Адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты мәселе

Кіріспе

І. Адам мен қоғамның, азамат пен мемлекеттің арақатынастары.
1.1. Тұлғаның құқықтық мәртебесінің ұғымы.
Азаматтық.
1.2. Адам құқықтары мен бостандықтарының негізгі түсінігі мен топтастырылуы.

ІІ. Қазақстан Республикасындағы адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері және оны қорғау тетіктері.
2.1. Құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асырудың кепілдіктері.
2.2. Адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау.
2.3. Қазақстан Республикасының азаматтарының конституциялық міндеттері.

Қорытынды
Қолданған әдебиеттер
Адам құқықтарын қорғау мәселесi бүгiнгi күнгi тек жекелеген мемлекеттердiң iшкi iсi ғана болып қана қоймай, сондай-ақ бұл мәселе бүкiл әлемнiң барлық мемелекттерi үшiн үлкен де өзектi iрi мәселелерге айналып отыр. Осы тұрғыдан алғанда менiң курстық жұмысымның тақырыбына арқау болып отырған адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты мәселе аса өзектi сипатқа ие болып отыр деп айтуға болады. Әсiресе осы соңғы жылдары адам құқығын қорғау мәселесi халықаралық деңгейге көтерiлiп, тiптi бұл мәселелер жеке мемлекеттердiң құқық жүйесiнiң өзiнше дербес саласы болып қалыптаса бастағаны белгiлi.
Қазақстан Республикасында адам мен азаматтардың құқықтары мен ботандықтарына үлкен көңiл бөлiнедi. Оған Қазақстан Республикасы Конституциясының бiр тарауы арналған. Олар конституциялық құқықтар мен бостандықтар деп аталады.
Сонымен қатар, адамның осы құқықтары құқықтың басқа салаларына жататын нормативтiк құқықтық актiлерде нақтыланған, өзiнiң дамуын тапқан. Мысалы, азаматтық кодексте, қылмыстық кодексте, сот жүйесi және судьялардың мәртебесi туралы Конституциялық заңда және т.б.
Адам, оның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттiң қорғауында болады. Ешкiм оларды бұза алмайды. Басқа бiреудiң құқықтары мен бостандықтарын бұзғаны үшiн кiнәлi адам жауаптылыққа тартылады. Ол құқық қорғау органдары арқылы жүзеге асырылады.
Адам құқықтарын қорғау мәселесi - жекелеген мемлекеттердiң iшкi iсi болып қана қоймай - бұл бүкiл әлемнiң барлық мемелекттерi үшiн үлкен де өзектi iрi мәселеге айналып отыр.
Менiң курстық жұмысымның тақырыбы - адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты мәселе - соңғы жылдары адам құқығын қорғау мәселесi халықаралық денгейге көтерiлiп, өзiнше дербес саласы болып қалыптаса бастағаны белгiлi.
Қазiргi кезде - егемендi елдердiң құқық жүйесiнiң нормалары алдында - халықаралық құқық нормаларының басымдылық білдіруі - ресми түрде кең танылып отыр - бұл әлемдiк денгейде адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға аса жоғары мән берiлуi.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы- 30 тамыз 1995 ж.
2. 1991 жылғы 20 желтоқсанда қабылданған"Қазақстан Республикасының Азаматтығы туралы" Заңы
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. (Жалпы,Ерекше бөлім).: 2000 жылғы 1 сәуірге дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген нұсқасы –Алматы: Жеті жарғы, 2000.
4. Сапарғалиев Ғ.С Ибраева А.Е .Мемлекет және құқық теориясы А,.1998ж
5. Ғ.С,Сапарғалиев . Қазақстан республикасының конституциялық құқығы А, 1998 ж
6. Азаров А.Я. Права человека. М., 1995. Даниленко Г.М. Международная защита прав человека. М., 1998 ж.
7. Журсимбаев С. Права человека в международно-пра¬вовых актах и Конституции Казахстана. Астана, 1998 ж.
8. Искакова Г.К. Права человека в Казахстане. Алматы, 1999 ж.
9. Николайко И.В. Права человека и система ООН. Киев, 1991 ж.
10. Основные международные документы по правам че¬ловека. Материалы и комментарии. Алматы, 1998 ж.
11. Права и свободы человека в Казахстане. На основе материалов Международной конференции.Астана, 18-19 июня 1998 г.Алматы, 1998.
12. Права человека как фактор стратегии устойчивого развития. Под редакцией Лукашевой Е.А. М., 2000 ж.
13. Права человека. Учебное пособие. Под ред. Сарсенбаева М.А., Алматы, 1999 ж.
14. Развитие национальных учреждений по правам челове¬ка в Казахстане на основе материалов Международного семинара 2—4 сентября 1999 г., Астана, Алматы, 1999.
15. Между¬народные акты о правах человека. Сб. документов. М., 1998 ж.
16. Мемлекет және құқық негiздерi: Қураст. Е. Баянов. – Алматы: Жетi жарғы. 2001 ж.
        
        Адам құқықтары
Жоспар
Кіріспе
І. Адам мен қоғамның, азамат пен мемлекеттің ... ... ... ... ... Адам ... мен бостандықтарының негізгі түсінігі мен
топтастырылуы.
ІІ. Қазақстан Республикасындағы адам және ... ... ... ... және оны ... тетіктері.
2.1. Құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асырудың кепілдіктері.
2.2. Адам және азаматтардың құқықтары мен ... ... ... Республикасының азаматтарының конституциялық міндеттері.
Қорытынды
Қолданған әдебиеттер
Кіріспе
Адам құқықтарын қорғау мәселесi ... ... тек ... iшкi iсi ғана ... қана қоймай, сондай-ақ бұл мәселе
бүкiл әлемнiң ... ... үшiн ... де ... ... ... ... Осы тұрғыдан алғанда менiң ... ... ... ... ... адам ... мен бостандықтарына қатысты
мәселе аса өзектi сипатқа ие болып отыр деп ... ... ... ... ... адам құқығын қорғау мәселесi ... ... тiптi бұл ... жеке мемлекеттердiң құқық жүйесiнiң
өзiнше дербес саласы болып ... ... ... ... адам мен азаматтардың құқықтары мен
ботандықтарына ... ... ... Оған ... ... бiр тарауы арналған. Олар конституциялық құқықтар ... деп ... ... ... осы ... ... басқа салаларына жататын
нормативтiк құқықтық актiлерде нақтыланған, өзiнiң дамуын ... ... ... ... ... сот ... және ... туралы Конституциялық заңда және т.б.
Адам, оның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттiң қорғауында
болады. Ешкiм оларды бұза ... ... ... ... ... бұзғаны үшiн кiнәлi адам жауаптылыққа тартылады. Ол құқық
қорғау органдары арқылы жүзеге асырылады.
Адам ... ... ... - ... мемлекеттердiң iшкi iсi
болып қана қоймай - бұл ... ... ... ... үшiн ... де
өзектi iрi мәселеге айналып отыр.
Менiң курстық ... ... - адам ... ... ... ... - соңғы жылдары адам ... ... ... денгейге көтерiлiп, өзiнше дербес ... ... ... ... ... - ... ... құқық жүйесiнiң нормалары алдында -
халықаралық құқық нормаларының ... ... - ... ... ... отыр - бұл әлемдiк денгейде адам құқықтары мен бостандықтарын
қорғауға аса жоғары мән ... ... ... ... денгейде беделдi ұйымдар арқылы
жүзеге асырылады:
o Бiрiккен ... ... - ... ... Одақ ... - ... курстық жұмысымда ҚР Конституциясына сәйкес қарастырдым:
o Адамдардыңтқұқықтары мен бостандықтарына қатысты мәселелердi
o Азаматтардың саяси құқықтарының ерекшелiктерiне тоқталып кетудi
негiзгi мақсат ... Бұл ... ... ... ... кезде адам құқықтарын қорғауға байланысты мәселе ... ... ... ... жүйесiнiң нормалары ... ... ... басымдылық беру ресми түрде кең танылып отыр.
Демек жалпы әлемдiк денгейде де адам құқықтары мен ... аса ... мән ... деп ... ... әрi бұл ... ... ретiнде ұстанатын негiзгi қағида ол - жалпы адамгершiлiк
құндылықтары.
Адам құқықтарын ... ... ... ... ... жоғарғы
денгейде халықаралық тұрғыда жақсы қалыптаса бастады деп айтуға толық негiз
бар. Мысалы, адам құқығын қорғау ... ... ... ... мен Европалық Одақ сияқты ... ... ... ... айта ... ... өзiмнiң бұл курстық жұмысымда ... ... ... ... ... мен бостандықтарына қатысты
мәселелердi және азаматтардың конституциялық міндеттері, ... ... бұл ... ... ... жете
тоқталып кетудi негiзгi мақсат етiп белгiлеп отырмын.
І-тарау. Адам мен ... ... пен ... ... ... ... ... ұғымы.
Азаматтық.
Жалпы алғанда тұлғаның құқықтық мәртебесі қоғамның мемлекеттік ... ... ... жеке ... ... мен өзге де ... белгіленген құқықтарының, бостандықтары мен міндеттерінің
жиынтығы тұрғысында көрінеді.
Құқықтық мәртебе – ... ... ... Ол адам мен
қоғамның, азамат пен мемлекеттің жеке тұлға мен еңбек ... ... ...... Жеке ... ... мәртебесінің
мазмұны, оның құқықтары, бостандықтары, заңдық міндеттері болып табылады,
ал бұлардың негізді болуы үшін ... бір ... ... ... ... ... ... оның құқық қабілеттілігі, әрекет
қабілеттілігі, сондай-ақ азаматтыққа ... ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан
Республикасының азаматы деп жиі ... ... ... басқа
мемлекеттерде тұратындар сияқты Қазақстан аумағында тұрып жатқандардың бәрі
бірдей оның азаматы ... ... ... ... шетелдік азаматтар
немесе азаматтығы жоқ адамдар да болуы мүмкін.
Азаматтық дегеніміз – адамның мемлекетпен, оның ... ... ... ... ... ... ... байланысы. Бір
жағынан, азаматтыққа белгілі бір құқықтар берілген, ... ... ... ... ... қамқорлық жасайды. Осыған орай
мемлекет өз азаматтарын елден ... ... де ... және ... жасауға кепілдік береді. Екінші жағынан Қазақстан Республикасының
Конституциясында және басқа да заңдарында азаматтардың мемлекет жөніндегі
белгілі бір ... ... ... ... ... ... өз
міндеттерін тиянақты орындауларына тиісті шаралар қолдануға ... ... ... ІІ ... адам және ... ... ... мен міндеттеріне тікелей арналған.
Констиутцияда, арнаулы заңдарда, халықаралық шарттарда көзделгеннен
басқа реттерде ... мен ... ... ... ... үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды бірдей пайдаланып,
бірдей міндеттер атқарады. Мұндай құқықтар мен бостандықтарды ... ... ... Констиуциялық құрылыспен қоғамдық имандылыққа
нұқсан келтірмеуі тиіс[2].
Адам мен азаматтың құқықтарының айырмашылығы оншалықты емес болса да,
мемлекеттік ... ... ... тек ... ... ... ... құжат төлқұжат болып табылады. Азаматтыққа қабылдану нәтижесінде
Қазақстан Республикасы азаматтығын алған ... үшін ... ... тиісті адамға азаматтық беру туралы Қазақстан Республикасы
Президентінің ... қол ... ... ... ... ал туғандығы
– азаматтық жағдайы туралы куәлік бойынша анықталады.
Қазақстан Республикасы Конституциясы ... ... ... ... ... ... азаматтығынан, өзінің
азаматтығын өзгерту құқығынан айыруға, сондай-ақ Қазақстаннан тыс ... ... ... Егер ... халықаралық шарттарында
өзгеше белгіленбесе, Қазақстан Республикасының азаматын шет ... ... ... ... ... 10-бабының 1-тармағына
сәйкес: “Қазақстан Республикасының азаматтығы заңға ... ... ... ол ... ... ... ... бірыңғай және тең
болып табылады” деген ережесінің де іс жүзілік мәні де зор. ... ... ... орай тең ... ие ... ... Қалай болса да, адамның және азаматтың өз ... ... ... ... құрылыс пен қоғамдық имандылыққа
нұқсан келтірілмеуге тиіс. Себебі, кез ... адам ... ... ... ... ала ... және өзгерте алады[3].
“Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар
абсолютті деп танылады, олардан ... ... ... заңдар мен өзге де
нормативтік ... ... ... мен ... ... ... деп ... Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-
бабының 2-тармағында. Бұл Республика ... және ... ... өзге де ... құқықтық құжаттарының нормаларымен белгіленген
шеңберінде адам құқықтары мен бостандықтарының тізбегіне мемлекет кепілдік
берген деген сөз.
Адамның бұл ... ... мен ... ... деп тану ... Қазақстан Республикасында тұратын әрбір адамға оның Республика
азаматтығында болу- ... ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың ажырағысдығы Конституцияда белгіленген
құқықтар мен бостандықтардан Конституцияда және сәйкес қабылданған заңдарда
көзделген жайлардан ... ... ... ... де, ... ішінде мемлект де
айыра алмайтындығын танытады.
Адамның және азаматтың құқықтары мен ... ... ... қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын,
халықтың денсаулығы мен имандылығын ... ... ... ... ... тек заңмен шектелуі мүмкін[4].
Адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... адам мен ... өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге
асыруы өзгелердің құқықтары мен бостандықтарына кедергі ... ... ... ... адамдардың құқылық теңсіздігіне алып келер еді.
Екіншіден, заң мен сот алдында ... бәрі тең. ... ... ... баяндалған бұл норманы адам мен азаматтың заң
мен сот алдында теңдігінің жалпы қағидаты деп ... ... Сот ... ... бұл ... сот іс ... кезде тараптардың құқықтық
бірегейлігін білдірмейді. Бұл норма Қазақстан Республикасы Конституциясының
“Адам және азамат” ... ... ... ... сөз адам ... ... және ... Республикасы аумағында заң мен сот алдында
әркімнің тең екендігін танытады. Және ... ... ... ... ... мемлекет бұған кепілдік беруге
міндетті, өйткені: “тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және ... ... ... ... ... ... ... нанымына, тұрғылықты
жеріне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша ... ... ... ... азаматтары құқықтары мен міндеттерінің бірлігі.
Бұл қағидат Қазақстан ... ... ... 2-тармағында:
Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие ... ... ... ... ... ... мен міндеттердің
бірлігі қазақстандық қоғамның әлеуметтік ... ... яғни ... бір ... тек ... ие ... ал екінші бөлігіне тек
міндеттер жүктелмеген. Бұл бірлік ... ... және жеке ... ... де туындайды. Коммунистік манифестігі әркімнің ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі
ережесіне айналды. Адамның жеке және ... ... ... ... ... ... және міндеттерінің
бірлігіне негізделген, “адамның және азаматтың өз ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
бұзбауға, конституциялық құрылыс пен қоғамдық ... ... ... ... ... ... (12-бап, 5-тармақ) осыдан
туындайды. Сөйтіп, адам мен ... ... мен ... ... мен ... жеке ... ... мәртебесінің
қағидаттарымен айқындалады, мұнсыз Қазақстан Республикасы құруға ұмтылып
отырған құқықтық, демократиялық ... ... ... ... ... ... тұжырымда сөз етілетін
азаматтардың (адамдардың) құқықтары мен бостандықтарының басқа заңдардағы
(қылмыстық істер жүргізу, ... ... ... неке және ... т.б. кодекстерінде) құқықтар мен бостандықтарға қарағанда ең
негізгісі екенін есте ... ... ... Сондықтан да болар оны
әдебиетте “құқықтар мен бостандықтардың негіздері” деп атайды.
2. Адам құқықтары мен ... ... ... мен ... ... құқықтары мен бостандықтары бір-бірінен ажырамайды
және әркімге ... ... Адам өмір ... тірі жүрген кезінде ... ... және ... ... байланысты болады, оны
ешкімде, ешбір жағдайда ... ... ... ... ... Халықаралық
стандарттарға сәйкес негізгі құқықтар мен бостандықтар адам мен азаматтың
жалпыға ... өзге ... мен ... ... шығаруға немесе
бұзуға, нұқсан келтірмеуге тиіс.
Халықаралық төл құжаттары мен қазақстандық заңдар мынадай екі ... ... ... және “адам бостандығы”. Құқықтық актілердегі
(халықаралық құжаттар, ... және т.б.) ... пен ... бұл екі ... ара ... ... ... мүмкіндік
бермейдісолай бола тұрса да, “адам (азамат) – ... ... ... көзқараста адам құқықтары мен ... ... ... бар ... ... бостандығы – бұл мемлекет киліге алмайтын адамның іс-әрекет
жөніндегі сарасы. Мемлекет құқықтық нормалар ... ... өз ... ... ... ... ортасын ғана айқындайды. Сондықтан мемлекет
нақты адамның бостандығына килігуінен бас тартуымен бірге, осы бостандық
шегін ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі
тиіс. Мемлекет адамның дұрыс мінез-құлқын заңды негізде ... ... ... ... ... ... үшін оған ... адамның бостандығын
шектейді.
Кей кездерде келеңсіз (жағымсыз) құқық деп аталатын бостандық – бұл
біздің өміріміздің кейбір ... ... ... тыйым салу
деген сөз. Мысалы, сөз бостандығы немесе ар-намыс бостандығы – бұл ... ... ... ... болмасын килігуіне тыйым салады.
Адам құқығы жызылған заң сферасында көрсетіліп, адам іс-әрекетінің
мемлекеттің тағайындағын және кепілденген мүмкіншілігі, ... ... ... ... өкіметтілігі. Адам бостандығының ұғымынан
өзгеше “адам құқығында” жеке адамның қызметіне бағытталған нақтылы ... ... ... заң ... ... ... сай ... етуге және қорғауға міндеттенеді.
Басқаша айтсақ, егер меніәң бір ... ... ... оны ... ... ... Егер ... бостандық тиесілі болса, онда өкімет оны
бұзбауға, оған қарсы іс-әрекет жасаудан бас тартуы тиіс.
Соған қарамастан, құқықтық ... ... ... мен ... ... ... құқығы мен бостандығы (объективтік мәнінде) – бұл жеке тұлғаның
құқықтық мәртебелігін тағайындайтын, оның ... ... ... ... тұлға (азамат) пен мемлекеттің ... ... ... және ... ... ... ... құқығы мен бостандығы (субъективтік мәнінде) – бұл құқықтық
нормаларда көзделген, әрі ... ... ... бір ... іс-әрекеті, мінез-құлқы.
Тоталитаризмнің демократияға ауысуының екі аспектісі бар: біріншісі –
адам құқығы, яғни адамның ... ... заң ... ... пайдалана білуі, басқа адамның абыройы мен қадір-қасиетін
құрметтеу. Екіншісі – заң ... шын ... бұл ... ... және тиісті заңдарды тағайындау мен қолдану жолдарымен қоғамдағы
өзара қарым-қатынасты реттеу. Бұл екі принциптің ... ... ... ... бір ... ... саяси режимді белгілейді,
тоталитаризм, авторитаризм және демократия ұғымдарының мәнін айқындайды.
Осыған сәйкес құқықтық мемлекет – бұл заң ... ... ... ол заң ... ... ... ... білдіреді. Заңдар құқықтық
кеңістікті ұйымдастырушы негізінде іске асырылады, яғни заңдардың бүкіл
сферасын, оның ... ... ... мәлім, әрине бұл адамдар
құқықтарымен өлшенуі тиіс. Тек адам құқығы мемлекеттің билік функцияларының
ең жоғарғы қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ... анықталған. Айталық,
1990 жылғы Копенгагте өткен ... ... ... ... ... ... мен ... асырылу кепілдігіне сай ... ... ... ... ... ... ғана атап
өтелік:
- сайлау бостандығы, яғни әр ақытқөа тең бөлінген негізде жасырын дауыс
беру ... ... ... беру ... жағдайындағы сайлаушылардың
өз өкілдерін сайлай алатын еркіндігі;
- басқару нысаны өзінің мәні ... ... ... ... билік
органдарына немесе сайлаушылардың алдында есеп беруі;
- мемлекет өкіметі мен үкіметінің Конституцияны ... және ... ... ... ... ... пен ... партиялар ара жүгінің нақтылы бөлінуі, айталық,
саяси партиялар мемлекетпен бірігіп кетпеулері тиіс;
- үкімет пен ... ... сот ... қызметі заң
тағайындаған жүйеге сәйкес іске асырылуы тиіс;
- барлық адамдар заң алдында тең және ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары адам мен мемлекеттің ерекше ... ... ... ең ... ... ... ... негізгі концепциясын құрайды) заңда ... ... ... ... ... тек заң ... ... шегінде ғана іс-
әрекет етуге болады.
Жоғарыда көрсетілген принциптер негізінде адамға қатысты құқықтар мен
бостандықтардың ... оның ... ... ... БҰҰ ... Адам құқығы жөніндегі халықаралық Билльде, адам
құқығы теориясының даму ... ... ... 3 ... ... ... азаматтық құқықтары мен бостандықтары;
2) адамның саяси құқықтары мен бостандықтары;
3) адамның экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... осы аталған адам құқықтары мен бостандықтарының топтастырылуына
жеке тоқталатын болсақ.
Жеке құқықтар мен ... адам мен ... ... ... болып табылады. Оларды шектеуге болмайды. Сондықтан
Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... ... деп те ... ... ... тарапынан берілген
кепілдіктің деңгейі өте жоғары.
Азаматтардың жеке құқықтары мен бостандықтарына өмір сүру ... бас ... ... ... қадір-қасиетіне қол сұқпау (17-бап);
жеке өмірге қол сұғылмау, өзінің және отбасының құпиясы болу, ар-намысы мен
абыройын ... ... ... қай ... қай ... ... ... оны көрсету-көрсетпеу, ана тілі мен шығармашылық тілін еркін таңдап
алу (19-бап); заң ... ... ... кез ... ... ... алу және тарату, т.б. құқықтары жатады.
Өмір сүру құқығы. Адамның өмір сүру құқығы оның туа ... ... ... ... Бұл ... қорғап, қамтамасыз етпейінше, басқа
құқықтар мен бостандықтар туралы айтудың қажет жоқ. Өмір сүру ... ... ... ... ... ... етілуі - өркиенеттің
жеңісі.
Бұл әр адамның оның ... ... ... ... ... міндетін мемлекет өз мойнына алады дегенді ... Оның ... өз ... адам ... ... хақысы жоқ”,-делінген Қазақстан
Республикасы Конституциясының 15-бабының ... ... ... ... жазасына кесілетін қылмыскерлердің ерекше ауыр қылмыс жасау жағдайлары
ғана жатпайды, ... ол ең ауыр жаза ... ... ... ... ... кесілген кінәлі адамға кешірім жасау туралы арыздану ... ... ... Бұл ... ... ... 15-
бабының 2-тармағында арнайы көзделген. Кешірім беру ... ... ... ең ... ... адам ... Қазақстан Республикасының
Президентіне берілген.
Конституцияның өмір сүру ... ... ... өз ... ... актілерінде тапты. Конституцияның талаптарына сай ... ... сүру ... оған қол ... абыройы мен қадір-қасиетін қорғау
да ... ... ... тапты.
Мемлекет әркімнің қадір-қасиетін қорғауға міндетті екенін ... ... ... ... ... ... ... оған зорлық-зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік немесе адамдық
қадір-қасиетін ... ... ... не жазалауға ... ... ... көптеген нормалары да жеке адамның
қадір-қасиетін қорғау мақсаттарына ... ... есте ... ... жеке өміріне қол сұғылмау құқығы, телефон ... ... ... ... жеке ... ... сақтау
құқығы, тұрғын үйге күштеп кіруге, сол сияқты заңсыз қарап, тінту жүргізуге
тыйым салу және т.б. Ешкімге де ... ... ... ғылыми
басқадай тәжірибе жасалынбайды.
Жеке бастың бостандығына қол ... ... оған ... тарапынан қауіп төндіру әрекеттеріне жол беруге болмайтындығында.
Тек заңда көрсетілген реттерде ғана және тек ... ... ... ... және ... ұстауға болады, бірақ тұтқындалған
адамға ... ... ... ... ... атап айту ... санкциясынсыз адамды 72 сағаттан аспайтын мерзімге ғана ұстауға
болады. Ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып ... ... ... (қорғаушының) көмегін сол ұсталған, тұтқындалған ... ... ... ... ... ... бар ... Республикасы
Конституциясының 16-бабының 3-тармағы).
Конституцияның 19-бабына сәйкес әркімнің өзін қай ұлтқа жататынын өзі
анықтауға және оны көрсету-көрсетпеуге құқығы бар. Бұл – ... де ... ... таңдап алуын күштеп көндіруге алмайтындығын білдіреді. Әркім
оны зө қалауы бойынша таңдап алуға ерікті. Мұндай ... істі ... ... ... ... қабілеттігі бар адам жасай алады, өйткені осындай жасқа
жеткен Қазақстан ... ... ғана ... ... ... өз ... ... Бірақ оның міндеті емес.
Қазақстан Республикасы Конституциясындағы елеулі ... бірі ... ... ... ... ана тілі мен төл ... ... тәрбие, оқу және шығармашалық тілін еркін
таңдап алуға құқығы бар”, - делінген ... Бұл ... ... ... ... Онда – ... мемлекеттік тіл –
қазақ тілі, ал ... ... ... тілдерін үйрену мен дамыту үшін
жағда й туғызуға қамқорлық жасайды,-деп нақтыланған.
Ал, осы ... ... 1997 ... қабылданған “Тіл туралы”
Заң арқылы іс жүзіне асырылады. Әрбір адам ресми емес жерлерде, жеке қарым-
қатынаста қай тілде сөйлейтіндіктерін ... ... ... оған ... де
килігуге құұқығы жоқ. Қазақстан Республикасының азаматтары мемлекеттік
органдарға арызданып-шағымданғанда өз тілін не өзі ... ... да ... ... Осындай құқықты олар сот істеріне ... ... ... ... жазғанда пайдалана алады.
Қазақстан Республикасының “Тіл туралы” Заңында: ... ... тіл және ... ... ... мемлекеттің
қарауында болады. Мемлекеттік органдар бұл тілдің қолданылуы мен дамуына
қажетті жағдай жасайды”,-делінген.
Қазақстан ... ... ... үшін қажетті жағдайлардың ... ... ... – Ана ... ... тілек білдірушілердің
барлығына арнайы мүмкіндіктер туғызу ... сөз. ... өзі ана ... орта
білім беру немесе ана тілін міндетті пән ... ... ... кадрларын
даярлау, оқу және оқу-әдістемелік құралдар мен көрекм әдебиет, газет-
журналдар шығаруға ... ... ... ... асырылады.
Мұндай жұмыс этностардың мәдени-тілдік мүдделерін білдіре ... ... ... ... ... тиімді болады. Елдегі
этностар тілдердің жай-күй мен жалпы тілдік ... ... және ... ... тіл ... ... жүруі мүмкін емес.
Әлеуметнамалық және әлеуметтік-лингвистикалық ... ... ... мен оның ... ... этникалық
белгілері бойынша аймақтық жіктелуін бейнелейтін тіл саясатына ұдайы түзету
енгізіліп отыруын қамтамасыз етуге тиіс. Тіл жөніндегі мемлекеттің ... ... ... ... ... 1996 ... 4-
қарашадағы Қазақстан Республикасы тіл саясатының тұжырымдамасы ... ... ... ... ... адамға қолайлы жерінің бірі – ол
25-бапта көрсетілген, ... ... үйге қол ... ... ... ... ... жол берілмейді. Тұрғын үйге басып ... ... және ... заңмен белгіленген реттер мен тәртіп бойныша
ғана жол беріледі. ... ... ... тұрғын үймен қамтамасыз ету
үшін қолайлы жағдайлар жасалынған. Заңда ... ... ... ... үй ... ... ... сәйкес мемлекеттік тұрғын
үй қорларынан беріледі. Демек, тұрғын үй деп ... ол ... ... үй ... ... адам ... ең маңыздысы – бұл әркімнің еркін жүріп-тұруға
және тұрғылықты мекенді қалауынша таңдап алуға ... ... ... ... Ата ... ... - Қазақстан Республикасы аумағында
заңды түрде жүрген әрбір адамның, заңда арнайы ... ... оның ... ... жүріп-тұруға және тұрғылықты мекенді өз
қалауынша таңдап алуға ... бар. ... ... тыс ... ... одан ... ... оралуға құқылы”,-делінген. Бірақ Қазақстан
Республикасының заңдарында белгілі бір ... ... ... ... ... қойылған (мысалы, жабық ... ... апат ... т.б.). Мемлекеттік құпияны білетін
азаматтардың шет елдерге ... ... ... ... ... жеке ... қол ... хақысы бар (18-бап). Бұл жерде
жеке өмір деп тұрғанымыз өзінің немесе отбасының құпиясын, жеке ... ... ... ... ... телефон арқылы жазысқан
хаттарының, сөйлеген сөздерінің және тағы ... ... ... құпиясын айтамыз, егер де оған моральдік зиян ... ... ... бұл ... ... ... ... реттер мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.
Ақпарат көздерімен танысуға хақылы (18-бап, 3-тармақ) дегеніміз – ... ... ... және ... ... ... ... азаматқа
өзінің құжаттары мен мүдделеріне қатыстық құжаттармен, шешімдермен және
ақпараттармен қамтамасыз етуге міндеттілігінен туындайтын ... ... ... ... ... ... мен ... жеке адамға қатысты құқықтар мен бостандықтардан ерекшелігі –
көптеген ... ... мен ... тек қана ... ... беріледі. Атап айтқанда, бұған бірлесу бостандығы жөніндегі
құқық жатады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтарының бірлесу
бостандығы бар. Қоғамдық бірлестіктердің қызметі заңмен реттеледі” және
оған ... ... Оған ... Конституцияның 5-бабында қоғамдық
бірлестіктердің құрылуы мен қызметін ... ... ... бұл шектеулерден тыс өз құқықтарын жүзеге асыру мүмкіндігі,
өздерінің құқықтарын пайдалануға қатысты ... ... да ... ... ... ... етпейтіні айқын белгіленген.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 106-бабына және ... ... 1996 ... ... ... ... ... мақсатқа
жету үшін ерікті негізде құрылған азаматтар бірлестігі ... ... ... Осы Заңның 3-бабында оның ықпалының барлық
қоғамдық ... ... ... ... ... кәсіподақтар
және жекелеген қоғамдық ұйымдардың түрлерін (соның ішінде адвокатураны да)
құруға не ... ... ... басқа заң актілермен реттелуі
мүмкін екендігі ... Осы ... ... қағидаттар негізінде қоғамдық
бірлестіктерді құру мне қызметі негіздерін ... ... мен ... ... ... арнайы актілерді шығару дұрыс.
Өйткені адвокатураның қоғамдық ... ... ... ... ... ... кезде көбейіп кеткендігі баршаға аян. Осыған орай,
мынаны атап айту ... ... ... ... ісіне негізсіз
араласуы мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар тарапынан өз ... ... ... асыратын қайсыбір қоғамдық ұйымдарға бағытталған құқыққа
қарсы әрекеті ... ... ... 2-тармағын мемлекет пен қоғамдық бірлестіктер
арасындағы негізгі ұстанымдық өзара қарым-қатынас принциптерін белгілейді,
сондай-ақ олардың ... ... ... жол ... ... заң алдындағы теңдігі мемлекеттің қоғамдық
бірлестіктердің жарғыларына, оларды тіркеудің және ... ... ... ... ... қоюынан көрінеді. Олар қоғамдық-саяси
және шаруашылық саласында өз ... ... ... ... мемлекеттік
органдармен қарым-қатынаста да тең.
Бұнымен бір мезгілде Конституция мәтінінен шығатін нәрсе, қандай ... ... ... ... юілдіретін қоғамдық бірлестік басқа
адамдардың пікірімен санаспай және оған құқығы жоқ бола тұра өз ... ... ... ... ... болса, ондай жағдайдың
туындауына жол ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерге жүктеуге және мемлекеттік институттарға
қосуға, мемлекеттік органдарда ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың қызметін қоғамдық
бірлестіктерге жүктеуге және ... ... ... ... ... ... ұйымдарын құруға жол берілмейді (5-баптың 1,2-
тармақтары). ... ... де ... ... ... не оған кіруге
итермелеуге заң бойынша тыйым салынғандығын әрдайым есте ұстауымыз ... ... ... ... өз ... ... мен ... етуге бағытталған.
Жоғарыда сөз етілген саяси құқық бостандықтармен толықтырылады, бұған
мемлекет тарапынан кепілдік беріледі. Мәселен, ... ... сөз ... кепілдік беріліп, цензураға тыйым салынады. Оны
былай түсіну қажет: адам ... жұрт ... ... не өз ойын ... да ... кедергі келтіріп, бөгет жасайтын ... ... ... ... ... ... адам ойды әртүрлі нысанда жеткізуі
мүмкін. Мысалы, жазбаша, ауызша, не схемалар, графиктер, ... ... ... айтылған сөздер ешкімге зияндығын тигізбесе, құқықтық
шектеулер қойылуға тиісті емес. Тек сөз ... ... ... ғана заң
жүзінде құқық бұзушылық деп танылып, ол қатаң ... ... ... ... ең ... - ... Республикасы
азаматтарының тікелей және зө өкілдері арқылы мемлекет ісін ... ... ... мен ... ... ... органдарына
тікелей өзі жүгінуге, сондай-ақ жеке және ұжымдық өтініштер жолдауға ... Бұл ... ... екі ... іске ... ... жеке азаматтардың өздері мемлекет аппаратына тікелей ... ... Оның ең ... ...... ... Бұл – барлық
азаматтардың толық саяси құқықтарын қамтиды. Өкілді ... ... ... арқылы өз еріктерін жүзеге асыра алады.
Солардың бірі – азаматтардың сайлауға қатысу не сайлануға құқықтылығы.
Конституцияның ... ... сай ... ... ... мен ... өзін өзі басқару органдарын сайлауға
және оларға сайлануға, сондай-ақ республикалық ... ... ... ... ...... сайлау құқығына ие, 18-жасқа
толған, әрекет қабілеттілігі бар және сот ... ... бас ... ... ... барлық азаматтар. Керісінше айтқанда, сот іс-
әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот ... ... ... ... ... ... ... сайлауға және
сайлануға, республикалық референдумға қытысуға құқығы жоқ.
Сайлануға ... ... ... сайлау құқығына ие, яғни өкілді
немесе жергілікті өзін-өзі ... ... не ... ... ... сайлануға құқықты азаматты айтамыз.
Мұндайда әрекет қабілеттілігінің ... ... ... ... ... Президенті болып тумысынан ... ... ... 40 ... ... ... ... еркін меңгерген әрі
Қазақстанда кемінде он бес жыл бойы ... ... ... ... ал ... депутаттығына Қазақстан Республикасының кемінде бес жыл
азаматы болағн, отыз ... ... ... білімі және кемінде бес жыл жұмыс
стажы бар тиісті облыстық, Республикалық маңызы бар қаланың не республика
астанасының ... ... үш жыл ... ... ... өте ... ... болып жасы жиырма беске толған азамат сайлана алады.
Маслихаттың депутаты болып, ... үшін ... жасы ... ... да саяси құқықтың ішіндегі маңыздысы Қазақстан Республикасының
азаматтары бейбіт әрі қарусыз жиналуға, ... ... ... ... ... және тосқауылдарға тұруға хақылы. Бірақ,
бұл ... ... ... ... қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп,
денсаулық сақтау, ... ... ... мен ... ... заңмен шектелуі мүмкін (32-бап). Осы ... ... ... ... не ... жаза ... ... Ал оның
ұйымдастырушысына, егер де оған бұдан бұрын әкімшілік жаза тағайындалған
болса, бас ... ... ... ... ауыр жаза ... жөн. ... ... нысандағы саяси құқықтың мазмұны – азаматтардың бірігіп,
ақылдасқан ... ашық ... ... қойған талаптарын іске асыру үшін
мемлекет ... ... ... қызметтеріне өз ықпалдарын тигізу.
Сөйтіп, азаматтар осылайша мемлекет ісін ... ... ... ... кіруге азаматтардың тек құқықтығы. Қазақстан
Республикасы Конституциясының 33-бабының ... ... ... ... қызметке кіруге тең құқығы бар. Мемлекеттік
қызметші лауазымына ... ... ... тек ... ... ғана ... жәноны заң белгілейді.
Мемлекеттік қызметке кірудің құқықтық реттілігінің демократиялық
мәнділігі Қазақстан Республикасының 1999 ... ... ... ... ... өз ... тапқан.
Әлеуметтік-экономикалық құқықтар мен бостандықтар. ... ... ... ... ... жататындар өте көп.
Мысалға, меншік иесі болу, еркін еңбек ету, ... ... мен ... ... алу, ... пен ... ... сай келетін еңбек жағдайына
ие болу, т.б. құқықтарды айтсақ та жеткілікті.
Әлеуметтік-экономикалық құқықтардың ішіндегі ең ... ... ие ... Оның өзі адамның экономикалық жағынан тәуелсіз болуына
әкеп соғады. ... ... ... адам мен ... ... экономикалық негізі деп қарауға әбден болады. Меншік құқығының
мазмұнына ... өз ... ... ... және оған ... ... кіреді.
Осы құқықтардың арасында ең бастысы жерді қосқанда жеке меншік құқығы,
кәсіпкерлік қызмет еркіндігі құқығы аса ... ... ... ... Г.Гегельдің былай деп айтқаны дұрыс шығар, адам өзін тұлға ретінде
жеке меншікке ие болғаннан кейін ғана таниды. Нақ осы жеке ... ... ... аса ... ... жәйт болып табылады. Осы
құқықтарды белгілей отырып, Қазақстан Республикасының Конституциясы оларға
кепілдік береді. Атап айтқанда, “Соттың ... ... де өз ... ... Тіпті, төтенше жағдайларда мемлекет мұқтажы үшін мүліктен
еріксіз айыру заңда көзделген тәртіппен осы ... ... ... ... тең ... ... ... жүргізілуі мүмкін” (26-бап, 3-тармақ).
Кәсіпкерлік қызмет еркіндігі құқығы жеке меншік құқығымен ... ... ... ... ... ... базасы ретінде
көрінеді. Мемлекет арам ниетті бәсекелестік пен ... жол ... Арам ... ... ... – бәсекелестік күресті заңсыз
және әділетсіз ... ... ... ... ... және ... процесті тежейді. Шыған және орта бизнес
белсенділігін ... ... ... ... ... ... ... тыйым салады (4-тармақ), өйткені ол азаматтар үшін
баға туралы келісімдер жасаудан (жоғары бағаны ұстап тұру ... ... ... ... ... тайдырудан теріс көрініс табады.
Кәсіпкерлік қызмет дегеніміз – дербес ынталы қызмет, ол ... ... жеке ... үшін өз ... ... қаупін өзі көтереді, сондай-ақ
өзінің мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады. Кәсіпкерлік ... адам жеке ... ... ... ... жалдамалы еңбекші қолданып
та немесе оны қолданбай да жүргізе береді (бірінші жағдайда заң жеке ... ... ... ... пайда туралы айтылады).
Сөйтіп, жоғарыдағы тұжырымдарды қорыта айтқанда кәсіпкерлік қызмет деп
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 10-бабының 1-тармағына сәйкес,
меншік ... ... ... мен ... ... ... қызметке) сұранымды қанағаттандыру арқылы пайда немесе жеке табыс
табуға бағытталған жеке меншікке ... ... не ... ... ... ... (мемлекеттік кәсіпкерлік)
негізделген ынталы қызметін ... ... ... ... оның ... ... және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге
асырылады. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 34-бабына сәйкес ... ... ... ретінде пайда келтіруді көздейтін ... ... ... Олар ... ... ... ... кооператив нысанында құрылуы мүмкін.
Әлеуметтік саладағы өзекті қағида еңбек бостандығына еріктілік болып
табылады. Мәжбүрлеп ... ... тек қана ... ... ... ... ... немесе соғыс жағдайында ғана жол ... ... және ... ... сай ... ету ... еңбек үшін
нендей бір кемсітусіз сыйақы алуына, ... ... ... құқығы бар. Бұл орайда мемлекет жалақының ең төменгі деңгейіне
және зейнетақы ... жасы ... , ... ... болған,
асыраушысынан айырылған жағдайда және заңмен белгілейтін басқа негіздер
бойынша ... ... ... ... Әлеуметтік
қамсыздандыру құқығы субъектілерінің ... ... ... айырылғандар, уақытша еңбекке жарамсыз болып ... ... ... байланысты) жатады.
Еңбек ету құқығына Республика азаматтарының мемлекеттік ... тең ... ... ... оны ... ... ... сөз
еткен едік, себебі өзінің мәні және алатын орны жағынан ол ... ісін ... ... ... мәселенің жалғасы болып
есептеледі.
Білім алуға құқықтылық ... ... ... ... ... жолы бар. ... ... мемлекеттік оқу
орындарында тегін орта ... ... ... беріледі. Ол дегеніміз
жасөспірім балалардың ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарында конкурстық негізде тегін ... ... ... ... Ал жеке меншік оқу орнында ... ... алу ... ... мен ... бойынша жүзеге асырылады. Қалай болғанда да
мемлекет білім берудің жалпы міндетті нормаларын белгілейді. Кез ... ... ... сол ... сай болуы керек.
Тұрғын үйге ие болуға ... ... ... ... ... ету үшін ... жасалады, - делінген еліміздің Ата
Заңында (25-бап, 2-тармақ). Заңда көрсетілген санаттағы ... ... үй ... белгіленген мөлшерге сәйкес мемлекеттік тұрғын үй
қорларынан беріледі. ... ... ... ... қаржы алып, өз
күштерімен тұрғын үй тұрғызуларына да болады. Тұрғын үйді жекешелендіру де
оған ие ... бір ... Осы ... іске ... өзі ... ... кепілдікпен ұштасып жатқындығын сезінеміз. Мысалы, тұрғын үйге
қол ... - деп ... ... ... ... ... ... айыруға жол берілмейді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 20-бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ғылыми және басқа
да шығармашалық). Оның үстіне интеллектуалдық меншік заңмен қорғалады. Ол
сондай-ақ ... ... ... ... және ... ... ... үйлері, театрлар, кітапханалар, мектептержәне ... қол ... ... да ... ... ... етеді.
Қазақстан Республикасы азаматтарының ... ... ... ... ... ... алуға хақылы дегеніміздің өзі айналадағы
ортаны қорғау жөніндегі құқыққа тығыз байланысты. Өйткені мемлекет ... ... мен ... ... ... жасамайынша Республика
азаматтарының денсаулықтары мен ... ... ... алуларына
кепілдіктермен қамтамасыздандыру қиынға соғатынын еске салу керек. Демек,
азаматтардың денсаулықтарын қалпына ... ... ... ... ... ... ... профилактикалық мекемелері ... т.б. ... ... ... бар. ... ... және жеке ... емдеу мекемелерінде, сондай-ақ жеке медицина
профилактикамен айналысушы ададмдардан ақылы ... ... алу ... ... мен ... ... жүргізіледі. Сөз соңын
Конституцияның 31-бабының 2-тармағымен ... жөн ... ... ... өмірі мен денсаулығына ... ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес жауапкершілікке әкеп
соғады”,-делінген.
Адам мне азаматтың ... ... ... ... және ... ... мен ... мазмұны осындай.
ІІ-тарау. Қазақстан Республикасындағы адам және азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарының кепілдіктері және оны қорғау тетіктері
2.1. Құқықтар мен бостандықтарды жүзеге ... ... ... өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және
әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады”- ... ... ... ... ... Ал ... аса ... – азаматтардың құқықтары мен бостандықтары жарияланып қана қоймай,
оларға ... ... ... Олар ... ... әлеуметтік,
саяси және заңдық кепілдіктер болып бөлінеді. Осылардың ішінен ... ... ... ... ... – қамтамасыз ету деген мағынаны білдіреді.
Заң кепілдігі дегеніміз – қолданылып жүрген ... ... ... ... жүзеге асырылуын қамсыздандыру құралдары мен
тәсілдері.
Қазақстан Республикасында Конституцияға ... адам ... ... ... және оларға кепілдік беріледі[5].
Конституциямыздың 40-бабының 2-тармағына сәйкес Республика Президенті
адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышганы, әрі ... ... ... орай ... осы саладағы қызметін қамтамасыз ету үшін
адам құқықтары ... ... ... ... қызметі қоғамдық
бастауларға сүйенеді және консультативтік –кеңесші сипат алады[6].
Әркімнің өзінің құқықтары мен ... сот ... ... заң көмегіне құқықтары және т.б. құқықтар – заң ... ... ... презумпциясын қосу керек: заңсыз тәсілмен алынған
айғақтардың заңды ... ... ... ... ... ... жол ... бір құқық бұзушылық үшін қайтадан қылмыстық
немесе әкімшілік жазаға тартуға тыйым салу т.б. ... ... ... ... бір ... мен ... ... өздеріне жүктелген
міндеттерді теріс орындауының кесірінен жазасын өтеп қайтқан ешбір ... ... деп ... ... біздің тарихымыз. Ұзақ уақыт бойы
заңгерлер мен ғалымдар кінәсіздік презумпциясының өзіне ... ... ... бір кезеңдерде ол өзінің мәнін мүлдем жойды. Тіпті заңда тікелей
кінәсіздік презумпциясы жөнінде түсінік жоқ. ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында аталған терминнің мағынасы
“Адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен ... ... ... ... емес деп ... ... (77-бап).
Айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес. Адамның кінәлі
екендігі жөнінде кез ... ... ... ... қарастырылады.
Заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың заңды күші болмайды. Ешкім де өзінің
жеке мойындау ... ғана ... ... емес. Осыған байланысты
айтатын бір жәйт – қазір ешкім өз жұбайына және заңмен белгіленген ... ... ... ... ... ... ... Діни қызметшілер өздеріне
сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болға ... ... ... ... ... ... болса да айыпталушының кінәсін дәлелдейтін
деректерді табу айласының түп тамырына ... ... ... ... ... сот әділдігін
жүзеге асырудың конституциялық принципінің бірін сақтайды, оны сот ... ... ... ... ... заңмен көзделген соттылығын оның
келісімінсіз ешкімнің өзгертуіне болмайды”. “Іс ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі, күрделілігі
ескеріледі. Қылмыстық іс жүргізу немесе Азаматтық іс ... ... ... ... ... 3-тармағы 3)-
тармақшасының негізінде іс бойынша жақтардың келісімінсіз істің соттылығын
өзгертуге болмайды.
Бұл Республиканың барлық ... ... ... ... мен ... жеке ... да нормативті құқықтық актілердің
нормалардан үстемдігін белгілейтін ... ... ... туындайды.
Адамға және оның ісіне заңда көрсетілгенге сәйкес келмейтін, оның
бұған келісімі жоқ кезде сотты бұзушылығын ... ... ... 77-бабы
3-тармағы 3)-тармақшасының конституциялық нормасын бұзу ретінде ... ... ... Республикасының Конституциялық Кеңесі
1997 жылғы 8-наурыздағы №3 Қаулысында.
Жауапкершілікті белгілейтін немесе күштейтін, азаматтарға ... ... ... ... ... жағдайын нашарлататын
заңдардың кері күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан ... ... ... заңмен алынып тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң
қолданылады. Бұл да адамдарға берілетін ... ... ... ... ... субъектісі ретінде танылу құқығы және өзінің
құқықтары мен ... ... ... қоса ... ... қайшы
келмейтін барлық тәсілмен қорғауға қықылығы туындайды. Қорғалу тәсілдерін
азаматтар өз еркімен таңдай алады, мысалы, сотқа ... ... ... ... т.б.
Осындай тұжырымдардың мазмұны Конституцияның басқа да баптарынан
айқындала ... Оның ... ... өз ... ... сот ... ... құқығы бар”,-делінген. Демек,
азаматтардың құқықтары, бостандықтарын және мүдделерін құқық бұзушылықтан
тек қана сот ... ... ... сөз. ... ... адам, егер заң
құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, ... ... ... ... ете алады. Мемлекеттік өкімет билігі органының өзге де
мемлекеттік органның заңдарға сай келмейтін құжат ... ... ... лауазымды адамдарының әрекеті (әрекетсіздігі) салдарынан азаматқа
немесе заңды тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... бөлініс өтеуге тиіс.
Осыған байланысты тағы да айтын кетітін бір жәйт – ... ... үшін ... ... ... басқару органына өтініш жасау, егер заң
құжаттарында өзгеше ... ... ... ... талап қойып сотқа
жодануға кедергі жасамайды. Ол үшін әрбір адам заң ... ... ... оны ... ... болуы қажет. Өкінішке қарай әзірше адамның құқық
сауаттылығы жоққ тән. ... ... ... көмегіне
жүгінуге әкеп соқтырады. Конституцияның 13-бабында “Әркімнің білікті заң
көмегін ... ... бар. ... ... ... заң көмегі тегін
көрсетіледі”,-деп жазылуы кепілдіктің тағы да бір көрінісі.
Көмектің түрі ... Ол – ... ... ... ... ... ... азаматтық, шаруашылық істерге байланысты сот
істеріне қатысып, заң ... ... ... ... ... Ұсталған,
тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып тағылған әрбір адам сол ... ... айып ... ... ... ... ... пайдалануға құқылы.
Осыдан залалдың өтелуін талап ету ... ... ... ... кодексінің 9-бабына сәйкес, құқығы бұзылған адам,
егер заң ... ... ... ... көрсетілмесе, өзіне келтірілген
залалдың толық өтелуін талап ете алады. Құқығы бұзылған адам жасаған немесе
жасауға тиісті ... оның ... ... ... зақымдану (нақты
нұқсан), сондай-ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы айналым
жағдайында оның алуына ... ... ... ... ... ... пайды) залалдар деп түсініледі (4-тармақ). Ал моральдік нұқсан
Азаматтық кодексте көзделген залалдардан тыс өтеледі.
2.2. Адам және ... ... мен ... ... ... даму ... адам және ... құқықтарының қамтамасыз етілу мен қорғалу ... ... ... өте ... ... ол азаматтық қоғам және
құқықтық мемлекет құру ... ... ... бірі ... Осы ... ... ... анализ жасай отырып, адам құқықтары
шектелетін қоғам демократиялық, ашық және еркін бола алмайтындығына, адам
құқықтары мен бостандықтарынан өзін ... ... ... ... ... ... көз жеткіземіз. Сондықтан, құқықтық даму Қазақстан
Конституциясының ең алдымен адам ... мен ... ... ... ... ... таныған принциптер мен нормаларына
сәйкестігін қамтамасыз ету қажет.
Адамның ар-намысы мне абыройы, оның әлеуметтік-экономикалық, ... жеке ... ... мен заңды мүдделері құқықпен қорғалатыны
белгілі. Адам құқығының ең басты ... бірі – ... ... ... ... Әрине, құқықсыз адам ол өзінің өмірін,
бостандығын, ырыс-берекесін өзі ... ... ... немесе оған
жалынады, сұрау салу немесе жалыну – бұл ... ... ... етуді ұсыну бостандық дегенді білдіреді. Құл ... ... ал ... адам талап етеді. Талап ету – адамның қадір-қасиетінің
ең басты элементі. Қадір-қасиетін қорғау өз ... адам ... ең ... функциясы.
Адам құқығы өзге құқықтарға қарағанда мемлекет алдында қорғалады. Адам
мемлекетке қарағанда әр уақытта теңсіздік жағдайда болады. Мемлекет өзінің
еркін адамдарға ... ... ... ... ... ... ... мемлекет “шоқпарды” адам басындай ойнатады. Практикада бұл
“шоқпар” мемлекеттік лауазымды адамдардың жеке қолында болғандықтан, ... ... ... тән ... ... мен ... бос ... кесірінен олар өз билігін теріс пайдаланып кетуі мүмкін. ... ... ... пайдаланудан қорғану үшін “қорғаншы” керек. Ол
адам ... оны ... ... ... ... ... ұйымдары
халықаралық институттар БҰҰ Бас Ассамблеясы; БҰҰ Қауіпсіздік ... және ... ... ... Сот; адам ... жөніндегі
БҰҰ Орталығы; Адам құқығы жөніндегі Комитет; ... ... ... ... т.б.). ... ... ... құқықтары
мен заңды мүдделерін қорғайтын мемлекеттік және мемлекеттік емес қорғау мен
құқық қолдану органдарының ... ... бар және олар ... ... Бұлар соттар, милиция, полиция, прокуратура органдары, азаматтық,
нотариалдық кеңселер және құқық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Адам құқығы
жөніндегі мемлекеттіңк комиссия, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы
Омбудсмен институты; ... ... ... ... адам құқығы
мен заңдылықты қорғау жөніндегі Демократиялық комитет және “Қазақстанның
құқықтық дамуы жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... сөз еркіндігін қорғау қоры “Әділ сөз”,
адам құқығын қорғау жөніндегі Орталық және бұл туралы ... т.б. ... ... ... ... қылмыстық құқықтық құралдарымен бірге
(адам құқықтары мен ... ... ең ауыр түрі ... ... ... ... ... да белгіленген. Егер азамат кез келген
дәрежедегі лауазымды адамның іс-қимлы өзінің конституциялық құқығына қысым
жасап отыр деп ... ... ... ... ... ... ... жасауға құқылы. Сондықтан, әдетте, әділ сот
азаматтар құқықтарын қорғаудың заңдылығы мен негіздігіне ... ... ... құқық қорғауды басқа органдар жүргізсе, құқық қорғау актілерін
мәжбүрлеп жүзеге асыруды осы сот органдары қамтамасыз етеді.
Бірақ адамдардың құқықтары мен ... ... ең ... ... ... ... ... адам құқықтарын аяққа басуға жол беретін
нормалардың болуы. Нәтижесінде бірқатар құқықтар мен ... ... ... ... ... берілмейді. Егер мемлекетте адамға қажетті
заңдар жұмыс істемесе, егер ... өзі ... ... ... ... онда не істеу керек? Мұндай жағдайда адам құқығы қорғалмақ
түгіл, оларды бұзу ... ... ... ... ... баянды етілген адамның және азаматтың құқықтары мен
бостандықтарына нұқсан ... заң өзге де ... ... ... жоқ. Егер сот ... тиісті заң немесе өзге ... ... акт ... ... ... ... және
азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп ... ... ... ... және осы актіні конституциялық емес деп тану
туралы ... ... ... ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарын бұзудың екі түрі бар екенін
айтуға болады: 1) ... мен өзге де ... ... ... ... ... бұзғандығы; 2) Конституцияға қайшы заңдар
шығарылып, соның негізінде адам құқығын аяққа таптай ... ... мен ... ... ... арасындағы қайшылықты жоймай, оларды қолдану ... ... ... ... ... ... баруына
қолайлы жағдай жасалады. Мұның өзі сайып келгенде былық-шылық ... ... Бұны ... ... ... ... көруге
болады.
Дегенменде, азаматтық қоғамның даму барысында белгілі бір келеңсіз
жәйттердің тууына байланысты азаматтық (жеке) құқықтар мен ... ... ... етілетіні сөзсіз. Бірақта, мәселенің мәні
мынада болуы қажет: ол негізде қандай мерзімде және ... ... ... ... оны ... ... ... істеуге тиіс. Мұны дұрыс ұғынудың
қиындығы жоқ, өйткені бұл күрделі істе ... жол ... ... ... адам ... шектегуге жол берілуі
тек қатаң негізде тағайындалып, белгілі бар, ... ... ғана ... ... Өйткені, адам құқығын негізсіз шектеу атқарушы билік
органдарынан шығатын болғандықтан, әдетте, ... ... ... тек ... және ... ... болуы міндетті делінген.
Қазақстан Республикасы Конституциясында ол былайша жызылған: “Адамның
және азаматтың ... мен ... ... ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы
мен имандылығын сақтау мақсатында ... ... ғана және тек ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
қандай да бір ... ... жол ... ... ... 10, ... 15 ... 16-бабының 1-тармағында, 17-бабында, 19-бабында, 22-
бабында, 26-бабының 2-тармағында ... ... мен ... ... да ... тиіс (39-бап).
Адам құқығы мен бостандығын мемлекет тарапынан қорғалып, іске асырылу
кепілдігі заңдардың мынандай ... ... ... ... ... мен өзге де ... ... олардың
дамуына тығыз байланысты. Азаматтық, азаматтық іс жүргізу, қылмыстық,
қылмыстыө іс жүргізу, әкімшілік заңдардағы ... ... ... ... мен ... нығайтулары немесе оларды дәлелсіз шектеу
мүмкін.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... жөніндегі заңдардың басты проблемаларының бірі – оның адам құқығы
жөніндегі халықаралық қатынастардағы ұғымдарға, нормалар мен ережелерге ... ... ... жағынан, азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын пайымдайтын заң нормаларына ... ... ... ... ... ... ... адам өз құқықтарын
қалпына келтіру туралы оның ... ... ... ... ... ... юолуда.
Сөз жоқ, мұның өзі адам мен ... ... мен ... ... ету ... ... нормалар мен қағидаларын
тиімді қолданылуын көптеген жағдайларда әлсіретеді.
Бірақ, менің ойымша, мәселенің түйіні ... да бір ... ... ... ... оның ... құқықтық базаның пісіп-
жетімегендігінен іздеуіміз керек. Конституция кепілдеген құқықтар мен
бостандықтарды ... ... ... ... ... ... ... бар комиссия қызметін ұйымдық жағынан жетілдіру қажет,
сонымен қоса құқық ... ... да бұл ... ... жағын күшейту ертеңгі күннің өзекті мәселесі ... ... ... ... адам құқықтарын кез келген
бұзушылықтан қорғау жөнінде заңдар жасап, ол өмірге енгізілуі тиіс.
2.3. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... деп айқайлап жүрміз. Алайда міндет жайында
ұмыстатынымыз да бар. Құқық пен ... ... ... керек. Себебі, адамның
құқығы басқа адамның құқығы ... ... Оның ... ... ... байланысты міндетті пайда бола бастайды[7].
Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай ... ие ... ... Республикасы Конституциясының мәтінін мұқият оқып қарайтын
болсақ, онда ... ... осы ... ... ... ... мен мыналарға тоқталғанды жөн көріп отырмын.
Біздің әрқайсымыздың ең ... ... – бұл ... Конституциясы мен заңдарын сақтау. Бұл жерде заңдар кең
ұғымында алынып отыр, яғни олар заң ... ... ... ... ағымдағы заң, Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші
бар Жарлығы, Праламенттің Қаулысы, ... ... ... ... ... ... актілер (заң актілері болып ... ... ... яғни ... актілер, соның ішінде жергілікті өзін-
өзі басқару оррганының актілері). Осы міндеттердің барлығы ол жерде тұру
немесе тұрмау мерзіміне ... ... ... ... ... азаматтарға қатысты екендігін ерекше атап айту керек.
Егер заңдар нақтылы ... онда ... ... мен ... ... бос өсз ... қала ... адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, ар-намысы мен қадір-
қасиетінқұрметтемеудің маңызы бұдан да кем емес. ... ... мен ... ... ... баянды етілген. Атап айтқанда,
балаларға қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың табиғи құқығы
және ... ... ... Осыдан келіп ата-ананың құқықтары балаларды
тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... өз ... басқа адамдарға жүктеуге немесе бұл құқықтардан бас
тартуға құқығы жоқ. Олар тәрбиелеу ісін ... ... ... істерді басқа адамға уақытша ... ... ... ... ... ... ... немесе одан айыруға апарып соғуы
мүмкін.
Дәл осындай қамқорлықты ата-аналары үшін ... ... ... ... ... Конституциясының 27-бабында: “Кәмелетке толған
еңбекке қабілетті ... ... ... ... қамқорлық жасауға
міндетті”,- делінген. Бұл орайда, ең алдымен мүліктік емес ... ... ... ... ... ... қамқорлық жасау
материалдық түрде емес, ... ... ... ... де ... ... де ... Нақ сондықтан өз ата-анасына қамқорлық
жасау Қазақстан Республикасы әрбір азаматының ең маңызды міндеті болмақ.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Қорғау және қызмет көрсету
бұл мағынасы ... ... ... ... ... ... - әскери міндетті
атқарған кезде азаматтың өз кеудесін оққа тосу деген сөз. Демек, Отан үшін
өз ... ... пидп ету ... ... ... Бұл ... ... қарсы жағдайда көрініс табуы мүмкін ал әскери қызмет ... ... ... ... ... тек жасы 18-ге ... ер ... тиіс. Олардың кейбіреулері шарттасу бойныша ... ... ... атап ... міндет – салықтарды, алымдарды және өзге міндетті
төлемдерді төлеу. Мұның өзі ... ... ... бюджеттегі
мемлекеттік органдарда істейтіндерге жалақы (еңбекақы) төлеу үшін
қажеттіліктен ... ... ... ... ... нәр ... десек
те болады.
Қазақстан Республикасы азаматтарының тарихи және мәдени мұралардың
сақталуына қамқорлық жасауға, тарих мне ... ... ... де ... Ата ... өз ... тапқан. Бұл міндеттің
маңыздылығы жеке адам ретінде сезіну оның билігі мен мәдениетіне, еліміздің
өскелең кездерден өзгерістерге ... ... ... ... ... халықтың рухани дамуы мен қоршаған, еліміздің ... ... ... ... аса ... еске ... ... аталған
міндеттердің маңыздылығын солғұрлым түсінуге болады. Қазақстан Республикасы
азаматтарының ... ... және ... ... ... қарауға
міндеттілігі осыдан көрінеді. Өйткені қоршаған ортасыз, ... ... ... мүмкін емес. Егер де біз елімізді өзіміз сақтай білуді сезінсек,
табиғатты қырағы қорғауымыз қажет. Ол дегеніміз – ... ... ... ... ... қою ... сөз. Оған біз кәміл сенеміз.
Мемлекеттік дербестік, территориялық тұтастық, рухани ... ... ... ... құру ... ... келе жатқан арманы
болды. Енді, міне, тәуелсіз мемлекетіміздің құрылып, ... ... ... ... ... ... деп есептейміз.
Сондықтан Ата Заңның әр қағидасына ... мән ... ... ... ... ... ат салысу әрбір адал азаматтың абзал борышы
деп ойлаймын.
Қорытынды.
Сонымен мен өзiмiнiң ... ... ... ... ... ... төмендегiдей тұжырым жасағым келедi:
бүгiн бiздiң елiмiзде, яғни ... ... ... әлемдiк
денгейдегi сияқты адам құқықтарын қорғауға аса ... мән ... ... толық болады. Бұл бағытта басты бағдар ... ... - ол ... ... ... екендiгi елiмiздiң
Конституциясынан айқын көрнiс тапқан.
ҚР жалпы әлемдiк денгейдегi сияқты адам ... ... аса ... берiлуде деп айтуға толық болады. Басты бағдар ... ... ... ол ... ... құндылықтары елiмiздiң Конституциясынан айқын
көрнiс тапқан.
Қазақстан өз ... ... ... ұлттардың
құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етіп, кепiлдiк ... ... ... ... - ... жүзі қауымдастығының - адам
құқықтары мен бостандықтары бұзылған жағдайда - әр ... ... ... алуы мүмкiндiгiн ең бiр үздiк әлемдiк жетiстiктерiдiң ... бұл жайт ... ... адам ... мен ... ... ең ... жолы.
Қазақстанда адам құқықтарын қорғауға арналған үкіметтік емес ұйымдар да
бар.
o Қазақстандық адам құқықтары жөніндегі халықаралық бюро
o Адам ... ... ... ... ... ... дамуы",
o "Әйелдер мен құқықтар кәсiподақтар конфедерациясы бар.
Сонымен, адам мен азаматтардың ... мен ... ... күшi ... қамтамасыз етiледi, қорғалады. Мемлекет
адамдардың құқықтары мен ... ... ... кепiлi болып
табылады. Адамның құқықтар мен ... ... ... ... ... дәрежесiн көрсетедi. Егер заңдылық төмен
болса, онда адам құқықтары мен ... ... кез ... салада
бұзыл-ып жатады.
Адамның құқықтары мен ... ... тек қана ... iсi емес . Ол ... ... ... ... табылады. Сол
себептi көптеген мемлекеттер адам құқықтары мен бостандықтары жөнiнде
халықаралық ... ... Егер бiр ... адам ... ... сақталмайтын болса, онда адам ... ... ... сол мемлекеттiң iсiне араласып, оны адам ... ... ... ... ... ... ... экспортқа шығарған ... ... ... ... кеден тарифтерiн орнатады.
Қалай болғанымен,әрбiр демократиялық мемлекет өзiнiң азаматтарының
құқықтары мен бостандықтарын сақтап қорғауға ... ... ... кездерi адам құқықтарын тану мен адам құқықтарын қорғау
халықаралық денгейде ... ... ... жоғарғы денгейде көрiнiс
тапқан деп айтуға болады.
Қазақстан тек өз ... ... мен ... ... етіп қана ... сондай-ақ өз территориясындағы барлық өзге
елдердi де ... ... мен ... ... ... бiр ... тұрарлық жағдай - ол халықаралық құқық саласы шегiнде
дүние жүзі ... адам ... мен ... бұзылған
жағдайда мемлекеттің ішкі жұмысына араласа алуы мүмкiндiгiн ... ең бiр ... ... ... бiрi деп ... адам ... ... әртүрлi заңдар негiзiнде көрнiс
тапқан және мемлекеттің маңызды мәселелерінің біріне айналып отыр. Осы оң
құбылыстарға, ... әсер ... ең ... ... ол Қазақстанның сыртқы
саясаты екенi ешбiр күмән келтiрмейдi.
Қазақстанда адам ... ... ... ... емес ... бар. ... ішінде Қазақстандық адам құқықтары жөніндегі халықаралық
бюро Адам ... ... ... ... ... ... ... мең құқықтар кәсiподақтар конфедерациясы бар.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы- 30 ... 1995 ... 1991 ... 20 ... ... Республикасының
Азаматтығы туралы" Заңы
3. Қазақстан ... ... ... ... 2000 жылғы 1 сәуірге дейінгі өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген нұсқасы –Алматы: Жеті жарғы, ... ... Ғ.С ... А.Е ... және ... ... ... Ғ.С,Сапарғалиев . Қазақстан республикасының конституциялық құқығы А,
1998 ж
6. Азаров А.Я. Права человека. М., 1995. Даниленко Г.М. ... прав ... М., 1998 ... ... С. Права человека в ... ... ... ... ... 1998 ... Искакова Г.К. Права человека в Казахстане. Алматы, 1999 ж.
9. Николайко И.В. Права человека и система ООН. Киев, 1991 ж.
10. ... ... ... по ... ... ... и
комментарии. Алматы, 1998 ж.
11. Права и свободы ... в ... На ... ... конференции.Астана, 18-19 июня 1998 г.Алматы, 1998.
12. Права человека как ... ... ... ... ... Лукашевой Е.А. М., 2000 ж.
13. Права человека. Учебное пособие. Под ред. Сарсенбаева М.А., Алматы,
1999 ж.
14. ... ... ... по ... человека в Казахстане на
основе материалов Международного семинара 2—4 сентября 1999 г.,
Астана, Алматы, 1999.
15. Международные акты о ... ... Сб. ... М., 1998 ... ... және құқық негiздерi: Қураст. Е. Баянов. – ... ... 2001 ... Қ.Д.Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н.Тәукелев “Мемлекет және құқық
теориясы”. Оқулық. Алматы. ҚазМЗУ-дың баспа-полиграфия орталығы. 1999
жыл.226-бет.
[2] Ағыбаев А. ... ... мен ... кепілі”
(Конституцияның 5 жылдығына орай). Заң газеті 2000 жыл 30 тамыз. 3-бет.
[3] Қазақстан Республикасы Конституциясы 10-бабының 1-тармағы.
[4] Қазақстан Республикасы Конституциясының 39-бабының ... ... ... ... ... ... Қ.М.Қанағатова. “Еліміздің алтын ережесі”//Заң газеті...
[7] Ғ.С.Сапарғалиевпен сұхбат// Заңгер 2002 жыл, №8. 9-бет
[8] ... ... ... 12-бабының 3-тармағы..

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Жаза және оның мақсаты туралы10 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары35 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы39 бет
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау28 бет
Адам мен азаматтардың конституциялық құқықтары, бостандықтарына және міндеттері38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь