердің өзі де
сфералық (шар тәрізді) деп ... ... Сол ... ғалымдарына, бұл
моделге сәйкес, жердің ... ... ... ... ... жоғары қарап" жүретін адамдардың өмір сүретіңдігін
қиыңдықпен мойындауларына тура келді! Иә, ... ... ... ... ... ... "басымен тұрады" екен ғой.
Қазіргі жер серіктері мен Жерді айнала "дағдылы" космостық ұшулар
заманында ғана "Таңданарлық не бар? Жер — шар. Бл ... ... емес пе?" деп ... ... ... ... көз алдыңызға
елестетіп көріңіздер, олардың түсінігі бойынша - Жер жайпақ, ол үш ... ... Сол ... ғалымдарына Әлемнің құрылысы туралы ескі
ұғымдарды бұзу, тіпті басымен ... ... көз ... ... өте ... ... ... ғаламшарымыздың шар тәріздес екендігі туралы идеяны
қабылдау ... - Жер ... ... алғашқы саяхаттар мен ұлы
географиялық жаңалықтар дәуірінде - тек XV және XVI ... ... ... ... ... ... Грециямен саяхатымызды әрі қарай жалғастырайық.
Табиғат туралы жалпы білімнің ішінен ең бірінші болып жеке даму ... ... ... ... эрамызға дейінгі IV ғ. соңында сол кездегі
математика ғылымының жетістіктері Гректің ұлы данышпаны ... ... ... ... ... Бұл шығарманы қазір баршамызға белгілі
мектеп геометриясының негіздері деп атауға болады. Оның ... ... ... Аристотель және басқалары, геометрияны ... үшін ... кеп ... ... ... болады, бірақ бұлардың бәрі де жеке
үзінділер еді. Геометрияның бірыңғай қисынды сызбасын ... ... ... рет ... ... ... бірегей туындысында тек
Евклид қана бере ... ... ... ... ... ... он ... құрайды. "Бастаудың" алғашқы бес кітабы жазықтыктың геометриясына
арналған.
Бірінші кітапта анықтамалар, ... мен ... ... Осы
постулаттардың ішінде кейіннен әлемге танымал болған, өзгертуге тырысқан
кезде евклидтік емес ... алып ... ... ... ... да бар ... ... ғылыми жетістіктерімен төңкеріс жасаған
көптеген ғалымдардың ғылыми қызметіне ... ... ... өте
үлкен. Н. Коперник Евклидтің томын ешқашан қолынан ... ... де оның ... ... ... ... Ал Исаак Ньютон
Евклидтің үлгісімен өзінің күрделі еңбегін "Бастаулар" деп атады. ... ... де ... Ол ... ... "Біз Ежелгі Грецияны
батыс ғылымының ... ... ... Онда ... геометриясы –
ойлаудың ғажайып туындысы, жасалды... Жасында осы туындыға қайран ... ... ... үшін ... ... ... дамуы
Александр Македонскийдің жеңістерінен кейін грек мәдениеті мен ғылымы
осы империяның ... ... ... ... Осы ... ... ... атайды. Эллинизм кезеңіндегі ең алғашқы мектептердің ... ... 341-270) ... жатады. Ол философияны үш бөлікке бөлді: ... және ... ... ... пен ... ... ... ары
қарай дамытты. Оның ілімі бойынша атомдар салмағы мен түрлері жағынан бір
бірінен айырмашылығы бар, ... әр ... ... 332 ... ... ... ... ол эллинизм дәуірінің
негізгі ғылыми орталығына айналды. Осы қалада ... ... ... ... ... ... зерттеулерге қажетті инструменттер
жиналды. Мұражайға бүкіл грек әдебиеті, Египет пен керші елдер әдебиеттері
жинақталған үлкен кітапхана қосылды.
Бұл кітапханада ... ... ... ... қамтитын 11.7 мың
кітаптар болды.
Осы эллинизм кезеңінде ... жеке ... ... ... мен география ғылымдарының фундаменттерінің негізгі элементтері
қаланды. Дегенмен де эллинизмдік ғылым таза теориялық ... ... ... ... жеке ... шығуы — жаратылыстану ғылымының
эллинизм дәуіріндегі даму кезеңіне сәйкес келеді. Бұл астрономия ... ... ... бір ... түсе бастағанының және эмпирикалық
өлшеу әдістерінің даму барысының ... Осы ... Жер ... ... ... ... ... орны мен қозғалысы қайта
тексеріліп анықталды және ... ... ... ... ... үлкен астрономы Аристарх Самосский (б.э.д. III ғ.)
Жер мен Айдың ара қашықтығын анықтады және ... жаңа ... ... ... ... ... Оның ... бойынша Әлемнің ортасында
Күн тұр, ал оның айналасында Жер мен басқа планеталар орналасқан. Осы батыл
теориясы үшін ол ... ... ... Оның осы ... көп ғасырлардан
кейін Коперниктің жұмысында қолдау тауып дамыды.
Эллинизмнің екінші бір ... ... ... II ғ.) Күн ... ... қашықтығын үнемі өзгертіп отыратындығын байқады. Осы қарама-
қайшылықты жою үшін ол ... ... ... Бұл ... бойынша
аспан денелерінің дөңгелек орбиталарының ортасы Жердің ортасымен ... ... бұл ... барлық байқалатын аспан денелерінің қозғалысына
толық сәйкес келе ... ... ... ... ... ... ... бір көрнекті ғалымы Архимед (б.з.д. 287-212)
болады. Бұл механика зандарын жұмыс ... ... ... ... талпынған математикалық физиканың алғашқы өкілі ... ... ... ортасы туралы ілім, денелердің жүзуі және басқалар). Қазіргі
кезде Архимед заңы жалпыға ... ... ... Бұл заң ... туралы" шығармасында баяндалған, мұнда ол қисынды пікірлер жолымен
мынадай тұжырымға келеді: ... ... ... дене ... ... тең кері ... күш әсер етеді". Одан әрі Архимед
сфералық және параболалық сегменттер қалыптас жүзуші ... ... ... Архимед жасаған қорытындыларды XIX ... мен ... ... және дамытты. Ол салған
гидростатика негіздері ... ... ... ... ... ... қалай таңданбасқа және ол туралы бізге жеткен
аңыз ... ... ... Бір ... Архимедтің Мысыр патшасы
Птолемей үшін жасалған ауыр кемені қолдың бір қимылымен суға түсіргендігі
туралы баяндалады. Ол мұны ... ... ... ... еді. Басқа бір
аңызда айтылғандай, иінтіректі ойлап тауып, өзін ... ... ол: ... ... ... ... ... мен Жерді аудара
аламын!" — ... Ал ... ... ... де белгілі шығар. Ванна
қабылдап, денелердің су бетінде ... тұру ... ... ... Архимедтің басына кенеттен итергіш күш туралы тамаша идея келеді.
Жалаңаш Архимед ваннадан атып тұрып ... Мен ... ... ... атып ... Көне ... осы ... еске сақтап, Архимедтің
ұрпақтары оның қазіргі кезде ... ... ашу ... ... ... ... ... арқылы алып жүреді.
Әдебиет
1. С.Д.Фазылов, З.М.Молдахметов, А.М. Ғазалиев. Қазіргі заманғы
жаратылыстану концепциялары, Алматы 2003 ж.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Герберт спенсер (1820-1903 ж.ж.)6 бет
Пихология гылымының қалыптасуы мен дамуы25 бет
Ғылымның негізгі ерекшеліктері 5 бет
Іріңді жара қоздырғыштары қатысында сорбенттің эфференттік белсенділігін зерттеу33 бет
Іш ағзаларының жарақатары7 бет
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Арбитраждық шешімнің жарамсыздығы6 бет
Аса қауіпті жарақат18 бет
Асқазан мен он екі елі ішектің ойық жара ауруы12 бет
Ат әбзелдері, ер тұрмандар, қару-жарақтар46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь