Өнегелі елдің өнерпаздары

ӨНЕГЕЛІ ЕЛДІҢ ӨНЕРПАЗДАРЫ
Ақын апамен кездесу
Өрнегі елге, көрнегі ерге үлгі өнер мерекесі
Көзі ашылған бір бұлақ
Тәушен
ТОСЫННАН ТАНЫЛҒАН ТАЛАНТ
АСЫЛДЫ ТОТ БАСПАЙДЫ
ЖЫР БӘЙГЕСІНІҢ ЖЕҢІМПАЗДАРЫ
ЖЕТПІСІНДЕ ТӘУШЕН АПА ''ВОЛГА'' МІНДІ
АЙТЫСТА АШЫЛҒАН АҚ БҰЛАҚ
''ТӘУШЕНДІ МАҚТАУ АЗ, ТӘУШЕНМЕН МАҚТАНА БІЛУ КЕРЕК''
Ж Ұ Л Д Ы З
ЖАСЫМДА ШЫҒА АЛМАДЫМ ЖАСҚАНШАҚТАП
Қашанда өнегелі елдің өнерпаздары көп. Өнерпаз қауым өнегелі елден шығады. Өнерпаз ел сауықшы болатыны белгілі. Мысалға Абай ауылын атауға әбден болады. Ол ауылдан, әсіресе ақындар көп шыққан Абай, Көкбай, Ақылбай, Шәкәрім тағы да басқалардың дәстүрін Мұхтар Әуезов жалғастырып, аты әлемге әйгілі ұлы жазушы болды.
Мен қазіргі Қызылқұм ауданын тек экономикасы өсіп, өркендеген ел ғана емес, сонымен қатар мәдениеті өскен өнерге бай өнегелі ел деген болар едім. Атақты ғалым Әл-Фараби туып өскен жерді мекендеген ел өнерсіз болмауға тиіс.
Мен Қызылқұм ауданында екі жыл қызмет істедім. Сол мерзімнің ішінде екі нәрсеге көзім жетті. Бірі- қызылқұмдықтар еңбек сүйгіш, екінші жағынан өнерпаз ел. Сол жылдары ауданның негізгі байлығы - қаракөл саулықтарынан аудан бойынша 128 -129 (әр жүз саулыққа) қозы алынып жүрді. Ал 1965 жылы аудан бойынша әр жүз саулыққа 145 -тен қозы алынды. Кейбір совхоздар, фермалар бұдан да жоғары көрсеткішке ие болды. 150-180 -ге дейін қозы алған шопандар жүздеп саналатын.
''Овцевод'' совхозының шопаны Ілияс Қыдырбаев мал бағудың шебері еді. ''Шәуілдіір'' совхозынан Сақ Өтетілеуов. ''Темір'' совхозынан Туғанбай Бердібаев 100 салықтан 170-180 қозы алып, аман өсіріп жүрді. Осы аталған үш шопанда кейіннен Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды. Айтпай мен Хәлелдің атағы тек ауданға, облыс емес, республикаға мәлім болған еді. Олардың тәжірибесінің үйрену үшін республиканың түпкір-түпкірінен көптеген шопандар, басшылар келіп жататын. 1964 жылдың көктемінде Айтбай Мұсаевтің тәжірибесі жайында республика бойынша аудандық комсомол комитеттерінің 1-ші секретарьларының семинар-жиналысы өтті. Семинарды сол кездегі Қазақстан ЛКСМ Орталық Комитетінің бірінші секретары Ө.Жәнібеков басқарды.
Өнершіл, сауықшыл демекші, аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі Көмекбай Мұсаевтің өзі домбыраның құлағында ойнайтын, неше түрлі куй-әндерді құйқылжыта домбыраға қосып айтатын өнерлі жігіт. Аудан территориясының тім үлкендігіне шаруашылықпен шаруашылықтың араларының қашықтығына қарамастан, аудан өнерпаздарының басын біріктіріп, ойын-сауық ұйымдастыруға қәбілеті күшті еді. Ауданда өтетін үлкен жиындардан кейін (конференция, малшылар жиналысы) Мұсаев ұйымдастырған концертті көріп, жұрт бір демалып қалар еді. Бұл концертке неше түрлі ән шырқалатын, күй тартылатын, би биленетін.
        
        ӨНЕГЕЛІ   ЕЛДІҢ  ӨНЕРПАЗДАРЫ
Қашанда өнегелі елдің өнерпаздары көп. Өнерпаз қауым өнегелі елден
шығады. Өнерпаз ел ... ... ... Мысалға Абай ауылын атауға
әбден болады. Ол ауылдан, әсіресе ақындар көп шыққан Абай, Көкбай, ... тағы да ... ... Мұхтар Әуезов жалғастырып, аты әлемге
әйгілі ұлы жазушы болды.
Мен ... ... ... тек ... ... ... ел ... сонымен қатар мәдениеті өскен өнерге бай өнегелі ел деген ... ... ... ... туып өскен жерді мекендеген ел өнерсіз болмауға
тиіс.
Мен Қызылқұм ауданында екі жыл ... ... Сол ... ішінде екі
нәрсеге көзім жетті. Бірі- қызылқұмдықтар еңбек ... ... ... ел. Сол ... ... ... байлығы - қаракөл саулықтарынан
аудан бойынша 128 -129 (әр жүз саулыққа) қозы алынып жүрді. Ал 1965 ... ... әр жүз ... 145 -тен қозы алынды. Кейбір совхоздар,
фермалар бұдан да жоғары көрсеткішке ие болды. 150-180 -ге ... қозы ... ... ... ... шопаны Ілияс Қыдырбаев мал бағудың шебері
еді. ''Шәуілдіір'' ... Сақ ... ... совхозынан Туғанбай
Бердібаев 100 салықтан 170-180 қозы алып, аман ... ... Осы ... ... ... ... ... Ері атағына ие ... ... ... ... тек ауданға, облыс емес, республикаға мәлім ... ... ... ... үшін ... түпкір-түпкірінен көптеген
шопандар, басшылар келіп жататын. 1964 жылдың көктемінде Айтбай ... ... ... ... ... ... комитеттерінің 1-ші
секретарьларының семинар-жиналысы өтті. Семинарды сол кездегі ... ... ... ... ... ... ... сауықшыл демекші, аудандық мәдениет бөлімінің ... ... өзі ... ... ойнайтын, неше түрлі куй-
әндерді құйқылжыта домбыраға ... ... ... ... Аудан
территориясының тім үлкендігіне шаруашылықпен шаруашылықтың араларының
қашықтығына қарамастан, аудан өнерпаздарының басын ... ... ... ... еді. ... ... үлкен жиындардан кейін
(конференция, малшылар жиналысы) Мұсаев ұйымдастырған ... ... ... ... ... еді. Бұл концертке неше түрлі ән ... ... би ... Қазақ әндері ғана емес, орыс , өзбек, қырғыз
өлеңдері айтылатын. ... ... ... ... ... көргеннен кейін ''Мынылар профессианал артисттерден артық
болмаса, титтей де кем ... деп ... ... еді. Аудан өнерпаздарының
өскел биігін анықтаған бір жайытты айытқым келеді. 1964 ... ... ... мен ... Қазақстандағы он күндігіне қатысқан
қайраткерлердің бір тобы Қызылқұмға келді. ... ... ... ... Сартаков, көрнекті атаға Долматовский бар еді. Бас аяғы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның бір
топ әдебиет және өнер қайраткерлері, өлкелік партия комитетінің ... ... ... ... комитеті председателінің орынбасары Е. Қасенов
бар еді. Олардың келетіні бізге 5-6 күн бұрын ... ... ... алу керек екендігін ақылдасып алып, жұмысқа
кірісіп де кетті. Қонақтар бізге Кентау қаласы жағынан келетін ... ... ... ... ... ... ... жағынан
да, мәдениеті жағынан да ауданның алдыңғы совхоздарының ... ... ... ... ... мол, беделді азамат. Партия
комитетінің секретары Н.Әзімханов та салмақты, сабырлы, шындалған қызметкер
еді. Қонақтарды ... ... ... станция жағынан қарсы алатын
болдық. Қазақтың ұлттық киімін киіп, ... ... бар, ... ... ... он шақты қыз бен он шақты жігіт шығатын болды. Олардың
атқа мінгізіп, киіндіріп, бірнеше рет ... ... ... ... мен ... ... да ... алдынан шығатын болды.
Ш.Ерманов еңбекшылар колоннасының алдында жүріп, нан-тұз ұсынатын ... ... ... ... ... жүр. ... 40, ... аспау керек деп ұйғарды.
Осы кезде Е.Доматовскийдің ''Небесное соседство'' деген ... ... ... ... ''Жолы болғыш жігіттің жеңгесі шығар
алдынан'' дегендей Ш.Қалдаяқов ''Темір'' совхозына демалысқа келіп қапты.
Біз ... ... ... ... орысша өленіне қазақша музыка
жаздырдық. Дайын болғанда өзіміз тыңдадық. ... ... Өзі ... ... Енді тек ... ... орындаушы ғана керек. Уақыт тығыз.
Орындаушыны табу керек. Көмекбай оны тапты да. Денелі ... ... ... ... ... ... биік әрі ... Қәзір аты-жөні есімнен шығыпты.
Сол жігіт өлеңді орындауға дайындала берді.
Бәріміз қонақтарды күтетін жерге барып тұрдық. ... ... ... ... -ақ, ... ... олардың алдынан шықты.
Қонақтар машинасын тоқтатты. Қарсы алушылар аттан түсіп, оларға атқа ... ... ... ... атқа ... ... алып, сабылып жүріп
кетті. Ал кейбіреулері ердің басынан ұстап алып ... алып ... ... ... Қонақтардың алдынан Ш.Ерманов бастаған ... ... алып ... ... ... кешін бастадық. Москвадан келген қонақ он
алты кісі екен, өтініштері бойынша бәріне де сөз ... Әр ... ... ... сөйлеген жоқ. Олардан кейні Асқар Тоқмағанбетов сөйледі.
Кездесудің соңынан концерт болды. Сымбатта да ... ... ... жігіт
Доматовскийдің ''Небесное соседство'' деге орысша өленің қазақ әніне қосып
орындағанда ... ... ... жым-жырт . Тек сымбатты жігіттің шырқатып аспанда та айтқан биік
дауысы, ... үні ... ... алған. Мен қандай ләззат алды екен ... ... ... ... кеткені байқалды. Сонан кейін қос
жанарынан мөлтілдеп жас ақты. Аққан жасын орамалмен сүртіп қояды. ... жөні бар еді. Кеше ... ... 5-6 күн ... ... ... ... қазақ ауылының композиторы музыкаға түсіріп, оны қатардағы шофер
жігіт профессиональ ... кем ... ... ... кім де боса ... ... ... қалып, ренжіген атақты ақын шаршағаны баслып,
мәмірежай болып ... ... ... ... ... зал ... болып, ду
қол шапалақталып кетті. Доматовскиий орнынан жас жігіттей ұшып тұрып, өлең
айтқан жігітті ... ... ... Сол ... ... ... қысқа концерт
өте тамаша өтті. Орыс достарымызға қатты ... ... ... ... қонақтарды қабылдау болды.
Өзінің сөйлеген сөзінде Сартаков ... ... Біз ұлт ... ... ... ... өркендеп
өскенің білетін едік. Ал, осында Қазақстанға келгелі бері соның
куәсі де болып ... ... ... бүгін көргендеріміз біздің
ойлағанымыздан асып түсті. Кеше ғана ... орыс ... ... ... әніне қосылып айтылады деп ... ... Осы ... ғана детальдің өзі қазақ халқының мәдениетінің қалай ... ... ... достастығының қалыптасып
кеткенінің куәсі болады,- деді.
Мен бұл жәйтті айтып отырғанда өнер тек қана ... ... ғана ... ... отырған жоқ, әрине. Қызылқұмдықтар өнерін ... тиек ... ... мәні де бар. Ол ... - ақ лаулап жанған өнер жалынын
бүгіндері Қызылқұмның қос бұлбұлы Әселхан мен ... әрі ... ... ... облыс абройын биікке шарықтата түсті.
Әселханды мен теледидардағы көрсетіліп ... ... ... арқылы
білемін. Көрген сайын маған ол тағы бір қырынан ашылатын сияқты. ... ... ... ... ... аты ... Ол ... ол
жас шығар, мектепте оқып жүрген шағы болар.
Әселхан ... ... ... Өлеңге қосып айтатын мақамы құлаққа жайлы,
жылы естіледі, тыңдарманды ығыр етпейді, қайта-қайта ести бергісі ... ... ... ... ... ... кетіріп тұрған сөздер
жоқ. Ол асықпай ән шырқағанда оның көмейіне ... ... ... ... ''мен мұндалап'' тұратын сияқты.
Тәушен кеш көрінді, ауыл ішінде ... ... ... жеткен сары
қымыздай қайнап шықты. Шыға салып жұртты ... ... ... ... ... жоқ, бәрі маржандай тізіліп өз орыныда
тұр. Айтысып отырып лағып кетушілік, қарсыласына нақты ... ... ... ... ... ал ... ол кездеспейді. Суырып салып,
табан астында шығарған өлеңдерін бейне бір қалыптан шыққан қайыс ... ... ... не қиып тастайтын, не қыршып ... ... жоқ, ... ... ... Енді не ... екен, қарсыласының
айтқан кейде қисынды, кейде ... ... не деп ... ... екен деп
тыңдармандар оның жауабын ынтыға ... ... ... шыққан жарық
жұлдыздай жарқ ете қалған тұлға.
Өкініштісі сол, біз Тәушенді кеш таныдық. Кішіпейіл адам ... ... ... ... түсе бергісі келмеді, ал топтан озатын жүйрікті
уағында көріп, ... ... ... ... кеш ... ... ... білейік, баптауын табайық, атақты
ақындармен айтыстырып, атағын шығарайық. Әрине, Тәушен атаққұмар адам емес,
бірақ әр солдаттың ... ... ... ... оған да кең ... керек.
Қалай да бұл екі бұлбұлдың өлеңдері жазылып алынып, басбадан басылып
шығуы керек. Бұлардың және де ... ... ... ... ... керек. Қазір Шәуілдір мектебінде, аудан орталығындағы Мәдениет
сарайында жастарға арналған түрлі ... бар ... ... ... ... де бар екен. Оларда сабақты Әселхан мен Қаныбек Сарыбаев
жүргізетін сияқты.
Қаныбек демекші, бірде Шымкентте жазушылардың ... ... ... ... талқыланып жатты. Маған біреуі бір жапырақ қағаз берді.
Онда былай деп жазылған өлең бар ... ... ... ... бір ... қыспағында.
Бес ай бойы есепке алмаған соң
Келдім сізді бетіме ұстадым ... ... ... оңға,
Әлгі бастық жоғалтты есін сонда…
Сізден қайыр тимесе, құдай ақы,
Қалар еді-ау шашылып көшім жолда.
Содан бастап мен сізді ер ... ... зер ... ... ... ... ... жел-самалын!
Үзіліс кезінде келіп, қолымды алып, өзін таныстырған қара торы ... ... ... Жеке ... ... өлеңін рұқсатсыз көпшілікке жария
еткенім үшін Қаныбек маған кешірім жасар, ренжімес. Мен бұл ... ... үшін ... ... ... айту үшін ... келтіріп отырмын.
Әділеттілікті аңсаған ақын, іздегенін тез тапқан соң жүрегі жарыла
қуанған екен. Бұл ... ақын ... ... ... ... ... ... үн қосып отырғандай.
Қаныбек танымал ақын. Оның ''Тұнғыш кітап'', ''Отырар оттары'', ''Елім
менің-өленім'', '' Жүріп келе ... ... ... атты ... ... мәлім.
Ал Қаныбек сонымен бірге айтыскер ақын. Айтыс ... ... ... ... топтың ішінде жүрмесе де, доданың қақ ортасында ... ... тағы да ... ... ... болар еді. Бір
жақсысы олар көкп саладан көрініп, көрікті іс ... ... ... ... ... ... саңлақтарының өнерін дамытып, өркендете
береді, жалғастыра береді деген сенім зор.
Әбжаппар Жылқышиев, СССР Жазушылар одағының мүшесі. ... ... ... ... ... ... ... Тәушен Әбуова Москвада
өткен халықаралық фольклорға қатысып қайтты. Біз ақынға жолығып, сапары
жайлы ... ... ... ол. ... ... бұл қалада боламын деп
ойлаған емеспін. Москваға баратынымды естігенде ... ... ... мен үкіметтің өнер адамдарына деген құрметін жүргіммен сезіндім.
Самолеттен түскеннен астаналықтардың құрметіне бөлендім.
Жайлы ... ... те, ... не ... бәрі де дайын екен. Түрлі
ұлт өкілдерімен туыстастай араласып кеттік. Фестиваль сахнасына Қытай Халық
Республикасынан келген ... ... ... Мына ... ескерткіші, -деп Т.Әбуова омырауына тағылған ерттеулі ат
жетектеген адам бейнеленген белгіні ... ... ... жерлерің көрген шығарсыздар?
-Әрине. Астананы көруді Қызыл ... ... ... ... ... ''Россия'' театры, космонавтар музейін көрдік. Ал,
биіктігі 583 ... ... ... отырғанда астана алақанында
тұрғандай болады. Екі ... ... ... ... ... көптеген
көрікті жерлерін көрдік, астана жұршылығының ілтипатына риза болдық.
Фестивальға Қазақстаннан Гурьев облысынан бишілер тобы, Арал қаласынан
семьялық ансамбль, Шымкент облысының ... жұн ... ... иіру,
арқан есу, киіз басу, алаша, кілем тоқу, саз сырнайды ойнау, ақындар
айтысы, той ... ... ... ... ... ... Омаровпен
сөз сайсына түстім. Сонда айтқандарым есімде:
Халқым берген өнерге ... ... ... ... ... ... Қазақстан өлкесінен,
Ыстық сәлем әкелдім Москваға!
Бір қуаныш билеген жүрегімді,
Жасасын, ризамын бұл өмірге!
Бір анадан ... ... ... деп ... ... деп жүрек толғанысымды білдірдім.
Астана жұршылығы Отырар саз ... ... ... Кендебай
Қарабдаловтың өнеріне де риза болды.
Халықаралық фольклорлық ... ... ... ... Т.Әбуова Москваға барып қайтқан сапары жайлы тартымды әңгімеледі.
Астана ... жыр ... ... ... тілшіміз)
Өрнегі елге, көрнегі ерге үлгі өнер мерекесі
Бүгінгі таңдағы ел мерейі асып, ... ... ... ... көгерген осынау бақытты заманда, әділетті қоғамда Ұлы ... ... 70 ... торқалы тойын атап өтудің ерекше
сипаты бар. Бүкіл совет халқы ... ... ... ... де ... ... дамуына еркіндік пен теңдіктің арайлы таңын әкелген
ұлыстың ұлы ... ... ... ... Ол үшін ... ... колективтері, өндіріс озаттары, шаруашылық шамшырақтары,
үлгілі мәдениет-ағарту қызметкерлері еселенген жігер -қайрат танытуда. ... ... ... ... ... қабылдап, лайықты той
шашуы үшін табыс тасқынын тасытуда.
Ұлы ... ... ... ... елін ... қанаудың темір
құрсауынан босатып қана қоймай, оның ... ... ... ... ашты. Пролетариаттың ұлы көсемі В.И Ленин еңбекші халық ... ... ... білді, оған әр уақытта жанашырлық жасап отырды. Ол Совет
өкіметінің алғашқы жылдарында -ақ: ''Егер ... ... ... ... ... тап халықтың өзінде, оның творчествосында
бағаламаса, Совет өкметі еңбекші халықтың творчестволық ... мен ... ... ерекше мән береді, оларды дамыту ісін қолға алып, дұрыс
жолға қояды'', - ... ... ... бірге социалистік мәдениетті
өркендеу ісінде халық творчествосының алатын орны зор ... атап ... ... жуырдағы облыстық ақындар айтысының да халық творчествосы
өнерпаздарының Ұлы Октябрь социалистік 70 ... ... ... ... ... өтуі өте жарасты -ақ. Өйткені, қазақтың ақындар
айтысын аудандарда, оқу орындарында, облыстарда, республикада өткізілуі ... ... ... ... ... Шымкент қаласындағы Ж.Шанин атындағы
облыстық драма театры үйінде ... ... ... айтысы сөзіміздің
куәсі.бұл өнер сайысына қатысушылар да Ұлы ... ұлан ... ... ... ... ұлы ... ... ерлікке
толы жемістерін, Отанымыздың ынтымақ-жарастығын, туысқан ... ... ... ... мол ... жырлады. Еңбек адамдарын партия
нұсқауларын, сьезд шешімдерін жүзеге асыруға шақырды, халық игілігі ... адал ... ... үндеді. Аудандардағы, қалалардағы, совхоздар
мен колхоздардағы, ... ... ... ел ... ... ... ... қосты. Әсіресе, Ұлы ... ... тойы ... ... ... ... ақындар айтысын бірінші болып ... ... ... қол ... ... ... ... сыйлаған Октябрь!
-деп тебірене толғаса, ал Ленин ауданынан келген байырғы ақын Өмірсерік
Қалдыбаев:
-Жетпіс жас құтты болсын, Ұлы Октябрь,
Шырқалсын жаңа ... ... ... ... ... ... Ұлы Октябрь,
Асулар жатыр алда асқаралы,
-деп ақ тілегін ... ... ... өзге де өнер ... әншілер, термешілер осы тақырып
ауқымында көп шығармалар орындады.
Екі күнге созылған ақындар айтысын түркістандық ... ... ... Мұхтар Құралов бастағаны газетте бұдан бұрын хабарланған болатын.
Түркістан қаласында Мәдениет үйінің ... ... ... ... ... облыстық айтысқы екінші рет қатысып отырса, ал Киров
аудандық Мәдениет бөлімінің автоклуб меңгерушісі ... ... өлең ... ... ... еді. ... алғашқы сөз қағысудан -ақ олардың
бір кездегі ... ... ... ... ... Алма -кезек
жауаптасып, бірін-бірі тақымдаған сайын екуіндегі облыстық, республикалық
айтыстарда тектен-тек ... ... ... ... ... түстік.
Әбдікәрімнің де, Мұхтардың да суырып салмалығы салған ... ... ... Олар әдепкі қарқында -ақ тез ұстасып, айтыс-тартысына
төселгендік ... ... ... әзіл мен ашшы сын ... ... ... келіп, аңысын алуға алғыр Құрал:
-Көрем де қуанамын шат күніңді,
Әбдікәрім, менімен қосшы үнінді
Айтысам деп сонымен осы ... ... еді ... деп ... ... отызы- ақ бұлау алып,
Жүріпсің құр бекерге салақтап ... кеп ... ... ... екен ... ... алақтап -ай,-деп тұтқиылдан тиісе кетті. ... ... ... ... ... тілге тиек етті. Әрине, мұның бәрі
дәлелді кінә. Сөйте тұрған мен оның қарсыласы тірелген тұйықтан жол тауып
ғана ... ... ... оның өзін сөзбен бастырмалатты:
-Шамырқанған мінезің теңіз болды,
Мақтанғаның әйтеуір семіз ... ... ... ... ма,
Айтарың тек бұқа мен өгіз болды,- деп алып, Киров ауданындағы бірқатар
оқылықтарға ... ... деп сірә ... ... ... ... ... ССР 40 жылдық'' совхозында,
Орын алған кемшілікті жоймадың ба?
Бригадир: Сейдазимов, Ниязовтың,
Қай өнеге жүр екен ойларында?
Үш ... ... ... еккізбей-ақ қоймадың ба?
Оңайлықпен өсе берер Мұхтар жоқ. Түркістан ауданындағы ауыз ... ішкі ... ... ... отыз оқушы санын, тағы басқа
келеңсіз жәйіттерді Әбдікәрімнің алдына тосады. ... ... ... ол ... ... ... ... айтты, халықтың атынан
сөйлеп, қалың ... көз ... ... Олар ... де ... қол шапалақтатып, айтыс ағынына үйіре тартып алды. Осы жолы ... ... айыр ... жез таңдай, қаусырма жақ, дүр ақын, қиадағы
қылт еткенді қалт жібермей ... ... ... ... ... деп қызылқұмдық
Тәушен апайды айтар едік. ''Балтакөл'' совхозында жұмысшы боп, ... ... ... ауыз әдебиеті дәстүрі ... ... ... өскен.
Өлеңдерінің көркемдік күші жоғары, поэтикалық тілі бай, маржандай ... ... мен ... ... эпитет, метофоралар қиналыссыз еркін
құялады. Сөйтіп, осы өнер мерекесі кезінде алғаш рет ... сөз ... ... ... ... ... ... жарқылдай келді. Туа
бітті табиғи ақындық болмысымен айтыс құмар қауымды бірден-ақ ... ... ... ... айтыс өнерімізге тағы бір жаңа ақ -перен ақын
келгеніне көз жетті. Қысқасы аталмыш ... ең ... ... ... жоқ, ... ... ның ... аренасына шығуы дей аламыз.
Бөгендік ақын Тұрғанбай Егізбаевпен айтысқан ол ә ... -ақ ... ... ... шыққан таза, мінсіз, асыл сөздерді мөлдірете
тізді.
-Қиыннан қиысады өлең деген,
Өлең десе әркім -ақ елең деген.
Табиғаттың сыйлаған бір ... ... ... жоқ төмендеген.
Сөйлей берсем, ақыным сөз келеді,
Бір сөзімнен, бір сөзім тең келеді,-деп қарсыласын ықтыра ... ... ... деп ... ұмытпенен,
Жеңілем деп несіне күдіктенем.
Шал десем шалғайымнан шалынарсың,
Дұрыс шығар одан да жігіт деген,-деп нәзік иронияға ... ... ... ... Мен де ... ... ... оқып көрдім өнеріңді.
Үстеме баға қойып кәуап сатып,
Ұмытпа мыңдап ақша жегеніңді,
Осындай тоқшылықта құнығардай,
Бөгендіктің пейіліне не көрінді?!
Бұдан ... ... ... ... де ... ... сөздері
таңдайынды қақтырмасқа қоймайды. Образдылық пен суреткерліктің ... ... ... ... ... ''Көп ... бір анадан туғандаймыз,
Бір кеудеге көп жүрек сыйғандаймыз''
Немесе:
- ''Мақтайсың ба, қайтесін Бөгеніңді,
Толтырдың ба малыңа ... ... ... ... ... "Әжептеуір беделді кісі екенсіз,
Әйтпесе ауыздықсыз шайнар едім'',
Және:
- ''Ала шопақ піспеген дарбыздай боп'',
сосын:
- ... ... ... ... ... сау барыңыз'',
-деген жыр жолдары оның екіталай жерде ... ... ... ... ... ... таңбалап тұр. Тек қана оған айтар
жалғыз ... ... ... келесі айтыстарда қарсыласының және өз
совхозының, ауданының, облысының, экономикалық-әлеуметтік жетістіктері мен
кемістіктерін жете ... алса ... ол ... ... ... күдік-күмән тудырмайтын секілді.
Созақтық Қазыбек Мыңжанов пен Шардаралық Уәли Исақовтың ... ... ... ... шығарған жоқ. Ақындықты жазба поэзиядан
бастаған Қазыбектің шумақтары ... ... ... аударса, Уәли
орнықты жауап, батыл шарпысуымен ерекшеленді. ... ... ... ... бұлдап сатасыңдар, жыланбалықтарың басқа ... ... ... ... '' тиісулеріне'' шардаралық ақын ... ... ... ... де оның ... ... жұмысшылар комитеті
председателі үйінен боса ішіпсің, мен болсам ұрар едім маңдайыңнан'' деген
кінәләсуы ұтқырлыққа да, мәдениеттілікке жата ... хақ. ... ... ... ... екі ... да реніштен басқа ештеңе
әпермейді.
Бұдан ... ... ... айтыстарға қатысқан сарыағаштық
Тұрғынбай Күнтуғанов пен Ленин ауданының ақыны Сейтқасым ... ... ... ... ... бүйір қыздырарлық бола қоймады. Бәлкім мұнда
айтысқа бірінші рет қатысып отырған ... ... ... ... ... ... да кәдік. Тоғыз ауыз сөздің тобықтай түйіні, екі ақынның сөз
бәйгесі қарама-қарсы екі ... ... ... ұқсап кеткендей әсер
келтірді. Өздерін-өздері көбірек мақтап, қарсы жақтың ... ... ... ... бұл ... теке-тірес қайшыласу мен
оқыстан қойылған сұраққа табан асты жауап беру ... ... ... аз ... Ал ... ... нақ осында.
Түркістандық Нағашыбек Шегебаев пен ... ... ... ... ... пен ... Заман Жанысбаевтың,
келестік Марияш Есмұратова мен алғабастық Өмірбек Тұраровтың ... ... ... ... Рас, ... көп ... айтыс додасына
тусауын алғаш кесуші ... ... олар өз ... шалымдығын арттыра береді ... ... Олар ... ... ой, ... ... ден қойғаны абзал. Әрине,
мұнда келестік мұғалім қыз Марияштың алғабастық Өмірбекпен сүре ... ... ... ... сайысуы өлең бәйгесінің тартымдылығын біршама
қыздырғанын атап өткен ... ... ... пен ... Абай ... ... ... тілеулес жұртшылықты бейтарап ... жоқ. ... ... дауысымен өзіне үйіріп, сосын беу-беулеген иірімді
қайырыммен дүркін-дүркін сілкіндіріп отырса, Абай өз ойын ... айта ... ... ... ... пен ... ... сүйсінтті. Сөйте тұрғанмен осымен екінші мәрте айтысқа түскен
Балабектің өлең ұйқасымдарына әлі де болса салдыр-салақтау ... ... мен ... ... ... ... ұлқар -жұлқарлығы бар екен. Әсілі
мұндай көзжұмбайлық ... ... ... ... ... бөлімінің автоклуб меңгерушісі, Қазақ ССР -нің
еңбек ... ... ... ... ... ... ... Қалдыбаев пен созақтық Насыр ... ... ... әр алуан дәрежеде қызықтырып, еліктіріп, неше қилы күйлерге
салып отырды. Әсіресе алпыс төрт жастағы ... ... ... ... ұрымталдығы, мінезге ұстамдылығы, уәжге шалымдылығы, әзіл -қалжыңға
қайымдылығы, жауаптасуға пайымдылығы көрермендер ризашылығын иеленді. Бірде
ол ... ... ... ... күрестің әлі пәрменді жүргізілмей
отырғанын шенесе, ізбе-із халық ... ... ... реформасын
жүзеге асыруды өз дәрежесінде атқара алмай келе жатқанын сынайды.
-Биылғы алты жасар ... ... отыр ... ойын ... ... ... тәуір баспана да сала алмадың.
Білмеймін жалқаулық па, салғырттық па,
Әйтпесе келмей жүрме шамаларың?
Арнаулы білімі жоқ мұғалімдер,
Ауданда тоқсан алты адам ... осың ... бола ма ... айтсаң кейбіреулер түнереді,
Есітсе бұған әркім күлер еді,
Құлаған институттан ... ... қып ... - ... газет қызметкері, ақын Қаныбек Сарыбаев соңғы жылдары
өлеңді қолма -қол ... ... де ... ... ... ... ... қатысты. Өткен облыстық ақындар айтысының жүлдегері де
атанды. Ал оның қарсыласы түлкібастық ... ... ... ... те
импровизациялық қәбілеті тәп-тәуір, орайы келгенде орайда ... сөз ... ... бар ... Әдепте ақындар айтыс үстінде қарсыласын тоқтату
үшін ауыр шындықтарды іркелместен айта береді. Мұнда ... ... ... ... ед одақтық,
Экранда сыналған.
Тығылып ішіп қорықта,
''РОВД'' мың бастығы,
Хабарсыз екен бүгінгі
Араққа қарсы ұраннан.
Бір сағаттық сол хабар,
Тек шындықтан құралған.
Айтысу ... не ... ... ... табанды нық тірер басқада көп фактілерді тоғытқан Қаныбектің
мұндай сын семсеріне төтеп берер қалқан ... да еді. ... ... Тұрар ақсақал қызылқұмдық ақынның жасы үлкенді ... деп ... ... ... деп ... ... ... сөздермен
ұғымдырды. Осы мысалдан-ақ ... ... ... ... ... ... ... ақындар айтысы -сынның, сын болғанда
әлеуметтік-экономикалық күрделі ... ... ... ... ... ... ... кез-келген саласындағы жоспарлардың ... ... ... пен ... ... пен ... түп -тамырымен қиылуға тиісті кертартпа әдеттер айтыс ақындарының
негізгі қазынасы. Осы ... ... ... бөгендік саңлақ ақын Көпбай
Омаров пен келестік Қалдыбек Әліқұловтың сөз қақтығысуындағы жеке бастың
өткен ... ... ... әлеуметтік мәнін едәуір ... екі ... да, ... ... ... уәжден ұтылмайты, сөзге
жүйрік, мінге қырағылығы облыс, қалаберді ... ... ... Бар екен 'Коммунада'' сауын сыир,
Солыңқы ішін тартқан шықпай бүйір.
Иіріп бір ... ... ... жоқ ... ... ... ... бізден қайтып озасыңдар,
Жаңаны жатырқамай көз ашыңдар.
Қолында сүт сауатын ''дойка'' тұрып,
Емшекті екі қолмен созасыңдар'',-деп Келес шаруашылықтар сынар ... ... Көз ... ... ... ... ғана осылайша әр
тараптан қозғамақ. Тіпті мұнда мал шаруашылығын интенсивтендіру прблемасы
тұр. Егер ... бар ... ... қажетке пайдаланылмаса, онда мал
шаруашылығын механикаландыру ... ... ... жөнінде не сөз
болмақ?!
Ұлы Октябрь революциасына дейінгі қыз бен айтыстарында әйел ... ... ... әйелдері басындағы ауыр жағдай мал бергеннің ... ... ... өз ... бара ... ... Ал ... дәуіріндегі қыз бен жігіт айтыстарыныңқырыбы-еңбек
майданындағы жандардың қажырлы қимылдары, бүгінгі ... ... ... Яғни олар бұрынғы қара сбастың мұңын шаққан ... ... ... ... саласында салмағы бар азаматтарға айналды.
Республикалық айтыстардың ... ... ... Ендібаев пен
қызылқұмдық Әселхан Қалыбекованың өлең-сөз сайысында ел мен жұрт ... ... ... жыр ... ... ... ... базына
білдірісіп, достық рәуіштегі ескертпелерін ортаға салды. Сөйте тұрғанмен
Камалдың өлеңдерінде факты қою да, ... жағы ... ... жатты.
Оның бұдан былайғы кездері өлең ұйқасымын жетілдіруге, поэтикалық дәрежесін
арттыруға айрықша ... ... жөн. ... өлеңдері көркемдік жағынан
шымыр да ... бола тұра ... ... ... мол ... шектеп алды.
Айтыс сияқты қалайым жұрт алдында өтетін өнер ... ... өз ... бар. ... ... айтса, қалпы айтпайды'' деген
сөзге ешкім шек келтірмес. Бұл жолы сол халықтың қалағаны ... ... ... мен ... жаңа ... ... апа ... Әсілі, қабілет-
қарымы қарайлас, терезесі теңдес жүйрік ақындар айтысқанда нағыз көркем ... ... ... келмек. Көпшілік қалауы бойынша сахнаға қайта шыққан
Көпбай мен Тәушен апаның еркін айтысы өз ... тағы да ... ... ой, ұтқыр әзіл, әдемі назымен сексен түрлі тәтті күй кештірді.
Жюри мүшелері айтыс қорытындысын шығарып, қызылқұмдық Тәушен Әбуова ... ... ... ... жүлделі сыйлықтар тапсырды. Бірінші жүлдені
шардаралық Камал Ендібаевқа берді. ... ... ... ... мен ... ... ... үшінші жүлдегерге кировтік
Мұхтар Құралов, созақтық Насыр Жарымбетов, ... Абай ... ... ... ... өзге ... да тиісті жүлделер сыйлықтар
тапсырылды.
Екі күн бойы ... лық ... ... ... ... ... ... бишілер, күйшілер, тағы да ... зор үлес ... ... режиссер - қоюшысы, театрландырылған
бұхаралық көріністер режиссерлары Бүкілодақтық байқауының лауреаты Серік
Елеусізов осынша мол ... ... ... ... ... ... ... Оразқожа бекахметов және оның екі ұлы Өтеген
мен Бауыржан, мақтаралдық әнші Абдолла Сейдешев, ... ... ... ... ... кировтік әнші Мейірбек Бекбаев,
алғабастық термеші Гүлсім ... ... ... ... ... ... термешілер Қарсыбай Ақтаев, Бибігүл Кеңесбекова тағы да
басқа көптеген өнерпаздар айрықша ... ... ... ... келестік
қарт термеші Піртай Есеновтың сырнаймен толқыта шырқаған термелері, әндері
жұртшылықтың ыстық ықыласын ... Екі жылы кем ... ... ... ... ... арасында жүруі, олардан қалыспай
көпшілікке өнер көрсетуі қалай ... да ... -ақ тұр. ... ... ... өенр ... көрікті сән-салтанат қосты.
Айтыс сахнасын көркемдеуші театрдың бас суретшісі Қ.Жұмағұловтың салған
пейзаж суреттері де көркем. Бірақ ортада екі ... ғана ... ... ... ... ... екі жанында айтыс ақындары, қыз -
жігіттер отырса, әлде қайда тартымды көрінер ... осы ... ... ... ... бір -екі ... ... Біріншіден, айтыс кезінде театрдың үстіңгі фойесінде совет
дәуіріндегі оңтүстік айтыс ақындарының көрмесі ... тиіс еді. ... ... ... ... Содан кейін программаны жасағанда
оңтүстік ақындарының әндері мен термелері ... ... мән ... Бұл да жете ескерілмеген.
Айтыс үстінде талай дәлелді, бұлтартпас сындар айтылды. Бірақ, амал
нешік олар өз ... ... ... ... ... аталмыш айтысқа
небәрі үш-төрт аудан мен қалалық партия комитеттерінің ... ... ... болатын айтысқа қалалық, аудандық, партия, совет
органдарының басшылары міндетті ... ... ... болатын ақындар айтысы демекші, осы айтыстың өзін екі ... рет ... әрі ... үш ... бір рет ұйымдастырып отырса, ... та, ... те ұтар еді. ... айтыс сайысы неғұрлым жиірек
болса, оның даму ... ... ... ... мейлінше төселе
түсуіне қолайлы ... ... Мұны ... ақындар мен
пікірлескенімізде құлшына қуаттады. Ендеше, тамыры терең, ... ... ... ... ... барынша жандандыру-ең асыл парыздарымыздың
бірі.
Сөзімізді қорыта келгенде, екі күн ... пен ... ойын мен ... ... ақындар айтысы көпке дейін жұрт тамсана айтып жүретіндей
мазмұнды өтті. Жергілікті партия, ... және ... ... және ... ұйымдары айтыс, терме, ән, күй, би, басқа да көркем
өнерпаздар өнерінің ... ... ... күшейте беруі керек.
Төрегелді Байтасов, ''Оңтүстік
Қазақстанның'' арнаулы тілшісі.
Көзі ашылған бір бұлақ
Мақпал түн. Төңірекке ... ... ... ... айналаны
көректендіріп -ақ тұр. Көңіліне қуаныш әкелер музыка үні жан ... ... ... ... айтылған мөп-мөлдір пікірлер қалқып
тұрғандай! Ой жарастығы мен той қуанышы ұмытылмас жарасым тапқан. ... ... ... селт етпей тыңдады. Сөздері қандай ойлы да ... ... ... жас ... жақсылық ниет білдірген аналық мейірім ғой
бұл.көп тілегін, ақ тілеулі ата-ана ойын жеткізген әуен аса отты ... ... еді. Ән ... ... ... еркін дем
алып, сатырлата қол соғып, алғыс пен бірге ... ... ... ... ... ... бір адам жоқ. Өлең сөздерін ... өзі. ... ... ... ... ... құрағына,
Қуанады әркім -ақ шырағына.
Адал болсаң, келінжан ақыл-есті,
Ата - енең де өзіңнің ұнауыңда,-деп ... өлең ... ... әрі
көркем өрнектеліп, жас келінді жаңа жұртқа ... ... адал ... ... мәні терең еді. Тағы да алғыс! Жарайсың , ... ... ... ... өрге баса ... ... пен той- ... бөлінген кезі жоқ. Ол ән айтуды
өте жастай бастаған. Алғашқы әнді орындап, тыңдаушыдан құрмет көргенде оның
жасы онға ... еді. Ол ... ... ... ... ... мектепті бітірген жас қыз ''Қоғам'' колхозындағы орталау мектепте
оқуын жалғастырып жүргендеде құрбыларын әннен тарықтырмайтын. Құйма құлақ
шәкірт бір ... әнін ... ... айта ... Жас ... ... ... талантта ерте байқалды. Он төрт жасында алғашқы өлең жолдарын
қағазға түсірді…
-Менің дүниеге келген жерім ауданымыздағы ''СССР -дің 60 ... ... ... ... ... аса ... өзінде әкем Жорабек пен шешем Нұрхан ән салып, көңіл көтеруге
уақыт та табатын, көршілерімізді де ... ... ... өнері
маған да әсер етіп, мектептегі ... ... ... ән
салдым. Тақпақтар орындай бастадым. Өскен ортаның ... де мол ... дәл ... ... оның ... қорғандардың, көне
құрылыстардың, арықтардың тарихы менің жас қиялыма әсер ететін. Ұстаздармыз
ел ... жер ... ... ... құмарта тыңдап, халық әнедерінде
жастық жігермен барынша ... ... ... ... Ән ... ... қос ... сияқты еді, олар ылғи да менің көңілімді шарықтатып
ойымды өсіріп, талаптандырып тұратын. Бірақ өмір өз ... ... ... ... соң ойын анға ... дегендей, жұмыс көбейді. Әйтсе де ... өлең ... бір елі де ... ... ... ... мал ... кездерде де онаша да ән шырқап, ойларымды қағазға түсіріп жүрдім.
Биылғы май айының соңғы кезінде өткен ... ... ... ... ... да ... Ақын ана дәуір ұлылығы, халықтар
достығы ... айта ... ... бір ... туғандаймыз,
Бір кеудеге көп жүрек сыйғандаймыз.
Ынтымақ біріктірген Компартия,
Бәріміз бір арнаға құйғандаймыз.-деп ағынан жарылды.
Ал Тәушеннің әріптесінің ... ... ... Мұнадай енжарлыққа
шыдамаған Тәушен:
Әріптес ақынбысың, жыраумысың,
Өлеңге қатты тиген тұмаумысын.
Халқымау мұны қалай әкелдіңдер,
Жарай ма айтысуға мынау кісің?-дей келіп, оның бойындағы ... ... ... Ойын еркін айтты, көркем айытты және әдептен озған жоқ.
Тәушен-сегіз ұл-қыз ... ... ... ана. ... ... оқу ... ... отыр. Ұзақ жыл шаруашылықта малшы, жұмысшы
болып еңбек еткен ол сөзді ең ... қару деп ... ... жасы елуден
асқан Тәушеннен асқақ ойлардың, таза да көркем сөздердің мол ... ... ... ... ... ... совхозы, Қызылқұм ауданы.
Тәушен
Ел болған соң той болады. Ал Тәушен сонау бала ... бері ... той ... ... ылғи өлең ... ... ... ән мен өлеңіне жұртың бәре құмар, ынтық екенін тым ерте сезді. Бірақ
амал не, жетінші кластан соң ... ... ошақ ... қала ... бес жасында Серікбай есімді жігітпен бас қосып, отау тікті. Тату-
тәтті, ыңтымақты семья атанып, қатарларының алды болды. Бірақ жаңа орта ... ән ... тиым ... ... ... Ұзақ жылдар осы заңды
бұза алмай күн кешкен. Сол кездерде Тәушеннің отауы Сырдария ... ... ... Ұлы өзеннің жиегін қала тораңғыл көмкеретін. Одан
шыға бере құмға ... ... ... ... ... Бұл жер екі ... ортасы еді. Сенбі күндері көрші ауылдағы ... ... ән ... ... Ал ... әр сенбіні Тәушен меркедегідей
асыға күтетін. Өйткені, жас келін ... ... күні ... қап ... ... маңайына жақындайтын. Сосын бірер сағат әуелете ән салып,
шерін босататын. Үлкендер есте ... ... ... ... көз ... ... ... өзбектің әндерін араластыра шырқайтын.
Ата-енені сыйлау, құрметтеу-жақсы. Бірақ ''Дәстүрдің озығы бар, ... ... ... ... боп түскен оратның өнерге тосырқай қарауы оның
жолын бөгей берді. Бір ... той ... ... өлең айтқанын естісе,
дымып қалдырмай сөгетін, қожанасыр-қайнағасының қылығы-ай, десеңші! Сол
күндер еске ... ... да, ... де ... Ал ол ... бір ауыз
уәж айтпай екі көзіне ерік беретін. Бұл әлде ... ... ... ... мен ... Кейде ''Ей сіңлілерім, орынды жерде өжет, тәукелшіл
болыңдар! Маған ұқсап ізгіліктің, үлкенді сыйлаудың жолы осы екен ... ... ... келеді. Дегенмен өкін ... ... су, ... ыдыс ... ... ... ... әңгімені басынан бастайықшы….
***
Біреулер ақын дейді көтермелеп,
Біреулер жүрген шығар ''есер ме '' деп.
Ақын десе кей кезде иланамын,
Кейде ... ... ... ме ... ... кейде ''Осы мен
шынымен ақынмын ба?'' ... ... ... ... ... ... ... құбылыс кейбір жақсы мен жайсаңдардың да басын көп қатырғанын ол
білмейтін.Және оған ... да ... ... ... ... шын ақын шындықты бүркемейді. Халық алдында ащы
ақиқатты қасқайып тұрып ... ... ... ... ой дер ... ... ... арна алып, жарық дүниеге шықпасада азаптайды. Шыға
қалса"өлең шіркін-өсекші" сырды жалпақ жұртқа жайып ... Оны ... ... ... ... ... де жүрегіне
жазылмас-жара салып кезден жас, көмейден сөз болып ағылған жағдай мен ... ... ... он жеті ... ... еді. Содан мұның
маңдайына жазылғаны-Башар ... аға, ... ... іні. Ол ... да
шүкіршілік ететін. Бірақ тағдыр бұл дегенде талай-талай құбылды. 1973 жылы
1984 жылы інісі өмір ... ұшып ... ... ... ... ... тиді. Бір жыл бес ай бойы қайғыдан қара шәлі жамылды. Әзіл-күлкі көңіл
тоқтықта екен. Сері ... ... селт ... ... бармады ''Тас
түскен жеріне ауыр'' деген ғой, сол бір шерлі ... ... ... жуамын тостағымды,
Жақтың тағдыр кеудемді от жалынды.
Он алтыдан қарайып соққыға ерген,
Қалай енді ... ... ... күйге-
Омырауымнан үзіліп түсті алтын түйме.
Асқарым жас жаным,
Сен кеткен соң тұман болды ... басы жоқ, аяғы жоқ ... ... ... ... сала ... әуенге сала беретін. Бірақ
жыламағанмен өлген жоқ, жоқтамағанмен ... жоқ. ... ... ... ... күн ... ... көрді - қуанды, ұлын көрді -жұбанды. ... ет, шыли ... ... деп ... ... тауқыметті
иығынан сілкіп тастады. Қанатын ... тағы да ... ... белге арманға толы жүректен ынтыға қарады. Оның ішкі ... тап осы жылы ... ... ... - 1986 жылдың басы болатын.
Алғашқы айтыс
Өмір де бір ескен жел ғой. Осы бір үміт пен күдік кезек қинаған ... де май ... үш жыл ... ... ... ... соң ... үкілі домбыра
алып, алғаш рет айтыскер ақын ... көп ... ... ... ... ... еді. ... ''Балтакөл'', ''Ақтөбе'' совхоздары
өзара социалистік жарысқа түскен болатын. Шайқым-ет дайындаушы ... ... ... ... бір отырыстан шыққан сыйайы бар. Алғашқы
сәттен-ақ амандық-саулық жоқ, ''өзіңдей жаман әйелді ... ... ... деп бастады. Кейін ''Не деген жүрек жұтқан ... ... қай ... ... ... қырылып жатыр. Жақында
директорың орнынан ''ұшады''. Осы ... ... ... айтсам өзіңді
менсінбей отырмын-кінәлісің. Байың бар ма?'' деген сияқты ... деп ... мен ... ... ... ... ... боратты. ''Арыс''
совхозы клубына лық толған жас -кәрі оның сахналық мынау қоқан-лоққысына у-
шу ... ... ... Бірақ Тәушен абыржып саспады, сабырлы
бастады. Ойлары қорғасындай ... тілі ащы ... ... ... ... тиген ''тұмаумысың''?
Кей ақын ''ақын'' десең ақиланып,
Қоятындай біреудің басын жарып.
Орныменен сөзінді айта ... ... отыр ... ақыл ... директорым,
Неменеге сен байқұс дедектедің?
Адыраңдап айпыр-ай қайдан келдің,
Өлең -жырға осы сен керек пе дің?!
Бір сөзін де ... ... бар ... ... ... жайын бар ма
Бойдақ болсам басы бос, не демексің,
Айтатындай бір ... ойын бар ... ... ''ақыным'', қайтер едің,
Мінгізетін дап -дайын тайын бар ма!- дегенге қарсыласы тоқтамай тағы да
әлдене айтпақшы болғанын байқаған соң:
…Қайдан ... бұл, өзі ... ... үй алыс ... көпшілікке қараған.
''Удың басын у қайтарады'' деген халық даналығы бар. Дөреккі сұраққа
анайы жауап ... Бұл ... ... ... ... ... тым анайылық
бел алғаның сезіп ренжіді. Дегенмен, Шайқым жер шұқылап, ... ... ... ... ерді ... ... ... емес пе? ''Қанша деген мен
бөрікті…. Жөн сөзге тоқтағаныңа рахмет'' деп іштей алғыс айтып бұл орнынан
тұра берген…
ТОСЫННАН ТАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... шумақты іштей жиі қайталайтын Тәушен көңілге
түйгенін, адамдардың көзге ... оғаш ... ерсі ... ... ... ... жыр қалыпқа құйып ... ... ... ... Және тура осы ... ... риза болмаушылық қасиеті, талап
қойғыштығы оны өнер ... ... биік ... ... ... ... ... ауданға, сосын астанаға алып бара жатты. Аудан
аралық жыр ... ... ... Көпбай Омаровпен айтысса
облысаралық айтыстарда Семейлік ... ... ... ... айтысып жүлде алды.
Тәушен ''мінезі ауыр, аз сөйлеп, көп ... ... ... ... ... деп ... ... ''мінезім өте жеңіл'' деп есептейтін,
сырластарына ''сөйлемей, айтыспай отырайыншы'' деп өзін ... ... ... қарай араласып кеткенін сезбей қалатынын айтып, ''мұң'' шағатын.
Бірде мынадай да қызық болған. Бір ... ... ... ... көп ... оған тек жауап -хат алумен жүреді екен.
Екіншісі болса тойға шашуға қой атағанмен кейін ''қызулықпен атаппын''
деп ... және ... тас ... ... соны ... музейге өткіздім.
Астында менің атым жазулы тұр'' деп ... Осы ... ... ... ... ''Тәушенді өйтіп те, бүйтіп те жеңдім'' деп көбірек бөсетінін
естисің. Бір жолы, ыңғайы келгенде ... ... ... ... да, ... да,
Өнерсіз сені құдай жан қылған ба?
Не пайда, бір басылмай бара ... ... ... - ... ... бар ма ... таң ... мазақ етсе таң қаласың.
Қу тасқа жерден шыққан малданасың,
Тас іздеп мен емеспін сандалатын!
Сөзіңе рет келіп уәж айтсам,
Айғырдай шапқа түрткен шамданасың…
Партия ... ... ... ие ... де ... қой үшін ... жылу сұра,
Намысы бар дейді ғой бөріктінің - дейді.
Осы бір қиыннан қиыстырылған шешен шумақтардың негізі Тәушен бойындағы
алғыр ой, өткір мінез, ... ... нәр ... ... Онда ... де тым ... берген жөн емес -ау…
Кейде ол ''Сіңлілерім, мен сияқты емес, жас шақта өжет болыңдар'' ... жар ... ... да, ... ... кейбір жастардың намысшылдықты,
өжеттікті көркөкіректікке, мейрімсіздікке айналдырып жіберетінін байқады.
Шынында да семьяның сүттей ұйыған ... ... ... жүрегіне жара
салып, атақ-абыройын кірлеп жатқан келіндердің бар ... рас қой. ... үй ... ... ... ... тырнақтан кір іздеп, бөлек
кетуді көздейтіндерді әр байқаған сайын ол іші ... кете ... ... ... ... қалыптасқан ұлттық салт-
дәстүрімізді қорғай алмағандарға ыза болатын.
Мал ... ... ... ... ... ... ... ақыл-есті,
Ата-ененің жүреді ұнауыңа.
Отау үйге кей келін келгеннен соң,
Той-тамаша бар жайды ... ... ... ... ... шаттық құдаға бергеннен соң…
Соныменен не керек енші алады,
Қанша қайшы пікірге ен салады.
-Неге алдың еншіңді?…-деп сұрасаң,
-Күн ... ... ... өмірдің қаны сорғалаған ащы
шындығын тыңдаушыға жайып салады.
Іздейсің бе анаңменен, әкеңді,
Бұл өмірге сендерді сол әкелді.
Есен-аман жүріңдерші ... соң ... ... жат бола ... ... Осылай ол дүние жаратылысын, адамдардың мінез-құлық, ара
қатынасын, қоғамдық ... ... ... ... бір ... жақындай
түсетін. Әрине тіршілік көбіне әзіл немесе мұңнан тұрмайтынын терең ұғатын.
Отбасының да тауқымет, ... ... Оның ... ... ... ... ғұрып-дәстүрдің өзі, тіпті жоқтаушысы екенін білмесе де:
Әзіл айтсам жарасар замандасқа,
Шындық сөзді арнаймын тамам жасқа.
Орамалды келіндер тастамаңдар,
Ешкім ... ... ... да бар ... ... ... бойыңа сайлап, аңда.
Көрініңдер көзіне, мәз боп қалсын,
Бір жапырақ орамал байлап ал да-деп келіндерінің басынан сыйлай ... ... ... ... ақыл айтатын.
Дегенмен, ол жас замандастарымыздың тек көлеңкелі, әлсіз тұстарын ғана
көрмейді. Ортамыздағы көзі ашық, көкірегі ояу, өн ... ... ... тұратын сезімтал жастарды көргенде:
Келіндер бар жайдары, жайтаңдаған,
Еңбек десе шегініп, тайсалмаған.
Дәл осындай келіндер арқасында,
Тентектігі ... ... риза ... ... ... ... ... қатарының және ауылдың тілі. ''Өлеңменен өзіңді жүндей
сабап, шүйкелеп иірермін ұршықпенен'' деуі де сондықтан.
Жыр жолдарындағы ... пен ... ... ... теңеулер кейінгі
буынның бәріне түсінікті десек артық болар еді. Десек те ол ... ... ... ... ... ... Сөзі ... ойы айқын.
Республикалық телеайтыстың ... ... ... ... ... ... тұтуы тегін емес.
Осы айтыста жезқазғандық Ермек Омаровқа:
Өлеңдетіп кеп қалдық астанаға,
Нағыз ақын айтыстан жасқана ма?
Теңім болса әзілдеп ''қатырар'' ем,
Не демекпін ... жас ... түре ... ... ... ... да сүременен.
Қалихан айтқаныма ашуланып,
Қоштаспай теріс қарап жүре берген.
Манап ақын шынында ақылды екен,
''Жарайсың…'' деп қолымды ап, күле берген…
…Ермекжан, ... ... ... барлығын біле берген!-деді
Осы жолдар арқылы ол творчестволық та, тұрмыстық та ... ... ... ... ... өлеңі -өмірі, өмірі-өлеңі. ... ... ... ... ... ... ... тоғайлы көлденіңінен қақ жарып
өтсеңіз, өзен жағалауына ... ... ... ... ... ... ... шағын ғана ауыл. Осында соңғы үш жыл ішінде ғана есімі
халық құрметіне бөленген, ... ... ... - ... ақын ... ... Ол ... меңгерушісі болып істейді. Жақында ақынға су жаңа
''УАЗ'' автоклубы берілді. Оны қазір ұлдарын ұяға, қыздарын қияға ... ... әже ... ... ... ақынның үшінші баласы Рысболат
жүргізеді.
Айтқандай кеше ''Балтакөлдегі'' осы үйге почта тасушы Созақ ауданының
шопандар тойына ... ... ... ... Қаратаудың теріскейін
жайлаған осынау өнер құмар қалың елде де Тәушен сынды тарлан ... ... аз ... ол ... жырланатын аңыз болар…
Әмзе Қалмырзаев, ''Оңтүстік Қазақстанның '' арнаулы
тілшісі. Қызылқұм ауданы.
АСЫЛДЫ ТОТ БАСПАЙДЫ
1986 жылдың сентябрі. ... ... ... ... ... ... ... айтысы өтіп жатыр. Сахнаға бірінен соң бірі көтерілген хас
шеберлердің бәрі дерлік өнерсүйгіш қауымға жақсы таныс. ... ... ... де ... келеді екен. Бір сәтте жүргізуші: ... ... ... ... ... пен ... Тәушен Әбуова
түседі'' деп хабарлады. ... ... ... ... ... аталған
ақынның есімі бұрыннан белгігі. Соңғысы кім болды екен деген ой ... дәу де ... жас ... бірі ... деп ... Сөйткенше
болған жоқ шымылдық сыртынан ақ жаулықты, ... ... орта ... ... ... ... бұл осы ... дейін қайда жүрген
ақын. Шамасы ешкіміді таппаған соң лажсыздан жібере салған ... ... ... көшті жұрт. Күдікті Тәушен апайдың өзі жоққа шығарды.
Ә дегеннен домбырана қағып-қағып ... ... ... ... ала ... ауданының бұлбұлымын,
Он үшімнен өлеңнің дүлдүлімін.
Отырардың сазынан жаратылған,
Майлықожа атаның бір қызымын,- деп ақын апай толғап-толғап ... ... бір ... ... жас ... Осы ... ... ақын апай өзіндік үнімен
дараланып жарқырай көрінді. ... ... ... жатқан асыл тас жалт
етіп шыға келгендей болды.
-Япыр-ай, осы уақытқа дейін ... таса ... ... өнерлі жан
едіңіз. Бұрын неге үнсіз жүрдіңіз деп сұрайды менен, -дейді ... апай ... бір ... -Мен ... ... деп жауап беремін: Өнер біткенді
қала сахнасы мен телевизияда ғана деп кім айтады. Тума ... ... ел. ... ... аша білу ... ... ақыны болу екінің бірінің қолынан келе бермейді. Бұл өнердің
тізгігін ұстаған адам ... ой ... ... ... ұзап кете ... тіл де, сауаттылық пен мәдениеттілік те қажет -ақ. Тәушен осындай
қасиеттерді бойына сіңіру жолында ... ... келе ... ... Бір
сүйсінерлігі -оның айтыс ... ... ... өз ... ... шумақтардан бойды аулақ ұстап, қазақтың қарапайым
жалпақ тілімен ұлттық ... ... ... ... сәтте іркілместен
ұтымды ұйқастарды түйдек -түйдегімен тоғытуы, ең бастысы- әзіл -қалжындап
отырып -ақ ... ... көп ойды ... ... ... Мұны ... ... және республикалық айтыстардағы өнерінен де байқауға әбден
болады. Шымкент және Қызылорда облыстары ... ... ... да ... ССР ... ... ... Көкеновтен дәл осындай толысқан шеберлігі
арқасында басым түсті.
Қызылқұм -өнерлі топырақ. Мұнда Сыр ... ... ... ... ... ауданда шоғыр жұлдыздай жарқырап бір топ ... өнер ... ... ... ... Тәушен апай бастаған
Әселхан Қалыбекова мен Қаныбек Сарыбаев та ... ... ... ... апай ''Кеш ... деп ... ... ауылда
қарапайым сауыншы болып істеп, көп баланың анасы атана жүріп, есімінің
айтыс өнері арқылы ... ... ... ел ... ел риза.
Асылды тот баспайды деген осы!
Е.Бекқұлов.
Шымкент облысы, Қызылқұм ау
ЖЫР БӘЙГЕСІНІҢ ЖЕҢІМПАЗДАРЫ
Ақындар ... аса ... ... Ұлы ... 70 ... ... ... өнерінің жанданып, жаңарып кең
тыныспен дами ... ... әсер ... ... ... болды. Ұлы Октябрьдің
70 жылдығы мерекесі қарсаңында басталған ақындар айтысы быйылғы жылдың
апрель айының ... ... ... ... ... ... көптеген ақындар қатысты. Алдымен ауданаралық, одан соң облысаралық
ақындар айтыстары өткізілді. Ұлы мереке құрметіне өткізілген ... ... ... ... Қызылорда және Жезқазған облыстарының өкілдері
жеңімпаздар тұғырына ілікті.
Осынау үлкен жыр бәйгесі жуырда ... ... ... ... ... ... 9-10 күндері В.И.Ленин атындағы
Мәдениет сарайында Шымкент, ... ... ... айтыскер
ақындары мен жырау термешілерінің және әншілерінің ақтық сайысы болып өтті.
Жүзден озып жүйрік атанған, мыңнан озып ... ... үш ... ... өнерін тамашалауға астана халқы аса мол жиналды. Ақындар
айтысында үш ... он ... ақын және он екі ... мен әнші ... айтысы үшін 6 бірінші орын белгіленді.
Алматыда өткен жыр ... ... ... алты ақынның үшеуі
біздің ауданымыздан болуы ортақ қуанышымыз екендігі сөзсіз. Ақындарымыздың
көпшілігі ақтық бәйгеге қатысып қана ... ... ... ... ... ... да жеңіп алуға жетісті.
Бұл күндері республика жұртшылығына кеңінен мәлім болған ... ... бұл жолы ... ... ... ... ... жыр сайысына түсті. Үлкен ... ... ... ... ... ... сөз сайысында төселіп қалған
суырып салма ақын екендігін көрсетті. Ол екі ... де ... ... ... Сөйтіп Әселхан Қалыбекова қыз бен жігіт
айтысындағы қызға ... ... ... ... ... Сондай-ақ бұл жолы
түре айтыста күш сынасқан Тәушен ... ... ... да ... ... пен қызылордалық Серік Өтеуовтан басым түсті. Ақын мен айтысқа
шыққан аттары ... жас ... ... ... жыр ... аса танымал
айтыскерлер Қалихан Алтынбеков пен ... ... ... ... ... қорғанумен болды. Нәтижеде Тәушен де түре айтыстан
республикалық ... ... ... ... айтыскер ақын Көпбай Омаров сүре айтысы ... ... ... жерлесіміз Әбдікерім Манапов қыз бен жігіт
айтысындағы ... ... ... ... ... Ал өтірік айтыс пен
қайым айтыс түрлеріне қызылордалық ... ... ... пен ... ... деп ... СССР Жазушылар Одағының мүшесі, ақын Қаныбек Сарыбаев та
ақындар айтысына кейіндеу ... мен ... ... иесі ... Ол
өтірік айтыстан республикалық екінші орынды жеңіп алды. Суырып салма
ақындар айтысына ... ... да ... ... бұл ... ... үміт күттіреді.
Таяуда Әл-Фараби атындағы Мәдениет сарайында жеңіспен оралған жерлес
ақындарымызбен қызықты ... ... ... ... ... меңгерушісі Базарбай Бекқұлиев ... ... ... Қаныбек
Сарыбаев, Әселхан Қалыбекова жыр бәйгесіндегі творчестволық жолдары жайлы
айтып берді. Ақындар ... ... ... ... ... ... ... АПА ''ВОЛГА'' МІНДІ
Өткен аптада Ш.Қалдаяқов атындағы облыстық филармония залында еліміздің
мақтанышы, ... ... ... орны бар суырыпсалма ақын Тәушен
Әбуованың жетпіс жылдық ... ... ... кеш ... ... қашанан -ақ ақынын қастерлеп, қадір тұтқан. Өйткені ... өз ... ... ... Әбуова айтыс өнеріне елу үш жасында келіпті. Соның өзінде ел
арманын, халықтың мұң-мұқтажын жырға қоса ... ... ... ... үлесін қосты, әсіресе суырыпсалма ақындар айтысында шоқтығы әрдайым
биік тұрды.
Халқының болмыс - бітімін, тыныс-тіршілігін ... ... ... ақын ... ... апаның мерекелік кешіне қатысқан облыс Әкімі
Бердібек Сапарбаев мерейтой иесін құттықтап, ... ... ... ... ... өнеріндегі еңбекутеріне жоғары баға берген әкім
Тәушен Әбуоваға темір тұлпар - ''Волганың'' ... ... ... ... ... - ... ... жетпіс жылдық мерей тойы мен облысымыздың
70 жылдығына ... ... ... ... Алматыдан ат арылтып,
арнайы келген ақындар - Қазақстан мемлекеттік ... ... ... Әлі, Исрайл Сапарбай, Жүрсін Ерман ақын апаны мерейтойымен құттықтап,
оқалы зермен әрленген ... ... ... ''Бір ... ... бір ... өлең ... деген Исрайл ақын Тәушен ... ... ... ... оқып ... Ал ... ''Домалақ ана''
қорының президенті, айтулы меценат Алтынбек Төлепбеков Тәушен ... ... ... ... ... портретін сыйға тартты.
-Тәушен апа айтысқан шалдардың біразы қазір бұл дүниеде жоқ. Солардың
ішінен, бұл күнде көзі тірісі ... ... пен ... өте ... ... ... қорына жазуға тұрарлық-дейді білетіндер. Тәушен апаның
өзі де:
…Сөзім жоқ талай шалға ой ... жоқ әр ... ... ... ... ... жоғары бағалаймыз, мақтан тұтамыз.
Баян Дарғожина.
''Замана'' газеті.
АЙТЫСТА АШЫЛҒАН АҚ БҰЛАҚ
Тәушен Жоребекқызы Әбуова жастайынан өлең -жырға ... боп ... ... ... ... ... мақала, өлеңдері жарияланып, аулы
арасында суырып -салма ақындығымен таныларды. Бірәқ әр түріл себептермен
кейін ... ... одан әрі ... мән бере ... ... ... ... ән шырқап, күні кешеге ... ... ... ... ашудың мүмкіндігін өзі де, өзгелер де іздемеген. Он
төрт жасынан өлең шығарғанымен, ... ... ... ... ... ... ұялам деп төмендедім'' деп өзі мойындағандай,
жалындаған дер ... ... ... ... ... ... думанды кештерде тіпті ән айтудан да тартанғанымен, ''Жөн сөзді
де жасқанып айта алмадым, бірнеше жыл ... ... ... ... қоймаған соң, олардың да көңілін қайтармадым'' деп, кейіннен
аудандық, облыстық, республикалық ақындар айтысына ... Ең ... ... жылы ... ... ... бірден жүлдегер атанды.
Замандастары, әңгімелері жарасатын Шынтемір Меңдібаев, ... ... ... қала ... ... болатын. Тәушен
апайдың осы кісілермен әр жылдарғы айызша, жазбаша айтыстары көп. Кездесе
қалса, сөз ... ... ... ... ... аяқ ... салып, тапқырлық танытатын бұл ... ... ... тұтады.
Алқалы топтың алдына шыққан сәттен-ақ Тәушен апайдың көпшіліктің ... ... ... ... ССР-нің халық ақыны Манап Көкеновпен айтысы ... ... ... ... ... ... те өршімейді, Қамшыламай
тұлпарда тершімейді. Егеспесең өлеңде ашылмайды, бұл сөзіме ... ... ... ... удар ... ... да көңілі көншімейді'' деп
өзінің ақындық ішкі қуатының әлде ... ... ... Өзі ... ... ... де иықтас, деңгейлес, кібіртіктеген ... ... ... ... ақын ... ... былай дейді: ''Өленім
сипап өтсін ... ... ... ... ... ... ... бір
қылын жұлып кетіп, кесел болып жүрмесін жазыла ... ''Мен ә ... де ... ... ... ... апай, -қарсыластарымның
көбі ұзақ қалқиды, жатық айтады. Егер реті келсе, Көкен ... ... ... жүрген бір тілек осы''.
Шығарған өлеңдерін Тәушен апай ... ... ... Көңілінде
тоқығанның біразы естен де шығып ... Жеті ... ғана ... ... ... ... қанына о бастан дарыған тәушен
Жоребекқызының бүгінгі ... ... ... әрі ... ... Қуантатыны - кеште болса, өзіндік қолтанбасы таңылды. Өнерге
деген партиялық қамқорлықтың арақасында соңғы ... ... өрге ... ... ... ... сырын аңғарамыз Әбуованың бойынан.
Алаңдататыны -айтыс ақындарына тұтастай ... ... ... кең ... ... ... кенеюі, ой -өріс, эстетикалық
танымының ... ... ... ... ... Тәушен апай үбірлі -шүбірлі,
немерелері өсіп келеді Секең екеуін қуантып. Жолдасы серікбай ... ... мал ... ... ... өзі ... ... Тіршіліктің
қиындығын да қызыған да өткерді басынан. Бір әке, екі шешеден тоғыз ұл,
сегіз қыз еді, ... ... өзі ... Өзекті өртеген қайғыны да көп
кешті. ... ... төрт жыл ... ... ... ажалы есенгіретіп
жіберді. Сондағы ішін өртеп шығарған жоқтауын тыңдағандар әлі аңыз қылады.
Тіршіліктің ... да ... ... Тәушен Жорабекқызы
поэтикалық астармен қабылдайды. Әл де кім ге деген ренішіне шейін дәл сол
сәтте ... ... асыл тас ... ... ... ... көтеріп ұрыспайтыны, айғаламайтыны да сондықтан ... ... ... ... ме, екі ... ... ... тілегін,
өтінішін, мұн -мұқтажын өлеңмен жеткізуге бейім. Алда-жалда қарсыласы
сұрақ қойып, не болмаса ... ... ... жауап қайтарса, айтысқа
шақыратындай себеп табылса, міне , мұндайда ... ... ... ... ... ... ... шабыты оянып, көңілін ... ... ... ақынға әсер етпейтін жәйіт кем да кем. Ол бәрін
тәуелді: ... ... ... орынсыз әзілі, ... ... ... ... ... ... артады. Сәті
түсіп, жан-жақтан қамшылағанда ... бері ... ... торлаған
жәйіттер кенеттен бұрқ-сарқ төгіле жөнеледі. Импровизатор ақын үшін ... ... ең ұлі шақ. ... ... ... шумақтарын оқырман қауымға
ұсынып отырмыз.
М.Қожахметова.
Шымкент облысы, Қызылқұм ауданы, ''Балтакөл'' совхозы.
''ТӘУШЕНДІ ... АЗ, ... ... БІЛУ КЕРЕК''
''Балтакөлде'' өткен ақиық ақын Тәушен Әбуованың 60 ... ... ... тілектер түйіні осыған саяды.
Әр ауылда, әр елде, әр мемлекетте өзгермейтін қасиетті тұлғалар болады.
Соның ішіндегі бірегейі ақын мен ... ... деп ... айтар едім.
Өйткені бұл екеуі де елдің екі иығындағы қос періште сияқты киелілері. Ақын-
халықтың айдары болса, ... ... ... емес пе! ... да
балтакөлдік азаматтар ауылдың, ауданның ғана емес бүкіл иісі ... ... ... ... ... ... Әбуованың 60 жасқа толуына ... ... ... ... ... де ... ... есте қалатын желтоқсанның сол күні ерекше
шуақты болған сияқты. Әйтеуір ... ... ... сол күн ... Ана
мен ақын ананың өзара үйлесім тауып, ... ... ... есте
қалғанын ешбір жан ұмыта қоймас, сірә.
-Уа, халайық! Қадірлі бауырлар! ... ... мен өнер ... - деді ақын апа ... ... ... ашқан аудандық Кеңес
төрағасы Б.Әйтбенов-''Өнер халықтікі, өнерсіз халық-өлі халық'' дейміз ... ... Олай ... Тәуелсіздігін алып, аспанында көк туын желбіреткен
Қазақстан Республикасын айдай әлемге паш ... ... ... әдебиеті мен
өнері екендігі шүбәсіз. Сондықтан да, бүгінгі той бір ғана жеке ... бір ... ... ауданның ғана емес, бар қазақтың, барша
қандастарымыздың тойы деп зор мақтанышпен ... ... ... ... той ... ... рухани әлеміне жырымен
жарық сәуле шашып, ұлттық дәстүріміздің кәусар бұлағының көзі болып ... ... ... ... ... ... бірнеше дүркін
жүлдегері, ойы сара, сөзі алтынсап алтынның ... ... ... ... ... Жорабекқызы Әбуованың 60 жасқа толған мүшел тойы.
Бүгінгі той- ақын тойы. Ақын тойы-ойдың тойы, парасат салтанаты. Тойдың
тойы бүгінгі тойдың орны да ... жөні де ... Олай ... ақын ... келген қадірлі қонақтар тойыну үшін емес, рухани тоғаю ... ... ... ... ... ... қазақтың мақтанышы ұлы Абай, халқымыздың ''Келгенде дүние есігін
өлеңмен ашатынын'' қалайымша доп ... дәл ... ... десеңізші.
Шындығында да қазақ халқы әлімсақтан -ақ, тұла бойы тұнған ән- жыр, өлең ... ғой ... ... де бар ... демекші Тәушен апамыз өнерден өз
орнын ойып алған санаулы тұлғалардың бірі.
Адамның табиғаты мен туа біткен ақындық асыл ... ... ... ... ... ... ... туған сөз маржандары, сұлу
да сйқырлы қалпында келешекпен жалғасып жататынын ақын апа ... ... апа көп ... де дөп ... ... емес ... айтатын
ақын. Айтысқа тым кеш келсе де, кешігіп қалмаған, жасамыс болса да жас
болып келген деп ... Оның ... ... ... Сіздер мен біздер,
барша халқымыз. Өнер шіркін мінезділікті жақтырады. ... ... ... ізгілікті, инабаттылықты қалайды. Ал осынау
қасиеттер Тәушен апамыздың бір ... ... оның ... ... ... бүгінгі қуанышқа сонау астанамыздан
бастап, өз облысымызбен қатар көрші облыстардан, ондаған аудандардан ... ... ... ... отыр.
Бәрімізге қымбатты, бәрімізге ортақ, от ауызды, орақ тілді ақын апамыз
Тәушен Әбуованың 60 жылдық мерей тойына арналған салтанатты ... ... ... ... ... ... қуанышын тілегін айту үшін ақын Ананың
тілеулес, тілектес інісі, аудан әкімі Қ.Сыздықовқа берілді.
-Құрметті туыстар,-деді өз ... ... ... ... -күні
бүгінге дейін сөз тиген жерде тосылып қалған жайым жоқ еді. Дей ... ... нақ ... бір ... ... күй ... ... Талай-талай
айтыста ''шалдан'' - ''шал'' ... Ақын апам әр ... сын ... ... ... ... ... да халқымыз уәжге тұрған.
Небір қиямет - қайымда не ақынның, не ... ... бір ауыз ... ... ғой. Бұл ... ... ... тапқырлығы әмбеге аян.
Оған тоқталып жатпай -ақ, ісіме көшейін.
Қ.Сыздықов Тәушен Әбуоваға облыстық Кеңес пен облыс әкімшілігінің ... ... ... әкімшілігінің алғыс хаттарын ... ... ... пен ... әкімшілігінің атынан мерей той иесіне шапан жапты, өзге
бағалы сыйлықтар тарту етті.
Той қарсаңында ... ... ... ... ... облыстық Кеңесі
төрағасының қаулысымен халықтың музыкалық шығармашылығын ... ... ... ... ... де жемісті еңбегі үшін
облыстық Кеңестің грамотасымен наградталған болатын. Мерей тойға ... ... ... ... ... тұрақты комиссиясының
төрағасы Ә.Әбішов ақынға Грамотаны табыстап, той иесіне өзінің өзек ... ... ... ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі, қарымды қаламгер
жазушы М.Байғұтовтың сөзіне ... ... ... қол ... ақын ... жазушының ұтқыр теңеулеріне дән риза көңілдерін білдіріп отырды.
-Маған ұнайтыны Тәушен апаның ішкі тазалығы,-деді ол. -Жаны таза ... ... ... ... ... кенеледі. Меніңше Тәушенді мақтау
аз. ... ... ... ... керек.
Облыстық мәдениет басқармасының бастығы ақын Х.Есенғараева, Арыс ауданы
әкімінің орынбасары Е.Дуанаев бақ қонып, құт дарыған Отырар өңірінен нешеме
дүлдүл айтыскерлердің ... ... апа ... ішінідегі бірегей тұлға
екендігін тілге тиек етті.
Салтанат үстінде арыстық өнерпаздар, есімі егеменді елімізге кеңінен
танымал мәдениет ... ақын ... ... ... ... апа
батасын берген балауса ақын Ләззат Байырбекова арнау әндерін ... ... ... бойды алған әсем саз ... бір ... ... ... ... ... ... Халық ақыны
Ә.Қалыбекова, Әл-Фараби атындағы қауымтар әдебиеті мен өнері екендігі
шүбәсіз. ... ... ... ... ... ''Аққұм''
қауымдастығының президенті Қ.Жұмабеков, Балтакөл ауылдық кеңесінің төрағасы
Ж.Асылбеков той иесіне шын ... ... ... ... тіледі.
Совхоздағы мектептер көркемөнерпаздарының концертінен соң той ... ... ... көңілден ақтарылған ақ тілектер асқақтата шырқалған әсем ән мен
астасып, оның арты айтысқа ... ... ... ... ақын ... ... ... айтысы ондағы соңғы шумақтар мен ұтымды уәждер
қонақтарды дүр сілкінтті.
Сонымен Той ... Ол ақын тойы ... ... ... ... ... ... алқабы’’ 19желтоқсан 1992 жыл.
Ж Ұ Л Д Ы З
Елуді еңсерген шағы. 1986 жылдың жаз айлары еді. ... ... ақын ... ... ... ... жыр жинақтарының авторы ғана
емес, айтыс өнерін де жетік білетін Қаныбек Тәушенге бірден ұсыныс жасады.
-Жақында аудандық айтыс ... ... ... ... ... деді ... ... ''Овцевод'', қазірпгі әл- ... ... ... ... ... келген Тәушен кішкентайынан -ақөлең
жазуға әуес еді. Қабырға газетінде ... ... ... ... құттықтап жататын. Сондықтан Тәушенді ауылдастары ақын-қыз деп
атаған. Бірақ ұяңдығы басым Тәушен тұрмысқа ... ... ... ... жасы ... ағалардан қаймықты ма, өнерін іште бүгумен жүрді.
Бірақ ана сүтімен дарыған ақындық маза бермейтін. Шешесі Нұрқанға ... ... ... ... ... емес. Совхозда малшы, сауынша,
егінші болып еңбек ете ... ауыл ... ... ... сусынын
қандыратын. Бірақ үлкен айтысқа қатысу ойда да жоқ еді.
…Содан Қаныбектің шақыруы бойынша аудандық ... ... ... қарсыласы белгілі, көкіректеу ақындардың бірі екен. Ол ә дегеннен
-ақ Тәушен Әбуованы менсінбей ''жаман әйелді жеңіммен -ақ ... ... ... ... ... тұрпайылау сөздер айтты. Тіпті, совхоз
директорына да бір, екі рет тиісіп ... ... ... шыққан сыңайы да
байқалып қалды. Бірақ Тәушен Әбуова қарсыласының ... ... ... Ол:
-Әріптес ақынбысың, жыраумысың,
Өлеңге қатты тиген тұмаумысың.
Кей ақын ''ақын'' десе ақиланып,
Қоятындай біреудің ... ... ... айта ... ... отыр барып!
Сенен ақыл сұрамас директорым,
Неменеге сен байқұс дедектедің?
Адыраңдап айпыр-ай қайдан келдің,
Өлең -жырға осы сен керек пе ... ... де ... ... бар ... іздеп жүргендей жайын бар ма
Бойдақ болсам басы бос, не демексің,
Айтатындай бір нәрсе ойын бар ма?
Байың болса, ''ақыным'', қайтер ... дап ... ... бар ма!- ... ... риза бола ... ... қарсыласы тоқтай қоймай, әлі де жауап айтқысы келіп ... ... ... Тәушен бастырмалата сөйледі.
…Қайдан келген бұл, өзі ''пяныста'',
Апарып салыңдаршы, үй алыс па?-деп көпшілікке қарады сонда қарсыласы
сөз таппай, ... ... ... ... ... ... ... ақын Тәушен бірінші орын алды. Оның
ақындыққа бастаған ақ жолы дәл осы айтыстан ... ... ... ... ... ... ... қатысып, көрерменнің жүрегінде жарық ете
қалған жұлдыздай әсер қалдырды. Сол айтыста марқұм Көпбай Омаровпен ... ... ... ... әзілдеп:
-Өлеңім сипап өтсін шоқпар болмай,
Шекеңізді жүрмеңіз жарып алмай.
Жүрегіңнің бір ... ... ... ... ... ... алмай,- дегені әліге дейін ұмытыла қойған
жоқ. Бұл жолы ... ... ... ... ... ... жүлделі
орынға ие болды.
Содан кейін … иә, қазақ ... ... ... ақын ... жаңа ... ... Бір жыр ... Тәушен
Қазақстанның халық ақыны, марқұм Манап Көкеновпен сөз ... ... ... Сол жолы ол Мәкеңе былай деген -ді:
-Өрге шаппай жүйріктер ... ... ... ... удар бермей,
Халықтың көңілі көншімейді.
Табан астында шығарған жыр ... ... ... дейін
ұмытылмайтындай әсерде қалдыратын.
Иә, тума талант иесі, ... ... ... ... ... ... ... Әбуова күні кешеге дейін көкірегіндегі дарын атты бұлақ
көзін ашпай келді. бІрақ қанша ... ... ... ғой, егін ... ... сиыр фермаларында тамылжыта ән салатын, көбінесе
айналасында адамдар аздау кезде әншілік пен ... ... ... ... ... … халқының қалаулысы болып алды. Қарапайымдылық пен
ізеттілік бойына дарыған қасиеті ғой, ... ... ... ... ... ... да сыпайы, өте мәдениетті айтысады. Қарсыластарын
жас, кәрі деп ... ... ... ... ... да оны ... жайқала өсіп келе жатқан жас ... ... ... ... ақын ... ақ бата ... пәк тілек, ақ ниет білдіріп жүр.
Қазір ақын Тәушен Әбуова Отырар ауданындағы ''Балтакөл'' совхозында
тұрады. Сонда аудандық ... ... ... меңгерушісі. 15 немере
сүйген ардақты ана. Тәушен туралы жерлестері ... ... ... ... -ақ ... облыстық мәдениет
басқармасы халық шаруашылығы және мәдени шараларпды
ұйымдастыру орталығының директоры.
Қ.Оразбекұлы, ... ... ... ШЫҒА ... ... ақын Тәушен Жорабекқызы Әбуованың есімі бүгінде кім
білмейді.Оның атақ-данқын аспандатқан, есімін елге танытқан нәрсе
-халқызымыздың ... ... келе ... киелі өнері айтыс.
''Қын түбінде жатпайды алтын кездік'' деген рас екен. Таушен апамыз өнер
көгіне қазақ қыздарына тән үлкендерін сөзін ... ... ... әруақ атауды ар санайтын әдептілігінің арқасында кеш шықса да
өзін шаршы топта шашасына шаң жұқтырмайтын шайыр екенін байқатып, талантын
мойындатқан ... ... ... ... ... ... отыр. Осындай орайы келген
оңтайлы сәттерді тиімді майдалана ... ... той ... ... ... ... Сонымен қатар ақынның өзіне сөз
берсек. Өйткені өенр адамдарының өмірбаяндарын өзө баяндаулары бойынша ... ... ... сөздің патшасы сөз сарасы'' депті Абай атамыз бір ... жоқ ... ... ... сөз. Абайдан асып қандай ... өзім ... ... ... өте ... ... ... Он төрт
жасымнан өз жанымнан өлең ... той - ... ... жарысқа
түскендерге еесмді жібермей жүрдім. Жалпы жұрт маған емес менің өлеңім мен
әніме құмар сияқты көрінетін. Әнші қыз ... ... қыз десе ... ... ... ... еді. Амал не, ... бақыт маған ұзаққа бұйырмады. Жеті
жылдан артық оқуға мүмкіншілігім болмай, от басы, ошақ ... қала ... төрт ... ... әртүрлі той-жиындарда өлең айтқан мен 25 жасымда
Сәкеңмен тұрмыс құрдым. Жағдайымыз өте ... ... өз ... ... күн ... ... ән, ... сән болатын. Бірақ амал қанша, менің
жан-дүниемді жолдасым жақсы түсінгенмен оның ... ... ... ... ... ... көңіл-күйіме ауыр соққыдай ... ... өлең ... ән ... өзі мұң ... ... ... күлдім
дегенше өрттей шарпитын өсекке қалдым дей бер.
Үш-төрт жыл тоғайда отырған кездері біздің ауылдың желкесінен демалыс
күндері ... ... ... ... оқушылар жиі өтетін. Олардың
ары-бері қатынағандары маған жақсы, қолыма қап алып, тезек ... ... ... ... ... сағат ән салып, сыртқа ... ... ... ... ... ... үйге жеңілденіп қалғандай
көңілді ораламын. Ән салғанда тек өзімдікін емес, ... ... ... да араластырып қоямын ара-арасында. Сондағы ойым жұрт ән ... ... ... екен деп ... дегендей қулық. Сөйтіп жүргенде жас та
біраз жерге барып қалды.
Қойшы, содан ұзын сөздің қысқасы, бір күні Әкімқұл ... ... ... ... ... Сол ... Қаныбек Сарыбаев деген ... ... Сөз ... өлең ... ... ... ... ақын жігіт: ''апай, өзіңіз үшін ... да өнер үшін ... деп аяқ ... ... салғаны. Мұндай қолқаны күтпеген мен
сасып -ақ қалдым. Жас қыз болсам бір сары егде тартып қалған ... ... ... жұрт ... ... шықпақпын. Қолқалауын Қаныбек қоймады,
содан не керек, аудандағы айтысқа қатыстым. ... ... сол ... ... ие болдым. Енді облыстық сайыс. Бұдан да жүлдегер болып
оралдым. ... ... ... ... ... ... қайын
жұрттың міншіл келетін әдеті емес пе. Олар сыртымнан, ... ... ... ... ... ... кез ... де кекетіп-мұқатып бақты. Бірақ
өнерді түсінетін, ... ... ақ ... жаныма қанат
бітіргендей болды.
Айтысқа тағы шақырылдым. Бұрын совхоздың, ауданның ... үшін ... ... енді ... ... жыр толғамақпын. Әріптесім
семейліктердің бас ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендіктен бұл жөніндегі әңгімені созбай-ақ қояйын.
Бойдағы азды-көпті өнердің арқасында ақын атандым. ... бір ... ... ... кете ме деп ... ... ... мұнысына да
шүкір. Деген мен ... ... ... ... ... ... барды деп ала жіпті кескендей қылық көрсетіп, қатынаспай
қойғандығы. Осы кезде ... тек қана қос ... әлім ... ... ұяң ... ... ... кейде.
Міне, жасым алпысқа да келді. Әрине алпыс жасқа әркім -ақ келеді. Бірақ
әңгіме сол алпысқа әркімнің ... ... ... келгендігінде. Тау
қопарып, тас жардым, маржан сөзден мол қазына ... дей ... ... ... ... ... ... сөзім алтын емес. Олардың
ішінде асылы да, жасығы да бар.
Сөз соңында айтарым, айтыс өнеріндегі азды-көпті ... ... ақ ... ақ ... ... ... ... кездескен
жерде қадірлеп, құрметпен ''апа,апа'' деп құрақ ұшып ... ... ... ақ ... шексіз ризашылығымды білдіремін. ''
Тыңдалмаса сөз ... ... ... ... жанымен түсініп, сәтті
шумақтарға дүркірете қол соғатын асыл да ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың сыны 5 бет
«Қоғам - өздігінен дамитын система»12 бет
Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі90 бет
Жыныстық тәрбие10 бет
Медициналық этиканың дамуы9 бет
Нәпсілік қатынас және денсаулық20 бет
Халық педагогикасының негізгі қағидалары4 бет
Қазақ халық әндерінің тәрбиелік мәні4 бет
Құқық қорғау органындағы қызметтік ұжымдардың моральдық климаты және кәсіби ізгілік әлеует9 бет
Ұлттық салт-дәстүрлерді насихаттаудың тәрбиелік мәні12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь