Үш байлық

I Кіріспе
II Негізгі бөлім
2.1. Үш байлық
2.2. Денсаулық . баға жетпес асыл дүние
2.3. Екінші байлық .ақ жаулық
2.4. Ас . адамның арқауы
III Қорытынды
IV Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Валеология жөніндегі сіздердің назарларыңызға ұсынылып отырған зерттемелік сабақтарға арналған жинақ медицинаның осы бір жаңа әрі қарқынды дамып келе жатқан саласындағы тұңғыш оқу-әдістемелік құрал. Валеология — дені сау адамның саулығын одан әрі сақтау мәсе-лелеріне арналған ғылым. Бұрын ауырған адамның сол қалпын сақтап, саулығын жетілдіру, нығайту жолдарын к.арастырады, яғни, аурулардың алдын алатын алғашқы амалдары хақындағы мағлұматтар катарын зерделейді. Түрғындарды сауықтыру маңыздылығы мемлекеттік деңгейде мойындалды және республика халқына арналған Президент Н. Ә. Назарбаевтың жолдауындада ерекше атап көрсетілген болатын.
Біздің қоғамымызда әлі күнге дейін «дені саудың -жаны сау» деген қағиданың қалыптаспағанын; өкінішке орай, атап өту керек те шығар. Жұрттың басым көпшілігі ауру шымбайға батып, дәрігерге жүгінгенде ғана өз денсаулығы туралы ойлай бастайды. Мұның дәрігерлерге де көп жағдайда қатысы бар, себебі дәрігер өз міндетін ауру адамды қарап, тексеру деп түсінеді. Түрғындар денсаулығын қорғауға жан-жақты мүдделі болу үшін отбасы дәрігерлерін дайындауды қолға алу, соны дамытуға көңіл бөлу керек деп есептейміз.
Жинақта болашақ дәрігерлерді кең ауқымды профилактикалық қызметке дайындаудың теориялық және қолданбалы мәселелері жүйелі, дәйекті түрде қарастырылады. Салауатты өмір салтының үғымы анықталынады. Аурудың пайда болу себептеріне және тұрғындар өлімінің деңгейін төмендету мәселелеріне үлкен мән береді. Қатер факторларының сипаттамасы талданады. Жеке бас гигиенасы- аурудың алдын алатын факторлар ретінде баяндалады.
1. Ж.Ж. Жақанбаев – Валеология, Алматы-2003

2. Х.Қ. Сәтбаева, Ж.Б. Нілдібаева – Валеология (Оқу-әдістемелік құрал), Àëìàòû, “Ғылым” 1999
        
        Мазмұны
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
2.1. Үш байлық
2.2. Денсаулық - баға жетпес асыл дүние
2.3. Екінші ... –ақ ... Ас – ... ... Қорытынды
IV Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ.
Валеология жөніндегі сіздердің назарларыңызға ... ... ... ... жинақ медицинаның осы бір жаңа әрі қарқынды
дамып келе жатқан саласындағы тұңғыш оқу-әдістемелік құрал. Валеология ... сау ... ... одан әрі ... ... ... ғылым.
Бұрын ауырған адамның сол қалпын сақтап, саулығын ... ... ... ... ... ... ... алғашқы амалдары
хақындағы мағлұматтар катарын зерделейді. Түрғындарды ... ... ... ... және ... ... арналған Президент
Н. Ә. Назарбаевтың жолдауындада ерекше атап көрсетілген болатын.
Біздің ... әлі ... ... ... ... ... сау» ... қалыптаспағанын; өкінішке орай, атап өту керек те шығар. Жұрттың
басым көпшілігі ауру шымбайға батып, ... ... ғана ... ... ... ... ... дәрігерлерге де көп жағдайда қатысы
бар, себебі дәрігер өз міндетін ауру адамды ... ... деп ... денсаулығын қорғауға жан-жақты мүдделі болу үшін ... ... ... алу, соны дамытуға көңіл бөлу керек деп
есептейміз.
Жинақта болашақ дәрігерлерді кең ... ... ... ... және ... ... ... дәйекті түрде
қарастырылады. Салауатты өмір салтының үғымы анықталынады. Аурудың ... ... және ... ... ... ... мәселелеріне
үлкен мән береді. Қатер ... ... ... Жеке бас
гигиенасы- аурудың алдын алатын факторлар ретінде баяндалады.
Авторлардың пайымдауынша, дәрігерлерді дайындау үрдісінде ... адам ... ... ... ... ... ... өзгерістерді болжай білуге, болашақта
туындайтын қатер туралы ... ... ... ... ... жететіндей
етіп оқыту керек секілді.
Алайда, ең бастысы, дәрігерді «Салауатты өмір салтына» қалай үйрету туралы
біліммен ... ... оған ... ... ... ... мен балалар ерекшеліктерін есепке ала ... ... ... ... ... ... беруге тура келеді.
Оқу-әдістемелік қүралда ҚазММУ-ның «қалыпты физиология» кафедрасында-
валеологияны оқытудың төрт жылдық тәжірибесі және 1994 ... ... ... ... ... ... мен Денсаулық сақтау комитетінің
қамқорлығы аясында өткерілген ... осы ... ... ... ... қарарлары ескерілген.Бұл әдістемелік
нұсқау тек студенттерге ғана ... ... ... ... ... ... бәріне пайдалы болар деп үміттенеміз.
Денсаулық үшін өмірдің бір бөлімін де қиюға болады.
Денсаулықсыз өмір қызықсыз әлем деп есептеймін
М.Монтень
Үш ... ... өте көп ... ... ішкі және ... ... ... әркімнің өзінің және әлеуметтің, мемлекеттің денсаулығына
деген кемел, ұтымды да, тиімді ... ... ... ... ... ... жинақталатыны жөнінде казақ
халқында бейнелі көркем анықтама бар:
«Бірінші байлық — ... ... — ақ ... ... — он саулық»
яғни айткднда, «бірінші байлық — денсаулык, екінші байлық — ана ... ... ... ... әйел ... ... ... және
отбасы амандығының символы ретінде басына ақ орамал тартатын болған);
үшінші байлық —үй ... ... ... ... сүт ... сауын малдар.
Жер шары халықтарын әлеуметтік-гигиеналық тексеріске алу нәтижесінде
жинақталған көп ... ... ... ДДСҮ ... ... ... ... қорытындылар жасады: «Түрғындар денсаулығының қалпы
49-53% шамасында, өмір сүру салтына байланысты, бір ... ... ... ... ... ... 17-20% шамадан тыс ортаға
(айтқандайын, жыл ... бұл ... ... экологиялық жағдайсыздықтардың
асқынуынан кең етек алып келе жатыр), 18-22% түқым ... ... жеке бас ... және т. б., ... тек 8- 10% ... жүйелерінің қызмет жұмысына байланысты».
Сонымен, денсаулық көп факторларға: мәсіл-тұқым, әлеуметтік-экономикалық,
табиғи орта жағдайлары, денсаулық жүйесінің даму деңгейі, ... ... ... ... көзқарасына байланысты болады.
Денсаулық - баға жетпес асыл дүние.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҮ) анықтамасы бойынша, ... ... ... не ... ... кемістіктің жоқтығы ғана
емес, ол табиғи (физикалық), рухани және әлеуметтік толық аман-есендік.
Академик В. П. ... жеке бас ... ... ... ... ... ... дегеніміз, организмнің ұзақ өмір сүру барысында
биологиялық және психикалық ... мен ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне сәйкес дені сау
ұрпақ жалғастыру қабілетінің сақталуы мен ... ... ... ... және ... ... ... саулық дегеніміз адам организмінде функциялардың ... ... ... ... ... ... орта әсерлеріне
бейімделу қасиеттерінің жоғары дәрежелі жағдайда болуы.
Психикалық саулық- ауруды болдырмау, қайтсе де одан арылу ... ... ... ... ... адамның әлеуметтік белсенділігінің, яғни жеке адамның
айналадағы өмірмен біте қайнау дәрежесі.
Денсаулық, қалып (норма) деген ұғымдар бір-біріне ... ... дені ... ... ... бірдей тұрақты (стандарт) ... ... ... ... көрсеткіштері. Денсаулық жағдайын ... ... ... жеке ... алып ... ... ... қалып көрсеткішін анықтау үшін белгілі көрсеткіштің ... адам ... ... ... есептеліп шығарылады. Әрбір топта
табылған орташа көрсеткішті қалып ... ... етіп ... ... та ... ... адамдардың көрсеткіштерінің бір-бірінен айырмашылығы әжептәуір
болуы мүмкін. Өйткені, олардың жыныстық, кәсіптік, тұрған ... ... т. б. ... ... ... ... анықтағанда,
айтылған айырмашылықтарды да еске алған жөн. Осыған орай «калып» деген ұғым
«денсаулық» ... ұғым ... әр ... жеке басына ғана ... ... ... ... ... жалпы мәдениеттің төмендігі,
денсаулықты сақтау, салауатты өмір сүрудің негізін құрайтын санитарлық-
гигиена ... ... ... жете білмеуі, гиподинамия (қимыл
жеткіліксіздігі), дене ... ... көп ... тиімсіз және
жөнсіз тамақтану, қоршаған айналаның (ауаның, жердің, судың) ... ... ... үйде және ... күйзеліс (стресс) тудыратын
жағдайлардың болуы, залалды ... ... ... ... ... ... қолдану т. б.) жатады. Ас тұзын, артық ... ... ... бір ... ... ... Кардиология институты Ұйғыр
ауданы тұрғындарының арасында гипертония ауруының жиі ... ... ... ... бар көптеген тағамдарды жиі қолданудың өзі де диабет ауруына
жиі шалдықтыратыны да ... ... ... ... ... медицинада
сахарализм деген термин бар.
Валеология әдістері осы күнге дейін толық жөнге келтірілмеген. Әлі ... ... ... етеді. Әдістер әркімнің жеке бас ... ... ... анықтайтын және ешбір шек келтірмейтін сапалы,
көпшілік қолдана алатын болуы денсаулықтың әлін (қорын) ... ... ... қажет. Бүкіл жер жүзінде халық денсаулығының күрт ... ... ... ... ... ... ... және кең ғылымның (валеологияның) қалыптасуына себепкер болды
және қай жастағы болмасын ... ... ... ... білу
қажеттігін тудырды. Валеология көптеген ... ... ... ... т. б. ... ... ... әдістемеде көпке мәлім көпшілік ... ... ... ... факторларын (ҚФ) анықтау үшін ... ... ... ... ... іс ... ... танылған тәсіддер
қолданылады (Р. Т. Оганов, А. Н. Бритов, ... ... (АГ). 5-10 ... ... оң ... ... отырған қалыпты - 2 мм сынап бағанасы дәлдігіне дейін өлшенеді, 2
өлшем нәтижелеріне орай артериялық ... орта ... ... ... ... бұл ... ... бағдар болып есептелінеді.
Диастолалық қысымы сынап бағанасы бойынша- 90 мм мәніне жетсе, онда кәдімгі
қалыпты болғаны, егер де ... ... ... ... 90-94 мм ... ... қысымының көтерілер шекарасына жеткені, артериялық
гипертония сонымен, егер 95 мм с. ... ... ... онда артериялық
гипертония болғаны, сынап бағанасы бойынша мәні- 95-104 мм ... ... I ... ... сынап ба-ғанасы бойынша мәні-
104-114 мм межені көрсетсе, АГ-ның- II сатысы, ал ... ... ... -115 мм, одан да ... ... ... III сатысы болғаны.
Артериялық қысымның көтерілуі ... ... ... ... ... ... ... тексеру алдында кдбылданған болса, бұдан
бұрын артериялық қысымның көтерілгендігі қазіргі анықталған ... ... ... ... ... ... бірге
тексерілген адам диспансерлік есепте бар ма, жоқ па және ... ... ... ... қандай амал-шара қолданып жүр. Міне, осының бәрі
анықталынады.
Дененің артық салмағы (ДАС). Дененін артық ... білу ... ... ... (бой- 0,5 см ... ... дене
салмағы- 0,5 кг дәлдікке дейін). Кетле индексі өлшемінен асып тұрғанда ғана
дененің артық салмағы ... ... ... ... ол ... фактор
болып саналады. Тұқым қуалайтын салмақ (ТС). Ата-аналарына немесе қаны
бір туысқандарындағы ... ... ... ... ... ... қатар олардың асқынған түрлері болса. Темекі шегу- тәулік
бойына, тіпті бір ғана сигара шегілетін болса да ... ... ... ... ішу — тексерілер адам айына бір рет қана арақ ішетінін
айтса да, бұл тұста қатер ... ... ... жиі ... ... 2 рет, ... 2-3 рет пе, ... сирегіректеу, айына- 1 рет, бұдан да кем өлшем
екендігі, содан былай анықтала басталынады.
Денсаулығыңызда болар ... ... ... ... ... ... Бұл өзі ... гигиенаның басты тақырыбы, оның
зерттемелері, әр адам ... ... орай ... ... ... саралауға негізделген. Мейлінше ғұмыр ұзақтығын болжау қажет
болған тұста, ол болашақ өмірлін орта ... ... Әр адам ... ұзақтығының бар болжамы 5 жылдық шамада.
Денсаулық болжамының негізгі қағидалары:
1. Денсаулықты болжау мүмкіндігі.
2. Субъективтік және ... ... ... ... ... жасағанда денсаулыққа әсер ететін факторлар қатарын тысқары
және ішкі деп ... ... ... ... ... тек ... бағытына байланысты. Осы ішкі факторларға сүйене отырып,
организмнің дамуы кезеңдеріне ... ... ... ... болады.
Ең алғаш болжам- «тууға дейінгі болжам». Тек туралы генетикалық кеңестер
және тек ... ... ... ... ... ... ... фенотипіне негізделген, туар ... ... ... ... ... дейін, тіпті, ұрық бітер
сәтке дейін де ... ... ... Тек ... ... және
конструкциялық табиғи ерекшеліктерді білудің өзі-ақ ересектерде белгілі бір
ішкі аурулардың ... ... ... ішкі ... ... мағлүматтар
бере алады.
Денсаулық болжамының түбегейлі мақсаты- саулыктағы нашар, ... ... ... ... ... ... келтіретін қауіп-
қатерлердің алдын алып, олардың көзін жою. ... бір ... ... ретінде көбіне мына тысқары факторлар қатары келтіріледі:
а) экологиялық факторлар,
б) тамақтанудың физиологиялық мөлшер ... ... ... ... ... ... кесірі- бұл әсіресе организмде тағы бір-
әмбебапты фактор гипокинезияның әсерінен накты көрінісін табады,
г) сезім жан күйзелісі,
д) ... ... ... темекі шегу, араққа, есірткі заттарға
үйірсектік.
Тіпті дене ... ... ... өзі- 5 кг ... семіздікті былай
алып қойғанда, міндетті түрде зат алмасу үрдісінің бұзылуына әкеліп соғады,
әсіресе липопротеидтердің алмасуын- атеросклероз қатерінің және ... ... ... ... ... ... ... семіздіктің тигізер кесірі организмде тағы бір
«әмбебапты» фактордың ... ... ... ... ... ... ... Сананың сан қилы сарсаңы
жан күйзелісі сияқты ... ... ... ... ... Осы
соңғының бөлек өзіндік маңызы да бар. Темекі шегушілердің арасында жүрек
тамырлары жүйесі аурулары 3,3 есе жиі, ... және он екі елі ... ... ... ... қарағанда 1,5 есе жиі кездеседі.
Темекі тарту қатердің ерекше емес факторы ... ... шегу ісі ... ... ... де ... жүр. Өлім көрсеткішінің деңгейі жас
кезінен бастап, шылым ... ... ... ... темекіні аузына
алмағандарға қарағанда, көп жоғары. Темекі шегу дағдысының бойға ... оны ... ала ... жас ... ... ... екендігі
анықталады. Неғүрлым жастар темекіге ерте бой ұрса, ... ... ... ... бас ... ... ... бар. Сауал қойған
жастардың көбі темекінің зардабы мол салдары туралы мағлұматтан бейхабар.
Келесі «әмбебапты» ... бар ... ... ... ішімдік
есептелінеді. Сана дерті, қан қысымының көтерілуінен ... ... ... емес өкпе ... ... ... жұқпалы жыныс
аурулары, туберкулез- ішімдікке үйірсек ... ... ... қарағанда, 2-2,5 есе көп кездеседі.
Денсаулық - зор байлық" дейді қазақ. ... ... ... ... мен ... ... бағыттары мемлекеттік,әлеуметтік,
экономикалық (нарықтық экономика -макроэкономика), ... ... ... ... ... ... пен тұрмыс жағдайын
жақсарта беру, аурулардың ... алу. ... дене және ... ... жан-
жақты дами беруіне қолайлы жағдайлар туғызу, халыққа тегін, жалпыға бірдей,
жоғары дәрежедегі мамндандырылған ... ... ... ... ... ... егеменді мемлекетіміздің аса маңызды міндеттерінің
бірі. Бұл туралы біздің ата ... ... кең ... ... ... жеткілікті. Сонымен 2002 жылы- денсаулық
жылы деп атаудың өзі нені аңғартады.
Елімізде денсаулық ... ... ... сақтау министрлігі
айналысады. Облыстарда, аудандарда денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... өте нашарлап кетті. Оның ең
басты себептерінің бірі ... ... ... ... ... басқа мемлекеттермен салыстырғанда, өте нашарлап кетті.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жағдайда тегін көрсетіледі. Мемлекеттік
бюджеттен арнаулы ... ... ... отырады. Балалар дәрігерлік көмекті
балалар ауруханасы мен емханалардан тегін алады, ал 3 жасқа дейінгі ... ... ... ... ... дегеніміз — ағзаның
айналаны қоршаған сыртқы орта факторларына бейімделуі. Айналаны қоршаған
сыртқы орта ... ... ... ... ... ол ... ... денсаулықтың бірнеше түрі бар екені белгілі болды.
Олар:
1. Физикалық денсаулық- ағза жүйесі мен органдардың өсу ... ... ... және ... ... қалайды. Олар ағзаның
бейімделу реакциясын ... ... ... денсаулық- ол адам ағзасы мен органдарының арасындағы
биологиялық жағдайы. Оның негізін ағзаның жеке басының ... ... ... ... ... ол адамның психикалық сферасының ... ... ... реакцияларды жасау, адам өмірінің мақсатын
болжау, мұның бәрі биологиялық жене әлеуметтік қажеттіліктен туындайды.
Ағзасында функциялардың өздігінен реттелуі, ... ... ... ... ... ... ... орта факторларының
әсерлеріне бейімделу ... ... ... ... ... ... ... - ол адамдардың информацияны қабылдау
қабілеттілігі мен мотивациялық іс-әрекетінің арасындағы ... ... Оның ... ... ... икдивидтердің
қоғамдағы орны мен оның мотивті түрде орнығуын баяндайды. Ол адамның көңіл-
күйін анықтайды. ... ... ... ... адамдардың жомарттылығын,
сүйіспеншілігін және жан дүниесінің сұлулығын көрсетеді.
Физикалық, соматикалық, психикалық және рухани денсаулықтардың өздерінің
жинақталған көрсеткіштері мен ... ... ... ... және физикалық денсаулықтың критерийі мен « бәрін өзім
жасай аламын» деп көрсететін критерий;
II. ... ... ...... ... ... ... тауып аламын»;
III. Рухани денсаулықтың негізгі критерийі – «мен өзім ... ... ... ... ... Адам ағзаларында арнаулы (иммунды) және арнаулы емес ... ... ... ... және оны бұзатын факторларға денсаулықтың қарсы
тұра алатындығы;
2) ... өсуі мен ... ... ... қор ... ... жиналған және функционалды
жағдайын ... ... ... ... ... ... ... немесе бір
ауруларға сәйкес денсаулықтың болмауы және денсаулық деңгейі;
5) Моральді еріктің деңгейі және ... ... ... неге байланысты болады деген ... ... ... ... ... 100 ... етіп ... оның
20 пайызы тектік факторларға, 20 пайызы айналаны қоршаған сыртқы ... ... ... әсеріне,
10 пайызы - денсаулық сақтау жүйелерінің әлсіздігіне байланысты
болатыны анықталып отыр. ... ... ... ... ... қызмет
жасайтын болса, және дәрі-дәрмектер ... ... онда ... арта ... ... Неше ... ... дерттерге адам ағзасы
қарсы тұра алады. Өйткені адам ағзасы табиғаттың өзі ерекше түрде жаратқан
құбылысы. ... 50 ... ... ... ... ... ... медицина және биология ... ... ... ... ... ... олардың ішінде жас ... ... ... байқалып отыр. Олар: ішімдік ішу, ... ... және ... ... ... немесе денелеріне жағумен
әуестену. Қандайда болмасын, олар адам өмірін өте қысқартып жіберетіні
сөзсіз.
Екінші байлық –ақ ... ... ... ақ ... ... ол әйел адамдар.
Және оның екінші байлық болу себебі өте зор ... ... ... ... ... ... ... біріншіден- әйелдің денсау-лығы барша
адамзаттың болашағы, өйткені олар ана, тіпті болмаса бо-лашақ ана ... ... ... ... және әйел ... салдарынан кемтар және ау-ру балалардың көбеюіне әкеліп
отыр. Мысалы Атырауда перзентхана ... ... ала ... ... ... ... ... Өйткені бұл, сәбидің шашы мен
қасы, аяқ пен қол тырнақта-ры, құлақ қалқаны да тіптен ... ... ... ... де ... аузы ... балық аузына ұқсайды. Кірпігі
жоқтықтан көзі жұмылмайды. Сол ... ... ... жоғары
көтеріліп, көзі ашық жатады. Оның ішкі қүрылысында да кем ... ... ... бар, ... де ... ... акушер-гикекологы Л.Деминаның айтуына қарағанда, жас нәрестенің ата-
аналары ешқаңдай сырқатқа шалдықпаған және ... ... бір ... ... ... ... ... жаратылысы көңілге мұң ұялататын сәбидің
не себепті кемтар болып туылғанын ... ... ... емес. Мұндай
құбылыстың неде екенін анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... екі айда ақыл-есі дамымай, кемтарлық күйін
кешкен төрт сәби ... ... ... ата-аналары сәбилерін алудан
бас тартқан. Енді мына ... де ... ... ... Бұл ... бұзылуынан ба, әлде оның басқалай себебі бар ма? ... ... ... ... өзгерістердің қай-талануы ғалым-
дерігерлерді ойлатпауы керек-ақ! 1999 жылы әскерге ... ... 40,7 ... ... ... ... деп табылған.
Балалардың бойы өспей қалған. Ондай балалардың саны ... ... ... ... ... ... ... мөлшері 7,2
пайызды қүрайды.
Осы келтірілген ғьшыми деректер соңғы ... Орда ... ... ... ... ... ... Онда мүгедектер саны
басқа жерлерге қарағанда, өте көп. Әсіресе I және II ... ... ... ... ... 72,8 ... Мүгедектердің саны жыл өткен
сайын көбейіп келеді. Орда ... ... ... ... бар адамдар саны 60,6 пайыз, құлақ дерті 345 есе ... ... ... қояншық ауру-лары жеткілікті. Мұның бәрін жіпке тізгендей етіп
айта берсе ... ... тым ... ... ... ... ... баласының ең бір бағалы қасиеттерінің
бірі. Сондықтан да салауатты өмір сүру ... ... ... етіп
сақтауымыз керек.
Қазіргі заманның көз қарасы бойынша, салауатты өмір сүру ... ... ... ... ... ... Зиянды дағдыдан аулақ болу. Зиянды дағдыларға жататындар:
а) темекі шегу (тарту);
б) ішімділік, ішу (арақ, шарап, коньяк, сыра және ... ... ... ... ... ... апиын және
т.б.) еуестену;
г) токсикалык ... (үй ... ... улы ... таракандарға қарсы қолданылатын - дихлорофос, және т.б. улар;
2) оптималды қимыл жасамау ... ... ... ... ... ... шұғылданбау, шаңғы теппеу, суда жүзбеу, таза ауада дем
алмау және т.б.);
3) жүйелі түрде ... ... ... ... пайдалану,
биологялық белсенді заттары бар азық-түлікті жеп-ішу, қажетті азық-түлікті
шикілей жеу, ет жемеу ... ... ... шынықтыру, қыс айларында қар үстіне 1-2 минут жалаң ... ... суды ... ... қыс ... ... суларына шомылмау,
күнге қыздырыну. Күнге қызғанда бір ... ... ... керек. Өйткені
атмосфералық ауада қисапсыз көп радиоактивті элементтердің иондары ... күн ... ... тері ... ... ... ... аз мезгіл
күннің қуатын пайдалануға бола ма деген болжам бар, не болса да ... ... ... жөн. ... ... ... ... тұтып
қалатын аспандағы озон деп аталатын қабат тым ... ... ... 2-3 км. ... ... оның ... ... қалыңдығы 90-100 км
болған, Кейбір аймақтардың озон қабаты тесіліп кеткен. Тесіктердің диаметрі
бұрын 2-3 км болса, қазіргі ... оның ... 2000 км ... ... ... ... осы қағидалардан туындайды.
5) жеке бастың тазалығы тері, тіс, аяқ-қол, көз тазалықтары.
6) Оң эмоциялар ... ... ... көпшілігінде салауатты өмір сүру салты орындалып жатыр
деп айта алмаймыз. Неге десеңіз? Көптеген адамдар ... ... ... ... ... ... ... қүбылыс мектеп оқушыларының
арасынан да, азда болса кездесе береді. ... ... ... қыз ... айланысады. Қанша тартпаңыздар деп айтқанымызбен оларға әсер етпейді.
Тек, қарсылас ... ... ... ... ... Осы ... ... бір нақыл сөзі бар- "күл болмасаң, бүл бол", Егде адамдар
темекі шегеді, кейбіреулер Ішкілікпен айналысады, аз ... Суық ... ... олар білмейді. Суық су десе зәресі ұшады. Суық ... ... ... бәрі зиянды дағды.
Ас – адамның арқауы.
Тамақтану—өмірді, өсіп-өнуді, денсаулық пен адамның жұмысқа ... ... ... ... ... және ... орта ... біте
байланысқан. Тамақ көп құрамдас бөліктерден тұрады: белок, май, ... және ... ( ... ... натрий, йод, кобальт,
қалайы, және т. б.), ... ... ... ... ... ... ... қажетті заттар мен организмді
қамтамасыз ететін қуат, қимыл және тағы ... ... ... ... ... ... ұстайтын тағамдарды қол-дану). Ұтымды (тиімді)
тамақтанудың негізгі элементтері :
1. ... ... ... ... ... балансын сақтау.
2. Дүрыс тамақтанудың тәртібі.
3. Энергия балансын ... ... ... ... ... тамақтану— ол тамақтың қуат ... ... ... ... ... арақатынастары-ның
тұрақтылығын, қорытылуын және сіңірілуін, санитария және гигие-на ағынан
мінсіздігін ескертуді қажет етеді. ... ... ... ... анықтай
отырып, оның қабылданар мерзімін, үзақтығын, сан-дық шамасын, құрамын т. ... ... ... ... ... 80—100 г, оның ішінде 55 пайызы жануар белогы, ... ... ... ... дененің 1 кг салмағына , 1- 12 жастағы
балаларда бұл ... ... ... 1,5 г/кг дене ... әйел
екіқабат болғанда 3-4 г.- 1 кг дене салмағына болуы тиісті.
Май тәулігіне 80—100 г., оның ... 25-30 г. ... ... ... сары май, ... тоң май. ... ... гиподинамия май қорын
көбейтеді (дененің артық салмағын).
Көмірсу ... 400-500 г. ... оның ... крахмал- 70 па-
йыз, қант- 20 пайыз, пектин заттар- 3 пайыз, клетчатка – 2 ... ... ... ... қуатын есептеп шығару керек. Организм-де
энергиялық тепе-тендік ... ... ... яғни ... ... ... (тамақтың калориясы) организмнің энергиялық шығынына ... ... ... ... организмнен босайтын энергия 5 пайыздан
артық болмағаны ... ... ... үшін ... ... ... ... тәуліктік саны,
мөлшері, мерзімі ұдайы сақталғаны жөн. Тамақты мөлшерден ар-тық ... май ... ... дене салмағын жоғарылата-ды артық дене
салмағы ... ... есте ... ... Тағам мен денсаулық арасындағы байланысқа аурудың көпшілігі диабет, ... ... ... ... тіс ... ... ... ми соқпасы,
инсульт және семіру - дүрыс тамақтанбаудың әсерінен пайда болуы мүмкін.
2. ... ... ... ... орта ... әсеріне қарсы
тұрарлық қасиетін ұшқырлайтын маңызды жағдайлардың бірі.
3. Үйлестірілген ... ... ... ... рационында қалаулы өнімдерде қант, түз және май аз болуы керек.
5. Қалағаның сол қалыпты ой ... ... ... ... ... институтта жақсы оқуға дем беретін тиімді тамақ болсын.
6. Қалаған тағамымыз өзіміздің ... ... жыл ... қалпына сәйкес болсын.
Артық дене салмақ (АДС) — гипертония, қант ... ... ... ... ... тағы да басқа көптеген
аурулардың дамуына себепкер, қатерлі факторларының санына кіреді.
АДС — адам ... ... яғни дене ... тиіс ... асып
кеткенде байқалады. Шынайы дене салмағы мынандай проценттік ауыт-қу ... ... төрт ... ... ... - I деңгей;
30-49 пайыз - II деңгей;
50-100 пайыз- III деңгей;
100 пайыздан асса - ... ... дене ... ... денсаулық сақтаудың негізгі амалы!
Қалыпты салмақты сақтау үшін көптеген ... ... ... ... салмақты сақтаудың 7 принципі бар:
1. ... ... ... ... бір ... ... ... Рационда холестерин мен майы ілкілдеген заттар аз болуы ... Қант ... ... ... және ... бай өнімдерді орнымен ғана тұтыну қажет.
6. Жеміске, ... бай және ... ... ... ... рацион пайдалы.
7. Егер де арақ-шарапқа көңіліңіз түссе, иламалап қана тартынып ішіңіз.
Артық салмақтан арылу мен қалыпты салмақты ... екі ... ... амалы:- қимыл белсенділігін үдетіңіз; - майлы аздап тұтыныңыз; -
қант-кәмпитті аздап жеңіз; -шамадан ... ... ... ... ... ... баспалдақпен көтерілу пайдалы.
Екінші амалы:- жиірек су ішіңіз; - ... ... ... ... ... және қоректік қасиеті әуес еттілер тағам өнімдерін таңдаңыз;
- ... ... ... ... де ... тұзы аз ... асты әбден шайнап, ұнтақтап байыбыңызбен асықпай жеңіз;
- тағам көлемін де ... ... ... ... ... ... - қашанда таңертеңгі тамағыңыз толық бағалы (қуатты) ... ... ... жақсы ойда болыңыз. Өзіңізде бар жақсы қасиеттерді
есіңізге түсіріңіз;
- ... ... ... дене ... ... үшін ... ... жүр. Олар тамақтану тәртібін және қимыл белсенділігін дамытуға
бағытталады. Кейбіреулерін төменде келтіреміз.
1. Мал ... ... Ол үшін ... ... ... мал ... ет ... және семіз мал етін азайтыңыз; аптасына мал ... – 3-4 рет қүс ... ... етін ... ... көп ... қолдану. Тоқ болу үшін -көкөніс, крахмалы
бар өнімдерден дайындалған тағамды ... Қара нан, арпа нан, ... ... ... ... ... ... болады. Бірақ бұл
тағамдарды етсіз және майлы тұздықсыз жеңіз!
3. Қант мөлшерін азайтыңыз. Кәмпит, тәтті ... ... ... тағы да ... ... ... ... газдалған сусындарды өте
аз, шектеп қана қолданыңыз.
4. Қимыл белсенділігін көбейтіңіз! Ол үшін ... ... ... ... спорт ойындары, серуен туралы мәліметтерді жазып отырыңыз!
Көп жаяу жүріңіз! Шамасы 30 минөт, бұдан да көбірек, ... ... ... де ... ... ... шүғылданыңыз.
Қорытынды.
Мен осы жазған курстық жүмысымда халқымыздың денсаулық сақтаудағы асыл
нақылдарының біріне арналған. Оның мәні ... ...... ... – ақ ... ... – он саулық».
Жалпы қазақ халқы денсаулыққа өте көп көңіл бөлген Оған мынадай ... бола ... ...... ... – зор ... «Дені
саудың – жаны сау», «Денсаулықтың ... ... ... ... ... ... ... және тамақтанудың денсаулыққа әсері
зор болғандықтан «Ас – адамның арқауы», тағы басқада ... ... ... біз ... экономикалық, әлеуметтік және рухани байлығының
артуы үшін ... және ... ... ... ... ... ... Бұл мақсаттарды іске асырудағы біздің, стратегиямыз мынадай
құрамдас бөліктерден тұруы керек: Ауруды болдырмау және ... ... ... ... ... ... болдырмау, салауатты өмір сүру
салтын ... ... ... ... әсер ететін маңызды
фактор. Аурулардың алдын алу дегеніміз таза су мен кенеулі асты пайдалану,
тазарту ... ... ... ... ... және экологиялық
зиян келтіретін обектілерді қысқартуды, ... да ... ... ... ... ... шараларды білдіреді.
Салауатты өмір салтын ... ... дене ... ... тамақтануымызға, есірткілсрді, темекі мен алкогольді
тұтынуды қойып, ... пен ... ... ... ... ... болмай тұрган жағдайда ауруларға қарсы ... ... ... жөніндегі біздің стратегиямыз азаматтарымызды салауатты
өмір салтына әзірлеуден басталады. Салауатты өмір салты мен ... ... пен ... ... насихаттайтын пәрмеңді
ақпараттық іс-шаралар жүргізілуі қажет. Олар ... ... ... қоршаған орта мен экологияның тазалығын жақсарту.
Экологиялық нашар ахуал бүгінде адам өлімінің 20 ... ... ... ал ... ... ... мүнан да қиын. Отандастарымыздың үштен
бірі сапасыз ауыз-суды пайдаланады. Жеткілікті және дұрыс тамақтанбау ... ... ... әкеп ... ... ... ... мен ауыз суға ерскше көңіл бөлуге
тиіспіз. ... ... ... дұрыс тамақтану керек екенін, табыс
дәрежесіне карай өз рационын ... құру ... ... ... ... ... тазалығы ережелерін орындауды, сапасы төмсн ауыз судың зиянын қалай
тигізбеуді ... ... ... ... ... ... керек.
Экологиялық, санитарлық-эпидемиологиялык қызмсттер мен стандарттау
органтдары қойылған мақсаттардың басымдылығына ... ... ... ... ... ... ... өнімдерін өткізушілср мен ... ... ... ... ... қойылу қажст.
Мемлекеттік орындардың қызметкерлері осының бәрінде де үлгі көрсетуге тиіс.
Сонымен қатар дінбасылар мен ... ... да ... адамдарын осы
процсске қосылуға шақырамын. Бүл — ... зор ... ... мен он ... отандастарымыздың өмірі осы шараларға тікелей
байлапысты.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Ж.Ж. Жақанбаев – Валеология, Алматы-2003
2. Х.Қ. Сәтбаева, Ж.Б. ...... ... ... ... 1999
3. Интернет желісі:
http://www.Kazah.Ref.narod.ru/

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулық - басты байлық8 бет
Денсаулық — басты байлық6 бет
Жер қойнауы және оның байлықтары12 бет
Жер асты қазба байлықтары6 бет
Жер қоймасы және әр түрлі мемлекеттердегі қазба байлықтар тобы9 бет
Табиғи байлықты бағалау әдістері9 бет
Тұрғын үй де — ұлттық байлық5 бет
Қазақстанның табиғи байлықтарын қорғау5 бет
Қазақстанның қазба байлықтары4 бет
Ұлттық байлық5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь