Қазақстан Республикасының ақша реформасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I АҚША РЕФОРМАСЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫН ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЖЕТТІГІНІҢ ТУЫНДАУЫ ... ... ... ... ...5
1.1 Ақша реформасының экономикалық мәні мен сипаты ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Қазақстан Республикасында 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША РЕФОРМАСЫ ... ... ... ...10
2.1 Теңгені енгізуімізге байланысты 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.2 Қазақстан Республикасындағы ақша реформасының экономика үшін маңызы мен жаңа теңгені айналымға шығарудың қажеттігі ... ... ... ... ... ... .14
2.3 Қазіргі кездегі ақша саясатының ерекшеліктері, маңызы ... ... ... ... ... ...20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір елдің ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы экономикалық байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал осы жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар екені белгілі. Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді айтады. Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгертеді. Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша реформасының негізі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ұлттық ақша жүйесінің толық қанды қызмет етуі ұлттық ақша бірлігін теңгені 1993 жылы 15 қарашада айналысқа енгізгеннен бастап қызмет ете бастады. Осынау Қазақстан Республикасының егемендігін алғаннан кейінгі тұнғыш жүргізген ақша реформасы негізінде елдің ұлттық банк жүйесі мен несие жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп отырады және елдегі ақша эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілуінің негізгі себебі Қазақстан Республикасының толық егемендігін қамтамасыз ету, ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру және барлық шаруашылқ басқаруды өз қолына алу болып табылатын.
Бұл жұмысты орындаудағы негізгі мақсатым мен міндеттеріме: ақша реформасын ақша жүйесін қайта құрылымдаудың негізі ретінде оның экономикалық мәнін ашу, 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары мен жүргізілу барысын талдау және жүргізілген ақша реформасының бүгінгі таңдағы өзінің жалғасын табуын, экономикаға қосқан үлесін, ақша реформасын жүргізу аясында экономикада және қаржы саласында жеткен жетістіктер мен жүргізіліп жатқан қаржы-несиелік саясаттарға тоқталу болып табылады. Сонымен қатар 2006 жылы қарашаның 15 жұлдызында айналымға жаңа теңгелер шықты және олардың айналымға шығуы соңғы жылдардағы ақша реформасының елеулі еңбектерінің бірі болып табылады.
1. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
2. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
3. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
4. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
5. «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
6. «О международных резервах и денежной базе»//(Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2008 года) Банки Казахстан,2008г.№10. 65стр
7. Кинасова О «Перегрев экономики и регулирование инфляционного процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2007 г. 41-44 стр.
8. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2006 г. 2-4 стр.
9. «Қазақстан – 2030 Стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде» // Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, 28 ақпан, 2007 жыл.
10. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
11. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2009 г. 3-8 стр.
12. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша өлшемiнiң валюталық бағамын реттеу жөнiндегi валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы, Экономика сериясы №1, - 2008 ж.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
......................................3
I АҚША РЕФОРМАСЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫН ЖҮРГІЗУДІҢ
ҚАЖЕТТІГІНІҢ ТУЫНДАУЫ ...................5
1. Ақша реформасының экономикалық мәні мен сипаты
.............................5
2. Қазақстан ... 1993 ... ақша ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША РЕФОРМАСЫ ...............10
2.1 Теңгені енгізуімізге байланысты 1993 жылғы ақша реформасының
жүргізілу барысы
.......................................................................
.........................10
2.2 Қазақстан Республикасындағы ақша ... ... ... мен жаңа ... ... шығарудың қажеттігі
.........................14
2.3 Қазіргі кездегі ақша саясатының ерекшеліктері, маңызы
.......................20
Қорытынды
.......................................................................
..................................23
Қолданылған әдебиеттер
.......................................................................
............25
КIРIСПЕ
Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған ... ... ... ... ... ақша ... ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша
бірліктері ... ... ... ... да ел ... ... экономикалық
байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал ... әр ... ... ... ... ақша қатынастарының
реттелуін, олардың нақты құнын анықтау ... ... ... ... ... елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі
бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан ... ... ... ... ақша ... деп атайды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне ... ... Ақша ... ... бір ақша ... ... ақша жүйесімен
ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгертеді.
Сонымен ақша ... – бұл ... ... қалыптасқан және ... ... ақша ... ... формасы. Жалпы
мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша ... ... ... ... ... ... Республикасындағы ұлттық ақша жүйесінің толық қанды қызмет
етуі ұлттық ақша бірлігін ... 1993 жылы 15 ... ... ... ... ете бастады. Осынау Қазақстан Республикасының
егемендігін алғаннан кейінгі тұнғыш жүргізген ақша ... ... ... банк ... мен ... жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар
Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін ... және ... ақша ... ... ... ... асырады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның ... ... 1993 ... ақша ... деп ... ... өзектiлiгi 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілуінің
негізгі себебі ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру
және барлық шаруашылқ басқаруды өз қолына алу ... ... ... ... ... мақсатым мен міндеттеріме: ақша
реформасын ақша ... ... ... негізі ретінде оның
экономикалық мәнін ашу, 1993 ... ақша ... ... ... ... барысын талдау және жүргізілген ақша реформасының ... ... ... ... ... ... үлесін, ақша реформасын
жүргізу аясында экономикада және ... ... ... жетістіктер мен
жүргізіліп жатқан қаржы-несиелік саясаттарға тоқталу болып ... ... 2006 жылы ... 15 жұлдызында айналымға жаңа теңгелер
шықты және олардың ... ... ... ... ақша ... ... бірі болып табылады. Ал өткен 2008 жылы ұлттық
валютамыз теңгенің ... ... 15 жыл ... және осы ... ұлттық
валютамыз Орта Азиядағы басты тұарқты әрі сенімді валютаға айналды. Осы
жетістіктердің барлығы мемлекетіміз бен ... ... ... ... ақша ... ... жүргізіліп келе жатқандығының куәсі болып
табылады.
Курстық жұмысымды орындау барысында ... ... ... ... О.И ... С.Б. ... Баян Көшенова,
Ғ.С. ... және т.б. ... ... ... еліміздің соңғы
жылдардағы экономикалық журналдары: «Банки ... мен ... ... АҚША ... ЖӘНЕ ... АҚША ... ... ТУЫНДАУЫ
1.1 Ақша реформасының экономикалық мәні мен сипаты
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша ... ... ... Ақша ... ... бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен
ауыстырады, я болмаса сол ақша ... ... ... ... ... – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық ... ақша ... ... ... ... ... ... елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады.
Әрбір мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі ... ... ақша ... ... ... өндіріс әдісі қалыптаса бастағанда пайда
болды. Бірақ оның кейбір жекелеген элекенттері одан да бұрын айналыста ... ... ... және ... ақша айналысының қарқынды
дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақшаның өмiр сүруiндегi объективтiк қажеттiлiк ол ... ... ... ... болуына негiзделедi. Кез келген тауар айналысында
ақша айырбас ... ... ... ... және ақша бiр – ... Ақша ... ... онда тауар айналысы да болмайды.
Ақша - жалпыға бiрдей ... ... ... онда ... ... құны ... және оның ... ... ... ... ... ... өнiмдерiнiң айырбасы
үздiксiз жасала бередi.
Ақша айналысы - шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ ... ... және есеп ... ... ... қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналысының объективтiк негiзiнде де ... ... ... ... және ... формаларының көмегiмен тауарлар
айналысы, сондай-ақ несиелiк және жалған ... ... ... ... құру кезеiне дейiн “ақша айналымы” мен “ақша айналасы”
ұғымдары арасында айтарлықтай шек ... Ақша ... деп ...... ... ... Ал ақша айналымы ұғымы одан кең ... ол ... – қол және ...... ... ... айналысы шаруашылықтағы тауарларды өткiзуге, сондай-ақ тауарлы
емес төлемдердi және есеп айырысуларды ... ... ... ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы. Ал осы ақша
қозғалысын заңдылықтармен реттеу ... ақша ... ... ... әр түрлi жағдайда қамтамасыз етiледi. Қолма-қол ақша
тұтыну заттары және ... ... ... етiлсе, қолма- қолсыз
ақшалар – бөлуге арналған өндiрiс құралдарының жиынтығымен ... Ақша ... мен ақша ... ... шек ... ... ... қолма – қол ақша қозғалысы және ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар мен қаржы несие
мекемелерiнiң арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы – ақша ... ... ... ... негiзi – тауар өндiрiсi мен тауар айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгерiп отыруы, яғни ... ... ... жаңа ... сатып алу үшiн қолданылуы, ақшаның әрдайым қозғалыста,
яғни айналыста болуына мүмкiндiк ... ... ... ... ... – қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту ... ... Бұл ... ... ... кәсiпорындар
арасындағы есеп айырысулардан қолма-қол ақшамен есеп айырысуын шектеу, есеп
айырысуда қолма-қолсыз ... ... ... және ... ... және дамыту болып табылады.
Сөйтiп айналысқа қажеттi ақша мөлшерi өндiрiстiң даму ... ... ... ... айналыстағы тауар мөлшерiне, тауарлар мен
қызмет бағасының деңгейiне және т.б. ... ... ... қажеттi
ақша мөлшерi ақша айналысының жылдамдығына керi пропорционалды өзгередi. Ал
ақша айналысына әсер ... ... ... Несиенiң даму деңгейi, егер ... көп ... ... ... сонша мөлшерде кем ақша қажет;
2. Қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
3. Ақша айналысы санының өсуi.
Ақша жүйесінде айналысқа ақша екi ... ... ... ... ақша және банктiк айналымдағы ақша түрi, яғни
банктегi шоттарға жазылған сома. Екi ... банк ... ... ... яғни ... ақшаны монополиялы құқықпен Орталық ... да, ... емес ақша ... коммрциялық банктер жүйесi
шығарады.
Ақша жүйесін ... ақша ... ... сандық
көрсеткiштерiнiң бiрiне ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр ... ... ... ақша ... құрамын анықтауды қажет етедi. Себебi ақша жиыны
ақша айналымының сандық көрсеткiшi. Белгiлi бiр ... ... ... талдау үшiн, сол сияқты ақша жиынының көлемiн және оның өсу
қарқынын реттейтiн iс-шаралар жүргiзу үшiн әр ... ... ... ... өркендеген мемлекеттерде ақша жиыны құрамын анықтау үшiн
негiзгi ақша агрегаттарының ... ... ...... ... ақша ( банкноттар, тиындар ) және банктiк
ағымдағы шоттардағы қаражат ( депозиттер ) жатады;
М2 – оған М1 ... және ... 4 ... ... коммерциялық
банктердегi мерзiмдi және жинақ салымдары кiредi;
М3 – бұған М2 агрегаты және арнаулы ... ... ... ... – оған М3 ... және iрi коммерциялық банктердiң ... ... ... ... ... ... ... Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгередi.
Ақша жиыны ақша жүйесінде бiрнеше жолмен өсуi ... ... мен ... ... ... ... банктен коммерциялық банктердiң несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң кемшiлiгiн жабу үшiн ... ... ... ... Орталық банктiң асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттiк бағалы
қағаздарды сатып алуымен;
Ақша айналысының екi облысының бiрлiгi, яғни ... ... ... ... ... және бұған керiсiнше болуы ақша
массасының өзiне ... ... ... ... талап етедi.
Ақша массасының көбеюi бiрнеше каналдар бойынша жүредi:
• Банкноттар мен монеталар эмиссиясы есебiнен;
• Орталық банктен коммерциялық банктердiң ... алу ... ... ... ел ... мемлекеттiк бюджет тапшылығын жабу үшiн
несие беру арқылы;
• Орталық банктiң ... ... ... валюталарын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып алу жолымен;
... ... ... жұмылдыру негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру ... ... ақша ... ... Ұлттық банк жүгiзетiн ақша – несие
саясатымен тығыз байланысты, мұндағы ең ... ... ақша ... ... ... көремiз. Мақсатты белгiлеуде Орталық банк келесi
көрсеткiштердi ескертедi:
• Нақты бейнелеудегi ЖҰӨ-нiң болжанатын өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша ... ... ... ... ... ... максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша массасы өсуiнiң бақылау көрсеткiштерi елдiң ... ... ... және оның пайдалану дәрежесiн ескере
отырып есептеледi. Бұл ... ... үшiн де ... зор.
Ақша массасының құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген ақша ... ... ... ... заңдармен реттелген елдегi ақша ... ақша ... ... ... ... мемлекеттiң өзiнiң ұлттық
ақша жүйесi бар. Қазақстан Республикасының ақша ... 1993 жылы ... ... ... ... ... енуімен басталады.
1.2 Қазақстан Республикасында ақша реформасын жүргізудің алғышарттары
Қазақстан Республикасының егемендiгiн алғаннан кейiнгi жүргiзген ... ... құру ... өндiрiстiң құлдырауымен бiрге айналыстағы
ақша массасының өсуi қатар жүрдi. Тауарлар мен азық-түлiктер ... ... ... Бұл үшiн ... ... 1,63 млрд ... сомасын
алтынды сатудан түсiрдi: 1989 ж. – 300 т., 1990 ж. – 234 т. ... ... ... соң ... ... – рубль бiрiншi кезеңде, ТМД-ға
кiрмейтiн елдердi қоса алғанда, тәуелсiз ... ... ... ... Әр түрлi себептерге байланысты, ең бастысы, жаңа мемлекеттердiң
саяси тәуелсiздiкке ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып үлгерген ... ... ... үлгiсiнен нарыққа өтуi мүмкiн
еместiгiне байланысты ... ... ... ... ... ... ... соң ақшаны дезинтеграциялау процесi өте ... және ... ... ... ... ... ... аяқталды. КСРО республикаларының егемендiгi жариялағаннан
кейiн барлық 15 ұлттық ... ... ... түрде орталық банктер
ролiн атқара бастады.
1991 жылы КСРО ... ... ... ... ... бiрге “рубль аумағында” қала ... ... ... ... ... ... жүйе ыдырап, рыноктық қатынастар
орын ала бастауына байланысты экономика айналыста жүрген ақша ... өсiп, ... кең етек ала ... ... ... ... ... 200, 500, 1000 рубльдiк купюралар шыға ... 1992 ... ... ... рет ... 5000 ... кейiннен 10000 және 50000
купюралары шығарылды.
1992 жылы бiрiншi жартысынан-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... ... үзiп, өз ... ... ... жасаған
болатын.
Қазақстанда Республикасында 1993 жылы ақша ... ... ... – ақша ... ... орын ... ... толқуды
бәсендету және ұлттық жеке ақша бірлігін ... ... ... ақша ... дағдарыстық кезеңi болып табылады, яғни ол
қоғамның дамуының тепе-теңдiгiнiң ... ... ... ... ... ... ... Республикасының дамуында басты
мәселелердiң бiрi болып келдi. Өйткенi ... 1991 жылы өз ... ... ... ... бiрден дағдарысқа ұшырай бастады.
Оның бiрден-бiр себебi ... ... ... ... ... ... қатаң түрде реттелiп келген елдiң ақша айналысы жүйесiнiң
тиiмсiздiгi дереу көрiнiп ... Сол ... ... ... ... ... ... болды. Олай болатын себебi, экономикада
өндiрiлген өнiмдер мен қызмет ... ақша ... тым ... ... жылы КСРО ... кейiн Қазақстан ТМД-ның басқа
мемлекеттерiмен бiрге “рубль ... қала ... ... ... басқарылып келген экономикалық жүйе ыдырап, рыноктық қатынастар
орын ала бастауына байланысты экономика айналыста ... ақша ... өсiп, ... кең етек ала ... ... ... ... айналысқа 200, 500, 1000 рубльдiк купюралар шыға бастады. 1992 ... ... ... рет ... 5000 ... ... 10000 және ... шығарылды. Алайда өндiрiстiң одан сайын құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң ... өсуi, ... ... дағдарысқа үшырауы
инфлицияны одан сайын үдеттi. Тiптi сол ... ... ... ... ... ... деңгейi 2000%-дан асып кеттi. Осыған
байланысты бұрынғы 15 ... ... ... ... ... ... валютаны ұстап тұрудың тиiмсiз екендiгiн мойындады.
Елiмiзде инфляциялық дағдарыстың орны ерекше деп те атасақ болады.
Өйткенi 1990 ... ... ... ... ... орталықтнған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жiбермей ұстап тұрған саясаты ... ... ... бет ... ... саласы дереу дағдарысқа
ұшырады. Өндiрiс пен ... ... ... ... ... ... алып ... Халықтың ақшалай кiрiстерi кеми бастады, еңбек
ақы төмендедi, жалпы елде кедейлiктiң деңгейi өсе бастады.
Әлемдiк тәжiрибеде инфляциялық ... деп екi жыл ... ... ... ... ... Ал ... 1992-1994 жылдары
гиперинфляция болды.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША ... ... ... ... 1993 ... ақша ... жылы ... ақша реформасын жүргізудің басты сипаты бұрынғы
Кеңестік ақша белгісі рубльдің орнына ұлттық валютамыз теңгені енгізумен
және ұлтық ақша ... ... ... ... ... банкті
және ұлттық несие жүйесін қалыптастыру болып табылды.
1992 жылы бiрiншi жартысынан-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... ... үзiп, өз ... ... ... жасаған
болатын. Жаңа ақшаларды шығаруға ағылшынның “Харрисон” фирмасымен шарт
жасасты. Сөйтiп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... Оларды қолдан жасаудан қорғалатын 18 дәрежесi
болды.
Осылайша ... өз ... ... ... тұңғыш ақша
реформасы 1993 жылдың қараша айынан бастау алды. 1993 жылы 12 ... ... ... Н.Ә.Назарбаев “Қазақстан
Республикасында Ұлттық валютаны енгiзу ... ... қол ... ... 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ұлттық валюта – ... ... ... ... теңгенiң валюталық бағамын: 1
доллар = 4 теңге 70 тиын шамасында белгiледi. ... ... ол ... ... ... сәйкес бағамен жалақы да өстi.
Қолма-қол ақшалардың, рубльдiк шоттардың, ... ... ... ... 1 теңге үшiн 500 рубль айырбас бағамы
бойынша жүргiзiлдi. Қазақстанның 16 ... ... ... азаматтары 100 мың
рубль шегiнде ақша айырбастай алды.
15 қарашадан 18 қарашаға дейiнгi халық теңгемен және ... де ... ... ... айналысқа ұлттық валютамыз теңге ендi. ... ... ... өсуi ... iрi ақша ... қажет еттi. 1994
жылдан бастап 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... ... жылы ұсақ ... ... айналыстан шығып қалды, олардың орнына мыс
никельден жасалған 1, 3, 5, 10, 20 теңгедегi монеталар шыға бастады.
КСРО Мембанкiнiң және 1992-1993 жж. ... ... ... ... ... ... 20 қарашада сағат 18-де аяқталды. Қолма-қол
ақшалардың, рубльдiк шоттардың, салымдар мен ... ... 1 ... үшiн 500 рубль айырбас бағамы бойынша жүргiзiлдi.
Айырбас бiр рет қана жүргiзiлiп, ол туралы төлқұжатқа ... ... ... ... ... арнайы жеке бет шотына аударылып, оны алты ай
мерзiм iшiнде пайдалануға құқысыз болды. ... ... ... шығу
тегiнiң заңдылығын арнайы құрылған комиссия тексердi.
15 қарашадан 18 қарашаға дейiнгi халық теңгемен және ... де ... ... ... ... тұлғалармен, сол сияқты бөлшек сауданы жүзеге
асырушы және ... ... ... ... ... ... түсiмдерi
күнделiктi қабылданды. Кәсiпорындардың баланстарындағы рубльмен ... мен ... екi күн ... ... ... ... ... және активтер мен пассивтердi қайта есептеу кезеңiнде банктер
клиенттермен ... ... 1993 жылы 15 ... ... ... ... ... теңге
енгізілді. Ақша реформасын жүргізуде Қазақстан ... бір ... ... өте ... жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 милион доллар ... ... ... мен ... ... қоры ... ... күннен бастап Қазақстан өндірілген алтын мен күміс енді
Мәскеуге ... оны ... банк ... ... өз ... ... ... резерв қорына экспорттық валюталық ... ... ... заемдарын да Ұлттық банк сатып алып, қорға түсіре бастады.
Айналымға ... ... ... жыл ... қалғанда Республика Президенті
валюталық қаржыны жұмсауға мораторий енгізді.
Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... акциясын
қолдап, Ұлттық банкке 90 млн. Доллар көлемінде стендбай ... ... ... ... төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне
180 млн. Доллар қаржы берді. Бұл 17 жылға ... ... ... ... ... 1993 жылы ақша ... ... өтті. Енді ұлттық
валютаның ішкі және сыртқы ... ... ету ... ... ... ... ... және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы ... ... ... дағдарыс жағдайында өтті. Теңгені енгізгеннен
кейін екі жарым айда, яғни 1994 жылы 1 ... ... ... ... 2,5 есе ... Одан кейін теңгенің курсы 1 долларға шаққанда
43,3 теңгеге жетті.
Алайда теңгенiң енгiзiлiнiң өзiнде де ... өсуi ... ... Оның ... бiр ... елiмiздегi өндiрiстiң құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң тапшылығы экономикадағы жаппай теңсiздiктiң орын алуы. ... ... ... және ... ... ... ... және
шығындық инфляциялар бiрдей әсер еттi.
Қазақстанда ақша масасының өсуiне үш түрлi ... атап ... ... ... ... ... ... үшiн орталық банктерден
келген несиелер;
• Екiншiден, Ұлттық банктiң коммерциялық банктерге несиесi – ... үшiн ... ... ТМД ... ...... Қазақстанмен саудадағы
тапшылығымен байланысты.
Аталған несиелердiң көздерi, негiзiнде ақша ... ... ... ... ... ... ... базаны кеңейткен болатын. ... ... ... ... ... бастап елдегi банк жүйемiз нақты
ақша-несиелiк және валюталық ... ... ... ... 1995 ... бастап инфляция деңгейi төмендей басатады, ал ол өз
кезегiнде экономикалық өсуге жол ашты.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... 1994 ... дами бастады. Төлем карточкаларын ... ... ... ... 02.07.02 жылғы №713 қаулысымен «Микропроцессорлық
карточкалар негізінде Төлем карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесінде
дамыту ... ... ... ... ... ... қамтиды:
• ақша айналымына бақылауды күшейту және қолма-қол ақшаны
көлеңкелі ... ... ... ... жәрдемақы төлеудің тетігін жетілдіру;
• коммуналдық төлемдер жинау, көлік, байланыс қызмет ... ... ... ... ... ( салық, кеден ) және өзге де міндетті алымдарды қолма-
қолсыз формада жүзеге асыра үшін ... ... ... ... ақша эмиссиясына жұмсалатын шығыстарды азайту;
Ақырғы кездерде дәстүрлі ақшаларды ... ... ... көп ... жүр. ... карталардың кең өріс алуы ... ... ... ... ... ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық мәселеге айналуына әсер етті. 90-шы ... ... ... ... ... жаңа түрі ... табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша жобалар ... ... және ... ... ... ... ақша ... пластикалы карталардан немесе персоналды
кампьютерлерден шығатын ЭЕМ ... ... ... болады.
Элетронды ақшаларды енгізудегі негізгі ... оның ... ... әсері болып табылады. Ұлттық банк елдің ... ... ... ... ... ... ... ақшаларды
ендірудегі негізгі мәселе оларды реттеу болып табылады.
Ұлттық банктің осы ... ... ... ... ... ... ... эмиссиясына рұқсат беру және эмитенттер ортасын
анықтау;
• Электронды ақшаларды реттеу мен оның айналысын ... ... ақша ... ... ... ... ... банк электронды ақшалар қызметіне рұқсат берсе өзінің ақша-
несие реттеу мүмкіншілігін шектейді. ... ақша ... ... ... ... ... оның ақша эмиссиясындағы монополиясы жойылады.
Электронды ақшалар эмиссиясының ақша массасына әсері ... ... ақша ... ... ... ... ... онда элетронды
ақшаларды кәдімгі ақшаларға ауыстырған уақытта М 0 агрегаты азаяды және
сәйкесінше ... ... Оның ... ... М 1 ... ... ... ақша массасы көбейеді. Сондықтан Орталық банк электронды ақша
эмиссиясының көлемін белгілеп ... ... ... ... байланысты заңды қалыптастыру
керек, яғни ол Азаматтық және Қылмыстық Кодексте қарастырылуы керек. Осы
жолда ... ... ... соңғы жылдары жүргізілді: Қылмыстық Кодексте
жасанды карточкаларды дайындағаны үшін жазалау қарастырылған, ... ... ... ... ... толық шешілмеген. Пластикалық
карточкаларды пайдаланумен ... ... да жаза ... 1992 ... шiлдесiнде Халықаралық валюталық қорға мүше
болып кiргеннен бастап өзiнiң валюта ... ... ... ... қағидаларымен қордың жарғысына ... ... ... ... үшiн 1993 жылдың
14 сәуiрiнде ... ... ... ... ... ... Ол ... Қазақстан Кеңес экономикасы аймағында болғандықтан
шетелдермен жеке ... ... ... ... ... заң ... ... ырқына жiберу деңгейiне сәйкес келiп
кейбiр жағдайларға байланысты дамып келе жатқан ... ... ... ... ... 1996 жылы 24 ... “Валюталық реттеу туралы” жаңадан заң ... ... ... ... ... ... ... туралы” 1993 жылдың 13 ... заң; ... ... ... туралы” 1995 жылдың 30 наурыздағы ... ... және ... ... ... ... ... реттеу туралы” 1995 жылдың 20 шiлдедегi заң, ... ҚР ... ... үкiмет қаулылары мен ұлттық банк
басқалырымен нормативтiк актiлерi жатады.
Ұлттық ақша реформасы ... 1995 ... орта ... ... ... Қаржы министрлігі қаржы нарығына алғашқыда қазыналық ... ... мен ... және ... ... ... шығарғаннан кейін теңгенің құлдырауын тежеуге мүмкіндік туды.
Инфляция теңге енгізілген 1993 жылы 2500 пайыз болса, ал 1994 ... ... 1260 ... ... ... 1995 жылы ... ... 58 пайыз болды.
1997 жылы мемлекеттің ... ... қоры ... және ... ... ... беру сияқты
инфляцияланбайтын көздерден түскен 700 млн. доллармен толықты. Бұл жылы
теңге ... ... ... ал ... деңгейі пайыздың
бөліктерімен есептелетін жағдайға жетті.
Еліміздегі ақша ... ... одан ары ... таба ... жылы ... ... қалқымалы рынокқа жiбердiк. Әрине бұл кездерде
елiмiзде инфляция деңгейi бiршама ... ... едi. ... iрi ... ... ... ... соңғы жылдары
айналысқа 5000 және 10000 теңгелiк ақшалар да шыға ... ... ... есеп елiмiздiң экономикалық жағдайынын тұрақтала бастағанынан және
халықтың табысының өскендiгiнен ... ... ... ... елiмiздегi
инфляция деңгейi 6-7%-ды құрап келедi. Әрине бұл да ... ... ... күннен-күнге нығайған белгiсi деп айтсақ болады.
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары ... ... ғана ... ... ... ... ... шексiз
айырбасталады және бүгiнгi таңда теңгемiздiң ... ... ... ... нығаюда көрiнiп отыр. Әрине бұл жетiстiктер елiмiздiң
қаржы және ақша ... ... ... ТМД ... деңгейiнде
елiмiздiң қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын көрсетiп отыр.
2.2 ҚР-ғы ақша реформасының ... үшін ... мен жаңа ... ... қажеттігі
Сөйтiп 1995 жылдан бастап ... ... ... және ... ... қатаң түрi арқасында ... ... ... ал оның ... өзiмен бiрге елдiң
өндiрiсiне инвестицияның өсуiне, елдегi әлеуметтiк жағдайлардың ... ... ... санының өсуiне, кәсiпкерлiктiң дамуына,
елдегi қаржы секторының ... ... және ... ... белең
алуына әкелдi.
Осылайша 1995 жылы жылдық инфляция деңгейi 60,3%, 1996 жылы – 28,7%,
1997 жылы – 11,2%, 1998 жылы – 1,9%, 2001 жылы 6,4%, 2002 жылы 6,6%, ... ... ... ... 4-6%-дан ауытқымай жалпы 5,8%-ды құрады,
2004 жылы инфляция ... ... ... ... 2005 ... ... осы ... яғни 5-7% деңгейiнде жоспарлаған болатын. Бұлайша
экономикада инфляция қарқынын жоспарлап ... ... ... және саясаттардың оң нәтиже бере бастағаны деп түсiнемiз.
Өйткенi ел ... ... ... ... және ... деңгейiнде
болып отыруы жалпы өндiрiстердi дамытуға басты себеп болып табылады.
Соңғы инфляция қарқыны ... ... ... өсуіне
байланысты және елдегі қаржы рыногының рынок талаптарына сай ... ... етуі ... ... етіп ... заңды тұлғалар мен халықтың,
инвесторлардың сеніміне ие болды. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... қор ... ... дамытуда.
Ақша реформасындағы ақша-несие саясаты негізінде Қазақстанда 1998 жылы
теңгенi еркiн қалқымалы рынокқа жiбердiк. Әрине бұл ... ... ... бiршама төмендеген кездер едi. Сондай-ақ айналыста iрi
ақшалар қажеттiгi туындауына байланысты соңғы жылдары ... 5000 ... ... ... да шыға ... ... бiрден-бiр есеп елiмiздiң
экономикалық жағдайынын тұрақтала ... және ... ... ... ... ... таңда елiмiздегi инфляция деңгейi биылғы
2005 жылға дейін Ұлттық банктің 2003-2006 ... ... ... (5-7%) деңгейінде болып келді. Яғни 2004 және 2005 жылдары 6-7%-ды
құрап келедi. Әрине бұл да болса бiздiң ... ... ... белгiсi деп айтсақ болады.
Алайда 2006 жылы инфлиция деңгейі межелеген 5-7% шамадан асып кетіп
отыр. Оның жалпы ... 8% ... ... келеді. Бұл инфляциялық
шағын толқудың басты себептеріне мамандар келесідей талдау жасап отыр:
Біріншіден, елімізде шілде айынан бастап ... ... ... бұл өз ... ... қыздыруда;
Екіншіден, әлемдегі рынокта шикізаттық ресурстарға бағаның өсуі,
әсіресе мұнай бағасының рекордтық 80 долларға ... ... ... еліміз
ішінде де соңғы бірнеше айда мұнай өнімдеріне, ... ... күрт ... экономиканың басқа да салаларының бағаларының
өсуіне алып ... осы ... ... ... ... ... ... орын ала бастауы.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі жүргізетін ақша-несие
саясатының негізгі ... ... ақша ... ... ету, ... макроэкономикалық көрсеткіштерді алдын ала болжап
белгілеу ... ... ... ... арттыру және жалпы
экономиканың тиімді бағытта дамуын қадағалап, реттеп отыру болып табылады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің тікелей араласуын, яғни
Ұлттық банкті ... ... ... ... ... монополияға
айналдыру арқылы қатаң ақша-несие саясатын ... ... алып ... ... және оның ... деңгейін сақтау үшін ақша-несие
саясатын жүзеге асырып, ал еліміздің ... ... ... ... алып ... ... ... арналған индустриялық-
инновациялық стратегияны жүзеге асыруда.
Экономиканың тиімді дамуы үшін инфляцияның ... ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерін қамтамасыз етуде инфляцияны
таргеттеудің ақша-несие саясатындағы орны ... ... ... ... ... ... алдағы жылдарға негізгі экономикалық
көрсеткіштер мен инфляцияның деңгейін жылдар бойынша белгілейді. ... ... ... және ... ... отыруды Ұлттық банк өзінің
басты міндетіне айналдырады. Инфляцияны таргеттеу принципіне өту кезінде
келесі ... ... мен ... ... табады:
• Бағалы қағаздардың алғашқы және қайталама рыноктарының ... ... ... ... бағалы қағаздар портфелін кеңейту;
• Қаржы нарығының реттеуші ... ... ... ... ... ... және ... банктің қысқа ноталарының өтімділігін
реттеуші «РЕПО» операцияларын дамыту көзделген;
• Ұлттық ақша бірлігінің ... ... ... ету ... ... етуші тұлғаларға тиімді орта қалыптастыру және
алдын ала көрсеткіштер ... ... өз ... жоспарлауға
жағдай жасау.
Қазақстанның экономикалық дамуында жағымды тенденцияның сақталуы
еліміздің ... ... ... ... жаңа режим болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге ... ... ... отыр. Қазіргі ... ... ... ... мен ... ... ... әдістері қарастырылып бұл режимді Ұлттық банктің қолға алып іске асырып
отырғандығын көре аламыз. Елдің ... ... ... жедел әрі сапалы дамуы, соңғы жылдардағы сыртқы экономикалық
жағдайлың жақсаруы Ұлттық ... жаңа ... ... ... ... ... Бұл банк ... ақша-несие саясатиын нақты жүргізуге, осы
арқылы коммерциялық банктердің қызметтері мен активтілігін ... ... ... тұрақтандыруды жолға қоюда. Ұлттық банктің ақша-несие
саясаты инфляцияны ... ... яғни тек қана ... мен ... ... тәуелді емес, экономикадағы тұрақсыз
бағалар болып ... ауыл ... ... ... және ... ... қатаң түрде реттеп отыру шаралары болып табылады.
Елімізде 2004 жылдан бастап Ұлттық банк ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... ... негізінде
есептей бастады. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Басқармасының
қаулысына орай базалық ... ... екі ... ... ... оны ... Республикасының Статистика Агенттігі есепке ... ... ... ... ... әдістемесіне сәйкес тұтыну
бағалары индексінен (ТБИ) көкеністерге, жанармайға, жеміс-жидектерге және
көмірге бағаны алып тастау, ал ... ... ...... бағаның ең
жоғары өсуін көрсеткен 5 компонентті және бағаның неғұрлым төмендегенін
көрсеткен 5 ... алып ... ... ... 2004 ... ... осы екі ... пайдаланып инфляция деңгейін есептеп,
тиісті көрсеткіштерді салыстырғанда 1-ші әдіс бойынша 6,7% және 2-ші ... 5,9% ... Бұл ... ... ... 2004-2006
жылдарға арналған негізгі бағыттарында негізі қаланған 2004 жылға арналған
базалық инфляцияның болжамы осы жылы ... ... ... ... ... 2004 жылы ... ... 6,7% болуына байланысты тұтастай
алғанда болжанған деңгейден 0,7% шамалы асқандығын байқаймыз.
Сонымен Ұлттық банктің ақша-несие саясатының биылғы және алдағы ... ... ... ... ... инфляцияның деңгейін тұрақты
белгіленген шамада ұстап тұру ... ... ... банк ... ... 2005 жылы ... 2006 жылы ... және 2007 жылы 4,1%-5,5%-дан аспауы керек;
Енді еліміздегі ақша-несие саясатында таргеттеудің іске асқан жылдары
бойынша келесі 1-ші ... ... ақша ... ... ... өсу ... ақша ... және инфляцияның жылдық деңгейінің
шамаларын және ... ... ... ... іске ... ... аламыз.
Кесте 1
| |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 (6 ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |550.6 ... ... салыстырғанда | | | | | ... ... ... % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |-4.7 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |389.5 ... млрд. теңге | | | | | ... ... |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |2.7 ... % | | | | | ... ... ... теңге |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... деңгейі, % |6.6 |7.6 |8.8 |13.7 |8.5 (6 ай) ... ... ... ... жылдардағы ақша агрегаттарының,
ақша массасының өсу ... ... ... ... ... тиімді
жүргізілуі нәтижесінде инфляцияның жылдық деңгейі 2004 және 2005 жылдары ... ... ... сақтауда. Ал биылғы жылғы 11 ... ... ... ... ... ... болжаған және белгіленген
шамасынан асып кетіп отыр. Қазір инфляция деңгейі шамамен 8% болып, 2006
және 2007 ... 8%-11% ... деп ... ... ... асып кетіп отыр. Ал 2008 жылы инфляция ... 15% ... ... кетті.
Ұлттық банк бұл инфляцияның межелеген ... асып ... оны ... ... ... ... ... екі рет
өсірді. Оның ... ... ... 2006 ... 1-ші ... ... РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын 7%-дан 7,5%-ға ... ... рет ... ... ... 1 шілдеде 8%-ға өсіру негізінде қолға
алынды.
Қазақстан Республикасының заңдарымен реттеліп отыратын елдегi ... ... ... ... ақша ... ... Қазақстан Республикасында ақша жүйесi 1993 жылы ... ... және 1995 жылы 30 ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасы Президентiнiң Заң күшi бар
Жарлығы ... ... ... ... ... жылдар ішінде үлкен
жетістіктерге жетіп отыр. Бұл заңдар ақша ... ... және ... ... онда ... ... ақша бiрлiгi, ақша
белгiлерiнiң эмиссиясы, ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және реттеу тәртiптерi іске асырылып отыр.
1993 жылы ұлттық валютамыз теңгенi айналысқа шығарып, экономикада
жаппай етек ... ... ... бердiк. Ұлттық валютаның тиiмдi жолға
түскенiн және ұлттық экономика дамуына тиiмдi жол ашып ... ... Ал 1999 жылы ... ... ... және ... валюталық
қатынастарды еркiн айналымға және қалқымалы айырбасқа жiбердiк. Бүгiнгi
таңда ұлттық валютамыз ... ... ... тұрақты экономикалық
өсуiне даңғыл жол ашуда. Оған себеп болып ... ҚР ... ... ... ... ... ... келген ақша-несие саясатының
құралдары болып табылады. Бұл саясатты іске ... ... банк ... ... ... ... мемлекеттік қаржы жүйелерімен біреге отырып
анықтайды. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... даму деңгейіне қарай ол 2002 жылға
дейін банк ... ... ... несиелеуді дамытуға, яғни қайта
қаржыландыру пайыз қойылымын кеміту болса, ал 2002 жылдан бастап ұлттық
экономикада ақша ... және ... ... ... ... өсіп
кетуіне байланысты алдағы үш жылға ... ... ... ... яғни ... ... саясатына өте
бастады. Бұл саясаттың басты қолға алатын объектісі ұлттық ақша бірлігінің
тұрақтылығын және ... ... ... ... ... ету ... Осы ақша ... реттеудегі ақша-несие саясатының алдын ... ... ... ... ... ... ... асырды және ол бағдарлама бүгінде өзінің нәтижесін көрсетуде.
Банк жүйесiн реформалау және ақша ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбiрiмен өзгерттi. Осыған байланысты 1992 – 1993 ж.ж. ... ... ... ... ... саясаттың орнына
Республикамызда қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және ... ... ... ... Ұлттық банктің ақша
жүйесіндегі негізгі ... ... ... ... ... болып
отыр.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ... ақша ... ... ... анықтау тәртiбiн
белгiлейдi. Қолма-қол ... ... ... банк ... ... ... ... жүзеге асады. Сондай-ақ бүгінде Ұлттық банк шетел
валюталарын сатып алуда монополист болып ... ... ақша ... ... ... ... реттеп отырады.
Ұлттық банктің эмиссиясы – Қазақстан ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Ол
қолма-қол ақшасыз түрiнде де болуы мүмкiн. ... ... ... ел ... үшін ... ... отыр, себебі ол
айналыстағы ... ақша ... ... ... бір ... ... ... ақшалардың бірнеше түрі ғана дамып отыр. Ендігі жерде
мемлекеттің және Ұлттық банктің ... ... ... бірі ... ... ... ақшаларын талдап, олардың ұлттық экономикаға
сай келетін түрлерін Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Қолма-қол ақша түрiндегi эмиссия – ... мен ... ... ... сиапттайды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы Ұлттық банк арқылы тiкелей
реттелмейдi, бiрақ оның мөлшерi инфляция деңгейiне әсер етедi және ... ... үшiн ... мәнi бар. ... ақша ... ... ұзақ ... депозиттердiң және ұзақ мерзiмдi
инвестициялық ... ... ... ... бұл тек қана жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген ... ... ... ... ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша жынындағы қолма-қол ақша үлесiнiң өсуiмен,
ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... валютасын сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бұл 2006 жылы 15 ... ... (яғни 1993 жылғы ... ... ... ... ... елде айналымға жаңа теңгелердің
енгізілуі болып табылады. Бұл жаңа теңгелердің ... шығу ... ... ... ... ... ақша ... болуы есебінен деп түсінсек болады. Жаңа ақшалар айналымға толық
шығып болғанша, яғни 2007 ... 15 ... ... ескі және ... ... ... ... теңгелерде негізінен елдің, ұлттың ... мен ... ... орын ... Ақшаның формалары да ескі ақшаларға ... ... ... ... ... бұл жаңа ... ... ҚР-ның ақша реформаларын тиімді жолмен жүргізіп келе жатқандығының
бір көрінісін көрсетеді.
2.3 Қазіргі ... ақша ... ... ... ... ... ... биылғы және алдағы 2007-2010
жылдарға арналған негізгі ... ... ... ... ... ... тұру болып табылады. Ұлттық банк инфляция
таргеттеудегі көрсеткіштері: 2007 жылы 7,0%-9,0%-дан, 2008 жылы ... және 2009 жылы ... ... ... экономика дамуының тұрақты жылдары, яғни 2006 жылы инфляция
мөлшерленген 6-7% шамадан нақты деңгейі 8,4% ... орын ... ... 1,5%-ға артық орын алса, ал ... ... орын ... 2007 жылы ... ... межелеген 7-9% шамадан асып кетіп,
оның жалпы шамасы 15% ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының биылғы 2008 жылғы инфляция
деңгейі жылдың 9 ... ... ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанның банк iсi өзiнiң қызмет аясын едәуiр кеңiттi
және банк қызметтерi ... ... ... кең банк қызметтерiн
көрсетедi, ... ... ... тұтынушыларға ықтимал клиенттерге
бағыттайды.
2007 жылдың тоғызыншы ... ... ... кең ... орын
алуы негізінен экономиканың келесі салаларында орын алды: астық өнімдері,
яғни астыққа деген шетелдік ... ... ... сұранысы, нан және
жалпы тағам өнімдерінің қымбаттауы, ... ... өсіп ... елде ... және газ бағасы тарифтерінің күрт өсуі, осының
салдарынан барлық өндірістердің ... ... ... ... пен
өнеркәсіп бағалары өсуде. Мысалы, осы уақытта елімізде нан бағасы 30-35
теңгеден 55-65 теңгеге ... өсіп ... яғни ... ... ал ... 6-7 теңге шамасынан 9-10 теңге аралығына ... ... ... ... ... оның ... ... 93 маркалысы 77 теңгеден
қазіргі уақытта 86-89 теңге аралығына дейін өсті.
2007-2010 ... ... ... ... ... негізгі
көрсеткіштерінің болжамы келесі 3-ші кестеде көрініс тапқан. /14/
Кесте 2- 2007-2010 жылдарға арналған ақша-несие саясатының көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... ... % |9-10 |5-7 |4-6 |4-6 ... (ТБИ) ... % |9-10 |6-8 |5-7 |5-7 ... ... ... % |9,0 |7-8 |7 |6,5 ... ... ... |4852 |5156 |5679 |6438 ... АҚШ ... | | | | ... % |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... ... млрд ... |312 |411 |495 |574 ... % |50 |31,6 |20,3 |16,1 ... массасы млрд теңге |1026 |1325 |1607 |1898 ... % |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... ... ... |780 |972 |1183 |1407 ... млрд ... | | | | ... % |29,4 |24,6 |21,7 |18,1 ... ... ... |940 |1225 |1520 |1844 ... ... | | | | ... % |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... ... |10-11 |9-10,5 |8-9,5 |7-9 ... ... бойынша | | | | ... ... ... % | | | | ... тұлғаларға берілген |14,5 |12-13,5 |11-13 |10-12 ... ... ... орташа| | | | ... ... % | | | | ... 2008 жылғы инфляцияның одан да әрі үдей түсуіне ең
біріншіден бүкіл ... ... ... ... ... Осы ... дағдарыстан бүгінгі таңда әлемнің барлық елдерінде экономиканың
дағдарысқа ұшырауы, тұрақсыздықтың орын алуы және ірі ... ... ... ... ... орын ... ... жою және ақша айналысын тұрақтандыруға арналған
шаралар қолдану үстiнде. Инфляцияға қарсы саясаттар ... ... ... ... ... ... асып отыр. Инфляция тiкелей реттеу
табыстар ... ... ... ... Ол ... ... мен бағалардың
өсу нысаналарын белгiлеу негiзiнде көрiнiс тауып ... Ал ... ... ... ... ... ... басымырақ деп те айтсақ ... iске асып ... ... ... ... ... және фискалдық саясаттың “дефляциялық” шаралары жатады.
ҚР-ғы 2000-2008 жылдардағы инфляцияның жылдық ... ... көре ... | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | ... 3 – ... 2000-2008 жылдар аралығындағы инфляцияның деңейi
Қазақстанда барлық банктердiң 75% Алматы ... ... ... осы қалада барынша шоғырланған. Қазiргi ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасын
iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары жүзеге асырылуда.
Соңғы жылдары банктер құрамына ... ... ... зейнетақы активтерiн басқару жөнiндегi компаниялар, сондай-ақ
өнеркәсiптiк, ... және ... да ... ... ... ... ... бөлiгi болып қалуда. Осыған банк қадағалауы, атап
айтқанда, ... ... ... жаңа ... және ... ... ... негiз болды.
Банк қызметiн реттеу жеке банк те, сондай-ақ бiрiктiрiлген негiзде де,
яғни, банк тобы қатысында да жүзеге асырылады. Қайсы бiр тұлғаның осы ... ... ... шешiм қабылдауына оның ықпал ету мүмкiндiгi ... ... Банк ... ... ... ... ... қызметiндегi тәуекелдердi басқару ... ... ... келгенде, елiмiзде ұлттық деңгейде ақша реформасы 1993 жылы
15 қарашадан бастап “ұлттық валютамыз теңгенiң” айналысқа енгiзiлген ... ... ... ... ... теңгемiз халықаралық экономикада ашық
айналысқа шығып, елiмiзде жүргiзiлiп ... ... ... ... ... ... үлгердi. Оған дәлел ретiнде бүгiнде елiмiз ТМД елдерi iшiнде
елдiң қаржы секторы ең ... ... және ... қызмет етiп отырған сала
болып табылады. Сондықтан еліміздің қаржы секторы және Ұлттық Банк ұсынысы
бойынша бәрімізге белгілі 2006 жылы 15 ... яғни ... ... ... ... ... орай айналысқа жаңа теңгелердің енгізілуі
еліміздің ақша ... одан әрі ... келе ... ... ... Бұл жаңа ... ... атап өткендей, әлемдік стандарттарға ... ... ақша ... – бұл ... ... ... және ұлттық
заңдылықтармен бекiтiлген ақша ... ... ... ... Ақша ... ... қалыптасуы негізінде оның негізгі типтері
мен бақылауға алатын элементтері қалыптасқан. Қазақстан ... ... ... 1995 жылы ... ... Ұлттық банкі
туралы» заңы шыққан күннен бастап іске асып, өз қызметтерін ... Ол ең ... ... ақша ... ... оның айналысын
реттеу, 1999 жылғы теңгені еркін қалқымалы айырбасқа жіберу және Ұлттық
банктің ... ... ақша ... ... саясаттарының дамыған елдер
стандарттарына өтуімен байланысты.
1993 ақша реформасы Қазақстан Республикасы үшін ... өте ... ... Осы ... ... ... ... Республикасы өзінің
толық егемендігіне, экономикалық-қаржылық тәуелсіздігіне қол жеткізді.
Бүгінгі ... ... ... және ... жүйесі жан-жақты дамып, өздерінің
даму реформаларын одан ары ... ... Оны ... ... екінші
деңгейлі банктердің және қаржылық есептемелердің соңғы жылдары ... ... ... ... өте бастауын көре аламыз.
Соңғы жылдары елiмiзде жүргiзiлген экономикалық реформалардың және
тиiмдi қаржылық, экономикалық саясаттардың ... ... ... ... ... тұрақтанып, ұлттық экономиканың тұрақты дамуына,
ел ... ... ... өсуiне, экономикада активтi
кәсiпкерлердiң көбеюiне және ... ... ... ... үлесiн қосып отыр.
Осыған байланысты еліміз 2003-2006 жылдарға Ұлттық банк ... ... ... ... үкіметі ұлттық экономиканы шикізаттық
экономикадан алып шығатын ... ... ... ... ... отырғандай ұлттық экономиканың жан-жақты дамуының
негізі бастамасы сонау 1992-1993 жылдардан басталған ақша ... ... ... ... ... ... уақыттағы басты
өзгеріс бұл 2006 жылы 15 ... ... ... 1993 ... ... ... айналымға шыққан күні) елде айналымға жаңа теңгелердің
енгізілуі болып табылады. Бұл жаңа теңгелердің айналымға шығу ... ... ... ... ... ақша стандарттарына
сәйкес болуы есебінен деп түсінсек болады. Жаңа ақшалар айналымға толық
шығып болғанша, яғни 2007 ... 15 ... ... ескі және ... ... айналымда болды.
Жаңа теңгелерде негізінен елдің, ... ... мен ... ... орын ... ... формалары да ескі ақшаларға қарағанда
әлемдік стандарттарға сәйкес өзгертілген. Жалпы бұл жаңа теңгенің айналымға
шығуы ҚР-ның ақша ... ... ... ... келе ... ... көрсетеді.
Елімізде жүргізілген ақша-несиелік реттеу ... ... ... ... ... ... келесідей жетістіктерге жетіп
отырғандығы бәрімізге белгілі:
• Елде жекешелендіру реформаларына байланысты оларға ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпкерлік сала
дамуда;
• Ұшқыр инфляцияға айналған валютаның құнссыздануына тосқауыл қойды,
яғни бүгінгі таңда ... ... ... деп ... ... ... валютаның еркін қалқымалы айырбас бағамына көшуі және ... ... ... ... пен ұсыныстың негізінде қалыптасуда.
• Еліміздің қаржы секторы рынок талаптарына сай ... ... ... ... ... әлемдік стандарттар бойынша қызмет етуге өте
бастады.
Сонымен Қазақстан экономикасының тиімді дамуы үшін ... ... ... және ... ... ... ... құралдарын тиімді жүргізу арқылы тұрақты және ... ... бет ... ... Ол үшін біз қаржыгерлер қазірден
бастап ... ... ... ... ... қызмет етуін
және ұлттық экономикаға қандай әсерлерінің барлығын ... ... ... ... ... “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi ... // ... ... ақша ... ... ... Заңы // 13.12.1996.
3. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша ... және ...... ... 2004 ж. – 248 бет.
4. Баян Көшенова , Оқу құралы / ... ... ... ... - ... ... 2000ж.
5. «Ақша, несие, банктер» ... / Ғ.С. ...... 2001ж. - 466 ... «О ... ... и ... базе»//(Национальный Банк РК
Пресс-релиз №33 от 17 октября 2008 года) Банки Казахстан,2008г.№10.
65стр
7. ... О ... ... и ... ... // ... ... №9, - 2007 г. 41-44 стр.
8. Сайденов А.Г. «О перспективах ... ... ... ... ... ... ... Банка» // Банки
Қазахстана, №10, - 2006 г. 2-4 стр.
9. ... – 2030 ... ... дамуының жаңа кезеңінде» //
Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы. – Астана, 28 ақпан, 2007 ... Н. Ә. ... ... ... ... барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясы» ... ... 2006 жыл, 1 ... «О ... ... на ... рынке» // Банки Казахстана, №9, -
2009 г. 3-8 ... ... ... ақша ... ... ... реттеу
жөнiндегi валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы, Экономика сериясы №1,
- 2008 ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
Ақша реформасы15 бет
Ақша реформасы жайлы мәлімет15 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
Ақша реформасын жүргізу қажеттілігі мен мәні32 бет
Ақша реформасын жүргізудің қажеттілігі мен маңыздылығы29 бет
Ақша реформасының маңыздылығы22 бет
Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасының экономикалық мазмұны мен нәтижелері18 бет
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь