1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы жайлы

Алматыдағы Брежнев атындағы алаңда басталған сүргін
1986 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан коммунистік партиясы Орталық комитетінің V пленумы
Желтоқсан оқиғасы
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Алматыдағы Брежнев атындағы алаңда басталған сол сүргіннен бері ОН АЛТЫ ЖЫЛ өтті…
ОН АЛТЫ ЖЫЛ тарих үшін түк болмағанмен, тәңірі қамшының сабындай қысқа ғұмыр берген адамдар үшін – ұзақ уақыт.
«Уақыт - емші», «Уақыт – таразы».
Шынында, солай екендігі әлдекімдер үшін сынаптай сырғып өте шыққан, ал енді біреулер қайғы – шермен әрең шығарып салған ОН АЛТЫ ЖЫЛ ішінде айқындалды.
ОН АЛТЫ ЖЫЛ желтоқсанды жаңа қырыннан аша түсті.
1986 жылғы желтоқсан қозғалысы – империялық, отарлық жүйеге қарсы бұқараның ашық наразылығының бастамасы болды. Онда да ол «ой - өресі қалыптаспаған оқушы жастардың… ұлтшылдықпен уланған маскүнем, нашақорлардың бұзақылық оқиғасы…» деді. Бұл - өктемшіл берген оқиғасы.
Кейінірек әлемдегі әділетшіл қауымның қолдауына сүйенген Мемлекеттік комиссия қасіретке толы күресті ұлтшылдық реңінен айырып, «әкімшіл - әміршіл дүниеге қарсы қозғалыс, оған ондаған мың адам қатысты» деп қорытындылады.
Сонымен, 1986 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан коммунистік партиясы Орталық комитетінің V пленумы болды. Пленумды сол кездегі КОКП Орталық Комитетінің хатшысы болып істейтін Г.П. Разумовский ашты. Күн тәртібінде бір ғана – ұйымдастыру мәселесі тұрды. Пленум бар болғаны 18 минутқа созылды. Республиканы ширек ғасырға жуық басқарған саяси қайраткерді ауыстыру сияқты аса маңызды мәселелердің бірі осыншалықты қысқа мерзімде шешілді. Д.А. Қонаевқа зейнеткерлікке шығуына байланысты Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметінен босатылатынын хабарлады. Оның орнына бұдан бұрын Грузия республикасында хатшы, Ульяновск облысында бірінші хатшы болған, біздің елімізде тұрмаған, қызмет етпеген, жағдайды білмейтін, Қазақстан халқы оның адамгершілік тұлғасы түгіл беті - жүзін танымайтын Г.В. Колбин дегенді сайлау жөнінде ұсыныс жасады.
Сол күні, желтоқсанның 16 - сынан 17 - сіне қараған түні, Қазақ КСР Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің деректері бойынша, алты оқу орнының және С.М. Киров атындағы зауыттың 8 - жатақханасына театр - көркем институтының 12 студенті «арандатуға бағытталған іріткі салу жұмысын жүргізді». Студенттер, жұмысшы жастар жатақханаларына ұрандар жазылып, транспорттар дайындалды.
Келесі күні, 17 желтоқсанда, пленум туралы хабар ақпарат құралдарында басылып шықты. Жұрт аң – таң болды. Республикада тұратын алты миллионнан астам қазақтың ішінен бірінші басшы боларлық бір адам табылмады ма деген сұрақ әркімнің көңіліне қаяу келтірді. Орталықтың мұндай әкімшілдік - әміршілдік өктемдігін, сенімсіздігін әділетсіздікке жандары қас, пәк жүрек жастар бірінші сезініп, бірінші көтерілді. Осы шындыққа тура қарайтын болсақ, еліміздегі демократияның алғашқы құрбандары – 1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қатысқан қазақ жастары. Нағыз құрмет пен алғысқа лайық сол жастар емес пе еді? Олар не көрді?
Сондықтан да 1986 жылы желтоқсан оқиғасы қазақ халқының ғасырлар бойы ұлт – азаттық тәуелсіздік қозғалысының жарқын жалғасы болып табылады.
1. Алма-ата 1986 декабрь. Книга-хроника.
2. Алматы 1986 желтоқсан 3-кітап.
3. Алматы 1986 желтоқсан. //Айғақ кітап: Алматы 1991ж.//
4. Кенжегулова Нарбинь Смагуловна «Освещение Декабрьского восстания 1986 г. в печати Казахстана.
5. Ж. Қорғасбеков «Қазақ халқы тарихындағы көтерілістер»
6. Жақсымбетов Е. Желтоқсан табыстарған тағдырлар //Жас алаш 1995 – 16 желтоқсан.//
7. Ахметұлы А. Желтоқсан ұлт-азаттық көтерілісі болып тарихқа енді. //Арай – 1996 №11-12.//
8. Рысқұлов Т. Ол күнді ешкім де ұмытпайды. //Егемен Қазақстан. 2001 – 17 желтоқсан.//
9. Назарбаев Н. “Әділеттің ақ жолы”. Алматы 1991.
10. Жоламанов Е. Холодный декабрь 1986 года «Рудный Алтай» газеті 1996 ж. 16 желтоқсан.
        
        Желтоқсан    оқиғасы    бүкіл    ... ... ... рухы ... ... ... біртұтас Қазақ
мемлекетін құру, мызғымас ... ... ... ... ... ... қала берді.
Т.Улайтегин
Алматыдағы Брежнев атындағы алаңда басталған сол сүргіннен бері ОН ... ... АЛТЫ ЖЫЛ ... үшін түк ... ... қамшының сабындай
қысқа ғұмыр берген адамдар үшін – ұзақ уақыт.
«Уақыт - ... ...... солай екендігі әлдекімдер үшін сынаптай сырғып өте шыққан, ал
енді біреулер қайғы – шермен әрең ... ... ОН АЛТЫ ЖЫЛ ... АЛТЫ ЖЫЛ ... жаңа қырыннан аша түсті.
1986 жылғы желтоқсан қозғалысы – ... ... ... қарсы
бұқараның ашық наразылығының бастамасы болды. Онда да ол «ой - ... ... ... ұлтшылдықпен уланған маскүнем, нашақорлардың
бұзақылық оқиғасы…» деді. Бұл - өктемшіл берген оқиғасы.
Кейінірек әлемдегі әділетшіл қауымның қолдауына ... ... ... толы күресті ұлтшылдық реңінен айырып, «әкімшіл -
әміршіл ... ... ... оған ... мың адам ... деп
қорытындылады.
Сонымен, 1986 жылы 16 желтоқсанда ... ... ... ... V ... ... Пленумды сол кездегі КОКП Орталық
Комитетінің хатшысы болып істейтін Г.П. Разумовский ... Күн ... ғана – ... ... ... ... бар ... 18 минутқа
созылды. Республиканы ширек ғасырға жуық басқарған ... ... ... аса ... ... бірі осыншалықты қысқа мерзімде
шешілді. Д.А. Қонаевқа ... ... ... ... ... ... ... хатшысы қызметінен босатылатынын
хабарлады. Оның орнына бұдан бұрын Грузия республикасында хатшы, Ульяновск
облысында бірінші хатшы болған, біздің ... ... ... ... ... Қазақстан халқы оның адамгершілік тұлғасы түгіл беті ... ... Г.В. ... ... ... ... ұсыныс жасады.
Сол күні, желтоқсанның 16 - сынан 17 - сіне қараған түні, Қазақ КСР
Мемлекеттік ... ... ... ... алты оқу орнының
және С.М. Киров атындағы зауыттың 8 - ... ... - ... 12 студенті «арандатуға бағытталған іріткі салу жұмысын
жүргізді». Студенттер, жұмысшы ... ... ... ... ... ... 17 ... пленум туралы хабар ақпарат құралдарында
басылып шықты. Жұрт аң – таң ... ... ... алты ... ... ... бірінші басшы боларлық бір адам табылмады ма деген
сұрақ әркімнің көңіліне қаяу ... ... ... ... ... ... сенімсіздігін әділетсіздікке жандары қас, пәк жүрек
жастар бірінші сезініп, бірінші ... Осы ... тура ... ... ... ... ... – 1986 жылғы желтоқсан
оқиғасына қатысқан қазақ жастары. Нағыз құрмет пен ... ... сол ... пе еді? Олар не көрді?
Сондықтан да 1986 жылы желтоқсан оқиғасы қазақ халқының ғасырлар бойы
ұлт – азаттық тәуелсіздік ... ... ... ... ... жылғы Алматыдағы желтоқсан оқиғасын зерделеп, ой елегінен өткізіп,
саралап зерттегенімізде небір заңсыздықтардың – ...... ұрып ... ... ... ... комсомол қатарынан шығару сияқты шаралар
қолданылғандығы бұл күндері бәрімізге мәлім. ... да ... ... ... ...... қандай еді деген сауалға жауап іздегіміз келеді.
Мұндай жағдайда жұмысшы жастар мен ... ... арақ ... наша ...... шатақ шығаруға жиналды дегенге кім сене қояр екен?
Бұл оқиға ... ... ... ... ... ... ... ұғынды. Студенттік және жұмысшы
жатақханаларында толқу басталып, алаңға шығу, ... ... ... ... ... жөнінде әр жерде әңгіме қозғалды. Сөйтіп, жан –
жақтан Жаңа алаңға республика ... ... ... ... ... халықтың тілегімен санаспай, қадір – ... ... ... қарсылығын білдіруге жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... Алматы жоғарғы оқу орындарының
көптеген студенттері қатысты. Солардың арасында Желтоқсан оқиғасына белсене
араласты деп кінәланған оқу ... бірі – ... - ... ... бастаған комиссия, қозғалысқа қатысқан адамдардың айтуынша
кешке қарай алаңда 15 мыңдай адам ... деп ... Шеру ... және ... ... ... ... заңды немесе қоғамдық тәртіпті
бұзбай, тек өздерінің талап – тілектерін білдіріп, өткен пленум ... ... ол ... ... ... ... Олар ... Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшылығына
неге қазақтан немесе республиканың жергілікті халқының жай – ... ... неге ... ... адам неге ... әкелінеді, ол туған
халықтың мұң – ... ... ... өз ... ... неге басқармаймыз
деген сауалдармен әділеттілікті іздеп, соларға жауап алғылары ... ... ... ... бұл ... халқының отаршыл, өктемшіл саясатқа
өздерінің азаматтық және саяси позициясын ашық білдіру еді. Ол ... ... ... ... ... қорлайтын шешімге қарсы тұру болды.
КОКП Орталық Комитетіне ... ... ... ... ... ... ... үсті – үстіне сұраған өтініштерінен
кейін, КОКП Ішкі істер ... А.В. ... ... әр ... аймақтарынан
Алматыға ішкі істер министрлігі әскерлерінің арнайы бөлімдерін жіберуге
шешім қабылдап, заңды ... жол ... 17 ... ... ... болмай, мәселелер шешілмегендіктен, шеру 18 желтоқсанға
ұласты. Бұны сезген басшылар Мәскеумен хабарласып, көмек сұрап жатқан. ... жат ... ... ... және ... одақтас
республикалардың сегіз қаласынан сақадай қаруланған армия және ішкі
әскерлерінің арнаулы ... ... ... ... ... ... ... ызғары» деген еңбегінде бұл туралы былай делінген:
«Кешкі сағат алтыда ... ... қос – ... сап түзеп өткен
бронотранспортерларға мінген олар алаңда шоғырланды. Танктер де келтірілді.
Он бес БТР ... ... ... қол ... ... қойған жанкешті жандарға
суық ызғарын төгіп, қауіп төндірді. ... ... саны – 50 мың ... ... ... адамдары, 16 мыңдай жасақшылар шоғырландырылды». Тұе қайта
танкілер мен БТР – лар ... ... ... тасаға апарылып
қойдырылды.
Сол бір желтоқсанның сұрқай күні көптің ... қаяу ... Ұрда ... ... ... ... болып басылған Алматы жастарының бой
көтеруі сол күні – ақ әлемге таралып кетіп еді. Біреулер ... ... ... да, ... ... желтоқсан оқиғасы демократиялық қозғалыстың
еліміздегі алғашқы нышаны болды.
Арада қаншама жылдар өтсе де әсіресе жан ... ... ... ... ... оқиғаларының ауыртпалығы әлі күнге дейін санамызда
жаңғарып, сол бір кездердің ауыр көрінісін көз ... сол ... ... себебі де зобалаң зарының көкіректі қарыс ... ... ... керек.
18 желтоқсанда Мәскеуден КОКП Орталық Комитеті Саяси Бюросының мүшесі
М.С. Соломенцев ұшып келді. Соның ... мен ... ... күш ... орыс ... ... металл шыбықтармен, арматура,
шынжыр және кабель ... ... ... келтірілді. Оларды
тікелей алаңға қоймай, алаңның айналасындағы аулаларда тасада үш ... ... етіп ... Ол да алдын ала ойластырған зымиян айла екен.
Кейін белгілі болғандай, олар шерулерді басу, ұстау кезінде ... ... ... ... ... дайындалған шара екен. Бірінші шеңберден
құтылсаң, екіншісінің таяғына ... одан ... ... соққы дайын
тұр. Кейін олардың жаңағы қаруларын суреттерге түсіріп, демонстраттардың
қарулары деп көрсетті. Алматы жоғарғы әскери ... ... ... училищесінің курсанттары әкелінді. Астанаға кірер жолдар ... суға толы өрт ... ... ... 17 ... да ... ... күні олардың саны жиырмадан асты.
Бірақ мұздай қаруланған әскерлер болсын, өрт сөндіруші машиналар болсын
жалынды жастарды, жігерлі ... ... ... ... ... және ... көшелерінің қиылысында және Жаңа алаңға
таяу адам лық ... ... ... ... ... ұстаған ұрандары
мен транспорттары бар болатын. Олардың негізгі мазмұны: «Әділетті ... ... ... Қазақстан!», «Біз, қазақ, ... ... ... ... ... берілмесін», «Каждому народу – своего
вождя», ... ... ... справедливости!» және т.б.
Әне жер, мына ... ... ... ... ... ... ... байлығы талан – таражға салынуы, ұлттық саясаттағы
кемшіліктер айтылып жатты. Әр ... ... де ... Әсіресе, ақын
Ж.Нәжімеденовтың сөзіне жазылған Ш.Қалдаяқовтың «Менің Қазақстаным» ... ... ... ... ... ... ... төгілемін, елім,
Туған жерім менің – Қазақстаным!» -
деген жерлерін ... ... ... шырқағанда жүректі шымырлатып,
еліне, жеріне деген сүйіспеншілік әнмен білдіріп, алаңды ... кеш ерте ... ғой. Қас ... күңгірт түсе бастады. Алаңда
жан – жақтан бірнеше жерден қойылған ... ... ... ... түнгі
әуе шабуылына қарсы жарық түсіргендей, зениткалармен ... ... ... ...... ... сол ... тұстан шерулерді кинопленкаға түсіріп жатты. Оның сыры ... ... ... ...... адамдардың кейін суреттерін
шығарып, оқу орындарынан, мекемелерден, ұжымдардан солардың бәрін іздеп
тауып, жазалау екен. ... ... ... ... да, ... ... – альбом жасап, әрбір табылған адамның астына аты – жөндерін, қайда,
нендей жұмыс ... ... ... және т.б. ... ... Сол ... кейін оларды жауапқа тартты, қуғын – сүргінге түсірді.
Мысалы, айыпталған 99 адамның 46 – сы біршама уақыттан кейін ... оқу ... мен ... қудалау жүргізілді. Қысқа мерзімнің
ішінде желтоқсан оқиғаларына қатынасқаны үшін 787 адам комсомол қатарынан
шығарылды, 1138 адам ... ... ... 271 адам оқу ... жүздеген адамдар жұмыс орнынан кетуге мәжбүр болды.
Алаңда парад қабылдайтын мінбеден сол ... ... ... ... ... Бірақ «тарандар», «жатақханаларына қайтыңдар» ... ... ... ... ... айта алған жоқ. Республика
прокуроры Ғ.Елемесов, Қазақ КСР Ішкі ... ... ... орынбасары
Э.Басаров және т.б. жағдайды түсініп, толқудың ... ... ... әрекет етудің орнына қоқан – лоқы көрсетіп, «тарамасандар арты жаман
болады» деп сес ... ... Сол ... ... мүмкін олар алаңға
шыққан адамдар қалай басылып жаншылатынын, не жоспарланып қойылғанын білген
де ... ... ... билеуші топ Алаңға шығушылармен тең дәрежеде
сөйлесіп, мақсат – мүдделерін біліп, ... ... ... жүйе сүт ... ... ... ... қазақ зиялыларының
озық бөлігін қыршынынан қиғаннан кейін енді ... ... ... бас ... ... ғана ... деп ойласа керек. Алдағы толқын
ағалардың артынан жас құрақтай желкілдеп, отансүйгіштігі, саяси ... жаңа ... келе ... ... ... ... ... Әлихан, Міржақып, Жұбан Молдағалиев сияқты
ағаларының тұспалдап айтқандарынан ұлттық рухы жаңғырып, қайта түлеп келе
жатқан, ұлттық ... ... өзін - өзі ... ... ... еткен
жалыңды жастар еді.
Өркениетті елдерде мұндай дау – ... ... ... ... ... қатысушыларға тезірек барып, жағдаймен егжей ... ... егер ... ... болса, оны ушықтырмай қанағаттандырып,
шиелініске жібермеуге тырысады. Біздегілердің оған өресі жетпеді. Баяғы
әміршілдік - ... ... ... ... де ... ... ғана ойлады.
Сол кездегі жүздеген адамның тағдырына балта шабылды.18 желтоқсан күні
түнге қарай жиналған жұрттың тарқамайтынына көздері ... ... ... оған ... ... алу ... ... Жиырма шақты өрт
сөндіргіш және ... су ... ... ... ... қысқы суықта
шерушілердің үстіне су шашып, нөсер жауындай боратты. Жұрт ...... ... ... әскерлердің көмегімен шерудің алдыңғы
сапындағы белсенділерді бөліп алып, ... ... ... ... ... қолдарына түскен заттарды алып, мрамор, тас плиталарды уатып
атқылауға шықты. ... ... ... ... су ... ... бастады. Алаңға жиналған қарулы күштер шерушілерді ... ... ... ... ... ұрып – ... ... Ол жақта көше –
көшелерде дайындалып қойған әскери милиция машиналары болатын. Шерушілерді
соларға ұрып – ... ... ... милиция бөлімшелеріне, олардың тірек
пункттеріне (опорный пункт) апарып қамап, қалғандарын қала сыртына апарып
тастаған. Шерушілерді ығыстыру және ... ... ... ... ... арсылдаған иттер пайдаланылды. Құрсауды бұзып қаша шыққандар
жоғарыда көрсетілгендей, арнаулы дайындалған жасақтардың соққысына ұшырап
жатты. Қашып құтыла ... ... ... ... ... ... ... құлап жатқан адамдар машиналарға тиеліп әкетілді.
Бұл оқиғаның куәгері болған, ... ... ... ... ... етіп бастықтарға жүгірген, сол үшін қуғын – сүргінге түскен
азаматтардың бірі – генерал Мұрат ... Сол ... ... ... пен ... берген сұхбатында («Ана тілі», 2000 ж., 14
желтоқсан) ол былай дейді! «…Бақайшағына дейін қаруланған ... ... ... ... көз ... ... ұра бастады».
Жетпіс – сексен адамды етпетінен сызды жерге жатқызып, қолдарын артына
қайырып, бастарын ортаға қаратқызды. ... – кім ... ... қалса
шоқпармен соққылады. …Солдаттар кішкентай қыздарды бұрымынан ұстап
сүйреледі.
Жас қанға ... ... ... ... ... ... бірге желтоқсан трагедиясына қатысты өңге «шаруалар» да «бір жөнге»
келтірілгендей болды. «Оқиғалар өз бағасын алды, енді бұл ... ... ... ... - ... нұсқау – бұйрық та күшіне ене бастады.
Шерушілер көп еді. ... ... ... ... ... жер ... «көптеген жастарды бір колонна автомашинамен Әл – Фараби даңғылымен
Жоғарғы Каменка поселкесіне қарай, екінші ... ... ... жолымен
АДК карьеріне, Райымбек және Путь Ильича поселкелеріне қарай алып ... ... ... ... жалаңаш – жалпы күйлерінде» ақ қар, көк
мұзда құла түзге топырлатып тастап кетіп отырған». Ал сол ... ... ... ... ... саяси бөлімінің бастығы болған, Желтоқсан оқиғасынан
кейін облысқа қызметке жіберіліп, ... ... КСР ... депутаты болып
сайланған. 1990 жылдың 15 мамырында Қазақ КСР Жоғарғы ... ... ... үйінің алдында жиналған пикетшілердің Желтоқсан оқиғасы
туралы талаптарын қарау керектігін бірінші көтерген, ... ... өз ... ... М.Д. Қалматаевтың осы оқиғаға байланысты
құрылған ... ... ... былай деп жазды: «Кезекті
операциядан» кейін ұсталған ... мен ... ... ... ... аязда) жерге жатқызып қою – социалистік заңдылықты бұзу емес пе?
Солдаттар ... жер ... ... ... ... ал ... сәл болса да
басын немесе кеудесін жерден көтерсе болды, солдаттар оларды дубинкалармен
төмпештей ... Мен бұл ... ... ... 17 – сі, 18 – ... Орталық Комитеттің сол кездегі екінші хатшысы Мирошхинге, сол
кездегі ішкі істер ... ... ... рет ... ... оларға үйіңнен көрпе әкеліп берерсің?» деп мысқылдады», - дейді.
Генерал М. Қалматаев нағыз өтіріктің ... 18 ... ... ... ауыр ... 400 – 500 милиционер госпитальда жатыр деп
естиді. Сонда барады. ... да, ... орыс ... ... ... ... қолдары таңулы. Түрлеріне қарасаң, жаралыға ұқсамайды. Күдіктеніп
тексерсе, шындығында да бір де ... ... Ол таң ... ... ... ... ыржандап төмен қарайды. Бәрін қуып шығып, алаңға
келеді. «Балабақшаны өртеп жатыр!» дегенді естіп, онда барса бәрі де ... ... ... таң ... әрі ... Компартиясы Орталық Комитетінің бұйрығы бойынша
зауыттарда темір біліктер, қылыштар және басқа да суық ... ... Бұл ... ... ... ... жастарды ұрғанын көзімен көрген.
Кейін осы қаруларды «Бұзақы жастар істеді» деп теледидардан көрсетілді.
«Желтоқсан ... ... бірі осы ... ... ... КОКП ОК Саяси бюросының мүшесі, КОКП ОК жанындағы Партиялық
бақылау комитетінің төрағасы Михаил Соломенцев ... ... ... 18 – ... келген. Кейбір куәгерлердің айтуы ... ... ... ... беру ... ... орыстардан
іріктеуге шешім қабылдаған Соломенцев көрінеді.
«Желтоқсан оқиғаларына» «қазақ ұлтшылдығы» деген айдар таққан КОКП ... ... 1987) ... ... ... қапаландырды. Бұл жалған
айыптаудан құтылуға ұмтылу 1989 ... ... ... ... себептерін тергеу жолындағы кең қозғалысқа өріс ашқан еді. 1987 жылғы
шілдеде КОКП Орталық ... ... ... ... ... интернационалдық және патриоттық тәрбие берудегі жұмыстары
жайлы» қаулы қабылдай отырып, 1986 ... ... ... ... ... көрінісі» деп бағалады. Төрешіл, коммунистік аппарат
тағы да өзін ... ... ... ... тапты. Тәртіп қорғау күштері,
құқық қорғау, тергеу, сот органдары, прокуратура, бұқаралық ... ... ... ... дөрекі арсыздық, заңды бұзушылық,
шындығына келсек, саяси басшылықтағы ... ... ... ... ... орталықтанған әміршіл - әкімшіл жүйенің бар айла – амалы
мен ... ... ... ... ... жұмыс істегендігінің нәтижесінде
мүмкін болды. Мына бір ... оны ... ... ... ... ... кейін КОКП Орталық Комитетінің қаулысындағы
қазақ ұлтшылдығы ... ... қате деп ... ... 1990 жылдың 21 –
мамырында КОКП ОК «желтоқсан оқиғасына» баға беруде ... ... бас ... ... 1986 ж. ... ... көпшілігі ақталған.
Алматыдағы сияқты саяси құбылыстар әртүрлі көлемде және формада Арқалық,
Жамбыл, Жезқазған, ... ... ... ... ... Шымкент және т. б. елді мекендерде болып өтті. Көтерілісшілерді
қырғыз халқы да белсенді ... ... ... Желтоқсан оқиғасы қазақ
халқының санасының өсуіне көп әсер етті, қазақтардың ... ... ар – ... ... ... күрт ... күшпен басқаннан кейін жазалаушы органдар ... ... ... ... ... ... ... тірек
пункттеріне және т. б. жерлерге ... ... ... ... ... ... шығарып, оларды іздеу күндіз –
түні ... ... ... сол күні ... ... ... – сүргінге ұшырату, қызметтерінен, жұмыстарынан,
оқуларынан шығару кең өріс алды. Желтоқсан оқиғасына ... ... ... соның желеуімен бүкіл қазақ халқын қуғындау науқаны басталды.
Қазақ КСР–ы прокуратурасында Желтоқсан ... ... ... ... ... ... етіп Г.В. ... қазақтың білікті мамандарын
қуғын – ... ... ... босатуды бастады. 1987 жылы 17
қаңтарда Қазақстан Компартиясы Орталық ... ... ... ... арасында жүргізіліп жатқан жұмыстардың ... ... ... Онда ... кеңесі деген құрылып, басшысы
Колбиннің өзі ... ... ... жаңарту, оларды
аттестациялау ... ... ... бәрі ... ... арасында
«сенімсіздердің» бәрін жұмыстан босатуды көздеді. Оның мөлшерін 1989 жылы
11 ... ... ... ... ... ... XIV пленумында
Орталық Комитеттің екінші хатшысы М.С. Мендібаевтің баяндамасынан анық
аңғаруға болады.
Иә, ... ... - ... ғана ... ... ... іргелі өзгерістердің бастауы болған тарихи түйін. Демек, оған
қатысты ақиқат ... «қар ... із ... ... айтылып, шешілмеген
қиын түйіні шешілуі керек.
Желтоқсан көтерілісі тәуелсіздік жолындағы ұлы күрестің ... ... ... ... ... ... Президентінің «Қазақстандағы 1986
жылы 17-18 желтоқсан оқиғаларына қатысқаны үшін ... ... ... ... ... ... Бұл оқиғаларға бірінші рет саяси
және құқық баға берілді. Бұл ... ... ... ... ... ... қорғау органдары мен жасақшыларын қасақана өлтірген
немесе өміріне қастандық ... ... ... осы оқиғаларға
қатысқаны үшін заңсыз қудаланған адамдар ... ... ... ... – сүргін құрбандарын ақтау туралы» 1993 жылғы 14 наурыздағы ... Заңы ... ... ... ... ... осы Заңның күші қолданылатын ... ... ... ... ... ... төрағасы А.Нәлібаев Президент
Н.Назарбаевқа жоғарыда аталған заңның күшін 1986 ... ... ... ... туралы ұсыныс жасады.
Сөйтіп, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларына қатысушылар өздеріне ... мен ... ... жаппай саяси қуғын – сүргін
құрбандарының мәртебесін алды. Бұл оқиғаның барлық ... ... ... сол ерліктің себептерін саралап алуымыз керек.
Желтоқсан ақиқаты бар… Бірақ ол шындықты біреу дұрыс ... ... ел ... әлі де ... ... ... ... желтоқсан ақиқатын ашып берген М.Шаханов комиссиясының дерек –
мәліметтері отыз жылға ... ... ... ... Дәл қазір
ақиқатты ашып, жария етуге , осыған қатысы бар адамдардың ешқандай ... ... ... ... қазақтың ұлт – азаттық көтерілісі
екендігіне ешкім де шек келтіре алмайды. Сол ... ...... ... пен ... ...... қарсы де қойғаны рас. Бұның
бір сұрқия өтірігі мынада десе болады: тек орыс өкілдерінен тұратын ... ... да ... ... ... арандатушылық
болған. «Қазақтар көшеде орыс әйелдерін зорлап, бақшаларда орыс баларының
басын ... ұрып ... ... ... ... ... ... сенген ашу – кек кернеген орыс өкілдерінен тұратын ... ... ... тізе ... да ... Желтоқсан ұлт – азаттық қозғалысының зерттелмеген жәйттері,
зерделенбеген деректері әлі де көп. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін, қозғалысқа саяси баға берілуі
шарт.
Тағы бір айтқаным, қазақта Желтоқсан ... ... емес еді. 1979 ... – 18 ... ... ... қалаларының студент жастары мен былайғы
халқы, Қазақстанда неміс автономиясын құру жөніндегі Мәскеудің ... ... ... Екі күн ... ... ... ... олар «Қазақстанның жері біртұтас», «неміс автономиясына жол жоқ»
деген ұранмен дабыл қақты.
Осы алдында айтылған екі ... ... мәні ... да, ... ... да ... осының барлығы айтылған 1986 жылды желтоқсан көтерілісіне ұласты.
Ол оқиғаның ... ... ... ... ... ымын – ... басып – жаншып тастағанын, тек ... ... ... ... ... ғана тәуелсіздікке қолымыз жеткені ... ... Осы ... ... баға ... қажет.
Бұл 1986 жылғы ұлт – азаттық қозғалыс өз көрінісін өнерден табуы шарт.
Көркем әдебиет пен кино саласында, ... ... ашық беті ... «өзін бағып – қағып, адам ... ... ... ... ... ... мен ... апиыншылар, бұзақылар»
деп тағылған ... ... шыға ... ... ... 1986 декабрь. Книга-хроника.
2. Алматы 1986 желтоқсан 3-кітап.
3. Алматы 1986 желтоқсан. //Айғақ ... ... ... Кенжегулова Нарбинь Смагуловна «Освещение Декабрьского восстания 1986 г.
в печати ... Ж. ... ... ... ... ... Жақсымбетов Е. Желтоқсан табыстарған тағдырлар //Жас алаш 1995 – ... ... А. ... ... көтерілісі болып тарихқа енді. //Арай
– 1996 ... ... Т. Ол ... ешкім де ұмытпайды. //Егемен Қазақстан. 2001 – 17
желтоқсан.//
9. ... Н. ... ақ ... ... 1991.
10. Жоламанов Е. Холодный декабрь 1986 года «Рудный Алтай» газеті 1996 ж.
16 желтоқсан.
-----------------------
Қазақстан Республикасы білім және ... ... ... заң ... ... және ... ... институты.
ДОКЛАД
Тақырыбы: 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы.
Дайындаған: Нурмагамбетова Г.Т.
Тексерген: Кусаинова Ж.Д.
АСТАНА 2002

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы17 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы13 бет
«1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның тарихи маңызы»22 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Алматы 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның бағасы11 бет
Қайта құру кезіндегі республиканың қоғамдық-саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы4 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
Асанова Ләззат Алтынайқызы1 бет
Желтоқсан жаңғырығы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь