Жер құқық қатынастары туралы

КІРІСПЕ
1 ТАРАУ. БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ЖЕРГЕ ЖЕКЕ МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ДАМУ БАҒЫТТАРЫ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР КОДЕКСІ. 2003 ЖЫЛ
ТАРАУ 2. ЖЕР ҚҰҚЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ТҮСШІП, СИПАТТАМАСЫ,
ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАҒИДАТТАРЫ
2.1 Жер құқық қатышастарының түсінігі және сипаттамасы
2.3 Жер қүқық қатынастарының қағидатгары
2.4 Жер пайдалану қүқығы саласындағы жер қүқық қатьнастарының мазмұны
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Адам қүқықтарының жалпыға бірдей декларациясы сияқты негізгі халықаралық құжаттарда кез-келген адамның мүлікті, соның ішінде жерді де иелену қүқығы айтылады. Әлеуметтік прогресс және даму туралы Біріккен Үлттар Үйымының Декларациясы бүл қүқықты жер иелену және жер пайдалану жүйесінде әлеуметтік әділеттік пен экономикалық даму мақсаттарына неғүрлым жақсы орайда қызмет ететін, аграрлық реформаны қамтамасыз ететін негізгі шарт деп атайды. Қазақстан Республикасының Конституциясы адам мен азаматтың басқа да қүқықтары мен бостандықтары арасында жерге жеке меншік қүқығын бекітті.
Алайда, бүгінде тек жерге жеке меншік қүқығын ғана емес, сонымен қатар оны пайдалану қүқығын да айту маңызды. Жерді иелену мен пайдаланудың принциптік мүмкіндігі жаңа заң айтісін қабылдау арқылы жерге жеке меншік институтын іс жүзінде енгізуді қажет етеді.
Жерді еркін иелену мен иелік етудің қүқықтык кепілі болатын жер туралы жаңа заңға - Жер кодексіне қажеттілік ауылды өркендету мен көтеру процесі соңғы кезең болған Қазақстанда реформалар жүргізудің стратегиялық дәйектілігінен туындағанын баса айтқым келеді.
Экономикасы озьщ мемлекеттердің қүқықтық жүйелерінде жерге жеке меншік институты жетекші қүқықтардың бірі болып табылатындығы.
Тарихи жақтан ол жоғары өндіріс еңбегіне қызығушылықты қолдады, оның нәтижелерін тиімді пайдалануды жүйеге келтірді. Экономикалық дамуды, прогресті әрқашан жеке меншік иелері қамтамасыз еткені шындық.
Ауылдық жерлерде түратын, жерге меншік қүқығынан айрылган, нарықтық экономиканың өндірістік ықпалынан тыс қалған біздің еліміздің азаматтары Қазақстандағы ең аз қажетті ауылшаруашылық деңгейін ғана емес сонымен қатар түрмысының қарапайым деңгейін де қолдай алмайтынын айтуға тура келеді. Бүгінде ауыл халқы материалдық түрғыдан, білім, денсаулық сақтау, мәдениет, өркениеттің басқа да ресурстарының жетіспеушілігін бастан кешіруде. Ауыл түрғындарының бостандығын бүдан әрі шектеу оны күйзеліске, шектеулілікке, өндірістік және адамгершілік әлеуеттің жоғалуына әкеп соқтырады.
Қазіргі экономикалық болмыста біздің жер туралы заңдарымыз жеке өмірді, жеке мүддені, жеке экономикалық табысқа, бастамаға, кәсіпқойлыққа және іскерлікке үмтылысымызды қанағаттандыра алмайды.
Түбегейлі әділетті жер қатынастарын белгілей отырып, жаңа заң адамдарды ауылдағы тиімді өндірістік еңбекке жоғары бейімдеу үшін жағдайлар туғызады, оның әлеуметтік-экономикалық дамуына күшті серпін береді.
Жер кодексін қабылдаудың экономикалық жағынан тек рентабельдік салдарлары ғана болмайды. Өз жерінің заңды қожасы болатын адамдардың санасында да өзгерістер болуы да неғүрлым маңызды. Өзінің жеке жер учаскесін иелену дербес адам мен еркеше ортаның, меншік иелерінің қатарын, ауылда кәсіпкерлік тапты қалыптастырудың іргетасы болады.
1. „Егеменді Қазақстан", 1994 жылғы 24 наурыз.
2. „Халық кеңесі", 1994жылғы 20 желтоқсан.
3. Ә. Стамқүлов, Ә. Бектүрғанов. „Жерге меншік құқының кейбір мәселелері". Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің хабаршысы, 1995, №3.
4. „Қазақстан Республикасының Конституциясы". - Алматы. 30 тамыз. 1995ж.
5. С. Сартаев. „Высший представительный орган государственной власти Казахской ССР". - Алматы.
6. Совет заңдарының негіздері. - Алматы. 1974 ж.
7. А. В. Мицкевич, И. С. Самощенко, Ю. Д. Саврин. Совет заңдарының негіздері. Қазақша аудармасы. Қазақстан. 1974 ж.
8. С. С. Алексеев. Теория права. - Бек, 1994 г.
9. Ғ. Сапарғалиев. Қазақстан мемлекеті мен қүқығының негіздері. Атамүра-
Қазақстан. Алматы, 1994 ж.
10. Проблемы теории государства и права. - М.:Юридическая литература. 1996 г.
11. Қазақстан Республикасының Жер туралы заңы. 1995 ж. 22 желтоқсан.
12. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1994 ж. 27 желтоксан.
13. Ә. Стамқүлүлы. Қазақстан Республикасының эқология қүқығы. Алматы. • Жеті жарғы: 1995 ж.
14. К. А. Шайбеков. Принципы Советского водного законодательства.
15. Земельное право России. Под редакцией Петрова В.В., - М.: Стоглавь, 1995
г.
16. Қ. Сапарғалиев. Мемлекет және қүқық теориясы.
17. Қазақстан Республикасының Жер кодексі. 2003 ж. 20 шілде.
18. Қазақстан Республикасынын Азаматтық Іс Жүргізу кодексі. 01. 07. 2002
19. Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан халқына „Қазакстан-
2030" Жолдауы.
20. Архипов И.Г. „Земельное право РК". - Алматы, 1997.
21. Боголюбов С.А. „Земельное право". - Москва, 1999.
22. Бектүрғанов Ә.Е. Қазақстан Республикасындағы жер қатынасы. -Алматы, 1997.
23. Корастелов С.В. Земельное право и лесное право. - Санкт-Петербург, 1998.
24. Под. Ред. Петрова В.В. Земельное право России. - 1998г .
25. Хадишев А.Х. Земельное право РК. Общая часть. Уч. пособие. - Алматы,
2001.
26. Байделдинов Д.Л. Эқологическое законодательство РК. - Алматы, 1995.
27. Бектүрғанов Ә.Е. Қазақстан Республикасындағы жер-қүқық қатынастары. -
Алматы, 1997.
59
28. Бектұрғанов Ә.Е. Жерге меншік құқығы. - Фемида, 1997.
29. Ерофеев Б.В. Земельное право России. - Москва, 1994.
30. Есімқұлов С.Т. Жерді қалай пайдаланған жөн. Заң ғазеті, 1997.
31. 06 утверждении Порядка преобретения гражданином и юридическим лицом права пользования либо аренды земелыюго участка при приватизации недвижимого имущества несельскохозяйственного населения. Утв. Пост. КМ РК от 09.03.94
        
        КІРІСПЕ
Адам қүқықтарының жалпыға бірдей декларациясы сияқты негізгі
халықаралық құжаттарда кез-келген адамның мүлікті, ... ... ... де
иелену қүқығы айтылады. Әлеуметтік ... және даму ... ... ... Декларациясы бүл қүқықты жер иелену және жер ... ... ... пен экономикалық даму мақсаттарына неғүрлым
жақсы орайда қызмет ететін, аграрлық ... ... ... ... деп атайды. Қазақстан Республикасының Конституциясы адам мен азаматтың
басқа да қүқықтары мен бостандықтары арасында ... жеке ... ... ... тек ... жеке ... қүқығын ғана емес, сонымен
қатар оны пайдалану ... да айту ... ... ... мен ... ... жаңа заң ... қабылдау арқылы жерге жеке меншік
институтын іс жүзінде енгізуді қажет етеді.
Жерді еркін иелену мен иелік етудің ... ... ... жер ... ... - Жер ... ... ауылды өркендету мен көтеру процесі соңғы
кезең ... ... ... ... ... дәйектілігінен
туындағанын баса айтқым келеді.
Экономикасы озьщ мемлекеттердің қүқықтық жүйелерінде ... жеке ... ... ... бірі ... ... жақтан ол жоғары өндіріс еңбегіне қызығушылықты қолдады, оның
нәтижелерін тиімді ... ... ... ... дамуды,
прогресті әрқашан жеке меншік иелері қамтамасыз еткені шындық.
Ауылдық жерлерде түратын, жерге меншік ... ... ... ... ... тыс ... ... еліміздің азаматтары
Қазақстандағы ең аз қажетті ауылшаруашылық деңгейін ғана емес сонымен қатар
түрмысының қарапайым деңгейін де ... ... ... тура ... ауыл ... ... ... білім, денсаулық сақтау, мәдениет,
өркениеттің басқа да ресурстарының жетіспеушілігін бастан кешіруде. Ауыл
түрғындарының бостандығын ... әрі ... оны ... ... және ... әлеуеттің жоғалуына әкеп соқтырады.
Қазіргі экономикалық ... ... жер ... заңдарымыз жеке
өмірді, жеке мүддені, жеке экономикалық табысқа, бастамаға, кәсіпқойлыққа
және іскерлікке үмтылысымызды қанағаттандыра алмайды.
Түбегейлі әділетті жер ... ... ... жаңа заң адамдарды
ауылдағы тиімді өндірістік еңбекке жоғары бейімдеу үшін жағдайлар туғызады,
оның әлеуметтік-экономикалық дамуына күшті ... ... ... ... ... ... тек ... ғана болмайды. Өз жерінің заңды қожасы болатын адамдардың
санасында да ... ... да ... ... ... жеке жер
учаскесін иелену дербес адам мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлік тапты қалыптастырудың іргетасы болады. Бүл - пайдалы
күш. ... ... ... ... де әрбір жер иесінің ... үшін Жер ... ... қүқықтық кеңістікті кеңірек ашатынына
байланысты болады.
Жер кодексінің нормалары (3, 12, 16-25, 43, 47, 50, 63, ... ... ... ... ... ... белгілейді және жеке
мақсатта өзінің учаскесін басқара алатын шекте салаларды шектейді. Осылайша
оның ... ... ... белгіленеді. Осындай
заңдастырылған бостандық адамға ... ... ... ... ... өз ... ... қарау адамның санасына орнығатыны туралы тарихи
деректер куә.
Жерге меншік қүқығын ... ... ... өмір ... ... соттың қорғауын, сөз бостандығын, ар бостандығын, мемлекет
істерін басқаруды, түрғын үйге қол ... хат ... және ... ... ... ... ... жаңа сапада ол өзінде өз қүқықтары мен бостандықтарын ... ... бар ... көзі ... ... ... ... басқа да іргелі қүқықтар мен бостандықтардың
үйытқысы, өзегі болып табылады. Барлық уақыттарда кездейсоқ ... ... осы ... арқасында адам аяғынан нық түра алды, өмірге шынайы
көзқараспен қарап кәсіпқой бола алды, ... ... ... ... ... ... ... ие болды.
Жер кодексімен енгізілген жерге жеке меншік институты елеулі
әлеуметтік маңызға ие. Ол ... ... ... ... ... ... қоғамды демократияландыру процестері үшін бірінші
кезектегі қажеттілікке ие. Мүндай қүқықты заңи ... ... ... ... ... арылған, дербес және тәуелсіз, намысшыл, өзінің
отбасы мен елінің алдында ... ... ... ... ... әсер ... Бүл ... өздерінің жаңа және прогресшіл
заманды қүруға қатысты екенін түсінетін ... ... ... ... ... мүдделердің біріктірілген топтарын,
өзін-өзі үйымдастыру мен жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... Олар әлеуметтік қүндылықтардың қазіргі ... ... ... ... ... білдіретін болады. Жерге жеке меншіктің
заңдастырылған ... ... ... ... және ... ... мүмкіндіктері мен ауқымдары міне, осындай болмақ.
Қазақстан Республикасы егеменді ел болғалы ... ... ... жер ... ... Республикасының Негізгі Заңының
нормаларына сай дами бастады.
Ата Заңымыз адам қүқығы мен ... ... тани ... қоғам мен қүқықтық мемлекет құруға бекем бел ... ... пен ... ... өзіміз және ұрпақтарымыз үшін
лайықты өмірді қамтамасыз етуді қалай ... ... ... ... ... ... жүйе ... әлеуметтік-экономикалық, қүқықтық қатынастар адамдардың өскелең
материалдық және ... ... ... ... ... ... ... өмірдің өзі барлық әлеуметтік-экономикалық және
қүқықтық қатынастарды қайта реттеуді, экономикалық-қүқыктық реформаларды
жүргізіп, іске ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
бағдарламасында былай делінеді „... Идеологиялық және саяси үрандармен
бүркемеленген кеңестік ... ... ... ... ... тазартуды талап етеді". [1, 36.]
Бүл бағдарлама қүқықтык мемлекет қүрудың және заң ... ... ... ... ... ... Ол үшін жер қүқық
қатынастарын бір ... ... ... ... ... ететін неғүрлым
тиімді және қайшылықсыз табиғат байлықтары, оның ең қасиеттісі жер туралы
басқа ... ... ... ету ... Бүл салада, ең алдымен,
жер және ... ... ... ... және ... ... және
қорғауды камтамасыз ету - еліміздің әлеуметтік және ... ... ... міндеттері мен мақсаттары екенін еске алуымыз керек.
Қүқық қатынастарының ғылыми түсінігі ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды, соның ішінде жер ... ... ... ... ... негізгі қүралдардың қатарына
жатады. Себебі, ол ғылымның ... мен ... ... арқы
сүйейді. Сонымен бірге ол қүқық нормаларын қолдану ауқымын белгілеп берумен
қатар, нарық ... ... ... ... ... өрісін
кеңейтеді және жетілдіруге қызмет етеді.
Қазақстан Республикасының Президенті 1994 ... ... ... ... сессиясында сөйлеген сөзінде „Заң ... ... ... деп ... ... зерттеулер жер қатынастарын реттейтін нормалдардың өрісін
жетілдірумен шектелмей, ол ... ... ... ... ... ... Оның ... теріс әсер ететін қүбылыстарды,
әрекеттерді болдырмау және олардың алдын алатын ... ... ... ... ... жүргізу амалдарын белгілеп беріп, барлык
катынастардың еліміздің ... сай ... ... жатады.
Мемлекет қызметінде жер қүқығы жер қатынастарының дамуының дұрыстығына және
бұл салада әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... де үмытпаған жөн. Сондықтан жер қатынастарына ... ... ... ... болмайды. Мүны еліміздің Ата Заңының
„Адам және азамат" деп аталатын екінші ... ... ... ... жер қүқық қатынастарын реттеуде объективті үрдістердің
қажеттіліктерін де еске ... ... ... ... ... ... қүқығы - жер қүқық қатынастарының реттелу айнасы. Мемлекет жер
қатынастарын реттеуде оны қүрал есебінде ... оған ... ... мақсаттары мен міндеттерін белгілеп береді. Мүның өзі ... ... ... ... ... ... етеді. Бірақ экология,
аграрлық қүқықтар саласында жер қүқық қатынастары туралы ғылыми ... аз. Оның ... олар ... Кеңестер Одағындағы орталықтандырылған
жер қатынастарына арналғандықтан, қазір еліміздегі дамып келе жатқан ... ... сай ... ... ... мемлекеттік тілде
жер қүқық қатынастары туралы зерттеулердің жоқтығы, жарияланбағандығы ғылым
саласының үлттық өрісін тарылтып отыр.
„Жер ... ... ... Президентінің заң күші бар
Жарлығы - Қазақстан ... заң ... ... ... ... ... Бүл туралы өз пікірімізді бүрын ортаға салғанбыз. [3, 10 б-
]
Жер туралы жаңа заңның Республикамызда жер қүқық ... ... ... сай ... ... ... орасан зор.
Оның заңдык күші Қазақстан Республикасы Парламентінің қабылдаған заңдарымен
бірдей. Парламент - Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ең ... ... органы (Қазақстан Республикасы
Конституциясының 49-бабы). [4, 216.
Келешекте Жер ... ... біз ... ... мен ... ... үсыныстарды ескере отырып, Парламент Қазақстан Республикасының
Жер кодексін қабылдауы ... Оның ... заң ... ... ... ... егеменді, тәуелсіз мемлекет ретінде бүкіл
республика халқы атынан атқарылатын ... Оның ... ... ... ... ... де жоя алмайды. Бүл пікір бүрынғы ... ... ... да, қазіргі тәуелсіздік алған Қазақстан Республикасына
тікелей қатысы бар. [5, 90 ... ... ... ... жер ... ... ... Республикасның жер заңдарының мәнін, атқаратын рөлін, қызметін,
екінші жағынан, олардың қоғамдық қатынастарда алатын ... ... ... ... жоғарыда атап өткен жер ... ... кең ... ... еске ... жер қүқық
қатынастарының түсінігі, талаптары мен мазмұнына жәнеаталған қатынастардың
пайда болу, өзгертулері мен қысқартылуына (жойылуына), жерді ... жаңа ... ... талдау жасап, қорытындылар жасауды
көздеді. Қаралып отырған мәселелердің күрделілігі оның қүқықтық негіздеріне
де байланысты. Кейінгі ... жер ... ... азаматтық қүқық
қатынастары сипатын ала бастады. Жаңадан Азаматтық кодекс, Жер заңы ... да ... ... ... ... туралы заң қүжаттары қабылданды.
Қүқықтық ... ... ... және ... ... ... да ... жасалып, қорытындылады, пікір айтылып, түйін-түжырым
жасалды.
1 ТАРАУ. БҮГШП ТАҢДАҒЫ ЖЕРГЕ ЖЕКЕ ... ... ДАМУ ... ... ЖЕР ... 2003 ... 272,2 миллион гектар жер бар оның 222,6 миллион гектары
ауыл шаруашылығы ... бұл ... ... ... ... ... 60 ... орайда өзге мемлекетерде жерге жеке меншік құқығын беру жолдарына
шолу жасап өтейік. Ертедегі Рим жеке құқығында меншік үғымы-жерді иеленуден
туындаған. ... ... ... ... ... ... ... отырықшылық
жасау деген үғымды білдірген. Отырықшылық жасалған жерді ... ... ... ... - ... ... ... Алғаш рет
осы мемлекетте Рим заңгерлері нақты затқа меншік ... ... ... Яғни ... біз ... отырған азаматтық күқықтың басты
қүқықтық ... ... Ал, ... ... пайдалану заттық қүқығын
99 жылға сатады.
Американың бүкіл жер аумағында жерге жеке меншік 47 пайыздан аспайды.
Қытай ... жеке ... ... жамыған жеті елдің қатарына ... ... ... ... ... бір кездері жеке меншікке берілген
ауылшаруашылық жерлерін халықтың ... ... ... заң
шығарып, мемлекеттік меншікке қайтарып алып, қайта бөліске салды. Бүл
елддің ... ... жер ... ... ... жер ... ... мерзім болмай сатуға рүқсат етілмейді. Сырт мемлекетке жер ... ... ауыл ... жері ... ... ... жер адамға кейіннен ... алу ... ғана ... Ал ... ... оны 20 жыл ішінде басқа біреуге
сата алмайды.
Ресейдің қазіргі қолданып отырған ... ... ... және муниципальдық меншік түрлері енгізілген. Дербекстік түріне
бау-бақша, үй орындары мен жеке меншіктегі қосалқы шаруашылықтар. ... мен ... ... жер иесі бола ... Олар ... тек ... алуға қүқылы. Мәскеу мен Санкт-Петербург қалаларында меншікке
сатылыатын жерлерге тыйым салынған. Израйльде - жер ... ... Тек сол ... ... ... ... ... алуға қүқығы бар.
Қазір жердің 5 пайызы ғана жеке меншік иелігінде.[ 14,27 6]
Қазақстан Республикасының ... ... екі ... ... және жеке ... ... және ол ... дәрежеде қорғалады.
Конституцияның 6-бабында: «Жер және оның қойнауы, су ... ... ... ... ... да табиғи ресурстар мемлекет
меншігінде болады. Жер ... ... ... ... ... жеке меншікте болу мүмкін»- делінген.
Мемлекетіміз нарықтық қатынастарға өту ... ... осы ... жер ... ... болатын объектіге айнала бастады. Бұл процесс
Қазақстан мемлекетінің ... ... бері ... ... ... Жерге жеке меншік алдымен ... ... ... жүзеге асыру үшін, яғни кәсіпорын түрған жер мен оның
қажеттіліктері үшін ... аула ... ... Конституцияға
сәйкестендіріліп жер қатынастары туралы жаңа ... ... ... жеке ... болатындығын түрі мен мазмүны айқындалды. ... ... ... жеке ... беру ... ... ... тасталды. Бірақ жер учаскелерінің иелері, яғни уақытқа үзақ мерзімге
пайдаланушылар өздеріне бекітілген ... ... ... ... қүқығын сатуға, жарғылық қор ретінде шаруашылық
серіктестіктеріне үлес етіп ... ... ... ... ... ... ... өз калауымен толық иелік етуге қүқылы
болды.[1,3 6]
Ол үшін мемлекеттік органдардың ... ... шарт ... ... ... жер алғаш рет қосалқы түрде, яғни
жеке меншікте болмаса да, оны ... ... және ... ету қүқығын сату-
сатып алу объектісі ретінде қарауға мүмкіндік болды. Демек, жер, басқа да
жылжымайтын мүлік секілді меншік ... ... ... ... ... жеріне жер пайдалану қүқығын сату, сатып -алу ... ... ... ... ... жылы 29 сәуірдегі
Қазақстан халкына жолдауында айтылғандай, жер қатынастарын ретеудің алдағы
кезеңінде ауыл шаруашылығы жерін ... жеке ... беру ... ... ... ... жарамды қүнарлы жерлер 30 пайызды
ғана қүрайтынын еске түсіріп, сосын сол жерлерді жеке ... ... ... ... ... ... ... бөлісуді алдымызға елестетіп
көрейікші?! Сосын осыған ауыл шаруашылық жерлерінің мыңдаған ... ... ... бір ... ... ... азаматтық
айналымы мен шектеліп отырғандығын қосайық. Ол адам өз қүзырындағы мыңдаған
гектар жерді бөлшектеп қысқа мерзімді 3 ... және 99 ... ... беріп, үстіндегі табысын жеп шетелде немесе қалада ... ... ... ... ... ... ... тікелей түсіп: 1) зейнетақы, ... ... ... жеке ... қолындағы көк кағазға
айналып жатқаның, ... оның ... ... шетелдік банкке,
шетелдіктерді асырайтын шет мемлекеттің базарына ... ... ... ... де ... берілген жерлер тікелей жанашыр қожайыны болмаған соң
эрозияға немесе экологиялық дағдарысқа ұшырауда. Себебі: жерді жалға ... ... ... соң, сол ... ... ... ... алған
табысы жерді жалға қожайынға және жер, өнім ... ... ... ... өзге қожайынның қүнарлы жерлерін жалға алады да, пайдаланып
жедел пісетін өнім алған соң тастап кете береді.
Сонда құнарынан ... ... үлес ... ... ... жеке ... 1) ... қосалқы шаруашылық
жүргізуге; 2) бақ өсіруге; 3) ... ... ... ... ... ескерсек, елге өнім беретін қүнарлы жер қүрамының кемуін байқау
қиын емес.
Демек, осы жайларды ... ... ... ... пайдалану
қүқығын 99 жылға беру барлығымызға тиімді. Сонымен қатар жерге жеке ... ... ... ... шырғаланына дейін қойып көрейік.
Себебі екі аралық дау әршітетін де және дер кезінде басып отыратын да
тек тура саясат. Ел басы ... ... бар ... ... 15 миллионға жуық
халқы бар Қазақстан ... ... ... ... ... ... 15 миллионға жуық халқынының өмір сүріп демографиялык ... ... ... ... ... ... адамдардың жекелеген
адамдардың заңсыз жер белгілеулеріне сай ... ... жеке ... ... ... ... әлеуметтік емес, саяси
мәселенің ушығуына ықпал ету мүмкін. Косоводағы жер соғысы шекараға жақын
жинақы түратын ... ... ... жеке ... ... алуынан
туындаған, және де қүнарлы ауылшаруашылық жерлері сол өңірде: орналасқанын
ескерсек ... ... ... ... ... шөлді-шөлейтті емес,
өнім беретін қүнарлы жерлерге қызығушылық танытып отыр.
Сондай-ақ Ресей Конституциясының 62-бабы 1 ... қос ... ... ... түсінсек, солтүстік, батыс және ... ... бір ... де ... ... болмас. Бір кездері
Приднестровьедегі үлытшылдардың соғыс дүмпуімен жері бөлінгеннен ... ... ... үшін ... қос ... ... отыр.
Осындай ой түжырымдарды ескеріп, үкіметтің 1999 жылы 29 ... 493 ... ... жерлеріне жеке меншік енгізуге
үсынылған заң жобасы қайтарып ... ... енді ... ... жеке ... ... және
мерзімсіз пайдалану қүқығын шектесе, банктер жерді кепілдікке алып ... ... ... ... ... жоқ емес. Олар мына жайларды
біріншіден ... ... ... жеке ... жер ... алып ... беретін ипотекалық банктердін
калыптаскандығын.
екіншіден, ауылшаруашылық ... ... алып ... беретін
ипотекалық банктерді қүруға 1917 жылға дейінгі Ресейдің өзі ғасырлар
өткізіп ... ... ... ... ... ғана ... ... жер учаскелерін, салынған ғимараттың, өндіріс ... ... ... алып ... бере ... ... отыр.
Ендеше еліміздегі банк құрылымдарына несие ... ... ... ... ... ... сол ... қүтылу үшін ең тиімдісі,
ауылшаруашылық жерлеріне көктемде жанар-жағармаймен көмек ... ... ... ... алумен шектелу үтымды.
Мүндай жағдайда ауылшаруашылық жерлеріне жеке ... ... ... ... кепілдік беру арқылы шетелдік ақшаны алигархтардың қолына
ауылшаруашылық жерлерін ... ... ... ... ... ... билігіне оп-оңай араласуына мүмкіндік береді.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... кіріптар етуші әлемдегі үлкен банк іспеттес ел екенін
үмытпай, бізді сол елден қызғанатын ... екі ... және жер ... ... өзекендерді ескеріп, ауылшаруашылық жерлеріне жеке ... ... ... ... ... ... адамның саны 6 миллиардтан асты. Теңіз ортасындағы аралдық
елдердің халықтары, мүхит деңгейі көтерілген ... ... үшып ... ... ... ... ... мәжіліс депутаты академик Ғани Қалиев
айтқандай, пайдалану қүқығына берілетін және ... ... ... «Жер туралы» заңмен тікелей шектеу керек.
Көпшіліктің пікірі, Қазақстан Республикасындағы «Халықтың көші-қоны
туралы» заңына ... ... ... ... ... тетікті, «Жер
туралы» Заң жобасына енгізу қажет. Оралмандардың байырғы отанына қайта
оралуына, жол ашып ... ... өзі, ... ... ... ... жер ... заңдастыру болып табылады.
Заң жобасына осындай үсынысты енгізу үшін, мемлекеттік көші-қон агенттігі
көп ... ... ... ... осындай үлкен істі атқаруда,
үкімет «мемлекеттік тілде ойлауды» ... ... ... ... ... ... жаза ... тілмен ғана жерімізді сақтай аламыз.
Қазіргі күшіндегі «Жер туралы» заңның 33-бабы 1 ... сай ... ... ... 1) ... ... ... жүргізуге; 2) бақ өсіруге; 3)
саяжай қүрылысын салуға, тек қана Қазақстан Республикасының азаматтарына
беріледі. Бүл ... ... ... ауыл ... ... ... қатар, осы баптың 2- тармағына сәйкес жерге жеке меншік
қүқығы ... мен ... емес ... ... Г) ... салынған
үйлер мен ғимаратар жерлерімен қоса, оның ... ... ... 2) ... және ... емес ... ... және
салынантын жер учаскелеріне; 3) құрылыс салуға берілетін жер учаскелеріне
сай заңдастырылған. [ 10,72 6]
Ал енді осы ... ... ... өзіндік қосалқы шаруашылық
жүргізуге, бақ өсіруге саяжай қүрылысын салуға берілген және берілетін ... ... ... ... бола ... деп ... ... салынған, салынуға берілетін жерлер, шетелдіктердің
жеке меншігінде болу ... ... ... ... ... ... ... салынуға берілетін жер учаскелерін шетелдіктердің жеке
меншігіне алуына мүмкіндік беріп отыр. Осындай ... ... ... ... 2000 жылғы 12 ақпанындағы нөмірі 218 қаулысымен ... ... заң ... 34-бабында сақталып отыр. Баспасөзде жарияланған
Қазақстан Республикасының «Жер туралы» жаңа заң ... Бүл ... ... ... ... ... ... жер реформасының басталу сәтінен жүзеге асырыла бастаған жерді
қайта қүруды заң жүзінде ресімдеп, бекітеді, екіншіден жер ... ... ... ... жетіспейтін элменттерді іске қосып,
«косметикалық қайта нәр беру» үшін қүқықытқ негіз жасайды, ... ... ... ... жерді нарықтық жүйеге толық ... ... ... ... ... екі ... ... мүмкін.
Біріншісінде жер жеке меншіктілікті енгізу жолымен нарықтық айналымға
қосылады. Екінші вариант бойынша жердің қүқықтық мәртебесінің бір ... ... ... ... ... ол ... пайдалану қүқығы
болуы мүмкін.
Біздің республикамызда нарықтық экономикаға ... ... ... ... нарықтық айналымға енгізудің барлык нормативтік
актілері қабылданды. Жер ... ... ... ... ... ... алды. Қазіргі уақытта жеке меншік иелігіндегі ... ғана ... ... және ... емес заңды түлғалардың
жерді пайдалану қүқықтары да нарықтық ... ... Жер ... ... ... ... пайдалану жөніндегі қүқығын келісімді
бағамен сатуға, кепілге салуға, сый есебінде ... ... етіп ... ... ... ... ... айтқанда, соңғы жылдары ауыл
шаруашылық жерін пайдалагу ... шын ... ... ... ... Жер ... күқығы қандай да бір шектеу немесе шарт
қойылмай бір адамнан екінші адамның қолына өтуде. Сөйтіп, республикамызда
ауыл ... жері ... ... бойынша нарықтық айналысқа түсуде.
Қазіргі уақытта әлемнің бүкіл ... ... ... жеке ... баска да түрлеріне негізделген жер қатынасын мемлекет ... Және де, ... ... ... жер ... жеке ... ... түрде жүзеге асырылады.
Жер қатынастарын мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... Біріншіден, жердің қоғамдық үдемелі
өндіріс жүйесіндегі ерекше сипаты, орны мен рөлі тиісінше, ... ... жер ... ... ... ауыл
шаруашылығындағы өндірістің негізгі факторы ретіндегі ерекше рөлі ... ... ... ... кешені жүйесіндегі айрықша рөлі мен
орны; төртіншіден, пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... фактор ретіндегі әмбебаптығы мен
бірегейлігі оның «адам-қоғам-табиғат» жүйесіндегі орнын белгілейді. Бүл ... ... ... демографиялық, тарихи, табиғи-табиғат және
басқа қатынастармен, факторлармен және жағдайлармен өзара тығыз байланысы
мен өзара ... ... ала ... ... жер ... өмір
сүретін бірден-бір мекені олардың өз үйі, өлең ... ... ... ... бірге адамдардың күн көрісінің, өмір сүруінің негізі, қажетін
қанағаттандыру көзі де. Сондықтан да ... ... және тек ... емес-ау меншіктің қай түрі екеніне қарамастан жер жалпы ... ... ... Осы ... Қазақстан Республикасы Президентінің ... Заң күші бар ... да ... ... Қазақстан
Республикасының жер туралы алғашқы заңнамасында жерді табиғат объектісі,
Қазақстан халқының өмір ... мен ... ... ... ... керек
екені айтылған. «Жер туралы» заң жобасының ... бір ... ... ... ... ... ... нормаларын абсо
люттендіру ін де.
Жер ... ... ... ... жердің қүқықтык қатынасын таза
азаматтық мүліктік қатынаспен теңестіруге әсте болмайды. Жер жай ғана мүлік
емес, ерекше ... ... ... ... ... жер ... ... берілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Жер туралы» Жарлығының 4-бабында «Жер
теліміне меншік қүқығы мен жерді пайдалану ... ... ... ... осы ... ... келмейтін азаматтық заңнама
нормаларымен реттеледі.» Деп жазылған. Бүл ... ... осы аса ... жер-қүқықтық қатынастар түрғысында жер ... ... ... өзгешелігі менерекшелігін азаматтық
қүқық толық дәрежеде қамти алмайтыны белгілі.
Талқыланып жатқан Заң жобасы жер ... ... ... ... ... ... қатынастарда жерге тезірек
азаматтық қүкық басымдылығын беруді ... ... жана ... ... «Жер телімдерінеменшік қүқығына және жер ... ... ... ... ... ... заңдардың
нормаларымен реттеледі» делінген.
Меншік объектісі шаруашылық қажетіне ... ғана емес ... ... ... ... өндірісінде басты қүрал болып
саналатын жердің өзіне тән ерекшелігі азаматтық, жер құқығынормаларына орай
жерді ... ... ... қатынастарды реттеуді қажет етеді.
Жер реформасына орай оны ... ... және ... жер ... жасалғаннан кейін) мақсатты түрде қолдануды қамтамасыз ету
қажеттілігіне байланысты азаматтық ... жер ... жер ... рүқсат»
ететін шекте бір қолдан екінші қолға өтуінентуындайтын ... ... ... 6- тармағының 1-тармақшасына сәйкес шартты жер үлесі қүқығын
иеленушілер «Шартты(дараландырылған) жер ... ... ... жарғылық қапиталына жарна ретінде немесе таратылған,
қайта үйымдастырылған мемлекеттік ауылшаруашылық ... ... ... ... пай ... ... қүқылы».[21,87б]
80-башың 7 тармағына сәйкес «Өздеріне ... ... ... ... жарна ретінде немесе өндірістік
кооперативтерге пай ретінде берген, сондай-ақ шару (фермер) қожалықтарының
қүрамына шартты ... жер ... ... ... ... жер ... қүқығынан айрылды. Бүл орайда ... заң ... ... ... ... ... ... кооперативтердің және шаруа (фермер)
қожалықтарының қүрамына үлесті немесе ... (жер ... ... ... бар. ... ... жер ... серіктестіктерінің, өндірістік
кооперативтердің, шаруа (фермер) қожалықтарының қүрылтай қүжаттарында
көзделген ... ... ... ... ... жер үлесі қүқығын иеленушілер өздеріне тиесілі қүқықтарды
шаруашылық серіктестіктерінің жарғылық капиталына жарна ... ... ... пай ... ... ... ... енгендер шарты (дараландырылған) жер үлесі қүқығынан
айрылады. Енді осы бір ... жер ... ... ... капиталына жарна ... ... ... ... ... бүл ... ... серіктестіктеінің,
өндірістік кооперативтердің жәнешаруа қожальщтарының иеліктерінде болмақ.
Бүгінде республика бойынша ... ... жер ... ... ... ... ... 2,3 млн. азамат алды. Сөйтіп осы Заң ... ... ... (дараландырылған) жер үлесі иелерінің дені өз ... ... ... ... ... ... ... қалдырып, оларды бірден-бір «асыраушысынан» айырары
сөзсіз.[ 12,27]
Өзінің жер ... ... ... ... ... ... ... субъект құрамынан заттай үлес немесе пай (жер
телімін) еншісін алуға қүқылы. Осыған ... ... ... ... ... жер телімімен шығуына азаматтық заңнама бойынша
болмайды. Тек коммерциялық үйымның екі ... ... ... ... ... ... ... етілген. Бүлар-толық серіктестік пен
өндірістік кооператив. Ал, шаруашылық серіктестігінің өзге ... ... ... ... нормаларымен қатар жер заңнамасы нормаларын пайдалану
қажеттілігін ... өзі алға ... ... бүл ... ... ... және ... басты қүралы екені ескеріледі, екіншіден,
меншік пен шаруашылық жүргізудің алуан саласын дамытуды, соның ішінде ... ... мен ... ... шаруашылықтар қүру мүмкіндігін
туғызады.
Жер үлесін пайдаланудың анағүрлым мақсатты және жалпы бірдей ... ... ... ... ... ... кооперативтерде шаруашылық серіктестіктерінде жерді пайдалануды
қалыптастыру негізінен екі түрлі жолмен:
жер ... ... ... ... ... ... ... ... ... үлесін ... ... ... кооперативтердің жарғылық капиталына қоспай-ақ жүзеге асырылады.
Талқыланып жатқан жаңа жобада осылардың ... жолы ғана ... ... ... ... мүмкіншілігін кеңейту иеленушілер қатарын
сақтау үшін жобаға екінші жолын да енгізген дүрыс деп ... ... ... және ... түрі жер үлесін
иеленушілердің қарамағындағы жерін ... ... ... беру ... ... ... жер үлесі ауылшаруашылык, үйымдардың жарғылық капиталына
енбейтін болады.
Демек, Заң жобасының 80-бабының 6 тармағының 1- ... ... жаңа азат ... ... ... ... атап айтқанда: «Таратылған
немесе қайта үйымдастырылған ... және ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктері мен
өндірістік кооперативтердің шартты (дараландырылған) жер ... ... ... ... [2,35 ... ... қағидаттарының бірі жер үлесін шартты ... ... ... ... жер үлесі деп таратылған немесе ... ... ... ... үйымдастырылған ... ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени салаларға қызметкөрсеткен және солардың
аумағындатұратын ... ... үлес ... ... Шартты
(дараландырылған) жер үлесі ... ие ... 1) ... жер ... ... ... ... пайда болғаншаруашылық серіктестіктерінің жарғылык капиталына
жарна немесе өндірістік кооперативтерге пай ретінде ... 2) ... ... ... ... ... ... басқа да қызметтер үшін шартты (дараландырылған) жер үлесіне
сәйкес жет телімін алуға; жер ... ... ... ... ... ... өту жағдайында мамандар арасында ... жер ... орны мен рөлі ... түрліше түсінік
қалыптасқан. Шын мәнінде жер үлесін пайдалану, біздің ойымызша, біріншіден,
нарықтық экономикаға өту кезінде мемлекеттік ... ... ... және ... ... ету жөніндегі жрді меншіктенудің сан қырлы
түріне анағүрлым ... ... ... жасауды, екіншіден,
олауылда меншік және шаруашылық жүргізудің сан ... ... ... ... ... біртіндеп қалыптастыруға, үшіншіден шартты жер ... ... ... ... ... ... ... және сол сияқты сақтауды, төртіншіден, жер
үлесін заттай пайдалану ірі ... ... мен ... ... жаңа ... ... қожалықтарын күруды қамтамасыз етер еді.
Сонымен қатар «шартты жер үлесін» табиғи-заттық жерүлесі нысанында
айналдыру ... ... алу орны ... ... ... ... заттай жер үлесін алған сәттен бастап адам өзін оны шын ... және ... ... ... ... ерең еңбегі арқасында өсірілген өнімді жинап, нағыз
шаруа атанады. Екіншіден заттай ... жер оны ... ... ... қожалықтарын қүрып, өзбизнесін басауға итермелейді. Олай болмаған
жағдайда, үміт үзіліп, экономикалық та, рухани да нүқсан ... ... ... жер ... заттай жерүлесіне айналдырудың кешіктірілуі
жаңа ... ... ... ... жарғылықкапиталдарына салым ретінде ... ... ... ... жер пайын (шартты түрде) ... ... алып ... ... ... қалады. Сондықтан да жер
реформасының ... ... бірі ... ... ... ... ... жер үлесін дербестендіру болып
табылады. Алайда, үжымдықты реформалау және мемлекеттік ... ... өз ... ... белгілі. Шартты
жер үлесінің көптеген иелері өз қүқығын шынайы пайдалана алмады. [35,65 6]
Ендеше шартты жер ... ... ... тағдыры кім-кімді де бей-жай
қалдырмауы тиіс. «Шартты жер ... ... ... ... және олардың
иелерінің заттық қүқық алуына мүмкіншілік тудыратын механизм ... ... атап ... ... Бүл ... жүзеге асыруда барлық
иеленушілер заңды түрде өздерінің үлестеріне иелік ету үшін жер ... ... заң ... ... ... ... ... Көрсетілген мерзімде талап етілмеген жер үлесін иелерінің ... ... ... абзал. Бүл орайда барлық азаматық-қүқықтық
мәміле заңды түрде ресімделуі қажет.
Осыған байланысты Заң жобасында «Жер үлестерін ... ... және ... ... заттық түрде беру тәртібі» деген жаңа
баптар ... ... ... еді. Мүның өзі жерге шаруашылық жүргізудің сан
қырлы нысандарын қалыптасыруға мүмкіндік ... ... ... жердің нарықтық айналымға түсуін ретеуді де
алға ... Оның ... ... қоғам дамуына орайжер рыногының
бақылауынсыз қалмауы үшін араласуды әрдайым күшейтіп келеді.
«Жер туралы» заң жобасында ... ... ... ... ... ... абсоюттендіруге назар аударылыған.
Негізінен бүл заң жобасындағы өзекті мәселе мерзімсіз ... ... ... ... ... ... 99 жылға жер ... ... ... Осы ... ... білдірушілер ауылшаруашылық
жерлеріне жеке меншік енгізілуі тиіс болмаса мерзімсіз пайдалану ... ... ... енді ... ... ... қүқығынан қандай айырмашылығы бар
дегенге келсек, пайдалану ... ... ... толық қамтылатын үш
заттық қүқықтың бірі, яғни меншіктің үш қүқығы: иелену, ... ... ... ... ... ... қатысты заң нормаларына сәйкес,
жердің пайдалану қүқығы-жерге ... ... ... ... ... ... қалдырылады, кепілдікке беріліп ... ... ... Осы ... қүқық үғымы қайдан ... ... ... ... ... Ал ... қүкығында сақталған малға ен салынатын
қүмырсқа ен, тілік ен ойық ен ... ... бір түрі ... табылады.
Қазақстанда осы ен танба ретінде малға заттық үғымын білдіреді. ... мен ... ... ... ... байланысты-ен сөзінен енші
үғымы қалыптасқан яғни ... ... ... ... ... сөзі орнықты.
Әлеуметтік қатынастың дамуына қарай, малдан әрбіген-ен қазақтьщ
жеріне, ... ... мен ... ... ... ... ... аударатын мәселе жердің жеке ... ... ... алып бастаған дұрыс. Мәселен тұрақты пайдалануға
беру тәжірибесін жалғастыра ... ... ... жөн. Жеке ... ... ... ... берілген жер, яғни облыстық принциппен
құрылған жеке тұлғаларға бекітілген жер; арнайыжер ... ... ... үлес ... ... ... жатқан жер;
кепілге қойылып, алған несиесін қайтара алмаған иелерге бекітілген жер және
үлес иелері өз еркімен бас ... жер жеке ... ... ... ... үсынылатын жерді сатып алу бірден емес, біртіндеп ... ... ... ... ... ... көбісінің жерді бірден сатып алуға
мүмкіндігі жоқ. Сондай-ақ жеке ... ... жер ... ... жер үлесінен 15 еседен аспауы тиіс, жерді шетел азаматына жеке
меншікке беру тыйым салынуы және жеке ... жері бар адам шет ... алар ... ол ... ... керек. Ең бастысы жер үшін
төлемдерді дүрыстап қарау керек. ... ... ... ... жердің бағасын тегін немесе арзан етіп одан артық көлемдегі
жерге. жиырма жылғы табыс деңгейіндегі баға ... ... ... бәріндегі баға солай. Мысалы, бүгінде жерді үзақ мерзімге ... ... қара ... ... ... бар ... 230 АҚШ доллары.
Бүл өте аз,-ол үш-төрт жылдық табыстың мөлшерімен бірдей. Егер аудандық
орташа-есептік көрсеткіш 30 ... ... ... 15 ... ... болады,
соның бір бөлігін жоғарыдағы бағамен сатып, қалған 14-бөлігін яғни 420
гектар жердің бір ... 4000 АҚПІ ... ... белгілеген жөн.
Сонымен бірге үзақ жылдар ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынғаны дүрыс.[7,2б]
Әйтпесе түрғын үй купондар мен үйлерін не ... ... ... ... өзге елге көшіп кеткендердің ғана жолы болды.
Ауыл шаруашылығы ... ... жер жеке ... беріліп, жер
кепілге қойылса, соған несие алып шаруаның жағдайы күрт жақсарып ... қүр қиял ... ... беруге бүгінде ешқандай кедергі жок. Жерге
жеке меншік жүйесін ендіруді тезірек заңдастыру көп көлемде үзак ... ... ... ... алғандардың жасап жатқан іс-әрекеті.
Бүларға беру қауіпті. Қазақ жерді әлі де ... ... ... алған
жоқ. Халықтың 99 пайызында жерді сатып алатын ақша жоқ, тегін ... ... қүр ... ... ... ... айрылып қалады. Қазақтың ұлы
перзенті азамат Алихан Бөкейханның «Мен неге ... ... ... XX ... ... жазған мақаласы бар. Сонда көреген ағамыз ... ... ... жеке ... ... ... Ондай болса қазақ
башқүртқа ма басқа ға ма жерін азғана пүлға беріп кейінгі жылдары ... ... ... ... ... өткен ғасыр басындағы қазақтан
алыстап кете ... жоқ. ... ірі ... ... ... иелігіндегі емес ауыл шаруашылығы жерін жеке меншікке ... ... ... ... Ең ... ... жекё ... тек
жарамды және тиімді жер сатылып, өзге жер ол ... ... ... ... ... сөз еткенде ең маңыздысы жердің жеке меншігі емес.
Біздің елде жерге байланысты, мемлекет те, ... да жете ... ... ... өте ... ... бар. Ол -жердің орасан зор ... ... Біз ... ... мақтанамыз. Бірақ 2 миллион гектар семей
полигонында радиактивті қалдықтармен бүлініп, жарамсыз, тіпті аса ... ... ... жер ... ғарыш айлағының үпгу, сынау алаңында. Осы
секілді түкке жарамсыз жер көлемі республика бойнша 66,45 ... ... ... ... жер 15,5 ... ... ... отыз жылда ауыл
шаруашылығы жерінің 90 миллион гектары азғындауға үшыраған, жарамсызданған,
суармалы жер бізде өте аз, 1990 жылы 2,37 ... ... еді, сол ... жылдың 1-қаңтарына 1,9 миллион гектары қалды, қалғаны жарамсызданды.
1999 жылдың 1 ... 1,4 ... ... ғанажарамды, ал 2001 жылы
ткеқана 900 мың гектары ғана ... ... ... Сонда он жылға
жетпейтін уақытша 1 миллион суармалы жерден айрылдық. Бір ... ... ... жуық ... ... дақылдарды септік, өткен жылы 11
миллионға ғана ... ... ... ... азайды, ғылымдардың
дәлелдеуінше, бізде соңғы он жыл ... 1 ... ... ... үшты.
Еліміздегі барлық жердің үштен екісі, яғни 180 ... ... ... Осылай кете береді деуге барлық негіз бар. Сонда ертеңіміз не
болады деген заңды ... ... өз ... ... ... бері және өзге де ... ... ... ... мен ... ... қасиеті
ескеріліп, табиғаттың қайталанбас негізі деп танылады.
Сондықтан ... ... ... ... де ... қатанастарда
азаматтық, тауарлар-ақша айналымынан алынуының басты қағида деп танылуы
кездейсоқтық емес.
Біз осы қағидалы ... ... ... ... ... ... толықтырғымыз келеді, қай бір ... не ... ... ... ... ... саналатынжер ресурсы
тіршіліктегі табиғи ... пәне ... ... ... ... объектісі ретінде жер ресурсының мүмкіндігі ... ... ... қүқықтық қатынастарды азаматтық қатынастар белгісімен
бірдей деуге болмайды.
Сондыктан да ... ... жер ... ... ... ... ... сатып, оны міндетті түрле ... ... қана ... ... ... тырысу белгісінде
жердің табиғи қасиеті ескерілмей, тек экономикалық, ... ғана ... етіп ... ... ... қоғамда жер ресурсының қорғалуына ... ... ... ... дей мемлекет пен ондағы жалпы халықты танысақ
олардың экономикалық және әлеуметтік мүддесінқатар қорғап, жерге ... ... ... ... жолы ... ... жер ... мемлекеттік емес жер пайдаланушыларға беру ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей ауылшаруашылық тауарын өндірушілер
жерінің мөлшері, жергілікті жағдайға сәйкес, өте ірі жер ... ... ... ... белгілейді. Әрі жерді жеке меншікке сату-
сатып алу еліміздің ... ... ... мен ... ... деген пікірлер қалыптасқан.
Алайда ел тағдырын шешетіндей күрделі мәселелердің бірі ... ... ... ... өркендетудің қоғамдық саяси маңызын түтас жүйесінің заңдылығы
мен елдің одан әрі ... ... ... қамтамасыз етудегі рөлін
ескере отырып, біз Үлттық ... ... ... күн ... ... ... туралы мәселені шығару жөн деп таптық. Басқаша айтқанда,
біз бүгін жерге жеке меншікті енгізу мәселесін талқылауға тиіспіз. Бүл ... ... мәні бар ... Жер ... ел ... Жер ... алға жылжыта алатынымыз тек ауыл-селоның дамуының мәселесін ... ... ... ... даму ... ... ... деп атапк
өрсетті Президент.[4,1б]
Ел басы осы түста біз, бүгінгі үрпақ ... ... етіп ... ... ... ... алдында жауапкер екенімізді қадап айтты, өткен
жылдардағы ... ... алу ... ... ... өкіметі
жылдарында біз жер гумусының -топырақтың ең қүнарлы ... ... ... ... ... ... да ... айтып өтті.
Расында да, тың игерудің қатерлі қателіктерге де үрындырғанын қүйқалы қазақ
даласының қырларында талай рет қара ... ... көзі ... қауым
жақсы білуге тиіс.
Бүл өткен он бір жылдың ішінде біз жасаған реформалардың ... ... бірі ... түр. Жер ... бүгінгі буынның ғана емес
болашақ үрпақтардың да ... ... ... жеке меншікенгізудің
қүқықтык негіздері бізде бар, деп қадап айтты Президентіміз.
Елбасы бүл ойды ел Конституциясының ... ... ... сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде шарттар мен шектерде жеке
меншікте де болуы мүмкін» деп ... ... ... ... жеке меншікті енгізуді бұдан бұрын да ойластыруымызға, тіпті
мұнан әлдеқайда батыл баптарды заңда көздестіруімізге ... еді. Ал ... неге ... Бүл сүрағына жауапты Елбасының өзі қайтарды. Біз бұл
шешімге ол кезде дайын емес ... ... мұны біз тек ... ой ... ғана емес таза ... ауыл шаруашылық секторын сауықтыру
жөнінде түбегейлі іс-шараларды жүзеге асырып алған жөн днп шештік, ... бүл ... ... ... те ... ... жер ... мемлекет меншігіннен ажырату, сондай-ақ ой-сананы да
мемлкетке масылдықтан ... үшін ... жыл ... ... Шаруа адамның
өзінше кәсіп етуі үшін, жауапкершілікті сезінуі үшін, өзінің мәселесін өзі
шеше алатын болуы ... өзін ... әрі ... иесі ... ... ... үйренуі, сөйтіп шаруашылық байланыстарды жолға қоюды игеруі ... ... ... ... ауыл ... ... түрғыдан сауықтыратын уақыт
жетті. Елбасы өз сөзінде жер ... ... ... кей алқаптар
қараусыз қалды. Жер ... ... ... ... ... ... пайдаланып, қүнарын азайтатын адамдардан жер
тартып алынатынын, өзгелерге сатылатынын жүрт білуге тиіс.
Көзделген игі ... ... ауыл ... ... ... жеке ... институтын енгізудің, жер рыногын
қалыптастырудың арқасында ғана тезірек қол жеткізе ... ... өзі ... өндірістік күштердің дамуына қолбайлау болып келе жатқан көптеген
кедергілерді жолдан алып тастайды ауылда үсынақты, ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жерге жеке меншік енгізу жер рыногын қалыптастыру талай түста қауіпті
саяси сауданың нысанына айналып кететіні бар. Олар бүл ... үшін ... ... соғудан да тайынбайды.
Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі ... ... ... ... ... 70 ... ... жеке меншік
енгізуді жақтайды.
Міне сондықтанда біздің заңдарымызды ... ... ... ... жетті, деп атап көрсетті Президент. Жеке меншік
қүқымен бірге жалға алу ... ... да өте ... ... сатып алудың барынша икемді жүйесін жасау ... ... ... ... ... ... пайдаланса, оны қайта алу қайтадан
сатып жіберу жөніндегі іс-шаралар да ойластырылуда. Шетел азаматтары мен
азаматтық алмаған ... әділ ... ... Жеке түлғалар мен
заңды түлғалар үшін жер ... ... ... бір мөлшерлері
айқындалған. [6,68]
Дәл қазір талай адам жерді сатып ала алмас, сондықтан да біз он ... ... ... несие алу мүмкіндігін көбейтуді ... ... ... алу қүқығы алдымен қазір сол ... ... ... ... ... ойластырылған.
Әлеуметтік зерттеулердің мәліметтері бойынша сауал салыған адамдардың 20
пайызы жерге жеке ... ... ... ... ... бүл қадамға
секемдене қарайтынын да ескермей болмайды.
Алдағы ауыл жылдарында бүл бүкіл халықтың көңіл аударып ойлағанда ... жеке ... пен ауыл ... ... ... ... ... Біз
бүл шараны бастауымыз керек, дей ... сөз ... ... ... «Көз қорқақ,-кол батыр» деген жақсы мақалымен аяқтады.
Республикамызда ... ... ... ... сараптау
негізінде дайындалды. Іріктеу жиынтығын есептеу екі сатылы үлес үлгісінде
жасалды. Пікіртерім республиканың барлық ... және ... ... ... барлығы 500 сарапшы пікірлері зерттелді.
Зерттеу мақсаты-жерді жеке меншікке беру тетіктері мен ... және ауыл ... ... ... ... ... субъективтік пікірлерін анықтау, ауыл шаруашылығын дамыту
бағытындағы ... ... ... ... ... агроөнеркәсіп кешенін түрлаулы әрі
серпінді дамытыудың негізі-жер қатынастары реформасын байыбына жеткізуге
тіреліп отыр. Бүгінгі ... ... ... ... Жер ... ... жеке ... енгізумен қатар, бүрын пайдаланып келген жерді
жалға беру институты да ... ... ... ... қанша пайызын жеке меншікке беру
қажет ... ... ... ... ... бөлінген.
Пікіртерімге қатысқандардың басым көпшілігі жердің жартысын ... бір ... жеке ... ... ... ... пікірге ойысады.
Жедің 25 пайызын жеке меншікке беру үсынысын негізінен ... ... (35,5%), ... (35,5%) ... ... ... ... дейін жеке меншікке беру керек деп Солтүстік Қазақстан (46,9%),
Батыс ... (38,7%), ... ... (38,7%) ... ... берген.
Сарапшылардың бүл мәселеге деген көзқарасы жерге жеке ... ... ... дер ... ... ... ауыл ... жерлеріне мемлекеттік меншікпен қатар ... де ... ... ... ... оң тәжірибеге сүйене отырып, жерге жеке ... ... ... әзірше теориялық негізде жүріп жатыр. Ал
жергілікті ... ... ... ескере отырып, жерге жеке
меншік институтын калыптастырудың қазақстандық жаңа ... ... ... уакыт керек екендігін анықтау- социологиялык зерттеудін
түйінді сәтерінің бірі. Пікіртерімге қатынастардың ... бір ... бұл ... таяу ... яғни осы жыл ... ... керек деп жауап
берсе, үштен бір бөлігі бір-екі жылдан соң мүмкін деп ... ... де ... 3-4 жыл ... деп ... 10,2% 5-6 жыл ... мүмкін
деген пікірге келген.
Ал сарапшылардың 13,5% жеке меншікті енгізуге мүлдем қарсы. Реформаларды
қолдамайтындардың ... ... ... және ... ... Оның ... бүл ... жер және су ... ... ... су ... ... ... ... қамтамасыз
ету Ембі және Орал өзендерінен жүзеге асырылады. Суару ... егін ... мен ... ... топырақ эрозиясының
үлғаюы орын алып отыр.
Атырау облысы республика аумақтарының арасында ... ... ... ... ... ... Аталған факторлар бүл
аймақта ауыл шаруашылығы жүмыстарын ... ... ... ... оны жүргізу үшін қосымша қаржы қажет екендігін анықтайды. Сондықтан да
бүл аймақтарда жекелеген топтар жеке меншікті енгізу ... деп ... ... ... ... ... күтеді. Ал жері қүнарлы аймақтардың
түрғындары тезірек жеке меншік иесі болып тікелей пайда табуға ... ... Жер ... ... ... ... түрлері-
үзақмерзімді (49 жыл) жалға беру немесе жеке меншікке бірден сатып алу және
де жер ... ... ... ... сатып алу депкөрсетілген.[9,3б]
Жерді жеке меншікке беру жолдарын қарастырғанда сарапшылардың үштен
бірбөлігі жерді тегін беру ... ... ... ... ... ... сату, 6,6%-жекелеген бөлігін бірден ... ... ... ... ... сату ... қолдаса, 5%- толығымен
біртіндеп сату қажет деп есептейді.
Жерді тегін беру жолы Жамбыл (54,4%), ... (45,5%), ... ... (35,7%) ... ... ... қолдау тапқан.
Сарапшылардың Маңғыстау облысында жартысынан астамы, ... ... ... ... ... 35,5% және Алматы қаласында 47,7 ... ... ... ... ... деп ... Ақмола облысы
түрғындарының бір бөлігі жекелеген бөлігін біртіндеп сатужолын үсынған.
Шығыс Қазақстан (38,7%), ... ... (34,4%), ... ... ... сарапшылары көрсетсе, Оңтүстік ... ... ... бергендер бір мезгілде толығымен сату керек деп
есептейді. ... ... ... ... ... ... тегін
берілмейтіндігімен келіседі. Мәселе қай бөлігін сату мен сатып алушының
қанша уақытта жер ... ... ... жатыр.
Сауалнамаға жауап бергендердің жер құнын өтеу туралы пікірлерін
сараптау барысында байқалғаны: ... ... бір ... ... қүнын он пайыздан кем емес бөлігі өтелуі қажет деп ... ... жер ... ... бір бөлігі 23,3 пайызы жартысынан кем емес
бөлігі, 11,2 пайызы жердің 75 пайызының құны ... ... ... ... ... ... ... қызметтеріне сәйкес қарастырсақ,
жердің 10 ... кем емес ... ... ... мен ... ... ... көпшілігі (46,5%), шаруа қожалығының
басқарушылары, Мәслихат ... ... ... ... ... және ... оқу ... мен
ғылым саласы өкілдерінің үштен бір бөлігі жер қүнының 25 пайызы қайтарылуы
қажет деп ... ... ... 46,7%, ... БАҚ ... %) жер ... ... кем емес бөлігі қайтарылғаны дүрыс деген
үсынысты қуаттайды. Ал ... ... ... 5 ... ғана ... ... төлеу керек деген үйғарымға келген.[16,61б]
Жер қүнын өтеу мерзімін белгілеу ... ... ... көпшілігінің пікірі (57,8%) Жер Кодексі ... ... сай ... ... ... ... 10 жылға дейінгі мерзімді қуаттайды.
Жердің белгіленген қүнын 1 жыл ішінде қайтаруды ... ... ... ... ... (20,6%) ... 5 жылға өтеуді Ақмола 48,5%,
Шығыс Қазақстан (38,7%) облыстарының және ... ... ... ... ... ... 50 пайыз, Павлодар 42,2 пайыз,
Қызылорда 36,7 пайыз, Қостанай 36,4 облыстары мен ... ... ... он үш ... ... ... қажет деп санайды.
Ал Солтүстік Қазақстан облысы сарапшыларының 62,5%, Ақтөбе, ... ... ... ... ... он жылдан астам мерзімді
қалаған.
Жермен тікелей айналысатын сарапшылар тобы, яғни шаруа қожалықтарының
басқарушылары (әрқайсысына 22,4), ... мен ... ... ... 32,6%) негізінен 6-10 және 10-20 жыл кезендерін
белгілеген. Бүл топ ... үзақ ... ... ... ... бар қаражаттың
барлығын жерге алып жерге салып алып, өтей алмай қаламын ба деген қауіптен
туындап отырғанымен түсіндіруге ... ... кім болу ... Ауыл ... ... ... ... Осы сүрақ төңірегінде бүқаралық ақпарат қүралдары беттерінде
саяси партиялар мен коғамдық ... әр ... ... қайраткерлері,
ғалымдар, фермерлер мен шаруалар ойларымен бөлісіп, пікір таласуда.
Жер беру мәселесін аймақтар ... ... ... ... ... ... ... жартысынан астамы қазіргі жерлерге
беруді дұрыс деп санаса, Батыс Қазақстан 61,3%, Оңтүстік ... ... 53,3 %, ... ... 50,0% және Павлодар 45,5 облыс
тұрғындарының басым көпшілігі ауыл ... беру ... ... ... ... ... сарапшылары жерді сатып алғысы келген
барлық азаматтарына берілгені дүрыс деп санайды.
Әлемдік тәжірибеде жер ... ... ... ... 4 ... ... ... Бірінші үлгіде-жер азаматтар мен заңды
түлғалардың жеке меншігінде болады. ... үлгі ... де жер ... ... ... жерден түскен түсім (рента) қоғам игілігіне, ... ... ... ... Үшінші үлгіде-жер мемлекет
меншігінде, бірақ жер пайдалану қүқығын сатуға, жерді ... ... ... ... ... етіледі. Төртінші үлгіде-жер тек ... ғана ... Жер ... ... ... ... Жерді
сатуға, жалға беруге сыйлауға және мүраға қалдыруға тыйым салынады.
Қазақстанда жер реформасы басталғаннан ... ... ... ... болатын. Жерге жеке меншік енгізілген жағдайда жердің өзі сатып алу-
сату объектісіне айналады.[8,3б]
Пікіртерім барысында сарапшылардың жерді «неғүрлым ... ... ... ... ... ... сату ... көзқарасын
анықталды. Сауалнамаға жауап берушілердің басым көпшілігі ... ... ... ... ... 67,6 пайызы дүрыс ... ... ... ... бір бөлігі өзінің оң ... ... сату ... ... ... ... 66,7 пайызы, облыстық
мемлекеттік басқару органдарының 42,2 пайызы, мемлекеттік емес ... 40,5 ... ... ... кызметкерлері 83,4%, шаруа қожалықтарының
басшылары 77,8% фермерлер мен ... ... ... ... және ... ... 73,3%, ... БАҚ-тың басшылары,
ауылдық округ әкімдері 62,8 бүл пікірге қарсылық ... ... ... сату идеясын қолдамауы фермерлер мен шаруалар
меншігінен кездейсоқ қалталы адамдар немесе саудагерлер үлесіне кетіп қалу
мүмкіндігінен қауіптенентіндігін ... ... ... ауыл түрғындарының өмір сүру деңгейі мен
республика хальщының негізгі азық-түлік тағамдарымен ... ... әсер ... ... ... тығырықтан қалай алып ... ол ... ... ... қажет деген сауалға сарапшылар жеке ... ... ең ... ... ... май ... арзандату
56,0% қажет деп жауап берген. Бүл ... ... ... ... 72,2%, ... ... әкімдерінің 62,8%
Парламент депутаттарының 60,0% және ... ... ... 58,1 %-ы атап ... ... ... ... өндірушілерге ұзақ мерзімді
несие 43,2% мәселесі. Орталық атқару органдарының өкілдері 66,7% фермерлер
мен шаруалар 58,1% бұл мәселені маңыздылығы ... ... ... ... басқару органдарының өкілдері 60,0%, шаруа қожалықтарының
басшылары 45,8% екінші ... ... ... ... ... ... ... 43,8% шарасы.
Салықты жеңілдетуді маңызды шара ... ... ... ... Ал ... ауыл ... ... ететіндер үшін бұл шара
аса маңызды болып саналады. Шаруа қожалықтарының басшылары үшін ... ... ... ол ... орынды иеленсе, фермерлер мен
шаруалар бірлестігінің өкілдерінде ол «сумен қамтамасыз ету» ... ... ... ... ... ... немесе өз мақсатына жұмсалмайтын ... ... ... меншігіне қайтарып алудың қүқықтық нормаларын
38,4% белгілеу ... ... бүл шара ... ... ... ... ... түлетудің басты факторы ретінде бүл шараны ... ... ... ... ... 58,3% Парламент депутаттары 53,3%
және аудандық округ әкімдері 46,5% көрсеткен.
Бесінші орынды ... емес ... ауыл ... техникасымен
қамтамасыз етушарасы иеленді. Алматы 55,9%, Маңғыстау 50,0%, ... ... ... 46,9% ... ... бүл ... ... өткен.
Кәсіптік түрғыдан қарағанда, техникамен қамтамасыз ету мәселесінің
ауыл шаруашылығы ... ... үшін аса ... ... ... наурыз айында Қазақстан Республикасыңың Статистика
агенттігінің 146 ауыл ... ... мен 15 ... ... ... ... ... қызметті және белсенділікті
жетектеуші фактордың бірі ретінде ... ... ... ... Өздерінің материалдық -техникалық жағдайын өте төменгі дәрежеде
деп бағалай отырып, ... ... ауыл ... ... атап ... үсынылған басқа шаралардың ... ... ... ... бір аймақтарда ғана маңызды болып ... ... ... ... ... үшін ... ... ету мәселесін
шешу, шекара аймақтарындағы ... үшін ... ауыл ... енгізуге тыйым салу, Алматы қаласындағыларға ауыл шаруашылығы
өнімдерін ... ... ... ... Қостанай
және
Қарағанды облыстарындағы ауыл шаруашылығыжерлерін тиімді пайдалануды
қадағалауды күшейту. Бүл аталған ... ... ... ... ... ... ... кешенін дамытудың үш жылдық
бағдарламасына енгізілген.
Социологиялық зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... негізінен оң
көзқараспен қарайтындығын көрсетеді. Жерді жеке ... беру ... ... ... оны ... сан ... ... мен түрлерін
үсынады. Олардың пікірлерінің әртүрлілігі бүкіл Қазақстан ... ... ... ... бүл ... ... айқындайды.
Алматы облысының жер ресурстарының басқармасы мен ... ... ... мамандырылған Ғылыми Зерттеу Институтының
маманбасшылары, Қазақ ¥лттық аграрлық ... ... ... ... ... жерге қатысты сүрақтарды талқылап,
Елімізде жерге жекеменшікті енгізу орынды ... ... ... Сонымен
қатар Елбасымыздың Үлттық кеңесте осы мәселені көтергенін орнды деп ... ... ... ... жіберді. Президенттің бүл шешімі аса үлкен
жауапкершілікті талап ететінін ескере ... өз ... ... ... іске ... үшін жоғары дәрежелі мамандарды дайындау қажеттігін атап
өтті. Және осы салада нақты ғылым интеграциясының, ... ... ... ... ... ... ауылдың жақсаруына,
көркейуіне жолдар жасалды. Нақтырақ айтқанда дәнді-дақылдар шаруашылығында,
мақта шаруашылығында, мал ... ... ... ... Ауыл
шаруашылығында ішікі жалпы көрсеткіштері де жоғарылауда. Алдағы келе ... ... ... бәсекелестікке жарамды болуы үшін
қажетті шаралар қолдану мақсаты туындады. Осы ... ... ... наты
иесі болады ма деген сүрактың жауабында үлкен мағына жатыр. Адам ... ... ... не ... жеке меншікті сезінген кезде немесе мүраға
өз үрпақтарына қалдыру мүмкіндігі болған кезде ғана үқыптылықпен қарайды.
Жерге жеке меншікті ... ... ... ... ... ... келеді. Бүл біздің дәстүрімізге қайшы келетін жайт деп, тіпті
саяси түрткілеуді де қолдануда. ... ... ... ... болсақ.
Ертеректе шүрайлы, жайылымдардың барлығы дерлік феодалдар мен байлардың
қолында шоғырланғанын ... ... ... ... Ал ... кезінде бүкіл жер мемлекеттің меншігінде кетіп, жерге ... ... ... ... оппоненттердің пайымдауынша бүкіл
жер жаппай қаржы спекулянттарымен сатылып кетеді дейді. Бірақ та осы түста
олар осы ... ... ... ... шешілетінін және Қазақстанда
қандай жолмен ... тиіс ... ... ... Мысалы
Гремания және Полыпа секілді Батыс елдерінде жер иеленуші болғысы ... ... бола ... ... ... өзі арнайы сынақтардан
өтіп шаруашылықты жүргізуді бүгінгі заманның талабына сай жоғарғы дәрежеде
дәлелдей ... ... ... ... ... ... ... иеленеді.
Біздің заңдылығымызда да жердің бір ... ... ... яғни ... ... ... қүқықпен тек шаруа
(фермер) қожалықтарьш жүргізуде арнайы мамандырылған, ауыл ... мен ... бар осы ... ... ... не поселкеде нақты
жүмыс жасайтын отбасы мүшелері ғана 15 аудандық шекті жер үлесін иеленеді.
Біздің еліміз планетада ... ең ... ... етілген елдердің
қатарына жатады бір түрғынының өзіне 18,2 гектардан келеді. Сондықтан да
біз осы оарсан байлықты ... ... ... қажет.[ 17,46]
Сонымен қатар оппонеттердің ең танымал тезистерінің бірі «Біз
отанымызды сатып ... ... ... ... ... ... бай
шетелдіктердің қаражаты біздің азаматтардан әлде қайда көп деп сескенуде.
Алайда әлемдік ... ... ... мен ... ... ... ол ... де ескерген. Біріншіден халықаралық
қүқық үлттық жерді шетелдіктерге беруді талап етпейді.
Әлемде бір де бір ел ... жер ... ... бас ... жоқ. ... жер шетелдіктерге жеке меншікке және
түрақты пайдалануға берілмейді. Тек жалға алу ... ... ... ... ... ... оппонеттердің орынды үсыныстарын да айта кетуіміз қажет.
Мысалға ... ... ... жеке ... ... бүрын нақты есептеулер
мен жердің ... ... және өзге де ... ... Сондай-ақ жер органдарының жерді пайдаланушылардың ақпараттық
базасын қүруын талап ... ... ... ... ... әрі ертеден келе жатыр.
Бірақ жерді жеке меншікке беруден өзге ... жоқ ... ... Және жалынды талқылаулардан нақты іске көшетін уақыт
келіп жетті. Маңызды әрі қолайлы үсыныстарды енгізе ... жер ... өз ... бүгінгі таңнын талабына сай қосуымыз қажет.
Бугінгі таңда Қазақстан Республикасында қолданып отырған Жер Кодексі
20 ... 2003 жылы ... ... жер ... Қазақстан Республикасының
конституциясына негізделеді және Қазақстан Республикасының осыған ... ... ... ... ... ... жер мемлекеттік меншікте болады. Жер учаскелері
Қазақстан Республикасының Жер ... ... ... ... ... жеке меншікте де болуы мүмкін. Аталған заннын негізінде
және онда көрсетілген шарттар мен ... жер ... жеке ... ... ... және мемлекеттік емес заңды тұлғалар болып
табылады. Бүл ретте, егер аталған заңда өзгеше белгіленбесе, ... ... ... ... ... шетелдіктер мен азаматтығы
жоқ адамдар ұсынылады.
Меншік иесінің өзіне тиесілі жер учаскесін иеленуге, пайдалануға және
оған билік етуге құқығы бар.[33,426]
Жер ... ... ... ... яғни жер ... ... а) ... құқығын табыстау; б) меншік қүқығын беру; в) меншік
қүқығын әмбебап ... ... ... (мүраға қалдыру, заңды
түлғаның қайта үйымдастырылуы) ... ... ... ... ... беру және оның ... жер ... нысаналы
мақасты ескеріле отырып, жүзеге асырылуға тиіс.
Жер учаскесіне ... ... а) ... ... актілернің; ә)
азаматтық қүқықтық мәмілелердің негізінде; б) Қазақстан Республикасының
заңдарында көзделген өзге де негіздерде ... ... Жер ... сәйкес жеке меншікте болмайтын жер
учаскелерін қоспағанда, ... ... жер ... ... мен
мемлекеттік емес заңды түлғаларға жеке меншікке берілуі мүмкін. Қазақстан
Республикасының азаматтарының жеке ... ... ... ... ... ... жүргізу, орман өсіру, бағбандық, жеке түрғын ... ... ... ... ... ... ... ғимараттарды)
олардың мақсатына сәйкес қызмет көрсетуге арналған жерді қоса алғанда,
өндірістік және өндірістік ... оның ... ... ... ( ... мен ... кешендерін салуға берілген немесе олар салынған
жер учаскелері болуы мүмкін.
Шаруа (фермер) қожалығын, өзіндік шаруашылық ... ... ... жеке ... үй және ... ... үшін ... жерлер
учаскесінің меншік иесі болып табылатын азамат Қазақстан Республикасының
азаматтығынан ... ... ... ... иеліктен алынуға немесе осы
Қазақстан Республикасының Жер Кодексінің 66- ... ... ... ... ... ... ... емес занды түлғаларының жеке
меншігінде тауарлы ауыл шаруашылығын ... ... ... үшін үйлерді
қүрылыстарды, ғимараттарды олардың мақсатына ... ... ... ... қоса ... ... және өндірістік емес оның ішінде
түрғын үйлер (қүрылыстар, ғимараттар) мен олардың ... салу ... ... олар ... жер ... ... ... ауыл шаруашылығы өндіріс жүргізуге және ... ... ... ... ... аталған мақсаттарға арналған
жер
31
учаскелері шетел азаматтарының, азаматтығы жоқ адамдардың және шетелдік
заңды (мемлекеттік ... ... ... ... ... меншіктегі ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелері
Қазақстан Республикасының Жер Кодексіне белгіленген тәртіппен ... жеке және ... ... жер ... ... және ... ... берілуі мүмкін. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер
учаскелері жеке меншік ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін және Қазақстан Республикасының
мемлекеттік емес заңды түлғаларына ... ... ... ... ... ... өсіру үшін беріледі.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскесіне меңшік қүқығың табыстыру
негізінде жүргізіледі.
Шаруа қожалығы және тауарлы ауыл шаруашылығы ... ... үшін ... жеке ... ... ... мүдделі азаматтар мен
мемлекеттік емес заңды түлғалардың.
Жер учаскесіне жеке меншік қүқығын жер ... ... Жер ... 10 және 11 ... ... анықталатын
кадастырлық бағалау қүнынатең баға мен сатып алуына; яғни жер учаскелері
жеке меншікке берілген ... ... ... ... ... ... ... кезде олар үшін төлемақының базалық
ставкаларын, жалдау қүқығын сату ... ... ... ... ... Бүл ... жер учаскелерін пайдалану
төлемақысының ставкалары жер салығы ставкаларының мөлшерінен төмен
белгіленбейді.
Жер учаскесіне жеке меншік қүқығын өтеулі ... беру сату ... әрі ... үшін ... ... ... ... жер пайдалану қүқығын өтеулі
түрде беру, сату төлемақысы-жалдау қүқығын сату төлемақысы жер учаскелері
үшін төлемақысы жер учаскелері үшін ... ... ... ... ... ... ... кадастырлық бағалау қүны
негізінде есептеледі.[28,26]
Ал мемлекеттің ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін жеке меншікке
сатқаннан түсетін қаражат үлттық қорға аударылады және Қазақстан
Республикасының заңдарында ... ... ... қатар, жер учаскесіне жеке меншік қүқығын оның кадастрлық бағалау
қүнына қарай айқындалатын ... ... ... ... ... ретте әкімшілік-аумақтық бірліктер бойынша жер учаскелеріне жеңілдікті
бағаның нақты мөлшерін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Жер учаскесіне жеке меншік қүқығын сатып алу ... ... ... ... ... Жер Кодексінің 24-бабының 1.2 тармакшаларына
сәйкес жер ... ... ... ... салынбаған мәмілелердің кез келген түрін жасауға құқығы
бар.
Сондай-ақ аталған баптың 2- тармағына сәйкес, жер учаскесіне жеке меншік
құқығы мемлекеттік тіркелген кезден 10 жыл ... ... жер ... Республикасының заңдарында тыйым салынбаған кез келген
мәмілелердің түрлерін жасасуға қүқығы бар бүл шектеу жер учаскесін кепілге
салуға ... ... Жер ... 24-бабының 2-ші тармағында
көзделген жер учаскелерін сатып алған кезде сатып алу сомасын төлеу жер
учаскесіне жеке меншік қүқығын сатып ... ... ... өтініші
бойыңша он жылға дейінгі төлеу мерзімін үзарту арқылы жүргізілуі мүмкін.
Жер учаскелерін ... ... ... ... ... түлғаларға учаскенің
бағасын толык төлегенге дейін мәміле яғни, сату, жалға немесе өтеусіз
пайдалануға беру шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ретінде беру, жасасуға тыйым салынады. Жеңілдікті
бағамен төлеу мерзімі үзартылып сатылған жер ... ... ... ... алу ... ... ... он жыл өткен соң қүқық
беріледі.
Аталған түлғалардың жер учаскесін ... ... оның ... алу ... елу ... төлеген жағдайда рүқсат етіледі. Бүл ретте жер
учаскесінің сатып алу бағасы төленген белгілі бөлігі ғана кепіл нысанасы
бола алады.
Ауыл шаруашылығы ... жер ... ... иесі болып табылатын
азамат Қазақстан Республикасының азаматтығынан шыққан кезде жер ... ... ... тиіс не жер ... ... 10 ... дейін
жалдау шартымен уақытша жер пайдалану қүқығына бір жыл ішінде қайта
ресімдеуге тиіс. Жер ... ... ... ... ... ... сатып алу бағасы меншік иесіне осы учаскені ... ... баға ... жер ... сатудан түсетін қаражат есебінен
төленеді.
Жергілікті атқарушы орган жер учаскесін сатып алудан бас тарткан жағдайда,
ол ... оның ... ... ... ... сатылуы
мүмкін.
Егер де Қазақстан Республикасының Жер Кодексінде және Қазақстан
Республикасының өзге де заң актілерінде өзгеше ... жер ... иесі ... ... қандай да бір рүқсатынсыз, жер
учаскесіне өз қалауынша иелену, ... және оған ... ету ... асырады.
I
33
Меншік иесі өзінің жер учаскесіне қатысты оның нысаналы мақсатын өзгерпей,
Қазақстан ... заң ... ... ... кез ... ... ... шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің меншік иелері аталған
құқықтарды осы Жер Кодексінің ережелерін ескере отырып іске асырады.
[30,536]
Жер учаскесіне меншік құқығы басқа ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі оның нысаналы мақсатын өзгертпей, жер учаскесін
уақытша пайдалану туралы шарттың негізінде оны ... ... ... Жер ... ... ... ... шарт жалдау шарты жалға
алушымен немесе өтеусіз пайдалану туралы шарт өтеусіз ... ... ... Жер ... ... ... меншіктегі жер
учаскелері жеке меншікте бола алатын жағдайда, оларды азаматтар мен
мемлекеттік емес ... ... ... ... бас ... жол
берілмейді.
Егер Қазақстан Республикасының заіздарында өзгеше белгіленбесе, жеке
меншіктегі жер ... ... ... және үзақ мерзімді уақытша
пайдалану қүқықты жеке және заңды тұлғалар мүлкінің құрамына кіреді,
банкрот деп танылған жағдайларды қоспағанда, олар өз міндеттемелері ... ... ... береді.[34,36]
Қазақстан Республикасының Жер Кодексінің 79-бабының бірінші тармақшасына
сәйкес жеке меншік қүкығында немесе уақытша өтеулі үзақ мерзімді жер
пайдалану қүқығында жер учаскелері бар жеке және ... емес ... ... бола ... төлеу мерзімі үзартылып жеке меншікке сатып алынатын жер
учаскелерін кепілге салуға Қазақстан Республикасының Жер Кодексінің 24-
бабының 4-тармағында белгіленген тәртіппенжәне ... жол ... ... жеке ... қүқығын немесе жер пайдалану қүкығын тоқтату
негіздері.
Жер учаскесіне жеке меншік қүқығы немесе жер ... ... ... ... ... ... жер пайдалану қүқығын иеліктен шығарып
басқа түлғаларға берген;
- меншік иесі ... ... ... жер ... ... қүқығынан бас тартқан;
- Жер учаскесіне меншік қүқығынан немесе жер ... ... ... заң актілерінде өзгеше көзделген өзге ... ... ... ... Менпдк иесшен, сатып алуды коса алганда, жер учаскесш жене жер
пайдаланушыдан жер пайдалану кукыгын алып коюга;
- менпйк иесшщ немесе жер ... ... ... жер
учаскесшен немесе жер пайдалану кукыгынан ецщрш алу журпзшген;
- Жеке меннпк иесшен немесе жер ... жер ... ... ушш ... ... коса ... алып ... К^азакстан Республикасыныц Жер Кодексшхц 92-93 ... ... ... сай ... отырган
немесе Кдзакстан Республикасыныц заццарын буза отырып пайдаланылып журген
жер учаскес1 ... ... ... жер ... ... койылган.
- радиоактивт! ластануга ушыраган жер учаскесш, куны тец жеручаскес1
немесе жер пайдалнушыдан альштфйган;
- тэрк1ленген реттен баска ... жол ... ... ... ... ... кукыгынан бас тарту. Менш1К иес1
немесе жер пайдаланушы бул туралы жария етш, не жер учаскес1не катысты
ез1не ТИ1СТ1 ... ... ... олардан бас тартканын айкын бшд1ретш
баска да 1С-эрекет жасап, езше тиес1Л1 жер учаскес1не менш1к ... жер ... ... бас тарта алады.
Уакытша жер пайдалану кукыгынан немесе жеке ... жер ... ... пайдалану кукыгынан бас тарту жалдау шарты немесе етеус13 уакытша жер
пайдалану туралы ... ... уш1н ... ... жузеге асырылады.
Жер учаскес1н1ц менппк иес1 немесе жер пайдаланушы менпик ... ... ... бас ... айкын бшд1ретш 1с-эрекет жасаган
жагдайда баска жакка кету, ... узак ... бойы ... ... жер ... журГ1зет1н органдар жылжымайтын мул1кке кукьщтарды
мемлкетт1к Т1ркеуд1 жузеге асырган органга хабарлай ... бул ... ... ... ... ... мул1К ретшде есепке алынган куннен бастап б1р жыл еткеннен кеЙ1н
ТИ1СТ1 аткарушы орган жер ... ... ... ... деп ... ... сотка жупне алады. Сот 1неппм1 бойынша мемлекетт1к менш1кке
туст1 деп танылган иес1з жер ... ... ... ... иес1 ... ... иеленуге, пайдалануга жэне билш етуге кайтадан алуга не
ол алу ... ету1 ... ... немесе жер пайдалануга алыныу мумкш.
Иес1з болган мул1к рет1нде есепте болган ... ... ... ... ... жер пайдалануга бершу1 мумкш.
Жер учаскесше жеке менппк кукыгынан немесе жер пайдалану кукыгынан ержт!
турде бас тарткан кезде, жер ... ... ... немесе
35
жер пайдаланушының нотариат куәландырған жазбаша өтініші жер учаскесін
иесіз мүлік ретінде есепке алуға негіз болып ... ... ... ... ... жер ... аталған жер
учаскесіне иесіз мүлік ретінде есепке алынған күннен бастап бір жыл ... ... ... жер ... ... ... ... мүлік ретінде есепке алынған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін
тиісті ... ... жер ... ... меншігіне түсті деп тану
туралы шешім қабылдайды.[36,496]
Жер учаскесі ... ... үшін ... алу ... жеке ... не жер ... келісімімен қүны тең басқа жер учаскесін беру
аркылы алып қойылуы мүмкін.
Жеке мейшік қүқығы мен жер пайдалану қүқығын қорғау Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінде және ... ... ... заң актілерінде көзделген тәртіппен қорғалады.
Негізінен, жер пайдалану қүқығының бүзылуы барысында туындаған экологиялық
зиян үшін кінәлі түлғаны анықтағанда жер ресурстарын үтымсыз ... ... өз ... және ... тыс ластау, бүлдіру сияқты
фактілер орын алады.
Түрақты және уақытша жер пайдалану қүқығы бүзылуында келген зиян
экономикалық және экологиялық мүддені қорғау мақсатында ... ... яғни ... ... жерді пайдалануда табиғат объектісіне қолайлы
болуына немесе жерді пайдалануда заңсыз залалды әрекеттер жасаудың
экологиялық және экономикалық салдарымен қатар пайда ... ... ... бүзушылықтан
туындағанэкологиялық және экономикалық зиянды жеке, дербес ... ... ... зиян жер ... ... мүддесін қозғаса,
экологиялық зиян табиғаттың ерекше қасиетінің қоғаммен арадағы үйлесімді
байланысын сақтау режимін бүзады. Оның өтелуі табиғатты бастапқы қалпына
келтіру мен ... ... ... ... болмақ.
Сондықтан да, қүқық бүзушылықтың салдары мен оның қоғамға әсері экологиялық
ахуалымен шектеліп қалмай, ... та ... ие ... Ол ... және уақытша жер пайдалану қатынастарын да жерді шексіз пайдалану
арқылы жердің пайдалы қасиетін алуға үтымды әрекеттерінен анық көрініс
тауып жатады. Жер ... ... ... экономикалық салдардың мәжбүрі
қүқық бүзушының әрекетін белгілі бір жер учаскесінде жүргізуге
қанағаттанғандық ... де ... ... ... ... ... кінәлітүлғаның жер пайдалну
мен жер иеленудің шекарасын белгілейтін аралық ... жою, ... ... алу және ... ... ... бүрмалау
әрекеттерімен толыға түседі. Осының бәрі мемлекеттің жер бөлу ... өз ... ... Оған байланысты жер жағдайына
жер
36
қатынастарын жүргізудің қажеттілктер талабын ... ... ... ... келіп шығады.
Бүгінде жер заңдарының талаптарын ескермеу, оны өрескел бүзу дүние жүзінің
дамыған елдерінің барлығында дерлік ... ... ... мемлекет
тарапынан қатаң қадағаланып отыр. Ал үлан-ғайыр жерді алып жатқан аграрлы
Қазақстан мемлекеті бүл мәселеге әлі қүқық бүзушылық түрғысында селқос
қараудан ары аса ... ... ... ... ... ... ... пайдалну әркеттерінің көптігінен жер дауын ел дауынаайналуда.
Әсіресе жерді түрақты және ... ... ... ... ... мен
жер үлесін жеке бөліп алудың қүқықтық режимінің жиі бүзылуы алңдатарлық.
[32,466]
Бүгінде түрақты немесе уақытша пайдалануда жердің аумақтық базис қатарында
жер ... ... ... өзге де ... материалдық түрлері кең өршіп
түр. Жер заңдарың бүзудың бүл түрлері көп ретте жер лгайдаланушы
түлғалардың калыпты жағдайындағы заңды ықыластарының өзгеру сипатына да ... ... ... жер ... ... сай ... ... ауытқу әркеттері, яғни оның зардабын біле түра қасақа-қана өз
пайдасы үшін ... ... ... экономикалық зардап туғызу ниетінде
әрекет ету. Сонымен қатар, жекелеген қүқық бүзушылық ретніде өзге түлғаның
иелігіндегі немесе тікелей ... ... жер ... өз ... ... ... ... алып пайдалану әрекетіндегі тікелей заң
талаптарын орындамау неиетімен үштасқан қауіптілік те бар. Жалпы жерді
уақытша және түрақты ... заң ... ... тек жер
пайдаланушы түлға әрекетімен шектеліп қалмай, жер ... ... ... ... мен өзге де шаруашылық субъектілері үшін қүқық ... ... егер ... жағдайда оның зардабын жоюға бірдей
қатаң талаптар қоюды ... жер ... ... алу, оны ... ... механизімі арқашанда
қүқық бүзушылықты болдырмау тенденциясына қызмет етуі керек. Ол үшін барлық
мүдделі түлға өз іс әрекетімен жер ... ... ... ... болуы негізгі шарт болып табылады.
Себебі, бүгінде жер пайдалану қүқығын бүзушылықтың ең басты нышаны ретінде
танылған жерді заңсыз иелену қылмысының ... ... ... өз ... мен жер ... ... ... жерге заттай қүқықтарын бүзады. Шаруашылық
субъектілердің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіретін бүл
қылмыс түрінің пайда болуы көп ... ... ... ... ... бүзушылық түрімен де астасып жатқандаығынан үғынуымыз кажет.[37,13б]
37
Жерді түрақты немесе уақытша пайдалануға заттай қүқықтарды бүзатын
салыстырмалы түрде болса да меншікке қарсы ... ... ... ... ... мен ... ... иелену арқылы, оны пайдалану
әрекетінің қоғам үшін қауіптілігі бойынша ескеріле отырып қаралғаны орынды
болмақ. Онсыз осы саладағы экономикалық қызметті ... ... ... ... және ... ... басқару органдарының жер заңдары
талаптарына кайшы келетін, жердің заңсыз иесін табу әрекетінің алдын алу
мүмкін емес.
38
ТАРАУ 2. ЖЕР ... ... ... ... ... Жер құқық қатьшастарының түсінігі және сипаттамасы
Қаралып отырған тақырыптың мазмұнын ашу үшін оған тікелей қатысы бар құқық,
құқықтық ... ... ... ... ... және ... объектісі туралы ұғымдарға қысқаша тоқталып өту қажеттігі
туындайды. Сесебі, жер қүқықтық қатынастарының түсінігі берушілер аталған
құқықтық ұғымдардың осы ... ... ... ... ... ... жер ... қатынастарының түсінігі және оның мазмүны толығымен
ашылмай қалады немесе дүрыс болып шықпайды.
Қүқықтың бірнеше мәні бар. Жалпы әлеуметтік мағынадағы қүқық ... өз ... өзі шешу ... кең қүқықтығы, моральдік
(адамгершілік) қүқығы, заңдылық қүбылыс ретіндегі қүқық (позитивный
-жағымды), былайша айтқанда, заңда көрсетілген, ... ... ... ... жер заңдарында көрсетілген жер пайдалану қүқығы.
Заңдылық - қүбылыс ретінде ... ... ... ... ... мемлекет белгілеген және өкімет басында отырған билеуші таптың
немесе бүкіл халықтың еркін білдіретін жалпы қоғамға ... ... ... жүйесі деп атайды. [6, 4 б.|
Совет Одағында белгілі заң ғалымдары А. В. Мицкеевичпен И. С. Самощенко ... ... - ... ... және ... ... ... билеуші
таптың немесе бүкіл халыктың еркін білдіретін, бүкіл қоғамға міндетті
нормалардың (тәртіп ережелерінің) жүйесі" ,-Д^п түсіндірді.|7, 4 6.]
Қүқықтың ... ... ... ... ... ... таптың
материалдық түрмыс жағдайы туғызған еркінің заңға айналуы, тап күресінің
нәтижелерін, мемлекет өкімет ... өз ... ... ... ... нығаюы деп қарауьща байланысты болды. Соған орай, социалистік қүқық
жүмысшы таптың және бүкіл халыктың мүддесін қолдайтын еркі деп
түжырымдалды. ... ... ... отырған билеуші таптың" еркі деп
қараулары демократия принциптеріне және „бүкіл халықтың еркіне" сай
келмейді. Бүрынғы ... ... ... ... ... заң ... орын
алғаны белгілі. Ол кезде „үстем тап" пен бүкіл халықты біркатарға ... ... ... орын ... айтпауға болмайды.
Әлеуметтік - саяси өзгерістердің даму барысына қарай кейінгі кезде зан
әдебиетінде „үстем таптың еркі" деген үғымды алып ... ... ... ... ... Мысалы: Р. 3. Лившиц „қүқық ... ... ... нормативті бекітілген әділеттік" дейді.[8,
154 б.]
С. С. Алексеевтің пікірінше: „Шынында қүқық - бүл келісімнің, ымыраның,
әртүрлі мүдденің есепке алынуы". [8, 86-89 ... ... ... яғни ... ... жалпы міндетті
сипатында болады. Сондықтан қүқық нормалары - ... ... ... және ... ... түрі ... - заң, яғни оның ... Қүқық заң арқылы
ғана белгілі қасиеттерге ие болады.
Қ. Сапарғалиев: „әр мемлекетте өзінің даму ... ... ... ол ... ... күқық саласы - қоғам өмірінің белгілі
бір саласындағы қатынастарды реттейтін қүқық нормаларының жиынтығы" деді.
[9, 9 ... ... және ... ... (түрлері) бар.
Объективтік қүқық - жалпыға бірдей міндетті, сырттай көріністі (формальный)
белгіленген нормалардың жүйесін көрсететін нормативтік реттеуші. Оның
көмегімен адам ... ... ... ... қүқығы мен
міндеттерін аныктап береді.
Субъективті қүқық - адам қадамының (жүріс-түрысының) заңды мүмкіншілігі,
яғни өзінің қүқығы, заңдық мәні бар ... ... ету ... ... ... ... үшін ... органдарға жүгіну қүқығы. [10,
168-172 6.]
Қүкықтың мүндай көріністерінң әртүрлі реттеушілік мәні бар. Көп реттерде
объективті қүқық ... ... ... бола алады. Мысалы, Қазақстан
Республикасының 1990 жылғы Жер кодексінін 3-бабына сәйкес Қазақстан
Республикасының әрбір ... жер ... ... ... Оны беру ... ... осы ... бойынша белгіленді, бүл баптағы қүқық жоғарыда
айтылған объективтік ... ... ... ... ... ... аталған шарттар мен тәртіптерді жүзеге асыру қажеттігі бар. Сонда
ғана азамат субъективтік қүқыққа ие бола алады.
Объективтік және ... ... ... ... ... ... ... қүқіығы жүзеге асырылмаған қүқық, субъективтік қүқық
жүзеге асырылған күқық болуы ... ... ... келуі заң нормаларына
байланысты болды. Біракқ жер заңдарында азаматтардың кейбір жер қүқықтары
объективті түрде де жүзеге асырылуы мүмкін. Мысалы, қала шегіндегі жалпы
пайдаланатын ... ... және ... ... түлғалар сол мақсатқа ресми
рүқсатсыз да пайдалана береді. Конституцияда көрсетілген қүқықтардың да
объективтік түрде жүзеге ... ... ... С. Алексеевтің пікіріне зер салып қарасақ, объективтік күкық күрылымы
есебінде ерекшелігін үмытпау керек. Субъективтік қүкык -объективтік күкыкты
өмірде іске асыру ... ... жеке ... ... (мәмілелерде) белгілі заң ... ... ... ... ... болуы мүмкін.[8, 97 б.]
Біздің пікірімізше, объективтік және субъективтік құқықтардың ерекшеліктері
бар. Жердің азаматтық айналымда болу мүмкіндігі жағдайында субъективтік
қүқық жер жөнінде жасалған ... ... ... да ... ... де, сондай-ак мәмілелер заң нормаларының шегінде жүзеге асырылады.
С. С. Алексеев, Л. С. Явичтің объективті күқық пен субъективті қүқықтың
қүрылымдық мән ... ... ... ... ... аталған қүқықтар
өздерінің әртүрлі қатардағы қүқықтық қүбылыстарымен ерекшеленеді дейді. Бүл
пікірдің дүрыс екені біз келтірген жер заңдарындағы және су ... ... ... ... ... Су ... ... Қазақстан
Республикасының барлық заңды түлғалары мен азаматтары, сондай-ақ заңдарда
көрсетілген жағдайларда басқа даүйымдар мен адамдар да суды пайдалануға
қақылы ... ... ... ... Конституциясында да белгіленген
негіздерде, шарттар мен шектерде жер жеке меншікте болуы мүмкін (6-бап).[4,
6 б.]
Бүл объективтік нормаларды (Қазақстан ... ... ... мен Су ... ... объективтік қүқықты жүзеге асырған
субъективтік қүқықтармен қатар қоюға болмайды. Субъективтік қүқықтарда
қүқық пен міндеттер қатар пайда ... ... ... ... ие ... байланысты міндеттер бола бермейді.
Сонымен қүқьщ - объективті қажеттіліктің, субъективтік түсінудің нәтижесі
болып, болмыс өмірдің бейнеленуі. Онда мемлекеттің халық атынан мақсатты
еркі орын ... Бүл ... ол ... ... ... ... қүқықтық нормаларда іске дәл асырылуын белгілеп береді.
Қазақстан Республйкасында қүқықтық қатынастарды теориялық ... ... ... дами ... Ол ... заң ... ... қүқық нормаларымен реттелген адамдар арасындағы өндірітік, саяси
және баска қоғамдық қатынастарға байланысты туындайтын қатынастар ретінде
қаралды. Ал ... пен ... ... ... олар ... өмірдің
талабына сай күкықтақ реттеудің нәтижесі деп түжырымдалды.
Қүқықтық қатынастардың теориялық түсінігіне келсек, ол - ғылыми танымның
негізгі қүрамы (элементі). Сол қүбылыстың ... ... ... ... бір ... ... ... қатынастарды талдау, оның мазмүнын ашып береді", деп жазды Е.
Пашуканис.
Қүқықтық реттеу жөнінде ғалымдар арасныда бір пікірлік жақын көзқарас бар
сияқты.
Заң әдебиетінде ... ... - ... ... қатынастарда
қатысушылардың іс-әрекетіне ықпал жасаудың әртүрлі мысалдары мен
амалдарының жиынтығы. Оның мақсаты бүкіл қоғам немесе үжымның мүддесін
көздеп, жеке субъектілерді қоғамда ... ... ... болып
табылады.
Қоғамдық реттеу С. С. Алекесеевтің пайымдауынша қүқықты және барлық
қүқықтық амалдардың жиынтығы жәрдемімен қоғамдык қатынастарға заңдык әсер
ету болып табылады.
Қүқықтық ... ... ... мемлекеттің үйымдастыру -басқару
қызметінде ерекше орын алады. Бүл салада заң шығарушылықтың негізгі бағытын
белгілеп береді. ... ... ... ... ... ... механизмдері, қүрылымы, сондай-ақ қүқықтық салада оның орны мен
ерекшеліктері бар.
Қүқықтың нормативтік сипатын ескеретін болсақ, заң әдебиетінде ол ... ... ... ... көріністердің, сонның ішінде жеке актілермен,
қүқықтық қатынастар және қүқықтық санамен тығыз байланыстылығы еске
алынады.
Қүқықтық қатынастардың түсінігіне оның аясы, реттелу тәсілі, ... ... және т.б. ... анықтамалар жатады.
Р. О. Халфина қүқықтық қатынастардың теориялык ... ... ... ... ... ... ... күқықтық қатынастар
мен қүқықтық нормалар арақатынасы арқылы зерттеліп, нормалардың жүзеге
асырушысы, қүқықтық реттеудің ... ... ... реттеу жүйесінің бір
тобына жатқызылып, қүқықтық теориялық үғымдар қатарынан орын алды. Бірақ
олардың нормалары мен ... ... ... туралы талас бар
дей келіп, ол қүқықтық нормамен реттелген қоғамдық қатынастар деп ... Н. Б. ... ... ... ... ... келіп,
қүқықтық қатынастар шын мәнінде белгілі қүқық салаларымен реттелетін
қатынастар ретінде көрінеді, олардың арақатынасын ажырататын негізгі нақты
қоғамдық ... ... деп ... ... жер ... қатынастардың түсінігін анықтау үшін, алдымен
жер қүқық қатынастардың жағдайын біліп алу ... Онан ... оның ... ... қүқықтық қатынастардың теориялық мәселелері бүрынғы Кеңестер Одағында,
Қазақстан Республикасында да жете ... ... ... ... ең алғаш зерттеген ғалым Г. А. Аксененок,
қазақстандық Ә. Еренұлы. Бұл мәселенің ... ... ... ғылыми
түжырымдар жасады. Бірақ Н. И. Красновтың айтқанындай жер қүқықтық
қатынастардың өзекті мәселелері әлі өзінің зерттелуін толық алған жоқ.
Жер қүқық қатынастары қоғамдық ... ... ... тән, ... ... ... қатынастары жатыр. Қүқық нормаларымен реттелген жер
қатынастары қүқықтық қатынастардың келбетін (түрін) алады. Сондықтан жер
қүқык қатынастары - ... ... ... ... ... ... экономиклық қатынастардың сипаты мен бяндылығының заңдық нысаны
және ... ... ... ... ... түрі.
Ә. Еренүлы жер қүқық қатынастары басқа қатынастар сияқты белгілі ... ... ... адам ... ... өмір ... ... негізінде алдымен меншік қатынастары жатыр деп
жазды. Жер қүқық - қатынастарын зерттеген басқа ғалымдар да ... ... ... барлық қатынастарды жер қүқық
қатынастарына жатқызады.
Мысалы. Н. И. Красновтың айтуынша жер қатынастары - қүқықтың ... ... жер ... ... ... қадамының қорытындысы.
Ол жер қүқығы нормаларының үйғаруына байланысты жүзеге асырылатын ... ... жер ... Г. ... ... қүқық қатынастарының түсінігіне жердің меншік иесі
болып саналатын мемлекет пен жер пайдаланушылардың жерден табыс алуын ... ... ... (жер ... өнім ... мемлекеттік ренталық
табысы). Ю. Г. Жариковтың бүл көзкарасын Н. И. ... ... ... ... да, ... кезде нарық экономикасы жағдайында оған мән беруді
қажет етеді.
Н. Д. Казанцев жерге меншік ... ... ... және ... ... қатынастар жер қүқық қатынастары деп аталады дейді.
Аталып өткен жер қүқық қатынастарының түсінігінің қүрамында қүкық нормалары
мен жер қүқық ... ... ... ... жер ... ... меншік бар. Бірақ бүл үғымдарын жер қүқық қатынастарының
түсінігінде бәрі бірдей орын ... Орын ... ... жер ... ... ... бере алмайды. Оның себебі, жерді тек
мемлекет меншігі деп қарап, барлық жер ... ... осы ... деп, бір ... қарауда болып отыр. Жердің ең алдымен табиғат
объектісі, байлығы екенін ғалымдар ... ... И. ... жер ... қатынастарының жерге байланысты туындайтын
болғандықтан, өзінің сипатына қарай экономикалық қатынастар катарына
қосады. Сондай-ақ, ол табиғаттың элементі ретінде және ауыл шаруашылығы
мен ... ... ... ... әрекеттерде
43
аумақтық орналастыру базасы болып көрінеді дейді. Бүл түжырымда жерді
табиғаттың элементі ретінде көрінеді деп тануы бүрынғы жер ... ... ... жаңалық болып табылады.
Бірақ ол бүл түжырымды одан әрі ... және оның ... ... жоқ ... ... ... жер ... қатынастарының ерекшелігін, атап
өткеніміздей, жерге мемлекет меншігінің ерекшелігінен туындайды деп, жердің
табиғи түрғысын, оның меншікке де негіз екенін, адамдардың, қоғамның
негізгі ... ... ... ... оны тек ... ... объектісі ретінде қарады.
Бүрынғы марксистік лениндік көзкараспен айтқанның өзінде де жерге меншік
барлық байлықтын бастапқы көзі ... ... үғым да еске ... ... ... сай жер және оның қойнауы, су
өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет
меншігінде болады. Ата Заңымыз бүл ... ... ... ... ... деп
қарайды. Мүның өзі жер қүқық қатынастарының ерекшелігін, адам өндірген
мүліктік қатынастардан айырмашылығын байқатады.
Табиғи байлыққа, жерге мемлекет тарапынан ... ... жол ... ... меншігінде болуы оның табиғилығын өзгерте алмайды. Ал жер
қатынастарын қүқықтық реттеу жалпы халықтың еркін білдіретін ... ... ... Оның ... де заң ... ... ... керек болса даму жағдайын еске алып,
соған сай жер қатынастарын дамытуды өзіне міндет етіп қоюы мүмкін.
Сондықтан жер қүқық қатынастарын капиталистік ... ... деп ... ... ... ... ... мемлекеттердің
біразында, мысалы, Голландия, т.б. жерге жеке меншік жоқ. Соған ... ... ... ... ... ... әртүрлі меншікке жол
берілген елдерді оны үстем таптық мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... жер ... арнаулы жер қүқығымен реттеледі.
Оның заң негіздері - „Жер туралы" Жарлық, [13] Жер реформасы, Жер салығы,
Қазақстан ... ... ... [12] және басқа жер қатынастары
туралы заңдар.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде „Жер пайдалану қүқығының
негізі мен ... ... ... және ... тәртібі, жер
пайдаланушылардың қүқықтары мен міндеттері, соның ішінде жер пайдалану
күқығынан шеттетілу қүқықтары мен міндеттері, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... [12, 115 ... Республикасындағы жер қүқық қатынастарының мазмүны бүрынғы
Кеңестер Одағында ... және ... ... ... ... жер ... ... айырмашылығы мен
44
ерекшеліктері бар. Оны барлық жер ... ... ... ... ... жеке ... ... жер пайдалану қүқығын сатып алу - сату
кепілдікке өткізу немесе капиталға қою сияқты жаңа жер ережелері жер ... ... ... ... ... ... мақсаттары үшін жаңа сатыда және нарық экономикасының қалыптасуына
пайдалы қызмет ... ... жер ... ... ... ... және табиғи қасиетті жер заңдарымен реттелетіндігімен айқындалады.
Жер мемлекет меншігі және заңда белгіленген негіздерде шарттар мен шектерде
ол жеке ... ... ... ... ... ... да халықтың игілігі,
алдымен табиғи байлық Қазақстан Республикасының әлеуметтік және
экономикалық даму негізі.
Қазақстан Республикасында жаңа ... Жер ... ... ... „Жер
қүқығы қатынастары - жер ресурстарын басқаруға, жеке субъектілерге ... ... ... ... ... қүқығын және басқа да заттық
қүқықтарды жүзеге асырумен байланысты жер ... мен ... ... ... деп ... ... ... біз атап өткен түжырымнан өзгеше екені олардың мазмүнынан
белгілі болып түр. Біздің пікірімізше, ЖТЖ-ның бірінші ... ... жер ... ... ... ... қамтымайды. Оның дүрыстығы
жер қүқық қатынастарының туындауын жерге меншік қүқығынан басталатынын
көрсету болып табылады. Басқа барлық жер ... ... ... ... ... Жер ... басқару, жекелеген субъектілерге жер
учаскелерін бекітіп беру, жерге байланысты басқа меншіктік қүқықтар алдымен
жер заңдарының нормаларынан (ережелері) және жерге меншік қүқығының
мазмүнынан туындайды. Жаңа ... Жер ... жер ... ... ... табиғи ресурс екені көрсетілмеген. Онда жердің бүл
қасиетінен туындайтын жер қүқық қатынастары да бар. Оларды қүқықтык реттеу
жаңа Жер заңының көптеген ... орын ... ... Жер ... 2, 3, 6, 10, 28, 29, 33, 42, 72, 82, 89 - 92, 103 - 108, ... ... ... ... ... ... есебінде және жерге байланысты
табиғи ортаны қорғауға арналған.
Қазақстан Республикасы халқының ... мен ... ... ... жерді
сақтау Қазақстан Республикасы Жер заңының кағидаттарының бірі болып
саналады.
Жер қүқық қатынастарының көптеген қырлары бар оның кейбір бастылары ғана
жоғарыда аталған Жер туралы ... ... ... жер қүкык қатынастарының түжырымдамасында жер күкык катынастарының
осындай көп кырлы екенін, олардың бәрін бір ғана сыйғызуға
45
болмайтынын еске ... ... екі ... жер ... ... алдық. Олардың бірі - жер табиғат объектісі, екінші жер меншік
объектісі. Бүл объектілердін заңда алатын орны жер қүқығы мен ... оның ... бірі - ... ... Жер ... ... жер қатынастары туралы түжырымдама Қазақстан
Республикасының жер қүқығынан туындаса, Жер заңындағы жер қүқық қатынастар
туралы түжырымдама Жер Заңының ... ... жер ... қатынастары дегеніміз - Қазақстан Республикасының табиғи
байлығы - жерге мемлекеттік меншік қүқығының негізінде жер заңдарының
нормаларымен реттелген және пайда болатын ... ... жер ... іс ... ... Олар өзінің мазмүнымен ерекшеленеді.
2.2 Жер қүқық қатынастарының түрлері
Жер қүқық қатынастарының түрлері дегеніміз - жер қүқық ... ... Олар ер ... ... ... ... ... орай
олардың өзгешеліктерін айқындайды.
Жер қүқық қатынастарының бөлінуі немесе түрлері жөнінде ғалымдар арасында
қалыптасқан пікір ... А. ... жер ... қатынастарын екі топқа бөлгенмен, оған мыналарыд
жатқызады: ;
1) ... ... ... ... ... мемлекет пен жер
пайдаланушылар арасындағы қатынастар;
2) жер пайдалануға байланысты жер ... ... ... билік және жерді басқаратын мемлекеттік органдар арасындағы
қатынастар;
4) жерге ... және ... ... ... ... арасында жерді бөліп беру, қайтарып алу, есепке алу
және жер пайдаланушыларды тіркеуге алу, жерге орналастыру және т.б. ... ... ... ... қатынастарының түрлері туралы пікір білдіргендердің ішінде Ю. Г.
Жариков, Н. Т. Осинов, Н. И. Краснов және т.б. бар. ... жер ... ... ... немесе жүйелеудің жалпы теориялық негіздері
жоқ. Сондықтан аталған ғалымдар және ... ... ... топтарын
немесе түрлерін көрсетеді.
Н. И. Красновтың пікірінше, бір күбылыстың өзін ... ... ... ... болады. Жер қүкық қатынастарын қүқық пен міндеттерге
(мазмүнына карай) субъектілер мен объектілерге қарай бөлу мүмкіндігі бар.
46
Бірақ жер қүқық қатынастарын топтауға ... ... ... ... ... ... қатынастарын топтастыру мыналардан түрады:
1-топ: жерге мемлекеттің ерекше меншік қүқығы қатынастары;
2-топ: мемлекеттік жер ... ... ... жер ... ... жер пайдалану саласындағы жер қүқық қатынастары;
4-топ: жерді қорғаудың қүқықтық қатынастары.
Бүлардан басқа Н. И. Краснов жер қүқық, қатынастарын материалдық және ... ... жер ... ... ... Оның ойынша
материалдық және қүқық қатынастарының нормалары жер қүқық қатынастарының
субъектілерінің қүқықтары мен міндеттерін белгілеп берсе, іс ... ... ... ... жер ... қатынастарының пайда болуы,
қысқаруы және жерді қүқықтық қорғау мен жер ... ... ... ... жер ... ... ... бірінші және екінші топтары жер
қүқық қатынастарының бір объектісі - жерге мемлекеттік меншік қүқығы болып
табылады. ... ... ... ... - ... ... меншік
қүқығының мазмүнынан туындайды (жерге меншік қүқығы - ие болады,
пайдаланады және басқарады).
Сондықтан жер қүқық қатынастарын ... ... ... ... ... ... бүл ... үшін түпнүсқа бола алмайды. Оның мынадай
себептері бар.
Бірінші - жер қүқық қатынастарынды кездесетін қүқықтар мен міндеттер
субъективтік қүқықтардың мазмүны. Жер ... ... ... ... басқару органдары, жер пайдаланушылар және басқа жер қүқық
қатынастарында қатысушылардың заңда бекітілген қүқықтары мен міндеттері
бар.
Екінші - жер ... ... ... ... әртүрлі, соған орай
олардың қүқықтары мен міндеттері де ... ... - жер ... ... ... объектісі - жер. Онын қүқықтық
жағдайы заңда белгеліенген пайдалану мақсатына қарай белгіленеді. Жердің
субъектілерге мақсаты бөлініп берілуіне қарай да арнаулы қүқықтар мен
міндеттер ... ... ... аталған жер қүқық қатынастарының үш көрінісінің соңғысы жр ... ... орын ... Ол жер ... ... ... бола алады. Оған мынандай дәлелдерді келтіруге болады.
Біріншіден жер жоғарыда айтқанымыздай табиғат объектісі;
Екіншіден, жер мемлекет және жеке ... ... жер ... ... жер меншік объектісі және табиғат объектісі. Сондай-ак жер
пайдалану объектісі есебінде қүқықтьщ қорғауға жатады.
47
Жердің осы ... ... ... ... ... ... ... жерде олардың өзара байланысын жоққа шығара алмаймыз). Соған орай,
оларға байланысты қүқықтық қатынастар да әртүрлі. Соңғы қатынастар
субъектілерінің қүқықтары мен ... де ... мен ... ... ... ... ... әсіресе, жерге меншік қүқығын жерді пайдалану қүқығын
қорғауға және жерді табиғат объектісі ... ... ... ... қылмыстық, әкімшілік, тәртіптік, мүліктік жауапкершіліктерді жер
күқықтық қатынастарына жатқызуға болмайды. Жауапкершіліктің түрлерін жерді
аталған объектілер қатарында қорғау шараларының әдістері ... ... ... ... бүл ... да ... ... және
қүқықтық қатынастарының аясы бола алмайды.
Жоғарыда атап өткеніміздей, жер қүқық қатынастарында нарықтық ... ... жеке ... ... ... ... жер пайдалану қүқығын
сату - сатып алу, кепілдікке беру және басқа жер қүқық қатынастарының пайда
болуы жер қүқық қатынастарының ауқымының кеңеюімен бірге ... ... ... ... ... жер қүқығында жаңа институттар (жерге
жеке меншік институты, жер ... мен ... ... ... ... т.б.) және ... өзгерген жер қүқық қатынастары пайда болды.
Олар жер қүқық қатынастарын реттейтін заңдарда тиісінше орын алды.
Сонымен ғалымдардың қүнды ... жер ... ... ... ... заңдардың және жаңа „Жер туралы Жарлықтың" нормаларын пайдаланып,
мынандай жер қүқық қатынастарының түрін ... ... ... және ... ... жер ... ... органдарының қүзыретін реттейтін жер қүқық
қатынастары.
3. жерге меншік және ... ... ... қүқықтары
мен міндеттері туралы жер қүқық қатынастары.
4. жер қоры және оның ... ... жер ... ... жерді пайдалануға бақылау жасау және жерді қорғау саласындағы жер қүқық
қатынастары.
6. ... ... жер ... және жер ... жер ... қатынастары.
7. жерге меншік және жер пайдалану қүқықтарын қорғау ... жер ... ... жер ... ... түрлерін мазмүнына қарай қысқартуға
болар еді. Мысалы, „жер қорын басқару органдарының қызметтерін реттеу ... ... ... ... және мүліктік қүкык катынастарында"
қарауға болады. Жер қорлары меншік объектісі болғандыктан оны ... ... ... ... туындайтын билеу элементі
48
қатарында да қарауға болады. Сол сияқты жер рентасы қатынастары ... ... ... ... ... ... ... Жерге
орналастыру, жер мониторингісі, жер қадастры саласындағы жер қүқық
қатынастарында жерді басқарудың қүқықтық элементтері кездеседі. Жер
пайдаланушылардың қүқығын қорғау ... ... ... ... ... мүліктік қүкық иелерінің қүқығынан туындайды.
Жер қүқық қатынастарының мүндай сипаты оның қүрделілігінде. Оны осыған орай
ықшамдап бөліп-бөліп қарамаса, оларды мүмкіндігіне ... бір ... ... көрсету қиын болады.
Жер қүқық қатынастарын осы түрғыда ... оның ... ... ашып ... Жер ... ... ... қүқық қатынастарының қағидаттары - заңдарда бекітілген негізгі
бастамалар. Реттелген және реттелетін жер қүқық қатынастардың қағидаттарға
қайшьі келетін түжырымдары болмауы ... ... ... ... қағидаттары-мемлекет, қоғам,
кәсіпорындардың, өкімет органдарының, үйымдардың, лауазымды адамдар мен
азаматтардың экологиялық қүқықтык қатынастардағы түпкі бастамасы" деп
анықтама берген. [14, 16 ... осы ... ... ... жер ... ... да ... қызмет атқаратынын басшылыққа аламыз.
Жер қүқық қатынастары - экологиялық қүқық қатынастарының бір ... ... өзі ... ... ... бөлігі болғандықтан жер қүқық
қатынастарының қағидаттарымен үштасып жатады. Табиғи ресурстардың
ерекшеліктерін және оларды реттеу өзгешеліктеріне байланысты салалық
қағидаттар ... ... ... ... ... мысалы,
экономикалық, саяси, әлеуметтік және экологиялық қағидаттағы барлық қүқык
салаларына тән болса, салалық қүқықтарда қатынастардың реттелген қүқықтық
қатынастардың өзгешеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... Ал ... ... немесе жер қүқығының
кағидаттарының жер қүқық қатынастарына қандай қатысы бар, сондай-ақ
өзгешелігі жоқ па деген сүрақтарға, ... жоқ ... ... Себебі
экология қүқығы және жер қүқығының, жоғарыда көрсеткеніміздей, тақырыбы осы
қоғамдық салалардағы қатынастарды реттеу. Экологиялық салалык кағидаттар
қүқықтық қатынастардың ... ... ... еске ... ... ол ... ... экологиялық қүқық қағидаттарына
49
қайшы келмейді. Жер құкық қатынастарының қағидаттары жер құқығында ... әлі ... ... ... Г. А. Аксененоктың арнайы зерттеуінде де солай. Ол тек
қана жер қатынастарының ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... атайды. Басқа қағидаттар жөнінде ешқандай
пікір жоқ.
Бірақ, экология құқығы бойынша, жерден басқа табиғи объектілердің қүқықтық
жағдайы, пайдалану туралы қазақстандық ғалымдардың еңбектерінде ... ... ... ... ... туралы пікірлер бар.
К. А. Шайбеков су заңдарының қағидаттарына мыналарды жатқызады:
1. су қорларына тек қана ... ... су ... ... және ... пайдалану;
3. халықтың ауыз су және ... су ... ... ... суды ... ... ... және мерзімсіз пайдалану.[15, 163 б.]
Біз жер қүқығында жер ... ... ... жаңа түрғйда
қарағымыз келеді.
Оған негізгі себеп: Қазақстан Республикасының егеменді және тәуелсіз
мемлекет болуына байланысты жаңа экономикалық-саяси даму ... ... ... ... жаңа жер ... орнығуда. Бүл жаңа саяси-
экономикалық жағдай - жаңа жер қүқық қатынастарын, оның ... ... ... ... ... Республикасының жер қүқығында бүрынғы қалыптасқан жер
қүқығы кағидаттарының бүрынғы болмысын түгел жойды деуге болмайды.
Жерге жеке меншіктің және ... ... ... меншік қүқықтарын сатып
алу, сату туралы қатынастардың пайда болуы, жер ... ... ... ... ... ... Орта Азия республикаларында және Ресейде орын алып отыр.
Соған орай, ... ... да жер ... ... ... бүрынғы
көзқарастың өзгертіп, жаңа түжырымдарға келді.
Олардың қысқаша мазмүны мынандай.
Е. Н. Колотинская жер қүқық кағидаттарына мыналарды жатқызады:
... ... ... ... ... ... ... жердің мемлекет басқаруында болуы:
• жерде дербес ... ... және ... ... ... ... жер қүқығын сот ... ... және жер ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық қажеттіліктер үшін алғанда келген ... ... ... ... ... ... ... және түрақты пайдалану;
• жерге ақы төлеу;
• жер қүқығының экологиялығы. [ 16,8-106.]
Біздің республикамызда жер заңдарында, соның ... ... 1990 ... қабылданған жер кодексінде жер заңдарының
қағидаттары арнаулы көрсетілген емес. Бірақ жер заңдарында қағидаттардың
белгілері жоқ деуге болмайды. Мысалы, ... ... ... ... ауыл ... жерінің артықшылығы, жерді тегін пайдалану
сияқты қағидаттар жер заңдарының негізгі ақаулары болды. Сонымен бірге жер
ресурстарының тек кана ... ... болу ... ... жер ... сипатын белгілеп берді. Соған сәйкес жер пайдалану, қорғау,
басқару гортіптері белгіленді.
Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... заңдарда белгіленген шектер мен реттерге жеке меншік қүқығын бекітіп
берді. [4] 1994 жылғы 5 ... ... ... ... ... және ауыл ... ... кейбір
кәсіпорында мен үйымдардың жер пайдалану қүқығын азаматтық айналымда болу
мүмкіндігіне жол ашып ... Осы ... ... жаңа жер ... бүл ... жаңа түрғыдан айқындалып, онда мынандай жер заңдарының
қағидаттары, 3-бабында орын алды:
1. ... ... ... ... ... ... ... мен
кызметінің негізі ретінде сақтау;
2. жерді тиімді пайдалануды қамталмасыз ету:
3. экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
4. жерді нысаналы пайдалану;
5. ауыл ... ... ... ... ... ... туралы ақпараттың ашық болуы;
7. жерді пайдалану және ... ... ч ... қорғау:
8. жерге келтірілген ... ... алу ... ... жою;
9. жерді пайдаланудың ақылық қағидаттары.
Аталған кағидаттардың ішінде „жерді тиімді пайдалануды қамтамасыз ету",
„жерді ... ... ... ... және қорғау шараларын
мемлекеттік қөлдау" мазмүны мен іске асыру шаралары жағынан бір-бірінен
алшақтығы жоқ сияқты. Жерді үтымды пайдаланудың негізгі жолы ... ... жер ... сол ... ... ... ... „Жерлерді пайдалану және қорғау шараларын мемлекеттік
қолдау" жерлерде ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету шараларына жатқызуға
болады. „Жердің жағдайы туралы ... ... ... жариялылығы
қағидатқа жатпайды. Бұл - жерді басқару органдары міндеттерінің бір түрі.
Егер олар жер туралы ... ... ... қүқьщтық жауапкершілікке
тартылуы мүмкін.
Сондықтан жер заңдарының ... ... ... Жерді табиғат объектісі, Қазақстан Республикасының халқының өмірі мен
тіршілгінің негізгі есебінде сақтау және қорғау;
2. Жерде экологиялық қауіпсіздік ... іске ... ... мақсатты және үтымды пайдалану;
4. Ауыл шаруашылық жерлерінің басымдылығы;
5. ... ... ... ... және жер ... ... ... және ақысыз жер пайдалану;
7. Жер нарығы тәртіптерін сақтау.
2.4 Жер ... ... ... жер ... ... ... ... мемлекеттік, мемлекеттік емес, үлттық,
шетелдік, азаматтығы жоқ адамдар, жеке және заңды түлғалар. ... ... ... және ... жер ... бөлінеді. Соған орай.
Олардың жер пайдалану қүқығының мазмүнында өзгешеліктер бар.
Жер туралы ... жер ... ... ... ... (мүліктік) қүқыққа
жатқызылған (1-баптың 1-тармағы).[13. 3 б.] Ол ереже Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексіне де. [12, 115 б.]
Жер ... ... ... ... жер ... ... жер ... немесе белгілі мерзім ішінде (уақытша жер
пайдалану) иелену және пайдалану қүқығы. Жер туралы жарлықта белгіленген
шарттар мен шекте жер пайдаланушы ... ... жер ... ... ... Бүл анықтамада жер пайдаланушының қүқығында кездесетін билік өту өкілдігі
аталмаған. Жер пайдаланушылар Жер туралы заңдарда көрсетілген жағдайларда
пайдалануындағы жерге ... ету ... да ... ... Оған ... ... ... Жер туралы Жарлықтың 40 бабының 3 тармағында
түрақты мемлекеттік емес жер ... ... ... ... ... ... ... қүкығы бар деп көрсеткен. Осыған қарағанда 1-
баптың 12 тармағы, 40-баптың 3 ... ... ... Егер 1-баптың 12 тармағындағы „иелік" сөзін,
„билік" сөзімен алмастырылса, оның орысша ... ... ... Онда ... атау ... ... болмас еді. Жер пайдалану
қүқығының пайда болу негіздері:
1. жер ... ... ... яғни ... ... жер ... қүқығын беру, яғни басқа жер пайдаланушының беруі;
3. жер пайдалану қүқығы ... ... ... ... мен ... ... болады. Бүл қүкық мүрагердің заң бойынша мүраны иеленуі немесе
заңды түлға қайта үйымдастырған кезде жер ... ... ... ... Жер ... ... ... өкілді мемлекеттік
органдардың актілерімен, азаматтық-қүқықты ... ... және ... ... өзге де ... мен ... керек.
Жерді түрақты пайдалану қүқығы мынадай субъектілерге беріледі:
1. шаруа (фермер) қожалықтарына;
2. шаруашылық жүргізу немесе ... ... ... үйлер мен
ғимараттарды иеленуші түлғаларға;
3. ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы ... ... ... және ... ... жеке және ... ... ерекше қорғалатын табиғат аумақтары жерлерінде пайдаланушы
түлғаларга;
5. заңды көзделген өзге де жағдайларда.
Жерді ... ... ... ... ... Жерді уақытша
пайдалану қүқығы қысқа мерзімді (3 жылға дейін) және үзақ мерзімді (3
жылдан 99ж-ға ... ... ... ... ... ... ... қатысы бар жер пайдаланушылардың
қүкықтары мен міндеттері Жер туралы Жарлықтың IV тарауында бөлінбей
берілгендіктен, жоғарыда жеке меншік жер ... ... мен ... ... ... оларды кайталамау үшін біз кейбір мәселелеріне ғана
тоқталамыз.
Жер пайдаланушылар жер ... ... ... ... ... (сатып алу, сату, сыйға тарту, айырбастау және ... ... Жер ... ... ... бір ... ... беру, жалға беру немесе жерді уақытша өтеусіз пайдалану ... ... ... ... бар ... емес ... түлғаға (кейінгі
жер пайдаланушыға) уақытша пайдалануға берілуі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... көрсетілген тәртіппен
жүргізілуі тиіс. Жерді түрақты және бастапқы үзақ ... ... ... мемлекеттік емес жер пайдаланушылар өздеріне тиесілі
53
жер учаскелерін (немесе олардың бөліктерін) жалға (қайта жалға) немесе
уақытша өтеусіз пайдалануа беруге, ... ... ... жер ... ... құқығы бар. Мемлекеттік жер пайдаланушылар аталған
қүқықты ЖТЖ-тың 44-бабында ... ... пен іске ... ... жер ... ... жер ... туралы шарт
бойынша жер учаскесін берген жағдайда соңғысының мерзімі бастапқы ... ... ... және жер учаскесінің нысаналы мақсатын бүзуға
әкеліп соқтырмауға тиіс.
Кейінгі жер пайдалану ... жер ... ... жер ... ... өзіне тиесілі учаскені (немесе оның бір бөлігін) басқа адамға
уақытша ... ... ... ... жер ... ... ... пайда болады. Жер учаскесін кейінгі жер пайдалануға берген кезде
бастапқы жер пайдаланушы мемлекет алдындағы жер пайдаланушының міндеттерін
(оның ішінде ... ... ... ... мақсатта пайдалануын
қамтамасыз ету және оны қорғау жөніндегі) толық көлемде атқара береді.
Кейінгі жер пайдаланушы жер ... ... ... ... жер ... туралы шарт пен белгіленген талаптарды сақтай отырып,
жер пайдаланушының басқа қүқықтары мен міндеттерін (ЖТЖ-тың 28 және ... іске ... [ ... ... ... ... жер пайдаланушының жалға алған жер
учаскесін (немесе оның бір бөлігін) қайталап жалға ... және ... жер ... ... ... ... өзгеше көзделмесе, осы
жер учаскесінің нысаналы мақсаты өзгертпей, уақытша өтеусіз жер пайдалану
туралы ... ... оны ... түлғаға беруге қүқығы бар (ЖТЖ-тың 42
бабының 5 тармағы).
Уақытша өтеусіз жер ... ... ... ... жер учаскесіне ие
кейінгі жер пайдаланушы жер учаскесін берген түлғаның (бастапқы жер
пайдаланушының) келісімі мен учаскені немесе оның бір бөлігін ... ... осы жер ... ... ... пайдалануын өзгертпей, уақытша
тегін жер пайдалануын кейінгі шарт бойынша басқа түлғаға бере алады.
Кейінгі жер пайдаланушының бастапқы жер пайдаланушының ... ... ... ... қүқығы жоқ.
Кейінгі жер пайдалану қүқығын үқшаулаған кезде осы 42 баптың 3 тармағына
сәйкес, бастапқы жер пайдаланушымен кейінгі жер пайдалану туралы жаңа ... 42 ... 3 ... ... кейінгі жер пайдалану туралы шарты:
54
6. егер ... ... жер ... ... адаммен (кейінгі жер
пайдаланушымен) жасасса, қайталап жалға беру шарты немесе уақытша өтеусіз
жер пайдалану туралы шарт нысанасында;
7. егер ... ... жер ... ... ... ... жер
пайдаланушымен) жасасса, қайталап жалға беру шарты немесе уақытша өтеусіз
жер пайдалану туралы шарт ... ... емес жер ... құқықтық жағдайының мыныдай
ерекшеліктері бар: Олар мемлекеттік органдардың қандай да ... ақ ... ... ... ... ... ... сыйға тарту, кейінгі жер пайдаланушыға беру, айырбастау, өзге
нысандарды қайтара беру, кепілдікке беру, мұраға қалдыру; ... ... ... ... ... ... кооперативтердің,
оның ішінде шетел қатысқан кооперативтердің мүлкіне үлес ... ... осы ... ... ... және жер заңдары тыйым салмайтын
басқа мәмлілер жасау билігін жүргізеді.
Уақытша жер пайдаланушыдар Жер ... ... ... атап өткен 41-42
баптарында белгіленген шектерде жер пайдаланудың өзіне ... ... ... ... ... қүқықты.
Мемлекеттік жер пайдаланушылардың қүқықтық жағдайының ерекшеліктері
мынадай: олар жер учаскесінде қожалық жүргізеді, жер учаскесінің нысаналы
мақсаты мен жер пайдаланушы қызметінің жарғылық ... ... ... ... ... да ... ... асырады.
.
Мемлекеттік жер пайдаланушы өзіне тиесілі жер пайдалану қүқығын оқшаулауға,
кепілдікке беруге қүқығы жоқ, бүған жер учаскесінде орналасқан жылжымайтын
мүлікті белгіленген ... ... не оның ... ... ... ... жер пайдаланушы өзіне тиесілі жылжымайтын мүлікті белгіленген
тәртіптің жалға ... ... оған қоса осы ... ... ... ... ... олның пайдалануына қажетті жер учаскесі де
жалға беріледі. Жылжымайтын мүліктің өзі тиісті түрде ... ... ... ... ... жер ... басқа түлғаға жалға беруге жол
берілмейді.
55
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының Конституциясында жаңа мәртебеге ие болған
табиғаттың негізгі байлығы - жер ... ... ... ... ... ... ... алынды. Жер қүқық қатынастарының күрделі екенін
осы жүмыстың мазмүнынан да ... ... ... қатынастары дегеніміз-Қазақстан Республикасының табиғи байлығы -
жерге мелекеттік реттелген және ... ... ... ... жер ... іс жүзіндегі көрінісі. Олар өзінің мазмүнынамен басқа қүқықтық
қатынастардан ерекшеленеді.
Жер учаскелерінің азаматтық айналымда болғанымен, оның ... ... ... ... ... оның ... қасеиттері жердің
азаматтық айналымда болуына тікелей әсер етеді.
Жерге меншік және жерді пайдалану қүқығын жүзеге асыруды және оларды
қорғауды Жер заңынан ... ... ... Бүл қүқықтарды қорғауға
азаматтық қүқық және жер қүқық нормалары өз ретінде ... ... - ... ... ... ... оның ... қатынастарда
азаматтық-қүқықтық қатынастармен бірдей деуге болмайды. Жер - мүліктік
қатынастардың азаматтық қүқықтық қатынастарға жатпайтын өзіне тән қүқықтық
қатынастар жүйесі бар.
Жер қүқық қатынастардың түрлері ... ... ... ... Жерге меншік және мүліктік қатынастары;
• Жер қорын басқару органдарының қүзыреттері;
... ... және ... ... ... ... мен
міндеттері;
• Жер қоры және оның санаттары;
• Жерді пайдалануды және қорғауды бақылау;
• Жерге орналастыру, жер мониторингісі және жер ... Жер ... ... ... және пайдалану қүқығын қорғау.
Барлық қүқық жүйелері өзінің реттейтін қүқықтық қатынастардың аясымен бір-
бірінен өзгешеленеді. Бірақ қүқықтық ... ... ... ... жататын шек жоқ және болуы да мүмкін емес. Себебі барлық қүқықтық
қатынастар шынжыр сияқты бір-бірімен жалғасып, қүрамдасып жатады. ... де олар ... ... тарамдалып, араласып отырады. Бүл
заңдылық Қазақстан Республикасы қүқық жүйелерінің жалпы конституциялық
бағыттары мен әлеуметтік және экономикалық жүйесінің бірлігінде ... ... ... ішінде жер қүқықтық қатынастар осыларға келіп
тіреледі және негізделеді.
Жер қүқық қатынастарының қағидаттары - жер заңдарында бекітілген негізгі
бастамалар. ... ... ... және ... жер ... қағидаттарына қайшы келетін түжырымдар, іс-әрекеттер болмауы
керек. Оларды жер ... ... ... деп те ... ... ... жер күқық қатынастарын тура жолға бастау, заңдылықты жүзеге асыру
үшін де ... ... ... ... ... жер, яғни оған ... ... аумағын алып жатқан жерлержатады және олар Қазақстан
Республикасының біртүтас жер қорын қүрайды. Біртүтас жер қоры негізгі
пайдалану мақсаттарына қарай қүрамдар мен санаттарға ... Олар ... ... ... мен ... түжырымдар жасалды. Соны ішінде
негізгі мақсаттарды пайдаланудан басқа да жердің өз алдына қүрамы болуы
керек.
Ол экологиялық жарамсыз жерлер. Мүндай жерлердің пайда ... ... ... пайдалану нәтижесінде және жер заңдарының
тәртіптерін сақтамау және талаптарын орындамау себепші болады. Соның
салдарынан жер пайдалануға ... ... ... ... ... ... өмірі мен денсаулығына зиянды әсерін тигізеді. Ондай
жерлер мыңдаған гектар мөлшерінде есептеледі. Сондықтан мүндай жерлерді
Қазақстан ... жер ... жеке ... ... ... шек ... шаруашылыққа жарамды болу шараларын белгілеу қажет.
Кәуәп дайындайтын орындарда, базарларда, елді мекендерде сексеуілді
пайдалануға, ... ... ... ... жеткен сияқты. Себебі, сексеуілді
қорғау - жердің шөлейттенуінен, ... ... ... ... ... ... үшін ... түрлеріне тәртіптік, азаматтық
(материалдық), әкімшілік, қылмыстық және эқологиялық - қүқықтық
жауаптылықтар жатады. Бүлардың ... ... заң ... ... ... салалық заңдарда да (жер, жер қойнауы және ... су, ... ... мен ... ... ... ... қүқықтық жауаптылық аталған жауаптылықтар қатарында
көрсетілмейді. Бірақ аталған салалық заңдарда эқологиялық қүқықтық
жауаптылықтын түрлері, олардың салалық заңдардың ережелерін және талаптарын
бүзғаны үшін ... ... ... ... бар ... ... жер заңдарының талаптарын бүзғаны үшін, орындамағаны үшін жерді
қайтарып алу, су ... су ... ... бүзғаны үшін су
пайдалану қүқығын жою, орман және жануарлар дүниесін қорғау туралы заң
талаптарын бүзғаны үшін жауаптылықтар бар.
Жер қүқық қатынастарында ... ... ... ... және ... ... алу ... қолдану республикамызда
заңдылықты сақтаудың қүрамдас бөлігі болып саналады. Бүл тек ... ... мен ... ғана ... ... емес. ол
57
барлық қоғамдық ... және ... Ол ... ... мен ... ... заңдарында жеке және заңды тұлғалардың жерді қорғауға қатысуын және
оларға тиісті көтермелеу шараларын қолдануды, сондай-ақ осы жұмыстың
тарауларында көрсетілген толықтырулар мен ... Жер ... ... ... ... ... ... қарастыру жер құқық
қатынастарын одан әрі жетілдіру болып саналады.
58
ПАИДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. „Егеменді Қазақстан", 1994 жылғы 24 наурыз.
2. ... ... ... 20 ... Ә. ... Ә. Бектүрғанов. „Жерге меншік ... ... ... ... Әділет министрлігінің
хабаршысы, 1995, №3.
4. „Қазақстан Республикасының Конституциясы". - Алматы. 30 тамыз. 1995ж.
5. С. Сартаев. ... ... ... ... ... ССР". - ... ... заңдарының негіздері. - Алматы. 1974 ж.
7. А. В. ... И. С. ... Ю. Д. ... ... ... ... аудармасы. Қазақстан. 1974 ж.
8. С. С. Алексеев. Теория права. - Бек, 1994 ... Ғ. ... ... ... мен қүқығының негіздері. Атамүра-
Қазақстан. Алматы, 1994 ж.
10. Проблемы теории государства и права. - ... 1996 ... ... ... Жер ... ... 1995 ж. 22 желтоқсан.
12. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1994 ж. 27 ... Ә. ... ... ... эқология қүқығы. Алматы. •
Жеті жарғы: 1995 ж.
14. К. А. Шайбеков. Принципы Советского водного законодательства.
15. ... ... ... Под ... ... В.В., - М.: ... Қ. ... Мемлекет және қүқық теориясы.
17. Қазақстан Республикасының Жер кодексі. 2003 ж. 20 шілде.
18. Қазақстан Республикасынын Азаматтық Іс ... ... 01. 07. ... ... ... Президентінің Қазақстан халқына „Қазакстан-
2030" Жолдауы.
20. Архипов И.Г. „Земельное ... РК". - ... ... ... С.А. ... право". - Москва, 1999.
22. Бектүрғанов Ә.Е. Қазақстан Республикасындағы жер ... ... ... С.В. ... ... и лесное право. - Санкт-Петербург,
1998.
24. Под. Ред. Петрова В.В. Земельное право России. - 1998г ... ... А.Х. ... ... РК. ... часть. Уч. пособие. -
Алматы,
2001.
26. Байделдинов Д.Л. Эқологическое законодательство РК. - Алматы, 1995.
27. Бектүрғанов Ә.Е. ... ... ... қатынастары. -
Алматы, 1997.
59
28. Бектұрғанов Ә.Е. Жерге ... ... - ... ... ... Б.В. ... ... России. - Москва, 1994.
30. Есімқұлов С.Т. Жерді қалай пайдаланған жөн. Заң ғазеті, 1997.
31. 06 утверждении ... ... ... и ... ... ... либо аренды ... ... ... ... ... населения. Утв. Пост. КМ РК от 09.03.94

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
1991-2000 жылдардағы Қазақстан-Ресей қарым-қатынастары34 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XVII – XVIIIғғ. Қазақ-жоңғар қарым-қатынастары16 бет
XVII-ші ғасырдың соңы – XVIII ғасырдың ортасына дейінгі қазақ-қалмақ қатынастары79 бет
«Қазақстан Республикасында көші-қон қатынастарын реттеудің мемлекеттік-құқықтық негізі» тақырыбына69 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Азаматтық құқық қатынастары56 бет
Азаматтық құқық қатынастары туралы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь