Қазақстан Республикадағы Орталық Ұлттық банк

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

I Бөлім. Орталық Ұлттық банкінің әрекетінің теориялық мәлелері
1.1. Орталық Ұлттық банкінің мәні мен оның банктер жүйесінде алатын орны. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.2. Орталық Ұлттық банкінің атқаратын қызметтері . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.3. Орталық Ұлттық банкінің құрылымы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

II Бөлім.Қазақстан Республикадағы Орталық Ұлттық банкісінің даму дәрежесін талдау.
2.1. Қазақстан Республикада орталық Ұлттық банкінің пайда болып, қалыптасуының алғы шарттары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.2. Қазақстан Республикада Ұлттық банкінің қазіргі кезеңдегі ахуалын талдау. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2.3. Қазақстан Республикадағы Ұлттық банкісінің нарықтық экономикасын дамытуға қосқан үлесін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
III Қазақстан Республикада Ұлттық банкінің дамыту жолдары . . . . . . . 26

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
Пайдалынған әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Қосымша мәліметтер . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . .. . . . . 35
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екен дегін республикакамыздың тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және жыл сайын келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды. Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын әлсіремейтіндігінің, қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Қазақстан экономикасы әкімшілік - әміршілікдіктен нарықтық экономикаға өтудің қиын кезеңінде. Негізінде ТМД елдерінің үкіметтері нарықтық қайта құрулары іске асыру үшін қажетті, мынадай бағыттары ұстануда – мемлекеттік меншікті жекешелендіру, қаржылық, несиелік саясат,құнды қағаздар нарығын құру, жалпы нарықтық инфрақұрылымды қалыптастыру. Кезек күттірмейтін шаралар қатарына кәсіпкерлік қолдау, шағын және ортабизнесті дамыту мәселелері тұр. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының орталық банкі ретінде басқа елдердің орталық банктерімен және халықаралық қаржы ұйымдарымен қатынаста Қазақстан Республикасының мүддесін көздейді. Ұлттық банк – бұл эмиссиялық, резервтік, кассалық және есеп айырысу орталығы, норма шығару және бақылау жасау құқығына ие, «банктердің банкі» рөлін атқарды, сондай-ақ ақша-несие және валюта саясатын анықтайды.
Қазіргі Қазақстан экономикасы, соның ішінде несие-ақша және қаржы шаруашылығы: ақша несие жүйесін реформалау; қатаң инфляция жағдайында бізде бұрын-соңды болмаған жаңа ақша-несие қатынастары; нарық экономикасымен және меншіктің көп түрлі формасында бейімделген екі буынды банктік жүйенің қалыптасуы; жоғары дәрежеде монополияланған мемелекеттік банктік құрылымдардың әкімшілік-әміршілбасқару жүйесінен – пайда табуға, коммерциялық жетістіктерге қол жеткізуге бағытталған жеке және ұжымдық қатар маңызды өзгерістерді жүзеге асыруда.
Бұл жағдайда отандық және шетелдік банктік тәжірибені салыстырудың өзіндік мәні зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды іске асыру үшін нарық экономиканы дамыған елдерде жинақталған ақша-несие қатынастары мен банк ісінің даму тәжірибелерін қолдану қажет. Экономикалық жағдайлардың өзара салыстыруға келмейтіндігі себепті банктік технологиялар мен ақша-несие саясатының әдістерін көз жұма отырып, қаз-қалпында көшіріп алу мүмкін емес.Банк секторының ішіндегі барлық қатынастар жүйесі, Орталық банк тарапынан басқару мен бақылаудың, банктердің өзара және олардың клиенттерімен арадағы қатынас орнату қағидаларының сипатытүбірімен өзгеруі тиіс. Банкир психологиясын өзгертудің кезі келді; ендігі жерде – білім –білігі жоғары деңгейдегі, ойшыл да ынталы, қасаң қағидаларға қоймайтын, бәрін өлшеу-пішіп барып тәуекеге баратын жаңа банк қызметкерін тәрбиелеу қажет.
1.Ақша, несие,банктер Ғ.С. Сейітқасымов – Алматы, Экономика – 2001ж.
2.Дробзина Л.А. Финансы. Учебник для вузов.- м.: ЮНИТИ, 2000.-527 с.
3.Қазақстан Республикасының Конститутциясы. - Алматы: Қазақстан , 2000. -96 бет.
4.Мельников В.Д, Ильясов К.К. Финансы – Алматы: изд. 2-ое, перераб. и доп. Қаржы -қаражат , 1997. 472 стр.
5.С.Әкімбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А.Жанайдаров
Экономикалық теория. - АСТАНА; - 464 бет.
6.Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы - Алматы: ЮРИСТ, 2002.-230 бет.
7.Финансы. Учебник для вузов. Под. Ред. М В. Романовского. - М.: Перспектива/. ЮРАИТ, 2001,-520С.
8.Финансы, деньги, кредит. Учебник. Под. Ред. О. В.Соколовой. - М.: ЮРИСТ, 2001.- 784С.

Газеттер:
1. Егемен Қазақстан. Астана: 16.05.2004.-8 бет.
2. Егемен Қазақстан. Астана: 4.03.2003.-3 бет
        
        Мазмұны
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
I ... ... ... ... ... теориялық мәлелері
1.1. Орталық Ұлттық банкінің мәні мен оның банктер жүйесінде ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... банкінің атқаратын қызметтері . . . . . . . . . . .
. . . . ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . ... Бөлім.Қазақстан Республикадағы Орталық Ұлттық банкісінің даму
дәрежесін талдау.
2.1. Қазақстан Республикада ... ... ... ... болып,
қалыптасуының алғы шарттары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... ахуалын
талдау. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... нарықтық экономикасын
дамытуға қосқан үлесін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. ... ... ... Ұлттық банкінің дамыту жолдары . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... мәліметтер . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . ..
. . . . . . . . . .. . . . . ... өтіп ... ... ... тек экономиканы дамыту
үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де ... зор ... бар ... республикакамыздың тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде атқарылған жұмыстар
көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға
елеулі ... ... және жыл ... ... әрбір еңбекшінің
мүддесін қамтыды. Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын
әлсіремейтіндігінің, қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп ... ... ... - ... ... ... қиын кезеңінде. Негізінде ТМД елдерінің үкіметтері
нарықтық қайта құрулары іске асыру үшін қажетті, ... ... ... ... меншікті жекешелендіру, қаржылық, несиелік саясат,құнды
қағаздар нарығын құру, жалпы нарықтық инфрақұрылымды қалыптастыру. ... ... ... кәсіпкерлік қолдау, шағын және ортабизнесті
дамыту мәселелері тұр. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан
Республикасының орталық ... ... ... ... ... банктерімен
және халықаралық қаржы ұйымдарымен ... ... ... ... ... банк – бұл эмиссиялық, резервтік, кассалық және
есеп айырысу орталығы, норма шығару және бақылау ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие және валюта саясатын
анықтайды.
Қазіргі Қазақстан экономикасы, соның ішінде несие-ақша және қаржы
шаруашылығы: ақша несие жүйесін реформалау; қатаң инфляция ... ... ... жаңа ... ... ... экономикасымен және
меншіктің көп түрлі формасында бейімделген екі буынды банктік жүйенің
қалыптасуы; жоғары ... ... ... ... ... жүйесінен – пайда табуға,
коммерциялық жетістіктерге қол ... ... жеке және ... маңызды өзгерістерді жүзеге асыруда.
Бұл жағдайда отандық және шетелдік банктік тәжірибені салыстырудың
өзіндік мәні зор. Қазақстан Республикасында ... ... ... үшін ... экономиканы дамыған елдерде жинақталған ақша-несие
қатынастары мен банк ісінің даму тәжірибелерін қолдану қажет. ... ... ... келмейтіндігі себепті банктік технологиялар
мен ақша-несие саясатының әдістерін көз жұма отырып, ... ... ... ... ... ішіндегі барлық қатынастар жүйесі, Орталық
банк тарапынан басқару мен бақылаудың, ... ... және ... ... қатынас орнату қағидаларының сипатытүбірімен өзгеруі
тиіс. Банкир психологиясын ... кезі ... ... жерде – білім
–білігі жоғары деңгейдегі, ойшыл да ынталы, қасаң ... ... ... ... тәуекеге баратын жаңа банк қызметкерін тәрбиелеу
қажет.
Жаңа банктік механизмді құру өркениетті елдерде қабылдаған нарықтық
қаржылық құрылымдардың көп ... ... ... ... ... ... келтіруді талап етеді. Сондықтан да
шаруашылықтың әр түрлі жағдайында бейімділігі мен ... ... әрі ... ... ... ұзақ ... ... жемісі болып
табылатын: ақша қаражаттарын жұмылдыру тәжірибелерді зерттеудің маңызы аса
зор.
Ұлттық банк пен ... ... мәні мен ... ... ... банк ... ... және төменгі буын арасындағы
өзара қарым-қатынастарына, сондай-ақ Қазақстандағы банк реформасына, Ұлттық
банктің ақша – ... ... мен ... ... ... ... ... Бұған қоса, Қазақстан экономикасының нарыққа өту кезеңдегі
экономикалық реформаны жүргізудегі банктердің жаңа рөліде ... ... ... ... багнкінің әрекетінің теориялық мәселелері
1.1. Орталық Ұлттық банкінің мәні мен оның банктер жүйесінде алатын
орны.
Орталық ... ... ... несие жүйесін бақылаушы әрі реттеуші бас
органның ролін атқара отырып, ерекше орынға ие және экономикалық басқарудың
мемлекеттің органы болып ... ... ... ролі ... берген
үлкен өкілеттіліктермен анықталады.
Орталық банк елдің эмиссиялық, резервтік және кассалық орталығы,
сондай-ақ ол норма ... ... ... ие ... ... сатыдағы несие беруші» ролін атқарады, ақша-несиелік ... ... ... оның ... ... ... табу емес, ақша-
несие саясатын жүзеге асыру және елдің несиелік жүйесін басқару ... ... ... ... ... ... ... беруі екінші деңгейлі банк жүйесінің тиімді жұмыс істеуін
қамтамасыз етеді.
Орталық банк ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру саясатын,тауар-ақша тепе-теңдік ... банк ... ... несиелік реттеудің негізгі обьектісіне
экономикадағы ... және ... ақша ... ... ... ... ... болады. Қазіргі даму сатысында ақша несиелік
сипат алады, яғни ақша айналымының құрылымын және ... ... ... операцияларының басқару арқылы реттейді.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңы бойынша Қзақстан
Республикасының Орталық банкі және республикамыздағы банк ... ... ... ... ... ... банкінің Республикалық
кеңсесі Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ... ... ... Ол ... ... ... мемлекеттік банктен орталық эмиссиялық банкке
өзгертілді және банктердің банкі болды.
Тәжірибе жүзінде кассалық резервтердің барлығы ... ... және ... ... айналымға түсуі Ұлттық мекемелері
арқылы коммерциялық банктердің кассаларын толтыру негізінде жүреді. Барлық
банктер қолма-қолсыз есеп ... ... ... мекемелері арқылы
жүргізеді, ал қажет ... ... ... және оның ... ... ... кейін 1990 жылдың желтоқсанында Қазақстан
бірден нарықтық экономика талаптарына жауап ... ... ... ... кірісті. 1991 ж. қаңтарында, елдегі банктік ... ... ... «Қазақ КСР-дағы банктер және банктік ... Заң ... ... ... банк облыстық
басқармалары мен бөлімшелері бар ҚР Ұлттық банкіне айналды.
Ұлттық банк – ақша резервтерінен, алтын валюта ... бақа ... ... ... ... мүлкі бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне – банк ісінен ... ... ... ... ... және ... бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Негізгі Ұлттық банк унитарлықорган болып табылады. Мемлекет-жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор – ғимараттардан, ... ... ... да ... тұрады. Ұлттық банк резервтік және басқа д қорлар
құрады. Резервтік қор жарғылық көлемінде құрылып,ол ... ... ... және осы ... ... ... сәйкес жүргізілетін
операциялар бойынша шығындарды жабуға арналады.
Ұлттық банкінің қаржылық жылдағы пайдасы сол жылға жатқызылатын табыстар
мен шығындардың айырмасы ... ... ... ... ... оның ... ... мен монеталардың құндарының бір
бөлігі жатады.
Пайданың жарғылық, резервтік және ... ... ... ... ... бюджетке аударылады. Ұлттық банк және ... ... ... босатылады.
Қазақстан Республикасының ұлттық банкінің негізгі міндеті – Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының ішкі және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісіне мынадай
қосымша міндеттер жүктеледі:
- ... ... және ... ... ... жетуге көмектесетін ақша айналысы, несие,
банктік есептеулерді және валюталық қатынастар ссаласындағы ... ... және ... ... ... және банк ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге
көмектесу;
- бантік және басқа несиелік мекемелерінің қызметін реттейтін ... ... банк ... ... ... мүдделерін қорғау.
Ұлттық банк жұмысының негізгі бағытттары:
- елдегі несиелік ресурстарды және ... ... ... ... ... ... ... түсімді инкассациялауды
ұйымдастыру және жүзеге асыру;
- халық шаруашылығындағы несиелік, есеп айырысужәне кассалық операцияларды
жүзеге асыру бойынша ... ... жәе ... есп ... банк ісін лицензиялау, ақша – ... ... ... ... банк ісін ... және қадағалау;
- елдің банк жүйесінің тәуелсіз баланстарын жасау;
- ғылыми – зерттеу және аналитикалық жұмыстар жүргізу;
- валюталық операцияларды ... ... және ... ... біркелкі
валюталық саясатын жүргізу және т.б.
1.2. Орталық Ұлттық банкінің атқаратын қызметтері
«Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... Заңы ... ... ... банкі және республикамыздағы банк жүйесінің жоғары
деңгейі болып табылады.
КСРО-ның мемлекеттік банкінің ... ... ... Ұлттық банкі болып қайта құрылған. Ол жай клиенттерге
қызмет көрсететін мемлекеттік банктен орталық эмиссиялық банкке ... ... ... ... ... кассалық резервтердің барлығы Ұлттық банкке шоғырланады
және олардың шаруашылық ... ... ... мекемелері арқылы
коммерциялық банктердің кассаларын толтыру ... ... ... ... есеп айырысуларды Ұлттық банктердің ... ... ал ... жағдайда Ұлттық банкіде және оның ... банк – ақша ... ... ... ... бақа да
материалдық құндыпықтардан тұратын жекеше мүлкі бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне – банк ... ... ... бағалы қағаздардан түскен
табыстар және сәйкес бюджеттерден түскен дотациялар ... ... банк ... ... табылады. Мемлекет-жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор – ғимараттардан, құрылғылардан, көлік және
басқа да құндылықтардан тұрады. Ұлттық банк ... және ... д ... ... қор ... ... құрылып,ол өзіндік табыс есебінен
толтырады және осы қорға байланысты нормаларға ... ... ... ... ... арналады.
Ұлттық банк «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға сәйкес
мынадай қызметтер мен операцияларды орындайды:
- ... ақша ... ... реттеу жолымен ... ... ... ... ... ... аумағында банкноталар мен монеталарды айналысқа шығарушы
жалғыз эмитент болып табылады;
- кепіл берушісі Үкімет болып ... ... ... ішкі ... ... ... ... қатысады;
- Қазақстан Республикасы аумағында еншілес банк ашуға рұқсат береді;
- Қазақстан Республикасы аумағында, одан тыс ... банк ... ... ... және банк ... ... лицензия
береді;
- Банктердің бағалы қағаздар эмиссиясы жобасының оның тіркелуіне дейін өзі
белгіленген тәртіппен міндетті сараптауын жүргізеді;
- Ол ... ... ... ... ... капиталы нарығындағы ашық
позициясына бақылау жасауға ... ... ... ... несие беруші
болады, қайта қаржыландыру саясатын жүргізеді;
- Банктердің ... және ... ... сатып алу, сату және
айырбастау ұйымдарына бақылау мен қадағалау ... әрі ... ... Қазақстан Республикасында ресми мөлшелермелерді өзгерту ... ... ... ... реттеуді жүргізді;
- Қазақстан Республикасында информациялық ... ... ... ... ... жағдайда Ұлттық банк банктердің операциялары
бойынша несиелік салымдары шектеу және пайыз ... ... ... Қазақстан Республикасында валюталық ретту мен валюталық бақылауды жүзеге
асырады және валюталық операциялардың барлық түрін жүргізуге құқылы;
- Банк ісі, ... еспе ... ... ... ... ... ... сатып алу, сату,айырбастау операцияларын ... ... және ... ... ... ... актілер шығарады, сонымен қатар, олардың орындалуын бақылайды;
- Бақылау және қадағалау ... ... ету үшін ... ... сатып алу, сату, айырбастаумен айныласатын ұйымдарға
бухгалтерлік, статистикалық, тағы басқа есеп берудің тізмін, формасын ... ... Егер ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметімен келісіп, банктердің және басқа шаруашылық субьектілерімен жүзеге
асырылатын есеп айырысу, ... ... және ... да ... төлем
жүргізу кезегін, есеп айырысуларды реттеу мақсатында бекіте алады,
Сирек жағдайларда мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... қызмет
көрсетуімен байланысты операциялар жүргізеді
Ақша айналысын басқару
Ұлттық банк – ... ... ... яғни ... ... құқы бар жалғыз мемлекеттік орган. Олар Ұлттық банкінің
эмиссиялауында шығарылады және ... ... ... - ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ресми ақша бірлігі – теңге
болып табылады.
Ұлттық банк банкноталар мен монеталардың қажетті мөлшерін анықтайды,
олардың жасалуын ... ... ... және ... ... тәртібін орнатады.
Қазақстан Республикасында шығарылған банкноталар мен монеталардың
номиналдық құрылымы, айшықталған ... ... ... ... ... ... ... баспасөзде жариялануы тиіс.
Валютаны өзгертуге тек қана Қазақстан Республикасының Парламентінің құқы
бар. Ұлттық валютаның қызмет ету ... ... ... анықтау
құқығы Қазақстан Республикасының Президентіне жүктеледі.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ел мемлекеттерінің
ақша бірліктеріне айырбастау бағамын анықтау ... ... ... ... ... ... кассасына үздіксіз оралып
отыру жолымен жүзеге асады.
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын ... және ... ... ... беру ... өз ... ... қолма-қол ақшаның жағдайы 1996 ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер корреспонденттік шоттағы
қаражаттарының қалдығы шегінде қолма-қол ақша түрінде қолда алады, сонымен
қатар, операциялық кассадағы қолма-қол ақша ... шек ... - бұл ... ... монеталардың, бағалы
қағаздардың шығарылуы. Ол қолма-қол түрінде де немесе қолма-қолсыз ақша
түрінде де ... ... ақша ... ... ... ... мен монеталардың
қосымша шығарылуын сипаттайы.
Қазақстандағы теңгенің көп мөлшерде эмиссиялануының негізгі себептерінің
бірі – кәсіпорындар арасындағы дәстүрлі қолма- қолсыз есеп ... ... есеп ... ... бұны ... жағымсыз құбылыс
деп есептеуге болады.
Бірақ 1995 жылы жағдай жақсара бастады, бұл кассалық ... ... ... ... ... ақшаларды эмиссиялаудың
үлес салмағы банк кассасында берілуі қысқарды.
Депозиттік банктердің ... ... ... операциялардың
процесінде іске асады. Банктегі депозиттер сомасы ... ... құру ... потенциалын жасайды. Банк салымдарын чек эмиссиясы немесе ... ... ... ... ... ... ... Бұл операциялардың сызбасы
келесідей: 100 ақша бірлігіндегі депозит үшін міндетті резерв 15 ақша
бірлігін құрайды, ... 85 ақша ... банк ... ... ... ... айналымдағы ақша массасы: 100+85=185 ақша бірлігі болады. Бұл
... 85 ақша ... ... жаңа ақшаның құрылуын білдіреді. ... ... ... өз ... ... ақша эмиссиясының себебі бола
алатын басқа депозиттердің пайда ... ... Яғни ... ... орын ... банктердің эмиссиясын реттеу Ұлттық банкінің ақша базасы
сияқты, ақша агрегатын және ақша ... ... ... жүреді.
Ақша базасы – бұл Ұлттық банк шығаратын ақшалары. Оған айналымдағы қолма-
қол ақшалар, міндетті және артық резервтер жатады. ... ... ... нормативтерге сәйкес Ұлттық банкідегі арнайы шотта несие
кореспонденттік шотында ... ... банк ... ... ... ... ... бойынша тек қана қаржылық тұрақты банктермен
қолданылатын резервтердің баламалы әдісі деп аталады).
Артық ... ... ... ... банкідегі корреспондеттік
шоттардағы қалған қалдықтары. Айналымдағы қолма-қол ақшаның мөлшері
банктердің корреспонденттік ... ... ... ... Ұлттық банк ақша базасының мөлшерін екінші деңгейдегі
банктердің Ұлттық банкідегі ... ... ... яғни ... ... ... ... реттейді.
Ол ақша-несие саясатының құралдарын пайдаланумен іске асады. Бұл
құралдары ақша ... ... ... көрсететін және ақша массасының,
ақша базасына қатынасы ... ... ақша ... әсер ... мультипликаторының мөлшері міндетті резервтеу нормасына байланысты,
өйткені міндетті резервтер банктер мен ... ... көзі ... ... ... ... қолма-қол ақшаның үлес салмағына
байланысты болады.
Бұл – айналымдағы қолма-қол ақшалардың банктерден тыс ... ... Ақша ... ... ... ... ... әсер етеді, мультипликацияның
коэффиценттік жылдамдығы азаяды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы (бұл жағдайда банк жүйесі
арқылы ... ... ... туралы айтылмайды) Ұлттық банк ... ... ... оның ... ... ... әсер ... және
ақша-несие саясаты үшін үлкен мәні бар. Экономикадағы ақшлардың айналыс
жылдамдығының азаюы ұзақ ... ... және ұзақ ... несие салымдарының өсуін көрсетеді, бұл тек қана, жалпы
экономиканың ... және ... ... деген сенім болғанда ғана
мүмкін. Керісінше, ақша ... ... ... ... ... ... көрсеткіші болып, ақша массасындағы қолма-қол ақша үлесінің
өсуіменен, ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... валютасын сенімді активтерге аударуменен бірге
жүреді.
Ақша айналысының ... ... ... ... болады, ол ақша массасының жалпы ішкі өнімге қатынасымен
анықталады. ... ... ... ... ... ... ... Орталық Ұлттық банкінің құрылымы
Ұлттық банкінің басқару құрылымы мен қызметін ұйымдастырудың басқа ... ... ... ... банкі туралы» Заңы және
«Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... өзінің қызметтерін орындауы үшін басқарама, директорат, бас
аумақтық және облыстық ... ... ... да ... құрылымдық
бөлімшелері бар.
Ұлттық банкінің ең жоғарғы басқару органы Ұлттық банк ... ... ... ... 9 ... тұрады. Оның құрамына – Ұлттық банк төрағасы, оның ... ... пен ... ... ... ... шешеді:
- мемлекеттік ақша-несиелік саясатын жасайды;
- Ұлттық банкі шығарған, банктер ... ... ... ... ... ... ... негізінде банкноттар мен ... ... және ... ... ... ... банкінің банктермен және Қазақстан Республикасының бюджетімен
операциялар бойынша пайыздық мөлшерлемесін бекітеді;
- ... ... ... ... бағамын анықтау тәртібін
белгілейді;
- Сыртқы резервтерде сақтауға алатын сыртқы активтер типтерін бекітеді;
- Ұлттық банкінің жұмысы ... есеп ... ... ... баласты
қарастырады;
- Ұлттық банк туралы Ережені, Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... және олардың филиалдары үшінэкономикалық нормативтерін бекітеді.
Кезектен тыс мәжілістер Ұлттық банк төрағасының немесе ... ... ... ... банк ... ҚР ... ... алты жылға сайланады.
Ұлттық банк төрағасы Ұлттық банк ... және ... ... ... ... ... және ... ұйымдармен
қатынастарда жұмыс істейді.
Ұлттық банк төрағасы Ұлттық банк қызметі бойынша шұғыл және ... ... ... ... банк атынан келісім-шарттар жасауға
өкілетті. Бірақ, бұған басқармаға берілген өкілеттіктер кірмейді.
Ұлттық банк төрағасы ... ... ... қызметін
басқарады және Ұлттық банкіге жүктелген жұмыстар үшін жауап ... ... ... және ... ... ... жеке ... бере
алады. Ұлттық банк төрағасы уақытша жоқ ... оның ... бірі ... банк ... Президентке екі ай бұрын ... ... ... ... сұрай алады. Ол Президенттің ұсынысымен орнынан
босатылады.
Төраға орынбасарлары және басқарма мүшелері Ұлттық банк ... ... екі ай ... ... ... жазып жұмыстан босатуын сұрай
алады.
Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... (директорат),
ол Ұлттық банк төрағасымен басқарылады.
Директорат, «Қазақстан Республиканың Ұлттық банкі туралы» Заңға ... ... ... ... және басқарма қарауындағылардан
басқа барлық мәселелер бойынша шешім қабылдайды.
Директорат құрамына- төраға, оның ... және ... ... ... ... орталық аппаратарында келіседей (1997
жылдың ортасындағы жағдай бойынша): ақша-несие ... ... ... қатынастар, эмиссиялық-кассалық операциялар,
ақпараттық технологиялар, ... есеп және ... ішкі ... және ... ішкі аудит, есептеу жұмыстары, төлем жүйелері,
шетелдік операциялар, заң департаменттері және ... ... ... банк өзінің облыстық басқармалары, Алматы бас филиалы арқылы жүзеге
асырады. Олар филиалдың құқықтарын ... және ... банк ... етеді.
II Бөлім. Қазақстан Республикадағы Орталық Ұлттық банкісінің даму
дәрежесін талдау.
2.1. Қазақстан ... ... ... ... алғы шарттары.
Республикасының Ұлттық банкінің ең басты мақсаты – экономиканы ... ... ... ... ету және ... ... ... қызмет етуіне жағдай жасау, есеп барлық несие жүйесінің қызмет
етуіне жағдай жасау, есеп айырысу жүйесін қалпына келтіру, банк ... ... ... Ол ... ...... ... бәсекелеспейді
және өз қызметінде пайданы табу ... ... ... ... да несиелік мекемелер өз клиенттеріне – шаруашылық субьектілері мен
халыққа не жасаса, Ұлттық банкіде соны ... Оның ... ... ... және ... да несиелік мекемлер болды. Осыдан ... ... ... ... деп атайды. Коммерциялық банктер және жинақ
мекемелері ... ... ... ... ... береді, сол сияқты
Ұлттық банкіде банктерден және жинақ мекемелерінен салымдарды қабылдап,
оларға қарыздар береді.
Ұлттық банк ... ... ... ... үшін :
- коммерциялық банктердің резервтерін сақтайды ;
- ... ... ... мерзімді қажеттіліктеріне байланысты қысқа
мерзімді қарыздар береді ;
- жалпы ұлттық ауқымда қолма-қолсыз есеп ... ... ... ;
- банктердің қызметіне қадағалау және бақылау жүргізеді.
Ұлттық банкінің маңызды қызметі – ... ... және т.б. ... ... деп ... салымдарын сақтау болып табылады.
«Қазақстан ... ... банк ... » және ... ... және банктік қызмет туралы» Заңдарына сәйкес
барлық мекемелер өз резервтерін ұлттық банкіде сақтаулары ... ... ... ... ақша ... ... ... несиелік қызметін реттеу және өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... банк – ... ... және басқа да ... ... ... ... ... банктерді «соңғы
сатыдағы несие беруші»деп ... ... ... ... ала ... ... ... өтімді құралдарының орнын
толтыру үшін несиелер ... бұл ... ... вексельдерімен,
мемлекеттік бағалы қағаздарымен немесе банктердің меншікті қарыздық
міндеттемелерімен қамтамасыз ... ... банк ... ... есеп айырысуларды жүргізеді.
Ұлттық банк банкаралық есеп айырысу сияқты ... ... ... айырысу жүйесінің негізгі ұйымдастырушысы болып табылады.Осыған
байланысты ол келесі қызметтерді атқарады:
- қолма-қолсыз және қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... үшін бірыңғай методологиялық негіздегі елдің
бірыңғай есеп айырысу орталығы;
- есеп айырысу, есеп ... және есеп беру ... ... және ... ... есеп айырысудың екі ішкі жүйесі бар.Біріншісі-
коммерциялық банктер ... ... есеп ... Ұлттық
банкідегі банктердің корреспондеттік шоттары ... ... есеп ... ... бар ... ... корреспондеттермен тікелей есеп айырысу үшін LORO-
NOSTRO орталықтандырылмаған корреспондеттік шоттары ...... ... есеп ... ... ... ... банк пен өзінің құрамдас бөлімшелері есеп айырбастау кассаық
орталығы (ЕКО) клирингтік (қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... орындалуын бюджеттік банкіге беру және
төлем жүйесінің нормасына дейін орталықтандырылған банкарлық есеп мөлшері
міндетті ... ... ... ... келу ... ... ... банкаралық есеп айырысуларды міндетті резервтер сомасын
реттеу арқылы жүзеге асырады.Оларда коммерциялық банктер корреспондеттік
шоттарды ашпайды.
Төлем ... ... ... өңдеуді, төлемдерді өтеуді,
республиканың бүкіл аумағында есеп айырысуды іске асыруды ... ... ... облыстық басқармаларының әрекетін кешенді ... ... 1995 жылы ... ... және ұсақ ... ... үшін ... гросс-есеп
айырысу жүйесі 1995 жылдың 15 мамырында Алматыда енгізілді.Бұл банкаралық
клиенттік жүйенің қатысушылары: ... ... және ... ... ... ... филиалдары,Алматылық клирингтік палатасы
болып табылады.
Қатысушының кез-келген уақытта корреспондеттік ... ... ... ... ... барлық төлемдерді қарап алу үшін, басқа
коммерциялық банкілерден оның атына келген төлемдерді қарау үшін ... ... ... ... ... кезектілігін реттеуге
мүмкіндік беріледі.Есеп айыру арқылы өтпеген ... ... ... ... ... құны ... ... жүйесінің реформасы шегінде екінші деңгейлі банктер операциондық
күнді және біртұтас корреспондеттік шотты өңдеумен ... ... өту екі ... ... ... біртұтас
корреспондеттік шотқа өту облыс деңгейінде, ал екінші ... ... өту ... ... Республикада Ұлттық банкінің қазіргі кезнңдегі ахуалын
талдау.
Пайыздық саясат ақша – несие саясатының құралдарының бірі ... банк ақша ... ... пен ... ... ... деңгейінің жалпы жағдайларына және инфляциялық күтімдеріне
байланысты анықталатын ортақ ... ... ... ... банк өзініңасыру мақсатында, нарықтың пайыздық мөлшерлемесіне әсер
ету үшін қолданады. Қайта қаржыландыру ... оң және ... ... тұру ... ... ... ... кейінгі пайыздық саясатының негізгі
мақсаты – теңгені несиеге деген сұранысын азайтатын, ал оның артынан ... өсім ... ... ... ... ... ... деңгейге дейін көтеру. ... ... ... Яғни жаңа ... ... ... ... да бір анықталмаған болашақта емес, қысқа уақыт аралығында
беруі керек.
Ұлттық банкінің қайта қаржыладыруының ... ... ... – 1994 жылы ... ... ... ... наурыз-тамыз
айларында 30% құрады.Теңгенің айырбас бағамының тұрақтануы мен инфляцияның
төмендеуіне ... 1994 ... ... ... ... ... отырды.1994 жылдың аяғында ол 230%, 1995 жылы ... 1996 ... ... – 30%, 1997 жылы – 24% ... ... ... банаралық несиелер сауда мәніне сай
келеді. Жалпы барлық ... ... ... ... 1994 жылдың
тамызынан бастап оң көрініске ие болды.
Ұлттық банкінің ноталы және ... ... ... ... ... ... несие бойынша табысынан төмен жағынан несиелреге
қарағанда үлкен сенімділігімен ... ... ... көлемін реттеу ... ... ... ... ... ... ... төмендету және банктердің
акционерлері мен салымшыларының мүдделерін ... ... ... ... ... механизмін қолданады.
1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «Қазақстан Республикасының коммерциялық,
кооперативтік және жеке банктердің ... ... ... Ережесіне
сәйкес міндетті резерв бойынша норматив 18-20% көлемі ... ... 1994 жылы ... ... ... қызмет етті, осы жылдан бастап норматив
банктердің теңге және ... ... ... ... 30% ... ... өсті. 1994 жылдың 1 тамызында шетел
валютасындағы депозиттік міндеттемелер ... ... 15%-ға ... ... басында жалпы банктер арасында баламалы ... ... үлес ... ... құрады, ал жыл аяғында – 48,4%.
1995 жылы банктердің 13,5%-ы ... ... ... бұзды.
Мұндай банктерге айып-пұл санкциялары қолданылды.
Несие операциялар Ұлттық банкі пен Қазақстан Республикасының Министрлер
Кабинеті арасындағы, 1994 жылы қаңтар ... ... ... Ұлттық
банк несиені үш негізгі бағыт бойынша береді. Директивті ... ... ... ... ... бюджеттің тапшылығын жабу үшін
коммерциялық банктер арқылы және ... ... ... ... ... 1994 жылы ... ... қарамағына Ұлттық банк
ұсынған (27,5 млрд. теңге) несиелердің 75%-ы ... ... ... ... ... ... ... және 16,5 млрд. ... ... үшін ... ... Бұл таза ... ... 17% несиесін құрады.
Ұлттық банк 1994 жылы ... ... ... ... ... бірінші аукционын өткізгенде Қаржы министрлігі бастапқы үш
айда сату көлемін 1,5-2,3 млн. теңгеден, 1994 жылы желтоқсан айында – ... ал 1996 ... ... – 3 ... ... ... көтерді. Дисконттық
баға 1994 жылы маусымда – 55,65%-дан 1996 ... ... ... дейін
өсті.
Аукциондық несиелер 1 айдан 3 айға, кейін 6 айға дейін берілді.
1995 жылғы қаржы нарығының ...... ... ... ... ... сату болды.
1995 жылы Ұлттық банк арқылы ломбардтық негізде несие беру ... ... ... ... ... емес, бұлай болуы олардың
экономикалық мәнімен байланысты. Банктер бұл несиелерді өте ... ғана ... жылы ... ... бойынша банктердің қарыздарын қайта құру
процессі басталды, бұл ... ... ... 1993-1995 жж. берілген
қарыздары бойынша айып-пұлдар мен пайыздың өсуі ... ... және ... республикадағы жалпы экономикалық жағдайға кері әсерін
тигізді, ... ... ... ... және есеп айрысу тәртібіне ықпал
етті.
2.3. Қазақстан Республикадағы Ұлттық банкісінің нарықтық ... ... ... ... ... ақша банкноталарын өндіру және коммерциялық
банктерге инкассациялауға лицензия беру бойынша өз күштерін ... ... ... ... 1996 ... дейінгі кезеңмен
салыстырғанда өзгерді. Екінші деңгейдегі банктер корреспонденттік шоттағы
қаражаттарының қалдығы ... ... ақша ... ... алады, сонымен
қатар, операциялық кассадағы қолма-қол ақша қалдығына шек қойылмайды.
Эмиссия - бұл мемлекетпен ... ... ... шығарылуы. Ол қолма-қол түрінде де немесе қолма-қолсыз ақша
түрінде де болуы ... ақша ... ... ... ... мен ... шығарылуын сипаттайы.
Қазақстандағы теңгенің көп мөлшерде эмиссиялануының негізгі себептерінің
бірі – кәсіпорындар ... ... ... ... есеп ... ... есеп айырысуларға ауысуы, бұны әрине, жағымсыз құбылыс
деп есептеуге болады.
Бірақ 1995 жылы жағдай жақсара ... бұл ... ... ... көбеюі нәтижесінде қолма-қол ақшаларды эмиссиялаудың
үлес салмағы банк кассасында берілуі ... ... ... ... қарыздық операциялардың
процесінде іске асады. Банктегі депозиттер сомасы несие ақшаны құру ... ... ... Банк ... чек ... ... ... беру
арқылы жұмылдырған кезде несие ақшалар құрылады. Бұл ... ... 100 ақша ... ... үшін міндетті резерв 15 ақша
бірлігін құрайды, қалған 85 ақша ... банк ... ... ... Сонда айналымдағы ақша массасы: 100+85=185 ақша бірлігі болады. Бұл
– сомасы 85 ақша бірлігі болатын жаңа ақшаның ... ... ... ... ақшалар өз кезегінде өздері ақша эмиссиясының себебі бола
алатын басқа депозиттердің ... ... ... Яғни ... ... орын алады.
Депозиттік банктердің эмиссиясын реттеу ... ... ақша ... ақша ... және ақша ... ... ... жүреді.
Ақша базасы – бұл Ұлттық банк шығаратын ақшалары. Оған айналымдағы қолма-
қол ... ... және ... резервтер жатады. Міндетті резервтер –
бекітілген нормативтерге сәйкес Ұлттық ... ... ... ... ... ... міндетті банк депозиттерінінің бөлігі
(бұл Ұлттық банкінің ... ... тек қана ... ... ... ... баламалы әдісі деп аталады).
Артық резервтер дегеніміз банктердің Ұлттық ... ... ... ... ... қолма-қол ақшаның мөлшері
банктердің корреспонденттік ... ... ... ... Ұлттық банк ақша базасының мөлшерін екінші деңгейдегі
банктердің ... ... ... ... ... яғни ... өнімділігін реттеу арқылы реттейді.
Ол ақша-несие саясатының ... ... іске ... ... ақша ... кеңеюінің шегін көрсететін және ақша ... ... ... ... есептелінетін ақша мультипликаторының
мөлшеріне әсер етеді.
Ақша мультипликаторының ... ... ... ... ... ... резервтер банктер мен несие ... көзі ... ... ... ... қолма-қол ақшаның үлес салмағына
байланысты болады.
Бұл – ... ... ... ... тыс орналасқанда
мультипликацияланбауына байланысты. Ақша мультипликациясының интенсивтілігі
олардың экономикадағы айналу жылдамдығына әсер ... ... ... ... ақша ... ... (бұл жағдайда банк жүйесі
арқылы жүретін төлем ... ... ... ... банк ... ... ... оның мөлшері инфляция деңгейіне әсер етеді және
ақша-несие саясаты үшін ... мәні бар. ... ... айналыс
жылдамдығының азаюы ұзақ мерзімді депозиттердің және ұзақ ... ... ... ... ... бұл тек ... ... тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген сенім болғанда ғана
мүмкін. Керісінше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға ... ... ... ақша ... ... ақша үлесінің
өсуіменен, ұзақ мерзімді жинақтардың төменгі үлес ... ... ... ... сенімді активтерге аударуменен бірге
жүреді.
Ақша ... ... ... ... ... ... ол ақша массасының жалпы ішкі ... ... ... ... ... болған сайын, монетаризация деңгейі
жоғарылайды.
Ақша ... ... ... ... ақша – ... ... ... бірі болып
табылады.Ұлттық банк ақша нарығының сұраныс пен ... ... ... ... ... ... және инфляциялық күтімдеріне
байланысты анықталатын ортақ қайта қаржыландыру ... ... банк ... ... нарықтың пайыздық мөлшерлемесіне әсер
ету үшін қолданады. ... ... ... оң және ... ... тұру ... ... талаптар. Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу үшін,
банктің өз ... ... ... ... ... ... ... акционерлері мен салымшыларының мүдделерін қорғау мақсатында
Ұлттық банк резервтік талаптар ... ... жылы 1 ... ... ... Республикасының коммерциялық,
кооперативтік және жеке банктердің қызметтерін реттеу туралы» ... ... ... бойынша норматив 18-20% көлемі қарастырылған. Бұл
ереже 1994 жылы ... ... ... ... етті, осы жылдан бастап норматив
банктердің теңге және ... ... ... ... 30% мөлшеріне дейін өсті. 1994 жылдың 1 тамызында шетел
валютасындағы депозиттік міндеттемелер бойынша норматив 15%-ға ... ... ... ... ... пен ... ... Министрлер
Кабинеті арасындағы, 1994 жылы қаңтар айындағы меморандумына сәйкес Ұлттық
банк несиені үш негізгі ... ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу үшін
коммерциялық ... ... және ... ... ... ... несиелер. 1994 жылы Министрлер Кабинетінің қарамағына Ұлттық банк
ұсынған (27,5 млрд. теңге) несиелердің 75%-ы несиеге ... ... ... кірісіне бөлінбеген пайда және 16,5 ... ... ... үшін төлемге аударылған. Бұл таза ... ... 17% ... құрады.
Ұлттық банк 1994 жылы көкек айында мемлекеттік қысқа ... ... ... ... Қаржы министрлігі бастапқы үш
айда сату көлемін 1,5-2,3 млн. теңгеден, 1994 жылы желтоқсан айында – 171,7
млн., ал 1996 ... ... – 3 ... ... ... ... ... 1994 жылы маусымда – 55,65%-дан 1996 жылдың ортасында 92,92%-ға дейін
өсті.
III Бөлім. Қазақстан Республикадағы Ұлттық банкінің дамыту жолдары
Қазақстан Республикасының Ұлттық ...... бас ... ... және ... ... ... Ұлттық банк туралы»
Заңында былай жазылған: Қазқастан Республикасның ... ... ... ... қаржы кеңесшісі әрі агенті ... және ... ... ... мәмілеге келуі бойынша әрекет етеді.
Ұлттық банк барлық үкіметтік қорлардың және басқа да ... ...... ... табылады. Ол органдардың шот
қаражаттарың сақтайды және операциялар ... ... ақ ... ... ... Ол үшін үкіметтік мекемелер мен ведомствалардың
шотын жүргізеді, салықтар мен басқа түсімдерді шоғырландырады. Және ... ... ... төлемдерді жасайды.
Ұлттық банк бюджеттің кассалық орындалуын мен мемлекеттік қарызға
қызмет көрсетуі жағынан Үкіметтің фискальды ... және ... ... ... банк ... ... ... көрсету функцияларын,
барлық меншік нысанын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... шотындағы ақша қаражаттырынң көлемі туралы Ұлттық
банк және оның ... ... ... ... ... хабар
береді.
Қаржы министрлігінің келусуімен Ұлттық банк мемлекетік заемның бір
бөлігін құрайтын, Үкіметпен шығарылған және кеплденген бағалы ... ... ... құқы бар, яғни ол мемлекеттік заемдардың
нарықта орналасқаны және эмиссиясы бойынша операциялар ... ақша - ... ... және ... ... қызметінің
тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банкіге Заңға сәйкес, келісім
– шарт негізінде Қаржы министрлігіне, 6 айдан аспайтын мерзімге ... ... мен ... ... ... ... ... яғни бюджет тапшылығының жабу үшін қысқа мерзімді несие береді. Бұл
несиенің мөлшері шектеулі, оған ... ... ... ... банк ... министрлігінің біріге отырып мемлекеттік
заемдарды өтеуге, пайыз бойынша олардың ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару және
орналастыру ... ... ... тез жұмылдыруды қамтамасыз ету
мүмкінділігі, республикадағы бағалы қағаздар нарығының ... ... Өз ... ... ... ... ... қызмет
жағдайына байланысты толығыныңқалыптасуының болашағы екі деңгейлі банк
жүйесінің толық құрылуына,жекешелендіру ... ... ... ... ... және ... ... Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға сәйкес Ұлттық
банкінің құзырлығына сыртқы экономикалық ... ... ... және ... ... тәжірибеде қолданып жүрген
заңдарға сәйкес шетел валютасымен кез келген операцияларды Ұлттық банкінің
жүзеге асыруға құқылы бар.
Орталық ... ... ... ... жүзеге асыру
барысында, яғни басқа елдердің орталық банктерінде және халықаралық қаржы –
несие институттарында ... ... ... ... ... аумағында шетелдіктердің қатысуымен банктердің, сондай –ақ
шетел банктерінің өкіллеттіктерінің ашылуына Ұлттық банк ... ... ... ... ... валюталық реттеу және
валюталық бақылау ... ... да ... ... ... банкінің құқығы
бар.
Ұлттық банк мынадай алтын валюталық резервтерді құру мен ... ... ... және басқа да қымбат бағалы металдар;
- шетелде сақтандырылатын банкноталар, монета, банк қаражаттары түріндегі
шетел валюта;
- Ұлттық банкіде сақталатын ... ... Кез ... ... деңгейдегі белгілі резервтік активтер;
- Аудармалы вексельдер, жай және ... ... яғни ... шетел
үкіметінің немесе халықаралық ... ... ... және
кепілдіргені бойынша;
- Басқа да активтер, егер ол активтердің өтімділігі мен ... ... ... және ... ... төлем қабілеттігі
сақтандырылғанда;
Алтын мен қымбат бағалы металдарды сатып алу қуатын қамтамасыз ету
барысында және халықаралық төлемдердің ... ... ... қоры
пайдаланады. Бұдан да басқа Ұлттық банк ... ... ... өз ... ... ... қолдау үшін шетел валюталық
қорларды сақтайды.
Ұлттық банк міндетті түрде активтердің өтімділігі мен ... ... ... ... ... ... сақталуын ескереді.
Ол сыртқы валюталық резервтерде қажетті ... ... ... ... ету және ... ... ... үшін, сондай-ақ
республиканың халықаралық келісім-шарттарды жасау тәртібін сақтауы қажет.
12 ай ... ... ... резервтердің 15%-дан төмендемеуі үшін Ұлттық
банк керекті шараларды үкіметпен келісіп жасайды.
Халықаралық валюталық қордың стандарттарына сәйкес күмістің орталық
банктердің алтын ... ... ... ... ескере отырып,
Ұлттық банк 1994-1995 жылдары өз металдық ... ... ... ... ... ... күмісті бірте-бірте сату тактикасын
ұстанды.
Жалпы алғанда, Ұлттық банк алтын қорларын ... ... ... ... ... ... алтын қорының заттай ... ... ... ал ... ... алтынмен жүргізілетін
операциялар депозиттерге орналастырумен шектеледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк қызметтерінің ...... ... ... ... қадағалау және реттеу
жатады. Екі деңгейлі банктік жүйе жағдайында ... ... ... бірі – бұл ... ... ... ... процесін ұйымдастыру еліміздегі банктердің және басқада қаржы-несие
институттарының қызметтерін реттеу, банктік және ақша ... ... ... ұстап отыру болып табылады.
Ұлттық банк банктік қызметтерді қадағалау және реттеу ... ... және ... ... ... қолданады.
Мұндай әдістердің қатарына жататындар:
- пруденциалдық нормативтерді және басқа да банктердің орындауы міндетті
нормалар мен лимиттерді қою, ... ... ... оған ... және ... ... ... провизиялардың нормалары;
- банктердің орындауы міндетті ережелер мен басқа да нормативті ... банк ... ... ... ... жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру;
- бар кемшіліктерді жою жөніндегі ... ... ... ету, ... ... хаты және т.б. шектеу шараларын банктерге қолдану;
- банкті ашудан бастап, рұқсатты қайтарып алуға дейінгі жазалау шараларын
қолдану.
Банктік қызметтерді ... ... ... Ұлттық банкінің
айналыстағы ақша массасын басқару үшін ... ... ... беру және ... ... ... операциялар). Банктік
қызметтерге әсер етудің мұндай жанама жолдары икемірек және тезірек болып
келеді.
Бір деңгейлі жоспарлы-орталықтандырылған ... жүйе ... ... қадағалау және реттеудің әкімшілік әдістері басым болуы тән.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің барлығы да ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастары келесі
қағидаларға сүйене отырып қалыптасады:
Ұлттық банк:
- банктік тораптың қызмет етуіне жалпы жағдай жасауға және ... ... ... ... өз ... ... банк қызметтерін заңға сәйкес реттейді (әкімшілік және экономикалық
әдістемелері ... ... ... ... ұстап тұру мақсатында банк қызметтерін
қадағалайды;
- банктердің шұғыл қызметіне қадағалайды.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... банкінің заңдары мен
ережелеріне сүйенеді. Ұлттық банк және коммерциялық банктер бір-бірінің
міндеттемелері бойынша ... ... банк ... ... және ... ... ... тіркеу және банктерді тіркеуді жүргізу (Қазақстан аумағында
орналасқан банктерді), сонымен қатар, «Қазақстан РЕспубликасы ... ... ... ... ... ... ... қадағалау кіреді. Осы
мақсатта Ұлттық банк:
- банктің құрылтайшыларын ... ... ... ... ... көлемін, иемделуіне, иелік етуіне, басқаруына бақылау жасауға;
- банктің басқару орындарына кандидаттардың іскерлік жарамдылығын анықтауға
болады.
Қорытынды
Қорыта келгенде, ... осы курс ... ... ... – Ұлттық
банктің толық мағынасын ашу.
Банк – Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің лицензиясы ... ... ... ... ... ұйым ... ... заңды
тұлға.
Банктік қызмет – бұл Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің лицензиясы
бойынша банктік операцияларды жүзеге асыру.
Мен осы курс ... ... ой ... ... ... Республикасында халықтың әл-
ауқаттылығын түбегейлі жақсарту мен ... ... ... ... банк басқару ісінің мақсатты да көп деңгейлі жүйесін
қалыптастырудың қажетті және ... ... ... атап ... ... керекпіз.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының
орталық ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдарымен қатынаста Қазақстан Республикасының мүддесін көздейді.
Ұлттық банк – бұл ... ... ... және есеп айырысу
орталығы, норма шығару және бақылау жасау құқығына ие, «банктердің ... ... ... ... және валюта саясатын анықтайды.
Ұлттық банк – оның жоғары үкімет органы тұлғасындағы мемлекеттік
біртұтас органы, бір ғана қол ... және ... қор ... Ол тек ... ... Президеніне есеп береді.
ҚР Ұлттық банкінің басты міндеті ұлттық валюта – теңгенің ішкі және
сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... айналыстағы ақша
массасының көлемін реттеу жолымен мемлекеттің ақша-несие саясатын жүргізу,
ақша эмиссиялау, ... ... ... беру және республикада қолма-
қолсыз есеп айырысуды іске асыру, инвестициялық қызмет, екінші ... ... ... және ... ... ... және валюталық
резервін сақтау және т.б.
ҚР Ұлттық банкінің ақша-несие ... ... ... валютаның
тұрақтылығын: оның сатып алу қабілетін және алдыңғы ... ... ... ... ... ету ... табылады. Оның негізгі
құралдары: пайыз саясаты, ең төменгі резервтер нормасы, мемлекеттік бағалы
қағаздарды сатып алу және сатуға ... ашық ... ... және ... ... ... валюталық нарықтағы интервенция.
Эмиссия – мемлекеттік банкнота, монета, бағалы қағаздарды
шығаруы. Ол ... ... де, ... да ... ... ... ... нақты ақша шығаруды білдірсе, ал ... ... ... ... іске ... ... ... банкінің есеп немесе пайыз ... ... ... ... қарыздық капиталдар нарығын реттеуге
негізделген. ҚР Ұлттық банкі ... ... ... ... ҚР Ұлттық
банкіден банктердің қарыз алуын ынталандыратын болса, ал ... ... ... банк ... несиенің қысқаруын қолдап,
соның негізінде ... ... ... ақша ... ... резерв нормасының мағынасы міндетті резерв сомасы мен
несиелік операциялар көлемі ... ... ... ... ... ... ҚР ... банкі айналыстағы ақша массасын өзгерту үшін қолданылатын
түсіндіреді.
Айналыстағы ақша массасын ... ... ... ...... ... ... ҚР Ұлттық банкі ақша эмиссиясын тоқтатып,
несиелік экспансияға шек қою мақсатында нарықта бағалы ... ... ақша ... және ... ... ... ... ол кері
операцияны жүзеге асырады, яғни қағаздарды сатып алады.
ҚР Ұлттық банкі «банктердің банкі» қызметін атқарады, яғни коммерциялық
банктер резервтерін сақтайды, оларға ... ... ... ... жалпы ұлттық ауқымда жүзеге ... ... ... және ... жүргізеді.
ҚР Ұлттық банкі бас банкир, қаржылай кеңесші және Үкіметтің, басқа ... ... ... ... ... етеді.
ҚР Ұлттық банкі Қазақстанда және шетелде шетел валютасындағы кез келген
операциялар – валюта резервін құруға және басқаруға тікелей ... ... ... ...... ... ... қызметіне
бақылау және қадағалау жүргізу, сондай-ақ оны реттеу жатады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ... ... Ғ.С. ...... ...... ... Л.А. Финансы. Учебник для вузов.- м.: ЮНИТИ, 2000.-527 с.
3. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. - ... ... , ... ... ... В.Д, ... К.К. Финансы – Алматы: изд. 2-ое, перераб. и
доп. Қаржы -қаражат , 1997. 472 ... ... ... ... ... - АСТАНА; - 464 бет.
6. Салық және бюджетке ... ... да ... ... ... -
Алматы: ЮРИСТ, 2002.-230 бет.
7. Финансы. Учебник для ... Под. Ред. М В. ... - ... ... ... Финансы, деньги, кредит. Учебник. Под. Ред. О. В.Соколовой. - ... 2001.- ... ... ... Астана: 16.05.2004.-8 бет.
2. Егемен Қазақстан. Астана: 4.03.2003.-3 бет
Қосымша мәліметтер:
Шетелдік тәжірибедегі орталық ... ... және ... ... ... ... ... мәні жағынан басқа елдердің
орталық ... ... ... ... ... бірақ оның
ұйымдастырылуында осы елдің федералдық саяси жүйесінің негізі жатыр.
ФРЖ өзінің құрылымы мен ... ... ... ... ... орталық
банктеріне өзгешеленеді.
ФРЖ-ні құру кезінде ескерілген негізгі критерийлердің бірі – жергілікті
мүддемелерімен санасу және ... ... тыс ... ... ... ... ... Орталық банк бір мекемеден ғана
құралмайды, ол Вашингтондағы Басқарушылар кеңесінің басшылығымен 12
регионалды ... ... ... ... ... ... де
ерекше: АҚШ үкіметімен және бүкіл мемлекеттік мекемелер жүйесімен ... бола ... ... ... банктер формалды түрде
мемлекеттік болып саналмайды. өйткені ... ... ... ... пұлдары есебінен құралған. Осыған қарамастан ФРЖ
өзінің ... ... ... ... принциптері және
жүргізілетін саясатының критерийлері ... ... ... үкіметтік
мекемелерінің қатарына жатады.
ФРЖ үш деңгейлі жұмыс органдарынан тұрады – Басқарушылар кеңесі; ... ... ... 6 ... жуық ФРЖ-нің мүше-банктері. Одан басқа
ФРЖ-ге екі комитет кіреді: ашық нарықтық Федералдық комитеті (АНФК) және
Федералдық ... ... ақша және банк ... өзегі – ФРЖ-нің Басқарушылар кеңесі.
Ол елдегі ақша және банк жүйелерін жалпы басқаруға және жұмысын ... ... жеті ... ... мақұлдауымен президент
тағайындайды . Өкілеттік мерзімі – 14 жыл, әр екі ... ... бір ... Бұл ... ... ... жұмыс істеуі үшін, жоғары маман мүшелері
болуы, тәуелсіз болуы тиіс.
Неміс ... ... ... Бундесбанк) 1957 жылы 26 шілдеде ... ... ... Оның ... ... (1875 ж.) пен ... ... (1948 ж.) болған. Банк капиталы – 290 млн ... ... ... тиесілі. Бас кеңсесі Франкфурт-на-Майне қаласында орналасқан.
Бас жүйесіне жергілікті 11 ... ... және 195 ... ... ... ... органдары: кеңес, директорат, басқарма.
Кеңес – ақша-несие саясатының қалыптасуына жауапты негізгі орган ... ... ... басқарады, кеңеске вице-президент мүшелері және
жергілікті орталық банктердің барлық президенттері кіреді.
Директорат – ... ... ... Ол ... ... ... және басқа мемлекеттік ведомствалармен байланыс орнатады, ... ... ... ... ... асырады.
Жер орталық банктері – Неміс федералдық банкінің жергілікті басқармасы.
Ол өзінің барлық қызметтерін осы ... ... ... ... Бұл ... ең ... банк ... табылады, ол тек заңдарға бағынады. Бірақ
банкі капиталының 100%-ы Қаржы министрлігіне қарағанмен, Қаржы ... ... ... ... ... банкі – дүние жүзіндегі көне және беделді банктерінің ... 1694 жылы ... 1946 жылы жеке ... ... ... ... алу ... лейбористермен ұлтшылдандырылған. 1971
жылға дейін бұл банк елдегі несиелеу процесін, коммерциялық ... ... ... мөлшерлемесін өзгерту арқылы бақылаған.
Одан бөлек, банктер кассалық активтер коэффицентін ... және ... ... ... актив сомасының 8% ... ... ... және ... ... ұстану арқылы орындау керек болатын.
Өтімділік коэффиценті, яғни өтімді ... ... ... ... ... ... ... керек.
1971 жылдан кейін коэффиценттер алынып тасталынды. Қарыздар бойынша
банкілік ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық банкіндегі ақша-несие саясатының даму жолдары84 бет
Ұлттық банк-Қазақстан Республикасының Орталық банкі41 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Африканың ұлттық саябақтары7 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь