Психологиялық қақтығыс

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.7
1 Психологиялық қақтығыстың теориялық мәселелері
1.1 «Қақтығыс» түсінігінің әлеуметтік психологиялық
мазмұны және топтастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.15
1.2 Қақтығысты зерттеу және оны басқару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... 16.24
1.3 Қақтығысты жағдайларды алдын алу және шешу жолдары ... ... ... .25.32
1.4 Қарым.қатынас қиындықтары және білімгерлер
қарым.қатынасының психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... 33.47


2 Білімгерлер арасында қақтығысты жағдайды алдын алу және
психокоррекциялауды эксперимент арқылы зерттеу.
2.1 Білімгерлер арасында қақтығысты жағдайды зерттеу ... ... ... ... ... .48.50
2.2 Білімгерлер арасында қақтығысты жағдайларды алдын
алу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51.54
2.2 Зерттеу нәтижесін жинақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 55.57

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58.59
Әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60.61
Қосымшалар
Соңғы жылдарда адамның жан дүниесімен сырласып, оның психологиясын зерттеуде психологтар мен социолог мамандар, ұстаздар мен басқару қызметіндегі жетекшілерге жете зер салып көңіл аударып отырған маңызды мәселенің бірі адамдар арасындағы қарым-қатынас жасап, олардың өзара тілдесе білулерінің құпия сыры және оның кілті неде? Деген мәселенің шешімін табу қазіргі өмір талабы.
Қарым-қатынас – бұл адамның басқа адамдармен өзіндік өзара әсерлесуі және біріккен іс-әрекетте өзара қатынасының дамуы. Қарым-қатынастық кедергілер қарым-қатынастың нәтижелігі біздің қоршаған ортаны және адамдарды қабылдауымызға байланысты. Олар психикалық кедергілер қарым-қатынастағы кедергілер адамның өзара үйлесімді ара қатынас жасауына түрлі сатыдағы кедергілер. Кейде біздің сөзіміз, іс-әрекетіміз қасымыздағы адамға немесе әріптесімізге дұрыс айтылып дұрыс қабылданбайды. Сондықтан олар қатынастың жасалуынан қашады [2].
Мұның барлығы кез-келген коммуникация, екінші адамға әсер етуі, өзі туралы басқа адамға қатынасы, жанның тыныштығы т.б. Біріккен іс-әрекеттің тиімділігі, көбіне жеке тұлғалық және топтық мүмкіндіктердің қолайлы жүзеге асуына байланысты болады. Топтағы қолайлы ахуал тек оның нәтижелерінің өнімділігіне ғана әсер етпейді, сонымен бірге адамды қайта қалыптастырады, оның жаңа мүмкіндіктеріне жол ашады. Осыған байланысты өзара әркеттесудің стилін үйлесімді ету қажеттілігі туындайды.
Адамдар жан-жақты дамыған қалпында жаралмаған, сондықтан реніштерді көңілге алып қалып, есесін түгелдей қайтару үшін ызамен жауап береді. Әрине, ренішті кешіре білу – бұл жоғары жетістік және этикамен қоса барлық діндер мұны құптайды. Бірақ осындай жетістікке барлық адам жете қоймаған өз ар-намысын, өз жан тыныштығын сақтау адамзат қажеттіліктерінң бірі болып табылады. Даулы мәселені шешуде адамның бойындағы барлық игі қаиеттерді қалыптастыру үшін адамдармен бірлесіп әр түрлі жаттығулар жасауы, өмірлік жағдаяттарға байланысты пікір алмасуы, оның дұрыс-бұрыстығын талқылауы жүйке жұмысының қызметін нығайтып, түрлі ауру-сырқаудың алдын алуға мүмкіндік береді.
Алдамұратов Ә. Ж. «Жалпы психология»- Алматы. Білім;.1996.
2. Ахтаева Н.С., Әбдіғаппарова А.І. Әлеуметтік психология. - Алматы.: Қазақ университеті, 2007
3. Анцупов А.Я., Шипилов А.И. Конфликтология.- Москва ЮНИТИ, 1999
4. Бакли Р., Кейпл Д. Теория и практика тренинга.- Питер, 2002 г.
5. Гришина Н. Психология конфликта. – СПб.: Питер, 2000
6. Гоноболин Ф.Н. «Психология». 1973
7. Головин С.Ю. Словарь психолога-практика-Минск ;2001
8. Вершишин М.С. Конфликтология.- СПб.: Михайлова., -2003
9. Вишнякова. Н. Ф. Конфликтология. - Минск., 2000
10. Дмитриев А.В. Конфликтология .- Москва., 2000
11. Дружинин В.Н. Психология – Питер; 2002.
12. Дружинин В.Н. Экспериментальная психология – М, 1997
13. Емельянов С.М. практикум по конфликтологии. – СПб.: Питер,-2000
14. Здравомыслов А.Г. Социология конфликта.-Москва., 1996
15. Зимняя И.А. Педагогикалық психология.-Москва.: Логос; А, 2005
16. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері.- Алматы., 2002.
17. Изен Н.В., Пахомов Ю.В. Психотренинг игры и упражнения.- П., 2000
18. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. Москва., 1997.
19. Кон И.С. Психология ранней юности. Москва – Просвещение, 1989.
20. Көмекбаева Л.К. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық
қызметті ұйымдастыру. – Алматы., 2002.
21. Коралева З. Психологиическая тесты для всех – Пресс.; 2002
22. Лесли Рай. Развитие навыков тренинга.- Питер, 2001.
23. Мергалиева М.А., Тихомирова В.Т.. Когнитивный тренинг:
психологический практикум для подростков.- Алматы, 1998.
24. Мұқанов А. Жас және педагогикалық психология-Алматы;1981.
25. Немов Р.С. Психология.- Москва, 1998
26. Намазбаева Ж. Санғылбаев О. Психологиялық сөздік. – Алматы,
2005.
27. Овчарова В. Практическая психология образования.- Москва.,2003
28. Оллпорт У. Личность в психологии.- Москва. 2005
29. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі
психологиясы- Алматы; 1987.
30. Прутченков А.С. Социально-психологический тренинг в школе.-
Эксимо-пресс, 2001 г.
31. Ратников В.П. Конфликтология .- Москва. 2001
32. Рубинштейн Р.П. «Основы общей психологий», Москва, 1989 .
33. Роббер И.Р. Психологический словарь. - Москва, 2000
34. Рогов И.С. . Настольная книга практического психолога.- Москва.: Владос, 2000
35. Рубинштейн Л.С. . Основы общей психологии.- СПб.:Питер., 2000.
36. Роббер М.А., Тильман Ф. Психология индивида и группы – Москва.:Прогресс, 1988.
37. Самыгин С.и., Столяренко Л.Д. ПСихология управления.- Ростов на Дону.: Феникс, 1997
38. Скотт Д. Конфликты, пути их преодолния – Киев Внештогриздат, 1991
39. Смирнова Е.Е. Психология общения. – СПб.: КАРО, 2005
40. Тәжібаев Т . Жалпы психология. Алматы – Қазақ университеті, 2003.
41. Хорни К. Ваши внутренние конфликты. – СПб.: Лань, 1997
42. Уткин Э.А. Конфликтология.Теория и практика.– Москва.: ЭКМОС, 1998
43. Франкл А. Человек в поисках смысла.- М.:Прогресс,1990.
44. Шейнов В.П. конфликты в нашей жизни и из разрешение, - Минск.: Амалфея, 1996
45. Шапиро Д. Конфликт и общение. Путеводитель по лабиринту урегулирования конфликтов. - Кишинев, 1997
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.........................................4-7
1 Психологиялық қақтығыстың теориялық мәселелері
1.1 «Қақтығыс» түсінігінің әлеуметтік психологиялық
мазмұны және ... ... ... және оны ... ... ... ... алу және шешу ... ... ... және білімгерлер
қарым-қатынасының психологиялық ... ... ... ... жағдайды алдын алу және
психокоррекциялауды эксперимент арқылы зерттеу.
2.1 Білімгерлер ... ... ... ... ... ... ... қақтығысты жағдайларды алдын
алу ... ... ... ... ... ... адамның жан дүниесімен сырласып, оның психологиясын
зерттеуде психологтар мен социолог мамандар, ... мен ... ... жете зер ... ... ... отырған маңызды
мәселенің бірі ... ... ... жасап, олардың өзара
тілдесе білулерінің құпия сыры және оның ... ... ... ... табу қазіргі өмір талабы.
Қарым-қатынас – бұл адамның басқа адамдармен өзіндік өзара әсерлесуі
және біріккен ... ... ... ... ... қарым-қатынастың нәтижелігі біздің қоршаған ... ... ... байланысты. Олар психикалық кедергілер қарым-
қатынастағы кедергілер адамның өзара үйлесімді ара қатынас ... ... ... Кейде біздің сөзіміз, іс-әрекетіміз қасымыздағы адамға
немесе әріптесімізге дұрыс айтылып дұрыс ... ... ... ... ... ... ... кез-келген коммуникация, екінші адамға әсер етуі, өзі
туралы басқа адамға қатынасы, жанның тыныштығы т.б. ... ... ... жеке ... және ... ... қолайлы жүзеге
асуына байланысты болады. Топтағы қолайлы ахуал тек оның ... ғана әсер ... ... ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктеріне жол ашады. Осыған байланысты өзара әркеттесудің
стилін үйлесімді ету қажеттілігі туындайды.
Адамдар жан-жақты ... ... ... ... ... алып ... есесін түгелдей қайтару үшін ызамен жауап ... ... ... білу – бұл ... жетістік және этикамен қоса барлық
діндер мұны құптайды. Бірақ ... ... ... адам жете ... ... өз жан ... сақтау адамзат қажеттіліктерінң бірі болып
табылады. Даулы мәселені ... ... ... ... игі ... үшін адамдармен бірлесіп әр түрлі жаттығулар жасауы, ... ... ... ... оның ... ... жұмысының қызметін нығайтып, түрлі ауру-сырқаудың алдын алуға
мүмкіндік береді.
Е.А. ... атап ... ... ... ... іс-әрекеттің даралық стильдерінің сәйкес келуі –
олардың қиналмай ... ... ... ... шарттарының бірі.
Осындай мәселенің байыбын барлап оның себеп-салдарын анықтау, тиімді
жолын табу әлеуметтік өмірде ... ... ... ... ете алмай, оған зиянды әсер етері даусыз. Мұндай жағдайлар адам
өмірінің шиеленіскен дағдарысты жағдайында қазіргі ... ... ... ... ... бойында да жағымсыз мінез-құлықтардың ... етуі ... ... ... ... ... арасындағы қарым-
қатынаста да жиі байқалып отыр. Қарым-қатынас ... ... ... ғана ... ... және ол ... ... бейнесі мен мәдени өмірінде, тұрмыс
салтында, күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыратын тұрақты шарт.
Қоғамдық өмірден нарықты экономикаға көшу ... ... ... ... жүйедегі қақтығыс мөлшері бірден жоғарлады. ... ... ... ... ... ... алу, болдырмау және шешу
заңдылықтарын толық меңгерулері тиіс.
Қақтығыс туралы мәселенің маңыздылығын аша ... біз ... ... ... ... ... ... алдын алу
және психокоррекциялау» деп алдық.
Зерттеу мақсаты – ... ... ... ... ... ... арқылы білімгерлер арасында қақтығысты жағдайды алдын алу
және психокоррекциялау
Зерттеу нысаны – білімгерлер арасындағы қақтығысты жағдай.
Зерттеу пәні - ... ... ... алу ... ...... ... өмірдегі тілдесіп
қақтығыссыз қарым-қатынас жасауының, оның рухани өмірі мен ... ... ... ... әсер ... ... болады.
Сондықтан әлеуметтік ахуал мен топтың қимыл әрекет стратегиялары арасындағы
үйлесімді ұйымдастырып, қақтығысты жағдайлардың алдын алуға болады
Зерттеу міндеттері:
1. Қақтығыс ... ... ... ... ... ... Қақатығыстың алдын алу және психокоррекциялау жолдарын қарастыру.
2. ... ... ... жағдайлардың алдын алу жұмыстарын
тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің ... ... - ... ... ... ... мәселе психология білімінің теориялық
ережелерін толықтырады, ... ... ... ... мәні мен ... ... ... мәнділігі - зерттеудің ғылыми әдістері
жүйесін мақсатты қолдану және ... ... ... жүзеге асырылды.
Зерттеудің тәжірибелік мәні – зерттеу барысында қақтығысты
жағдайды ... ... ... ... ... ... ... жағдайды алдын алуға арналған әдістемелер
жинақталды.
Зерттеу әдістері – ... ... ... ... әдістемелер, бақылау, эксперимент, зерттеу нәтижелерін
өңдеу және талдау.
Зерттеу базасы - ... ... ... ... ... ... және құрылымы:
Дипломдық жұмыс кіріспе, екі тарау, қорытынды, қолданылған
әдебиеттер тізімі , қорытынды және қосымшадан тұрады.
Зерттеу кезеңдері:
Зерттеудің бірінші ... ... ... ... мен нысаны анықталынып, болжам жасалды, мақсаты, міндеттері, зерттеу
әдістері құрастырылды. Сонымен қатар жұмыстың мазмұны мен ... ... ... ... екінші кезеңінде білімгерлердің қақтығысқа түсу деңгейі
анықталынып, түзету – дамыту жұмыстары ұйымдастырылды.
Зерттеудің үшінші кезеңінде зерттеу жұмысымызға ... ... ... жалпылама қорытынды берілді.
1 Психологиялық қақтығыстың ... ... ... ... ... психологиялық
мазмұны және топтастырылуы
Конфликт жер бетінде тіршіліктің пайда болуымен қатар дамыды десек,
қателеспейтін шығармыз, өйткені ... ... ... сақталуы үшін,
тіршілік етуін жалғастыру үшін күрес жүргізуге тура келеді.
Алғашқы ғасырлардың ... ... ... болған қақтығыстар мен
олардың шешілу жолдары жайлы көп ... ... ... ... ... ... да, оның ... тарихы бар және кейбір басқа
ғылымдармен салыстырғанда оның тарихы көне заманнан бастау алады. Ежелде
конфликтінің ... болу ... ... ... ... үшін ... ... [9].
Тарихтан бізге жеткен ежелгі грек философтарының айтылған даналықтарын
қарастырсақ, антикалық философ Гераклит (530-470ж.б.з.д.). дүниеде барлық
заттар мен, ұғымдар ... ... ... ... деп ... Ол ...... нәрсенің патшасы».
Гераклиттің ойымен бөліскен ... ... онда ... ... және ұрыссыз өмір сүруге жетелейтін ұрыс ... ... ... жүйкесі жұқарған деп санаған
Аристотель (384-322ж.б.д). Аристотель ... ... ... ... ... ... жоғары немесе төмендігінен туындайды.
Платон (472-347ж.б.з.д) – халық алдында құл иеленушілік мемлекетті
жойып, ... ... ... ... екенін айтып жеткізген. Ол
соғыссыз өткен кезеңдерді «Алтын ғасыр» деп атады.
Орта ғасырда ... ... ... сәйкес татулықты,
адамгершілікті адамдар арасында татулықты дәлелдегісі келді.Осы тақырыпта
ең ұлы ... бірі Фома ... ... ... ... ... санаға симайтындығы туралы ой айтқан;
Ол соғысты күнә деп ... әділ ... бар ... ... мақсатында және мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... мақұлдаған.
Жаңару заманының ғалымдарының бірі Эразм Роттердамский(1469-1536)
өз ойынша ... ... ... тез ... жаңа ... ... ... қарсылас беттердің
табысуы ұқсас рухани ойларды ... ... қиын ... ... ... Ал ... ... (1561-1626) – қоғамдық ұрыстардың сылтауына талдау
жасап,оларды қа-лайда жеңу жолдарын қарастырды.Ең ... ...... ... ... ... жағынан халықты
үміттендіру өзіне көңілін аудару қақтығысты ... ең ... жолы ... уақыт ағарту заманында ағылшындық демократтар мен француздық
ағартушылар қанау,қарулы қақтығыстар ... ... ... ... ірі ... ... Руссо (1712-1778ж) - оның ойы бойынша
адамдар ... және ... деп ... ... ... ... бұл ... адамдар жіберіп алды ... ... ... ... олар ... ... ... ... ... ... жағынан қақтығыстарды зерттеп және ... ... ... ... ... танылды. Қақтығыстын құтыла алмайтын
құбылыстарды қарас-тырып, мәңгілік қақтығыстардың ... ... ... және ... ... ... Жаңа ... өз ойларын қосып дамытқан социологтар ... ... ... – ол жұмыссыздықтың себебі халықтың экономикалық өсуіне қарағанда,
халық ... ... ... ... ол ... өмір сүру ... ... бар екендігін, қақтығыстың осы себептен туындайтынын қо-
ғамның даму факторы деп ... ... ... ... – қоғам
өмірінің негізі өмір сүру үшін көбінесе бейімдел-ген жеке тұлға ... деп ... ... (1840-1910) - өмір сүру үшін күрес ең басты ... ... ... ... ... ... қауымы өліп, ал
жеңімпаздар ең мықты адам және құнды адамдар болып табылады.Уильям ... ... ... ... ... ... ... сөгіс айтып
әлемді жақсарту идеясына теріс қараған.
Карл Маркс (1818-1883) – автор ... ... ... ... ... ұжымдық күресте қоғам
өиірінде өшпейтін құбылыс.Капита-листік қоғамның ... ... мен ... ... ... Паронстың Қақтығыстардың қазіргі теориясы бойынша ... ... ... ... ... табиғи көңіл-күйі-әлеуметтік
жағдай, ал қақтығыс қоғамның кеселі, ол ... ... ... ... ... өсу ... ... қалыптасқан еді. Халықтың қажеттілігі мен
талабы өсуіне байланысты, қақтығыста, қарама-қайшылықта өседі.
Қоғамға психологиялық ... ... өте ... ол өсу ... ... өсуі ... жүйелі түрде қалыптасу керек:
1.Қоғамның қажеттілігін және оның мүшесінің мүддесін өнеу жолымен;
2.Әрбір қоғам мүшесін белгілі бақылау ... ... ... ... қажеттілік пен қоғам қажеттілігін біріктіру, ұштастыру арқылы
Элтон Мэйоның адам қарым – қатынасының мектебі. Бұл ... ... ... ... деп ... табиғи
қалыптасуы – бұл үндестік және әлеуметтік үйлесім.Элтон Мэйо кәсіпкерлер
арасында бейбітшілік ынтымақ болуына үгіт-тейді, ал ... ... деп ... бірқалыпты бірлесу бұл қазіргі қоғам-ның өсу белгісі.Жеке
өсуді, ұжымдық түрде өсуге алмастыру керек деді.Адамдар арасын-да тыныштық
пен бейбітшілік және ... ... ... ... өмір ... ... өсу.
3.Бәсекелестің өсуі.
Кеннет Боулдинг қақтығыстың теориясы адамның жаратылу табиғатында
зорлау, жан-жалдасу пайда болған.Ол бұл жағдайды әр түрлі ... ... ... ... ... ... әр ... себептермен болады, бірақ алдын алу басып
тастауға да бола-ды:
1.Қақтығыстың болу себебін анықтау.
2.Оны басып тастаудың ... ... ... ... ... дамыту.
Қақтығыстың болмауы мүмкін емс, техника жетістіктерінің өсуіне
байланысты, адам ... ... де ... ... ... бұл ... ... қақтығыстың болуы адамның тұрған ортасының
әсері зор.Қақтығыс қоғамның дамуна зиян келтіреді деп ... ... ... ... әлеуметтілігі .Мұнда қақтығыс
политикалық көзқараспен испатталады.Қақтығыс – дұрыс қоғамда керек нәрсе,
өте қажетті ... ... ... ... ... ... шешу ... [14].
Қақтығысты жағдайлардың туындауы, оның дамуы және шешу ... ... ... ... ... ... мен
себептері. Қақтығысты жағдайды шешудің конструктивті жүесі және өзіндік
ерекшеліктері. ... ... ... және ... түрлері:
- іскерлік өндірістік;
- топаралық;
- тұлғаралық;
- рольдік;
- тұлға ішіндегі;
- энтоұлттық;
- саяси;
- монокаузальды;
Қақтығыстың пайда болу дәрежесіне қарай: ашық, жабық, ... ... ... ... ... ... деструктивтілігі және конструктивтілігі
Қақтығысты әрекеттесудің процесінде оның қатысушылары әртүрлңі ойларын
айту мүмкіндігін иелегнелі, шешім қабылдауда альтернитивалардың ... және бұл ... ... позитивті мәні болып табылады.
Топаралық және тұлғаралық қақтығыс бұл индивид пен топтың ... ... ... қақтығыс болып табылады.
Қақтығыстарды түрлерге бөлу шартты ғана, оның ... ... ... жоқ және ... ... ... туындайды: ұйымдастырушы,
вертикалды, тұлға аралық, горизонталды, ашық, топ аралық және ... ... ... ... ... де, негативті
де, қызметтер атқаруы мүмкін.
|Позитивті ... ... ... ... ... ... үшін, үлкен |
|төмендету. ... ... ... ... ... ... жаңа ақпарат алу. |Қызметкерлерді жұмыстан шығару, |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ұжым ... ... ... қастық |
|мүшелерінің бірігуі ... болу ... мен ... ... стимулдеу |Қақтығысты әрекеттесу процесімен |
| ... тыс ... ... зиян |
| ... ... бас ию ... ... ... ... - ... тастау ... бір ... ... |
| ... ... ... дәрежесінің |
| ... |
| ... ... ... ... қайта |
|диагностикалау ... ... ... ... ... ... Ерлі-зайыптылар жүріс-тұрысына
психологиялық талдау жасау. Ата-ана мен бала ... ... ... ... ... ... болатын қақтығыстар. Жас ерекшелік
дағдарысы. Күнделікті ... жиі ... ... ... ... ... орындарында ұжымдар ішінде туындап отыратын талас ... ... ... жеке ... ... мүдделерінің,
көзқарастары мен қалыпты жағдайлардың өзгеруіне, олардың жеке бастарының
мінез-құлық ерекшеліктеріне қанағаттанбау ... ... ... Ал ... ... ... іс-әрекеттерін дұрыс ұйымдастыра
алмай іскерлік қасиеттерінің ... ... әкеп ... ... ... шығуы негізінен тоқырап қалуға қарсы күрес жүргізуге байланысты
екенін аңғартады. Қақтығыс әсіресе жеке адамадардың өзара ... тіл ... ... салдарынан шығады. Өйткені әрбір адамның даралық
ерекшеліктері, ... мен өмір ... ... Сондай ақ дау-
дамай әрбір адамның өзгелерден ... ... ... ... қалауы деп те түсінуіміз керек. Дегенімен қақтығыс ... ... ... пайдалы да ұнамды сипаттары болатыны атап айтуға
тиіспіз.
Қақтығыстың шығу дәрежесіне қарай төрт қақтығысты жағдай және тәрт
инцидент ... ... ... әділ-мақсатталмаған,
субъективті (өз пікірінше, өздігіне) ... ... ... мен ... ... ... келе біз ... анықтаймыз. адамның еңбек әрекеті кезінде болатың қақтығыстар
іскерлік деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сын қою, жағымсыз психикалық жағдай, ... ... және ... ... ... сипаттама. Мінездердің сәйкес
еместігі, қызығушылықтардың қарама-қарсылығы, ішкі өкпе және қарсы тұру,
кеңестерді ілу.
Өндірістің іскерлік ... ... ... ... ... ... сай ... бәсеке, жалақыға қанағаттанбау, еңбек және
жұмыстағы бірқалыпты жағдайдың нашарлығы, басшы беделі, ... ... және ... ... ... – проблемді-қақтығысты ситуация, мұнда адамдар
мақсаты, ... және ... ... ... ... өзара қарым-
қатынас жүргізуге тырысады немесе ... ... ... бір ... ... бірақ қақтығысқа түсуші бір топ ... жақ ... ... ...... ... қақтығыстың бір түрі. Мұнда
қақтығысқа түсуші жақ әлеуметтік топ, ... ... ... ... және ... ... :
а) рөльдік қақтығыс – бір жағдайда адамдардан бірдей екі немесе
сәйкес келмейтін ... ... ... ... етеді және мінез-құлық
типтері.
б) моно және поликаузальді қақтығыс(латынша, causa-себеп), өзіндік
ретінде бір немесе ... ... ... және ... қақтығыстар бірнеше себептерден тұрады.
Ішкі тұлғалық қақтығыс – ол бір ... ... ... және
мотивтердің қарама-қарсы соқтығысуынан пайда болады. Олардың негізгі
тұлғаның негативті психологиялық ... : ішкі ... ... ... ... К.Левин ішкі тұлғалық қақтығыстың бірнеше түрлерін анықтады:
а) «Жақындасу-жақындасу» - ситуация, мұнда адамға екі ... ... ... ... ... ... мұнда таңдауда жағымды және жағымсыз бірдей
екі жақ байланыс қатысады.
в) «Жойылу-жойылу» - жағымсыз субъективті қойылым.
Қақтығысты жеке тұлға – ол ... жеке ... ... ұжымға өзіндік
пікірі жоғары, үнемі ырзалық ... ... ... ... ... жиі созылмалы және қиын шешілетін мінез-құлық
көрсетеді, қайта ол адамды тәрбиелеу және ... көз ... ... ... ... ... және оны басқару әдістері
Қақтығыстың дамып - өршуі мынадай этаптардан өтеді:
І. Қақтығысқа қатысушылар арасындағы ... ... ... Проблемді жағдайлар санының көбеюі және бастапқы ... ... ... белсенділігінің жоғарлауы, қақтығысқа
жаңа адамның ... ... ... ... ... ... ... ол кейде ұйымдастырылмауы қақтығысқа қатысушылар мінез ... әсер ... ... ... п. б. және ... ... қатысушылардың
қатынасуының өзгеруі.
Еңбек ұжымының психологиялық климатына қақтығыстың әсер ... ... ... ... ... – қатынас іштей бөлінеді ... ... ... ... және санасу. Ал конструктивті
творчестволық ұжымдағы жағыдайды реттейді. Кейде ... ... ... олар ... ... және ... ... жұмыстағы
келіспеушіліктерді анықтайды, іскерлік қарым – қатынасты жақсартады.
Барлық ... ... ... ... динамикалық схема
түрінде дамиды. Деструктивті класикалық ... ... ... ... ...... кезінде авторитарлы және этикаға
жатпайтын жағдайларды қолданады: агрессия, ... ... және ... ... ...... үндемей және қақтығыстан күрессіз
шығуға ... Егер ... ... ... соңында кейде кінәлі
сезімінде болса, ал белсенді қақтығысқа түсуші – тек қана ... ... ... ... ... авторитетті екеуіне қарағанда. Ол қақтығысты
шешуге көмектеседі. ол конфликтолог – маман болуы мүмкін. ... ... ... ... – қашу
ұтыс – ұтылыс
Күресте серіктес өзін агрессивті ұстайды: қарсыласты үнемі үзіп отырады,
өзінің көзқарасын ғана көреді, өзінікі дұрыс деп ... ... ... ... шығу ... ... ... көріністер:
үндеушілік, жалоб, кейде өзіне өкпелеу және бір нәрсені ... ... ... ... позициясын ұстанады.
Белсенді қақтығысушы өзінің үкімін, билігін жиі зиянды ... ... ... ... ... ... ... жердегі реніш
ішкі қақтығысқа немесе ашық түрдегі кек ... ... ... ... ... ... ... позициялық варианты болады.
белсенді
енжар
қақтығысушы:
қақтығысушы:
мұғалім
оқушы
ата-ана
бала
жетекші
бағынушы
серіктес
әріптес
дәнекер
Мұндай рольдерге бөлінуде қақтығысқа түсуші серктестің біреуі жағдайдың
егесі. Ол психологиялық ... ... ... және ... ... дос та ... қас та ... ол мұғалім». Рольдер қақтығыс процесінен
сәйкес ауысып отырады. Дәнекер серіктестердің түрлі ... ... ... ... шешуге көмектеседі.
Конструктивті дуэт – бірдей құқықтағы серітер қарым-қатынасы.
серіктес ↔ серіктес
ұтыс ↔ ұтыс
Дуэт ... ... ... және ... ... позициясы әдісі арқылы
өзара түсінушілікке қол жеткізуге тырысады.
Қақтығысты жағдайдың ішкі және ... ... ... ... ... және ... ... келіспеулер,
жұмыстағы қателіктер, жұмыс тәртібі мен келісім негізін бұзу.
Ішкі себептер: ... ... және ... ... ... ... ... басқару. Қақтығыстан шығудың психологиялық
ерекшеліктері.
Қақтығысты басқару - болжау , ескерту, жою, реттеу. Қақтығыстың ... ... және ... ... ... шешудің орталығы, ол қақтығыстың ... ... ... ... ... және қақтығыстың ішкі типтері болады.
Сыртқы себеп-іскерлік түсініспеушілікпен ... ... ... Ішкі ... –жағымсыз эмоциялық қатынас.
Қақтығыстың болуының басқа себептері – психологиялық және мағыналы барьер .
(мінезднрдің сәйкес келмеуі, ... ... ... ... ... ... серіктердің өзара түсінісушілігі мен
алдағы біріккен әрекеттерінде кеднргілнрдің болуы. Жеке ... ... : ... ... деген қорқыныш, реніш
сезімі, көреалмау және кек, өзіндік бағаның ... ... ... ... басталады : өзіндік баға мен қоршаған орталық
бағасының сәйкес келмеуі .
Ұмытпау керек :
- өзінің дәрежесін жоғары ... ... ... ... ... ... ... бағаның жоғарлылығы болуы мүмкін. Мұнда
қоршаған ортаны кінәлау, олардың дөрекілігін ескептуге ... ... ... өзіндік нәзік орнымыз бар, сондықтан оны сынмен,
кемсітумен қарауға болмайды.
- ... ... ... ... дұрыс бағалауын, сонымен қатар
мақтауды қажет етеді, егер ол ... ... ... ... ... ... қақтығысжиі болады, өткір жүреді
және қиын ... Ауру ... қиын ... болуы мүмкін, ал одан
жеңіп шығу үшін дәрігер-психоневропотологтардың көмегі қажет .
Жетекшілер мен бағынушылар және адамдардың ... ... ...... ... мән ... жете көңіл аударып, олады дер
кезінде шешіп отыру еңбек ұжымдағы ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жетекші өзінің басшылық ісін мынадай ретпен жүзеге
асыруды мақсат етеді:
- ... ... ... мен оның ... Бұл ... ... ... болған оқиғаның себептерін, оның туындауы туралы
қажетті мағлұматтарды толық білуі керек:
- сол ... ... ... шешіп, оны болдырмаудың тиімді
амал – тәсілдерін белгілейді:
- сондай-ақ адамдар арасындағы талас-тартысты ... одан ... үшін оны ... ... мерзім ішінде шешуді қарастыру қажет;
- талас-тартысты топтардың арасында ... ... мен ... ... ... үшін ... жақтардың мақсаттарын қанағаттандырарлық
тиімді жолдарын бірлесе отырып ... ... ... ... және ... мақсаттарын да жүзеге асырудың амал-тәсілдерін іздестіру керек.
Басшылар мен ... ... ... ... ... ... мен салдарын жан-жақты талдай отырып, объективті тұрғыдан шешіп
отырудың нәтижелері ... ... ... өмір ... ... ... ... мынадай факторларды үнемі ескеріп отырған
пайдалы болмақ:
- талас-тартысты мәселенің туындау себептері мен оған қатысушы ... ... ... екі ... да ... түрде айтып ортаға
салынуы және оны шешудің тиімді жолдарын белгілеу;
- талас-тартысқа қатысушылардың өзара біріне-бірі ... ... ... анықтауға ықыласты болуы.
Күнделікті өмірде адамдардың өзара түсінісіп, бірлесе ... ... үшін олар ... ... ... ... іс ... – ұжымдағы
жағымды психологиялық ахуал орнатуға тәуелді ... ... ... ... жәйт. Осы тұрғыдан қалайда қарсыластардың өзара
қарым-қатынасындағы ұнамсыз жәйттер кез келген істің алға басуы үшін ... ... ... ... кімге болса да жақсы атақ әпермейтіні мәлім.
Қақтығыста сын мәселесі маңызды орын алады. Сын - әр жеке ... ... мен ... ... ұжым ... сай ... ... екі
түрі бар:
1. Іскерлік
2. Моральдық (адамгершілік)
Іскерлік сын – жұмыстағы ... ... ... Ол ... ... және сол ... ... нақты жолдарын көрсетеді.
Моральдық сын – жазықтыға қарсы бағытталған айыптау сөзі.
Тағылатын сынның әрдайым нақты фактылары болуы керек. Егер ол ... ... ... Сын ... ... екіге бөлінеді:
1.Аяушылық сын
2. Жазалау сын
Аяушылық сынды егер қателік жүйелілікті көрсетпегенде, жауапсыздықпен
қолданады.
Жазалау сыны, егу, ... өнім ... ... ... және ... жасалғанда қолданады. Осындай сынды қолданғанда өзін сыйлау және
тұлғаны сыйлау деңгейі ... Сын ... тек ... фактілерді тек
қана жазалап және көрсетіп қоймай, оның қайдан, ... ... ... ... Ескерту: сынды қудалау заң арқылы тиым салынады.
Қақтығысты жағдайды терең және жан-жақты талдау ... ... ... оны ... жіктеген Ю.Кроковский. Оның ойынша сын
былай болады
Ескертпелі сындар этикалық формада айтылуы тиіс, олар жеке ... ... ... оның ... қалатындай, жеке басына және кәсіптік
қызмет әрекетіне ... әсер ... ... ... Өзіндік сын
өзінің қатесін ашу жеке жұмыстағы кемшіліктерге ... сын. ... ішкі ... жауапкершілікті сезіну. Сынды әңгіме тақырыбына және
серігінің өзіндік сын деңгейіне ... ... ... Әсер ... ... ... неге жеке тұлға осындай әрекет ... ... ... міндет.
Сын – бұл үшкір, өткір қару, ол тек жасаушы ғана емес, адамның ... ... ... да мүмкін [9]. Сондықтан сынды жасаушы сын
шешімінің жақсы ... ... ... әкеледі:
- ол мақсат емес, құрал болуы мүмкін;
- сынды сенімі мен сыйластығы бар адам айтады;
- адам емес, іс-әрекет пен іс ... ол ... ... не ... ... ол ... оңашада, достық түрінде ескертіледі;
Сын – дәрі сияқты, оны қолдана және қабылдай білу ... ... ... уы ... аз ... пайдалы, көп мөлшерде зиян. Сол үшін сынға
көп түсе бермеңіздер.
Нақты және тактикалы сынау ... және ... ... ... ... негізделеді. Былайша айтқанда, «қант сеуіп, аралап жатырмын». Сын
кезінде шектен тыс ... ... бір ғана ... ... т.б. Сын ... мына сұрақтар жүйесін қолданыңыз: «Бәрі де жаман
ба?», «Нақты қай жерде?», «Неге, себебі неде?».
Жеке тұлғаға зиян келтірмеңіз, ... ... ... жасамаңыз.
Конфликтолог кеңесі: Егер қасыңыздағы әңгімелесуші адамға ... ... ол өзін ... ыңғайлы сезінеді. Сіздерге «Қиын таңдауы
бар сұрақтар» технологиясын қолдануды ... ... ... ... ... ... ... оның маңызды мінез-құлық
зейінін ауыстырасыз. Мысалы: бір адам ... ... «Сіз ... ... ... жаяу барасыз ба?» Бірнеше таңдауды ұсына
отырып, сізбен қандай жағдайда болса да ... ... «Сен ... ... ұйықтауға барасың ба, әлде ойыншықтарды
жинап ... соң ба?» және ... ... ... деп жүр ... - деген сөздерден әңгімеңізді
ешқашан ... ... және ... қолданудан сақ
болыңыз, олар бұрынғы, ескі қателікті еске түсіруге себеп болады. Егер сіз
қарсы ... еш ... ... ... ол ... ... ... болатын әрекетті ғана сынаңыз. Басқа адаммен оны
салыстырмаңыз. Бұл оны төмендетіп, кемсітеді.
Өзіңізге айтылған сынды үнемі мұқият тыңдауға ... ... ... тыңдау туралы бірнеше кеңестер:
- ішкі диалогыңызды тежеңіз;
- сынды қайта өрлеуге арналған резерв ретінде ... сіз ... ... ... ... ... оларды нақтылаңыз
және қайталаңыз;
- қарсы шықпаңыз;
- сынды «қанға-қан, жанға-жан» деп ... ... ... кек алуға айналдырмаңыз. Бұл жағдайда сізді қатерлі,
қауіпті және кек алушы деп ... ... ... ... сынайтын болса, онда оған ... ... « ... ... ... ... ... өзіңіздің
ескертпе сындарыңызды айтып беруді сұранамын. Сіздің кеңестеріңіз маған
пайдалы». Бұл ... сын ... ... ... ... реніш
сезімін тудырмаңыз, сынды тікелей емес, жанама ... ... той ... ұзақ және ... ... ... былай деуге болады:
«Сіздің тілегіңіз ... ... өте ... ... ... ... ... тексеріп, содан кейін басқаларды сынаңыз.
Құрбыңызға үкім жасаудың ... ... ... ... «Осы ... сіздің
ойыңыз қалай?», «Жақсы нәтиже береді деп сенесіз бе?», және т.б.
Мұндай ... ... ... ... ... ... іс-әрекетте
маңызды екендігін сезіндіреді, қарсы шығуға жол бермейді.
Қақтығыс ... ... ... факторларды үнемі ескеріп отырған
пайдалы болмақ:
- талас-тартысты мәселенің туындау себептері мен оған қатысушы адамдар
мен топтардың пікірлерін екі ... да ... ... ... ортаға
салынуы және оны шешудің тиімді жолдарын белгілеу;
- талас-тартысқа қатысушылардың өзара біріне-бірі ... ... ... анықтауға ықыласты болуы.
Күнделікті өмірде адамдардың өзара түсінісіп, бірлесе отырып қызмет
атқаруы үшін олар ... ... ... жұмыла іс атқаруы – ұжымдағы
жағымды психологиялық ахуал орнатуға ... ... ... ... дәлелденген жәйт. Осы тұрғыдан қалайда ... ... ... ... кез ... ... алға басуы үшін аяққа
тұсау саларлық кедергі екені кімге болса да жақсы атақ ... ... ... ... ... өз ... және тұлғаның
эмоцианалды тұрақтылығына, өз көзқарастарын қорғау құралдарының болуына,
биліктің және ... ... ... көлеміне тәуелді.
Жеке тұлғагығң психологиялық қорғанысы санасыз түрде ... ... ... ... әсерлерден қорғау үшін, жеке тұлғаның тұрақтануы
жүйесі ретінде болады. Қақтығыстың нәтижесінде ... жүйе ... ... мен еркінен тыс жүзеге асады. Бұндай қорғанысқа деген
қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... индивидтің өзіндік бағасын төмендетіп, және
қаупін төндіретін ойлар мен сезімдердің ... ... ... туындауы
мүмкін.
Кейбір жағдайларда индивидтің ситуацияны қабылдауы шындықтағы істің
жағдайынан алшақ болуы мүмкін, бірақ адамның ... ... ... ... ... және бұл ... ... шешуді қиындатады.
Оқиға. Қалыптасқан ситуацияда қолданған ... ... ... және эмоцианалды боялған ... ... ... сипаттауды қажет етеді. Сөйлемді былай бастауға болады: ... ... ... ... ... ... ... «маған, мені
бастыққа шақырып жатыр деген кезде».
Құрылымдық әдістер. Яғни қызметтерді дұрыс бөлмеуден, еңбекті дұрыс
ұйымдастырмаудан, стимулдеудің ... ... ... ... ... ұйымдастыруына әсер ететін әдістер. Бұндай әдістерге
мыналар жатады: жұмысқа ... ... ... ... және
интеграциялық механизмдер, жалпы ұйымдастырушылық мақсаттары, марапаттау
жүйесін ... ... ... ... Бұл ... алдын алудың және
басқарудың тиімді ... бірі ... ... Әр маман, одан қандай
нәтижелер күтілетінін, оның міндеттері неден тұратынын, жауапкершіліктің,
қызмет бабының шектерін, ... ... ... ... ... ... Әдіс, осыған сәйкес қызметтік нұсқауларын (қызметті сипаттау)
құрастырудан, ... ... ... ... пен ... құрастырудың түрінде жүзага асады.
Координациялық механизм. Ұжымдағы құрылымдық бөлімшелерді ... ... олар ... болған жағдайда даулы сұрақтарға араласып, шеше
алады.
Жалпы ұжымдық ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... болуы үшін жалпы ... ... ... ... ... жүйесі. Стимулдеу қақтығысты ситуацияны басқару әдісі
ретінде қолданылуы ... егер ол ... ... әсер етсе, онда қақтығысты
болдырмауға болады. Ең маңыздысы, ... ... ... ... ... конструктивті емес қимыл-әрекетін марапаттамаса болғаны.
Мысалы, егер ... ... ... ... ... көбейткені үшін
марапаттай беретін болсақ, онда бұл табыс түсірудің белгіленген деңгейімен
қарама-қайшы келуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... сол арқылы компанияның орташа табысының деңгейін төмендету арқылы,
өткізудің ... ... ... әдістер. Қақтығысты ситуацияны жасаудың басында немесе
қақтығыстың ... ... ... ... оған қатысушы жақтар, форманы,
өзінің бұдан кейінгі қимыл-әрекетінің стилін, ... ... және ... ... ... аз дәрежеде ықпал етуі керек.
К.Томас және Г.Килмен қақтығысты ситуациядағы қимыл-әрекеттің бес
негізгі ... ... ... орын ... бас ... ... ... әріптестік қызмет;
- келіссөзге келу.
1.3 Қақтығысты жағдайларды алдын алу және шешу жолдары
Тренинг және ... ... ... деп ... ... бұл
механикалық процесс.Ол стантарт инструкциясы қайталау және жаттықтыру
шеберлігіне бағытталады.Ал білім бұл ... ... ... ... ... ... ... қажетті білім шеберлік және
бағытты қамтамасыз ету.Тренингте өзгеріс, нәтиже бірден көрінеді.Осы сияқты
міндетті Рельдік,видло,қарым-қатынас,іскерлік ... ... тағы да ... ... мен ... ... өзін-өзі шығармашылық
тұрғыдан дамытуда бұл халықтың ... ... ... реттеуіне
мүмкіндік болатын қажетті жағдай туғызады [29].Тренинг ... және ... ... принцп
3.Мінез-құлық обьектілік принцптері
4.Қарым-қатынас субьектілік приціпі
5.Шындық принцпі.
6.Қазір,осы жерде приціпі.
Тренингте қарым-қатынас дамытуға арналған ... ... ... ... ... орнату(айналып отыру,орын бояу керек)
-сенімсіздіктен,қобалжудан,қорқыныштанқарым-қатынас қиындықтардан
арылу.
-үйлесімді қарым-қатынас айналадан ... ... ... ... ... ... ... коммуникалық ерекшеліктерін сезіну
-өзгелердің қызығуы мен санасу,оны есепке алу іскерлігін қалыптастыру.
-өзін-өзі құрметтеуді,өзі-өзі бағалауды,өз күшіне сенуді қалыптастыру.
-эиоциялық танысуды арттыру.(эмоцияны ұстай білу)
-тұлғаның ... ... ... жағдай туғызу.
Психологиялық тренинг қалай ұйымдастырылады және жүргізілу ... сөз ... ... ұғымын толық ашып алу ... ... ... беру және ... ... сәйкестігін анықтау.
Үйрену – зерттеу немесе нұсқаушының білім, дағды және ... ... беру ... ... тар ... әрекеттегі мәселені талдап, кең
мағынада шешуде білім және ... ... ... үрдісі.
Дамыту – жеке адамда саналы және бейсаналы үйрену ... және ... ... және білім беруді процесс деп салыстыруға болады. ... ... ... ... Ол стандарт инструкцияны қайталау және жаттықтыру
шеберлігіне бағытталады, ал білім беру – бұл табиғи, органикалық процесс.
Қақтығысты шешу мен ... ... ... ... ... ... бір ... Психодрама мақсаты - өзіндік
танымды тереңдету, адамның келеңсіз жағдайын және ... ... және ... оны жою. ... ... ... ... әрекет және интеграция (талқылау). Өзіндік ... ... ... оған ... ... (іштегіні тазарту)
максималды нәтиже алуға, тануға және ... үшін ... ... кездейсоқ, белсенді, кейіптеуі маңызды.
Ол невроз, оның ішінде балалар жағдайында қолданылады. Ішімдік ... ... ... ... ... ... ... Сол сияқты жанұяның психодрамаларда болады.
Психодраманың элементтері басқа терапия бағытында да ... ... ... қылық терапиясы, әлеуметтік-
психологиялық тренинг, іскерлік ойында және т.б. Мұндағы кей ... бір адам ... ... кешкен тарихын айтады. Айтушы таңдаған
жұмыс формасына байланысты ол қатысушы, немесе ... ... әсер етуі ... ... ... кезінде адам мәселелерді жаңаша
қабылдайды, қарым-қатынас жолдарын реттейді, жаңа мүмкіншіліктерді ашады.
Социодрама – Дж. Морено құрастырған ... ... және ... Ол ... қайшылықты шешу және жоюға бағытталады, топтағы адамдар
арасындағы ... ... ... және ... ... ... мен ұйымдастырылуы психодрамаға сәйкес.
Қақтығысты шешудің жолдарымен айналысатын мамандардың көбі, қақтығысты
басқару процесі көптеген факторларға байланысты, олардың ... ... ... ... ... Мысалы, жеке тұлғаның көзқарастары,
индивидтердің, топтардың қажеттіліктері мен мотивтері.
Қалыптасқан стереотиптер, түсініктер, ырымдар шешімді ... ... ... ... ... ... қарай шешімерді
іздеумен әртүрлі салалар айналысуы мүмкін: ұжымның ... ... ... ... және ... ... ... ұйымы,
милиция, сот.
Қақтығыстың шешімдері: қақтығысты тудырушы себептерді тұтасымен немес
жекелеп жою болып табылады, ... ... оған ... ... ... ... де ... басқару – бұл қақтығысты тудырушы ... ... ... бағытталған әсер, немесе қақтығысқа ... ... ... ... ... әдістері бар. Үлкейте отырып оларды, әр
қайсысының өзінің қолдану ... бар ... ... ... ... көрсетуге болады.
- тұлға ішіндегі: яғни жекелеген тұлғаға әсер ... ... ... яғни ұйымдастыру қақтығыстарын жою әдістері
- тұлға аралық әдістер немесе қақтығыстағы қимыл-әрекетттің ... ... ... ... ... қимыл-әрекеттер, әдістердің бұл тобы тек
шектен тыс шығып кеткен жағдайда ғана, барлық мүмкіндіктер таусылған кезде
ғана ... ... ... ... ... ... болып ауызша
және телефон арқылы сөйлесу жатады.Ауызша ... ... ... ... іскерлік қатынастың
түрлеріне ... ... ... ... ... Іскерлік қатынсатың формаларының ішінде
іскерлік әңгіме (деловая беседа) кеңінен тараған және қолданысқа ие.
Іскерлік әңгіменің негізгі талаптарына ... басы және ... ... ақпарат алмасу.
-шешім қабылдау
-әңгімені аяқтау.
Біз білетіндей әңгіменің басы ең маңызды болып табылады.Арнайы
приемдарды ... ... ... ... ... ... атмосфера жасап содан соң ғана ... ... ... ... мен қатынас орнату техникасы.
1.Тыңдау . Біздің «сәләмәтсіз ба?» деп ... өзі ... бір ... деп ... ... ... ... дұрыс айту бұл басқа адамды көру,оның бар екенін сезіну,оны
қабылдау және ода қарама-қарсы ... ... ... ... ... күлкіге ие адамдар ғана ... ... ... ... Күлу ... аты мен тегі ... ала ... біліп алып.
2.Әңгімелесушімен көзбен қатынас жасау.
3. Арақашықтықты қысқарту.
а)мүмкіндігінше столдан тұрып кету,отыруға шақыру (яғни сізоған ... және ... ... ... екеніңізді түсіндіреміз).
б)әңгімелесуші мен сіздің араңызда кедергі болмайтыдай отырған жан
(мысалы:писленого стола)
4.Сіз осы ... ... ... байқату керексіз-
әңгімеге керекті құжаттарды дайындағаныңызды көрсету.Бір қызығы көптеген
әңгімелер ... ... ... әсер ... ... деңгейден болса (жағдайы,білімі(
Қарым-қатынас жасағанда әңгімені ... ... роль ... ... кедергілердің болмауы,телефонның
дыбыстары,бөлмеде ықтиятты болмауы,және стол ... ... ... ... оң қолы тимей жұмыс жасап жатқан кезінде
қатынасқа түспей-ақ қойған жөн.Сонымен ... ... ... ... ... ... ... әңгімеге алдын ала дайындалу керектігін ұмытпаған
жөн.Егер ... ... көп ... білу ... ... арнайы,қажетті
сұрақтарды рет-ретімен жазып алу керек. Алдын ала ... ... ... ... ... ... Қандай аргументтер келтіремін? Қандай
қарсылықты күті керек? Мен оларды ... ... ... ... ... ... ... жылу жүзбен орташа ырғақпен сөйлеген дұрыс-ол оның бойында
сенімділікті ... ... ... ... ... ... сөз ол ... таныс,таныс емесболсын ... ... ... көз ... айта ... ... ... жағдайда әсер етеді.
1.Сенімсіздік көрсету.Кешірім сұраудан қашу керек яғни ... ... ... ... «Мен тағы ... ... ... сізде есені тыңдауға уақыт болса».
Керісінше,әңгімені бастағанда кездесуге не түрлі болғанын ... ... ... жауап бере алатыныңызды
байқатыңыз.
2.Кездесу барысында ыңғайсыздық көрсету яғни «сізбен тесірек ... «Мен өтіп бара ... ... кіре салдым». «Ал менде бұл
жөнінде басқа пікір».
Психологтар, жетекшілер мен ... және ... ... ... ...... мәселелердің мән жайына жете көңіл
аударып, олады дер кезінде шешіп ... ... ... ... ... ... ... шарты болып саналады.
Мұндай жағдайда жетекші өзінің басшылық ісін ... ... ... ... ... қақтығыс туғызған мәселе мен оның жағдайы. Бұл ... ... ... болған оқиғаның себептерін, оның ... ... ... ... ... ... сол ... мәселелердің түйінін шешіп, оны болдырмаудың тиімді
амал – тәсілдерін белгілейді:
- сондай-ақ адамдар ... ... ... одан ... үшін оны ... қысқа мерзім ішінде шешуді қарастыру қажет;
- талас-тартысты топтардың арасында туған кикілжің мен мәселелер өршіп
кетпеуін тоқтату үшін ... ... ... ... ... ... отырып шешкен жемісті болары күмәнсіз және ... ... да ... ... амал-тәсілдерін іздестіру керек.
Қақтығыс мәселелерді шешуде мынадай факторларды үнемі ескеріп ... ... ... ... туындау себептері мен оған қатысушы адамдар
мен топтардың пікірлерін екі жағының да ... ... ... ... және оны ... тиімді жолдарын белгілеу;
- талас-тартысқа қатысушылардың өзара біріне-бірі сенімділік білдіріп,
істің ... ... ... ... ... ұғымынан біз педагогпен оқушы арасындағы
біріккен іс-әрекеттегі ... ... ... ... ... ... ... педагог және
оқушылардың өзара әрекеттесу, ынтымақтастық формасы:
- педагогтың ... ... ... ... ... ... ... туындаған мінез-құлық;
- педагогтың шығармашылық индивидуальдылығы;
- оқушылар ұжымының ерекшелігі.
Педагогтың оқушылармен қарым-қатынас ... - ... ... ... ... сатысы. Педагог өзінің педагогикалық іс-
әрекеті және үйренушілердің оқу ... ... ... ... ... ... іс-әрекетте қиындықтар пәндік
мазмұнның өзімен, педагогтың меңгерілуі оның іс-әрекетінің негізі ... ... ие болу ... және сипатынан да туындауы мүмкін,
сондай-ақ кәсіби-педагогикалық іскерліктерден, дидактикалық құзырлылықтан
да, ... ... әсер ету ... және ... да
туындауы мүмкін. Осыдан, педагикалық қиындықтардың негізгі ... ... ... ... ... және ... мұнда оқыту мен тәрбиелеу
іс-әрекетінің субьекті ретіндегі ... ... және ... ... байланысты [16].
Педагогикалық іс-әрекет үрдісіндегі қарым-қатынасты төмендегідей
жіктеуге болады:
- мұғалім мен оқушы қарым-қатынасының ... ... / ... ... ... нақты кезеңіне тәуелді ... ... ... және коммуникативті тапсырманы шешуден туындаған
ситуативті қарым-қатынас жүйесі.
Білім беру ортасындағы өзара әрекеттесуші тұлғаларды ... ... ... жетістікке жетуіне ... ... ... ... пен ... ... ... ететін
мұғалім мен оқушы арасындағы бірлескен іс-әрекет неізінде болатын қарым-
қатынас мәселесі.
Осы мәселені шешудегі ... ... ... ... іс-
әрекетке қатысушылардың субьект-субьекттік өзара үйлесімді психологиялық
жағдаймен қаруландыру нәтижесінде оқытудың нәтижелілігін арттыру. Оқытудың
нәтижелілігі ... ... ғана ... оқушылардың
танымдық әрекеттерін ұйымдастырудың маңыздылығына да байланысты. Білім
беруде оқыту ... ... ... жекеленген оқушыларға
психологиялық-педагогикалық ықпалдың тиімділігі мәселесінеен артық ... қиын ... ... ... ... ол ... немесе
тәрбиелік-дамытушылық іс-шаралар мұғалім мен ... ... ... мен ... әрекеттестігінде көрінеді.
1.4 Қарым-қатынас қиындықтары және білімгерлер
қарым-қатынасының психологиялық ... ... ... – адамның болжанған
(жоспарланған) қарым-қатынасы ... ... ... ... ... күйі, яғни, қарым-қатынас серігінің оның ... ... , ... түсінбеу (хабарды ), серігінің түсінбеуі ,
коммуникативтік ситуацияның , өзінің психикалық ... ... , ... ... ... ... іс-әрекеттің , қарым-қатынастың
тоқталуы, үзілуі, ... ... ... ... ... ... қиындықтардың пайда болуы және оны саналы түсіну
, обьектілендіру- проблемалық жағдайдың пайда болу ... бірі ... С.Л. ... айтуынша, мұның өзі ойдың пайда ... мен ... ... мен ... болып табылытынын есепке ала отырып , ... ... ... ... ... белсендіру
факторы , қалыптасқан «қиын» жағдайдан шығудың жаңа тәсілдері ... ... ... ... ... де ... ... байланысты педагогикалық қарым-қатынас процесіндегі қиындықтардың
позитивті және негативті функцияларын бөледі ... ... ... ... бойынша) «екі
мәнге ие : а) индикаторлық (мұғалімнің назарын аудару; мысалы, зейінді
мұғалім ... ... ... қателіктерінен көреді) б)
ынталандырушы, жұмылдырушы (мұғалімнің іс-әрекетін қиындықтарды талдау ... ... ... , ... ... Осы тұрғыдан мұғалімнің
күрделі педагогикалық немесе коммуникативтік міндеттерді сәйкес шешпеу
салдарынан ... ... ... мұғалім позициясының екі жақтылығы
көрнекті. Біреулері мұндай іс-әрекетте қате ... ... десе ... ... ... және міндетті түрде болатын элемент ретінде
қарастырады.
Сонымен бірге, А.К.Маркова ... ... ... ... олар да екі ... ие: «а ... ... жеңу жағдайының
болмауы кезінде немесе өзіне-өзі қанағаттанбау болған жағдайда , ... ... ... ... және б) ... қиратушы (
қиындықтар іс-әрекеттің тоқталуына , ... , ... ... тартуға әкеледі) ». Әдетте іс-әрекетте , қарым-қатынаста адам
тек осы процестердің ары ... ... іске ... кедергі келтіретін
жағдайларды ғана белгілеп отырса , ... үшін өз ... ... да, оларды үнемі қиындықтар ретінде саналы түсінбесе де білу
маңызды. Іс-әрекет ... оны ... , ... ... ... іс-әрекетте, қарым-қатынаста кездесетін ауыртпалықтар
мен кедергілер, зерттеу ( Е.В. Цуканова ) нәтижелерінің көрсетуінше , іс-
әрекеттің ... мен ... ... ... ... ... ... орнату мен оны сақтау ерекшеліктерінен , қарым-қатынасқа
түскен ... ... ... ... ... көңіл-күйлерінен байқалады. Қиындықтар осы жағдайлардың
біреуінде байқалынуы ... ... көп ... ... ... бір
мезгілде байқалады.
Қазіргі кезде қарым-қатынас қиындықтары , ... ... ... мен ... негізіне байланысты түрлі позициялардан қарастырылады.
Мысалы, ... ... ... беру шегінде лоар мағыналық ,
эмоционалдық , когнитивтік , тактикалық ретінде ... ... ... және ... ... ... , олар ... коммуникативтік және интерактивтік екі негізгі жақтарымен ара-
қатынаста ... ... өз ... , ... аффективтік және мінез-
құлықтық аялардан көрінеді (Л.А. Пованицина).
Сонымен бірге , ... ... ... ... тек қана ... емес ... эмоционалдық , когнитивтік ( мысалы, ... және тағы ... ... ... ... , ... ... терең және кең ықпалдар салдарынан болуы мүмкін . Адамның қарым-
қатынастағы қиындықтарының ... ... ... ... ... ... ... позициялық – рөлдік, жас ... жеке ... ... ... ... ... саласы. Олар, әрине,
« адам » деген ортақ тұтас жүйеде ... ... ... әрекеттеседі,
бірақ теоретикалық тұрғыдан талдау мақсатында ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
(мұғалімнің де, оқушылардың да, ... ... ... себебі болады. Оның түсіндірілуі , біріншіден , ... кем ... үш ... ... ... мен өзара әрекеттерінің
нәтижесі : оқытушының, студенттің даралық ... ... ... ... қабылдауы.
Е.А. Климов атап көрсеткендей, адамдардың жеке-психологиялық
ерекшеліктерін бейнелейтін іс-әрекеттің даралық стильдерінің сәйкес келуі ... ... ... ... ... ... шарттарының бірі.
Екіншіден, педагогикалық қарым- қатынастағы бұл қиындықты педагог тарапынан
өзінің қарым- қатынасқа ... әсер ... ... ... ... түрде тежеудің, реттеудің жоқтығымен түсіндіруге
болады, мысалға ашушаңдық , артық эмоционалдық , ... , ... ... ... Бұл жағдай , мұғалімнің өзін жеке ... ... ... оған ... ол ... ... ... « табиғи» болуы тиіс. Қарым- қатынасқа неғұрлым көп әсер ... де ... ... осы ... ... ... ... болмауы жағдайында ... ... ... ... ... ... белгіленетіндер: коммуникативтілік
(сөйлескіш), контактілік, эмоционалдық, ... ... ... ... ... ... (экстер-
интерналдық), реакциялардың ішкі және сыртқы кінә тағушылығы, ... ... , ... ... жеткіліксіздігі және т.б.
Қарым-қатынасқа әсер етуші жеке-психологиялық факторлардың ішінде
неғұрлым зерттелінген ... ... ... ... ... ... ... осы сипаттамаларымен тікелей және айқын
шарттталғандығымен ... ... ... ... ... ... әдістемелерінің ықшамдылығы мен ... олар ... ... ... осы факторлар К. Юнг
беделінің арқасында қызығушылық тудырады, ... ... ... оның
басқаларға емес , өз-өзіне , өзінің ішкі дүниесіне бағытталғанынан жақсы
педагог бола ... ... ... ... зерттеушілердің назарын
аудартып және осы проблеманы зерттеу қажеттілігін тудырмай ... ... ... оқу орны ... ... және ... келе ... мұғалімдердің арасында керісіше интроверттердің көп
екені көрсетілді
Бірақ бұл олардың педагогикалық ... ... ... ... ... керек деген сөз емес. Бірнеше жыл табысты жұмыс істеуші
мұғалімдердің ...... , бұл іс- ... ... даралық
ерекшеліктерінің өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... ... ... қатынастың позитивті ... те , ... ... ... әкелуі мүмкін
(Е. В. Цуканова). Сөйлеуші де , тыңдаушы да қарым- қатынастың белгілі бір
қиындықтарын тудыратын ... ... ... іс- ... ... жатады. Бұл танымдық , ең алдымен , ... іс- ... ... , ... ... ... құрылымының , әрекет пен шешім қабылдау құралдары
мен тәсілдерін таңдау ... ... ... бір ... Рубинштейн көрсеткен. Когнитивті стиль, кез- келген басқа да даралық
стиль сияқты, танымдық іс- әрекеттің өзгермелі жағдайларында , ... ... ... көрінетін тұрақты [31].
Когнитивті стильдің негізгі сипаттамаларының бірі когнитивтік
құрылымдардың, дүние суреті мен бейнесінің ... ... ... атап ... ( Г. А. ... Екі ... ( полярлы) когнитивті
стильдер бөлінеді- ... және ... ... . Көптеген
зерттеулер, төмен психологиялық дифференциациялы субьектілер даралыққа
қарағанда тұлға ... және ... ... ... , ... ... табыстырақ болатынына куаландырады. Сонымен қатар, ... ... ... адамдардың басқа адамды жақсы түсінетіні
көрсетілген.
Эмоционалдық реттеудің төменгі деңгейі (немесе оның ... ... ... елеулі қиындықтар тудырады, ол қарым – қатынас серіктерінің
бір-біріне, мәтінге, бүкіл ... ... ... көрінеді. Стрессор ретінде іс- әрекет серігі ... өзі ... ... (Н.В. ... ... байланысты қарым –
қатынастың жалпы сарындылығы , ... ... , ... ... вербалды емес құралдар өзгереді. Олай ... , ... ... ... , ... көрінулерді қамтитын жеке психологиялық ерекшеліктер қарым –
қатынасты жеңілдетуі де ... да ... ... болады. Педагогикалық
қарым – қатынаста қиындықтар туғызатындардың барлығы адамның осы іс-
әрекетке ... ... ... қажетті шарты ретінде саналы түсінудің және
коррекцияның пәні болуы тиіс.
Қарым – ... ... ...... осы ... ... ... отырып, зерттеушілер
акцентуацияланбаған адамдарды назарға алады. Мінез, тұлға ... ... ... , А.Е. ...... ... , тұлғалық, сипаттамалық
көріністердің (интеллектуалдық, эмоционалдық, ... ... ... тыс ... ... кезде мінез ( тұлға) акцентуациясының 13 типі
бөлінген, олардың әрқайсысы коммуникативтік көріністердің ... ... ... ... ие :
- циклойдты- көңіл – күй фазаларының алмасуымен ;
- ...... ... ... болуы ;
- лабильдік – көңіл-күйдің күрт өзгеруі;
- астеникалық , оған тән ашушаңдық , шаршағыштық , ... ... ... – оған өзін ... ... ... жоғары әсерленгіштік
тән;
- психоастеникалық – жоғары мазасыздық , ... ... , ... ... ;
- шизойдты кейіп, оған тұйықтық, интроверсия, байланысқа ... ... ... ... ... өзіне назар аудартуға ұмтылумен, қиялдаумен,
қуланумен, жалғандықпен сипатталады;
- дистимдік – ... , ... ... ашылмайтын көңіл-күйге бейім;
- тұрақсыз – көңіл-күйі оңай ауысатын , ықпалға түсіп кетуге бейім;
- конформды кейіп сыншылдықтың жеткіліксіздігімен , ... ... ... таза түрлері өте сирек кездеседі, көбінесе аралас
түрлер мен айқын көрінбейтін түрлеркездеседі. Алайда, ... ... ... ... сипатынан көрінетіні анық. Осыған
байланысты ол коммуникативтік жағдайға сәйкес болмауы ... ... ... ... ... ... адам ретінде , ең
алдымен, өзінің жеке ... ... , ... ... керек және қарым-қатынастағы қиындықтардың алдын-алу
үшін оларды есепке алуы тиіс.
Педагогтың өзінің педагогикалық іс- ... және ... іс- ... ... қарым –қатынас қиындықтары осы іс-әрекет
мазмұнымен және сипатымен байланысты. Педагогикалық іс-әрекетте қиындықтар
пәндік мазмұнның ... яғни , ... ... оның іс- ... ... ... ... ие болу деңгейі және сипатынан да
туындауы ... ... ... ... ,
дидактикалық құзырлылықтан да, яғни , үйренушілерге педагогикалық әсер ету
тәсілдері және құралдарынан да ... ... ... ... ... қиындықтардың негізгі бағыттары білім беру процесінің өзінің
дамуымен , мазмұны және формулаларымен байланысты және де ... ... ... субьекті ретіндегі мұғалімнің (оқытушының)
ерекшеліктерімен және қарым-қатынас процесімен байланысты.
Бірінші бағыттағы ... ... ... ... А.К. ... ... бұл- ... міндеттерді қою
мен орындау қиындықтары, олардың әрекеттерін жеткілікті толық және ... ... , ... қате ... ... ... , сабақ
барысында міндеттерді өзгерту мен қайта құрудың ... оның ... ... және тәрбиелеуші функцияларды
шығарып тастау есебінен тарылтудан көрінеді. Бұл сабақтың формалды ... ... ... ... ... ... ... әсер ету қиындықтары, ең алдымен, « оқушыны
қалыптасу және даму ... ... ... ... көре алмауда » жатыр.
Нәтижесінде оқытылушы ... ... ... бұл ... да қанағаттанбау , жайсыздық сезімін тудырады. Сонымен ... ... ... үйретуші іс-әрекетінің ауырлығы оқу процесіндегі
жұмыстың табыстылық , шығармашылық және ... ... ... ... де , мұғалімнің осы қиыншылықтарды
жеңе алмауымен , кейде тіпті жеңгісі келмегендігімен анықталатынын атап
көрсетеді.
В.А. Кан- ... , А.К. ... ... үйретуші іс-
әрекеттегі қиындықтар біріншіден, пайдаланып отырған бір ... ... ... ... ... ... ... бір-
бірімен байланыспайтын бірнеше тәсілдерді қолданады; үшіншіден, қолданып
отырған ... ... ... ... ... ... ол ... жеке – психологиялық ерекшеліктеріне сәйкес
емес ( мысалы, егер ... ... ... ... мұғалім
алгоритмделген , қадамдық қадағалау әдісін қолданса немесе егер ... ... ... ... ойынды жүргізсе).
Тәрбиелей әсер ету ауырлығы , ең алдымен, арақатынастар күрделілігінен
өтуде қорытылады : мұғалімнен қарым-қатынас рөлдері ; ... жай ... ... , директивті тұрғыдан емес және « керек » ... бола ... ... ... ... ... (оқытушының) өз
әрекеттерін өзінің ерекшеліктермен сәйкес ... ... ... ... ... ... және іс-әрекеттік өзін-өзі
реттеудің жеткіліксіздігінің көрінісі ... ... ... ... ( А.К. ... ... ... Бұл мұғалімде рефлексия
жеткіліксіздігінен және өзіне қатысты сыншылдықтың ... ... ... өзіне оқушыны түсінуге және оған ықпал етуге кедергі
жасайтын себептерді өз ... көре ... ... оқыту мен
тәрбиелеудегі проблемаларды өз жұмысының кемшіліктерімен байланыстыра
алмайды.Үшінші бағыттағы қиындықтар коммуникативтік ... ... ... ... мен ... (аудитория) қарым-қатынасымен байланысты.
Педагогикалық қарым-қатынастағы қиындықтарды ( әсіресе жаңа бастап келе
жатқан ... В. А. ... ... ... ... қалыпты қарым-қатынасқа кедергі келтіре отырып, оның барлық
субьектілерінің бүкіл ... және оқу ... әсер ... ... ... оқытушы тарапынан саналы түсініле бермейді,
осыған орай , ол коммуникативтік жағдайды талдаудың және ... ... ... ... тудыратын себептерге түзету енгізудің
қажеттілігін сезінбейді.
В.А. Кан-Калик бөлген ... ... ... ... ... үш ... біріктірейік :
- сыныптан және педагогикалық қателіктерден қорқу;
- жалпы бұрын болған және ... ... ... ... ... қалыптасқан ұстаным ;
- сабақта қалыптасқан коммуникативтік жағдайдағы ... ... ... . Бұл не ... үшін ... адамның қарым-қатынас
стилін (мәнерін) механикалық түрде көшіруге байланысты , не ... тек ... ... ... байланысты жүреді.
Бірінші топ кедергілері мұғалімнің жұмыс тәжірибесімен , ... ... ... ... ... топ, ... ортаны өткен
тәжірибемен қаылдаудың , түсінудің шарттылығы ... ... ... ... ... , ... обьективизациясын ,
яғни, қиындық пен мақсатты , ерікті коррекция обьектін ... ... ... ... ... ... ... ретінде, емтихан
алушының алдын ала сынақ ... ... алып ... топ ... ... ... ... жайлы келеңсіз пікірінің әсерімен
үйренушінің ... ... ... ... ... ... ... , педагогикалық қарым-қатынастың, іс-әрекеттің (осының
салдарынан дамытушы және тәрбиелеуші ... тыс, тек ... ... , ... , ... ... , қарым-қатынас
фасилитациясын (жеңілдету) және т.б. ұйғаратын ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... байланысты
және де мұғалімнің нақты жеке- психологиялық қалыбымен үйлесімсіз үлгіге
сынсыз ерумен байланысты.
Тұлғааралық қатынастар елеулі ... ... ... іс-әрекет сипатына және мұғалімнің ... ... ... әсер ... (А. К. Маркова, Я.Л.Коломинский , Н.В. Кузьмина, А.А.
Реан және т.б. ). Осы қатынастар ... ... ... ... ... ... бағдарлардың сәйкес келуі немесе олардың
айырмашылығы және көптеген басқа ... ... ... жеңілдетуі немесе елеулі қиындатудан оны тоқтатуға дейін
әкелуі мүмкін. Конвенционалдық қатынастар рөлдерінің негізгі репертуарымен
сәйкес келетін ... ... ... , ... ... күшейтеді
, ал олардың ішкі айырмашылықтары оның бұзылуына әкеледі.
Қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... олардың әрқайсысына қандай да бір тұлғалық
күйлердің үстемдігі болып табылады. Э. Берн бойынша , әр адам ... ... үш күй ... : « Ата -ана» , «Ересек адам», ... ... ...... екі жақты ашылуы мүмкін: не қадағалаушы
-өктемшілдік функцияда не көмектесуші-қамқоршы функцияда. ... үш ... ... және ... емес ... және бірдей немесе
түрлі жағдайлардағы адамдардың өзара әрекеттесуі ... ... ... үшін оның ... сипатына қарай «
Ата-ана » күйі үндес болып табылады. Педагогтың рөлдік орны мен « Ата ... ... көп ... ... келеді. Оған бағалау , рұқсат ету,
түсіндіру, ұялту кіреді. Бұл ... пен ... үшін ... ... табылады. Алайда , олар педагогикалық процесте педагог (« Ата-ана»)-
оқушы ( « ... ... ғана ... Егер де ... ... « ... » ... , оның сипаттамасы түсіну, логикалық, пайымдау, контактылық ,
өз бетімен шешім қабылдаушылығы ... ... ... ... ... қиындық пайда болады. Әрине, педагогикалық процесс үшін ... « ... адам – ... адам» қатынасы болып табылады. Тұлға арлық
қатынастар факторымен шартталған қарым-қатынас стилін өзгерту формасында,
келіспеушілікті сылтаурату , серігін ... ... ... ,
іскерлік қарым-қатынастан кету және т.б. ... ... ... ... көптеген факторлардың ішінде
(тұлға арлық қатынастар сипаты, жеке ...... ... ... ... , өзара әрекеттесу жағдайының ерекшеліктері )
дәл осы тұлға аралық қатынастары ... ... ... орын алады.
« Оқытушы-білімгер » және « ... ... ... ... қиындықтары қарым-қатынасқа қатысушылар
тарапынан және басқа ... ... ... ... Мысалы,
қарым-қатынас қиындықтарын мұғалімнің бағалауы сәйкес келмейді. ... « ... - ... ... ... неғұрлым көп қиындықтар
қарым-қатынас серіктерінің даралық ерекшеліктері тудырады деп есептесе,
онда білімгер осындай ... ... ... ... ... мұғалімнің іс-әрекеттегі ерекшеліктеріне береді. Бұл жерде,
жалпы бірлескен оқу іс-әрекетінің шарттарын сипаттай ... ... ... ең ... ... ... қатынастарымен , кейін
араласушылардың жеке-психологиялық ерекшеліктерімен байланысты ... ... ... ... олардың іс-әрекетке қатысу сипатымен ... ... ... ... ... тек қана ... жоғары оқу орындары білімгерлердің
қиындықтарының өзгешелігін ғана емес , ... осы ... ... ... ... ... ... айқындауға
мүмкіндік береді. Әлеуметтік бағдарланған оқу-педагогикалық қарым-қатынас
жағдайында студенттер жұртшылық алдына шығып ... ... , ... ... ... қалайша болуы керектігі жөніндегі ішкі
түйсігінде қалыптасқан елеске сәйкес келмеуінен, бұрын ... ... , ... , жалпы мінез-құлығының қысылшаңдығының
салдарынан қиындықтарды сезінеді (71%). ... ... ... алты тобы ... ... ... өзін
қалай ұстауды, не айту керектігін білмеулерімен байланысты қиындықтар
жатады. ... ... ... ... ... ... яғни ... өзіндік перцептивті
жағының жеткіліксіз қалыптасуынан. Үшінші топ , сөйлеушінің қарым-қатынас
серігінің түсінбеуі және қабылдамауынан туындаған ... ... ... ... ... ... ... кешіретін
қысылу, тіпті ашулануды бастан кешірумен байланысты. Алтыншы топ адамның
жалпы қарым-қатынасқа риза болмауымен байланысты ... Осы ... ... ... ... ... , ... (біріншіден
үшіншіге дейін) және тағы басқа факторларға ... ... ... ... Үлкендермен араласқанда білімгерлер қарым-қатынас
серігін түсінбеу қиындығына сирек кездесетіні (14,2%) және де өзін қалай
ұстауды, қарым-қатынас пәнін білмеумен ... ... ... ... көрсетілген. Білімгерлердің құбылыстармен қарым-
қатынасында екінші және үшінші топ қиындықтары жеңілірек өтіледі. Бірінші
курстан үшінші курсқа өту ... ... ... , ... ... ... сақталады, ал танымайтын адамдармен
араласуда қиындықтардың күрт төмендеуі байқалады.
Қарым-қатынасқа ... ... ... тек осы ... осы ... бастан кешіріп отырғанның іс-әрекетіне, жағдайға
ғана емес, сондай-ақ қарым-қатынастың басқа да мүшелеріне, атап айтқанда ,
кері байланыс арнасы арқылы және де осы ... ... ... ... әсер ... ... не ... жеңіп, қарым-қатынас пен іс-
әрекетті жалғастырады не жайсыздық сезімін ... ... ... ... ... ... дайындықтың, ұйымдастырудың
жеткіліксіздігі үшін ыңғайсыздана отырып, жаңа коммуникативтік жағдайларды
және іс-әрекеттің жаңа ... ... не ... ... ... ... ... өзгерте отырып сыртқы кінәлаушы
позицияны ұстанады.
Педагогтың қиналу ... саны және оның ... көп ... ... ... пен ... азырақ) қатынасы бойынша ,
білімгерлердің жауапкершілігі мен қызығушылығын бағалауы арасында жағымды
мәнді байланыс бар екені көрсетілді. ( А.А.Реан) . А.А.Реан бұл ... ... ... ... ол «өзіндік падагогикалық іс-
әрекеттегі субьективтік қиындықтардың молшылығы ... ... ... жағымсыздықтармен түсіндірілуінен ( «қиын контингент»,
«жауапсыз тұлғалар», « кәсіп үшін кездейсоқ адамдар» және т.б.) ... ... ... ... ... өз ... ... жасау, педагогпен контакт орнатуда қиындықтар тудырады.
Жалпы қарым-қатынастағы қиындықтар серіктердің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін бейнелейді. Қиындықтарды ... көп ... ... осы ... жете ... бір
мезгілде көптеген психологиялық проблемаларды, ең алдымен, « ... ... ... әлеуметтік перцепция , яғни
адамның адамды қабыдауы (А.А.Бодалев, В.А.Лабунская), танымдық ... ... ... ... ... ... ... қарастыру болып келеді. Жалпы, жас ерекшелік ... ... , ... ... ... жете және ... , олардың негізгі механизмдері мен заңдылықтары түсінілмейді.
Жоғарыда аталған салалардың басым көпшілігіндегі ... не өз ... ... ... ... не ... ... деңуге болады ( Ю.Н. Емельянов, Г.А.Ковалев, Л.А.Петровская және
т.б.), Сонымен бірге, педагогтың ... ... ... ... ... ... ... жұртшылықпен
мойындалған. В.А. Кан-Калик мұғалімнің коммуникативтік мәдениетінің
қалыптасуының маңыздылығын атап ... ... осы ... алғашқы
қаадамдардың бірі өзін « коммуникант» ретінде анықтау болып табылады деп
белгілейді.
Бірінші тарау тұжырымы:
Жалпы «Конфликт» сөзі ... ... ... ... мағынасы –
қақтығыс. Адамынң өмірі қақтығыссыз өте алмайды, өйткені адам ... ... ... көзқарасы, түсініктері, білімі болады. Қақтығыс дегеніміз –
қарама-қарсы ... ... ... ... ой-
пікірлердің, құндылықтардың қақтығысы.
Қақтығыстың себептеріне қарама-қайшылықтың өршй түсуіне, дау –дамайдың
пайда болуына әкелген ... ... ... ... ... ... жүйемен қарым-қатынастың дамуына септігін тигізетін
алғышарттардың бірі болып табылады. Сондықтан әлем, қоғам ... ... ... ... негізгі аймақтарын
талдау, олардың қарым-қатынас ... өзін ... ... Іс-
әрекеттің қарама-қарсы мақсаттары, позициялары, құралдары, тәсілдері
түйісе отырып қақтығысты тудырады, оны тек психологияның ... ... ... ... қақтығыстану сияқты тұтас ғылымды зерттейді және де
қызығушылық танытқан оқырмандарды соған ... ... ... ... ... ... , ... мен тәсілдердің түйісуі,
проблемалық ситуацияны ... ... , ... ... ... жоғарылатады. Мұндай қақтығыс субьекттердің
өздерінің бағалау деңгейіне өтіп кетпеуі және сөздің тар мағын,асында
жағымсыз тұлға аралық ... ... ... ... арасында қақтығысты жағдайды алдын алу және
психокоррекциялауды эксперимент арқылы зерттеу.
2.1 ... ... ... ... ... ... ... конфликт болмаса, қан соғуыңыз барма – ... ... - деп ... ... адамның әлеуметтік ортада өмір
сүруі, әр ... ... ... ... ... қоғамдағы өзге
адамдармен қарым-қатынаста болып ... ... ... ... ренжісу әрбір адамның кісілігн, талап тілегін ... ... ... ... етуден туады. Осы бағытта адам өзінің
басқа адамдар ... ... ... ... ... ... ... көрсеткісі келеді. Міне осындай жағдайлар білімгерлер
арасындада жиі кездеседі. Олардың ... ... ... ... ... мінез құлқындағы жағымсыз қасиетттері және тб.
Жағдайларды құрбыларымен үнемі бір мәмлеге келмейтін ... де ... біз ... арасындағы қақтығыстар туралы мәліметтер алуды
көздедік.
Эксперимент Тараз ... Абай ... ... колледжінің
математика және қазақ тілі-әдебиет мамандықтарының білімгерлері арасында
өткізілді. Сынаққа 32 ... ... ... ... ... ... ... қорытындылары есепке
алынды.
Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін білімгерлердің ... ... ... түсу ... және қарым қатынас шеберліктеріне
арналған сауалнамалар жүргізілді. Тапсырманың өзі 4 ... ...... ... ... ... ... пайда болатын бірнеше ассоциацияларды (сезім,
көңіл-кұй, ... ... ... ... бір түс ... ол ... ... мүмкін?
____________________________________________________________
3. Қақтығыс барысындағы сезімдік көңіл-күйіңізді параққа бейнелеңіз (оны
түрлі символдармен көрсетуге болады).
4. Таблицаны толтырыңыз
|Қақтығыстың жағымды жағы ... ... жағы |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... ... түсу деңгейін анықтау» тақырыбында
сауалнама алынды. Білімгерлер 15 сұрақтан тұратын сауалнамаға ... ... ... ... ... ... ... анықтауға
арналған тағы осындай сауалнамаға өз ... ... ... 2).
Анықтау экспериментінде білімгерлердің жалпы қорытынды нәтижесі
көрсеткіштері:
Бақылау тобы: 25 - ... ... /3 ... - орташа деңгей /6 білімгер/,
25 - төмен деңгей / 3 білімгер/.
Сыналушы топ: 20 - ... ... /4 ... - орташа деңгей /6 білімгер/,
50 - төмен деңгей / 10 ... ... ... саны 32 ... ... ... арқылы белгіленді .
Эксперимент жүргізуге математика және қазақ тілі мамандықтарының 1 курс
білімгерлері алынды. Себебі олар ... ... енді ғана ... ... ... ... ... оқуға деген
қызығушылығы, өзара түсінушілікті орнату мен ... ... ... ... кейін ... тілі ... ... ... жүргізілді..
2. Жеткіншектердің өзіндік бағалауын қалыптастыру
жолдары
Қақтығыстың себептеріне қарама-қайшылықтың өрши түсуіне, ... ... ... ... ... ... Әрбір қақтығыстың уақытына
және кеңістігіне байланысты сипаты бар. Сол ... ... ... ... біле ... өз ... ... аламыз.
Күнделікті өмірде адамдардың өзара түсінісіп, бірлесе отырып қызмет
атқаруы үшін олар ... ... ... жұмыла іс атқаруы – ... ... ... ... тәуелді болып отыратындығы өмір
тәжірибесінде дәлелденген жәйт. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... кез ... істің алға басуы үшін аяққа
тұсау саларлық кедергі екені кімге болса да жақсы атақ әпермейтіні мәлім.
Кедергілерді жеңудің тәсілдерін таңдау өз ... және ... ... өз көзқарастарын қорғау құралдарының болуына,
биліктің және басқа ... ... ... тәуелді.
Психологиялық түзету жұмысының мақсаты білімгерлердің ... ... ... ... ... үйлесімді қатынас орнатуға және тб.
сипатта ұйымдастырылады. Біз ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргіздік.
Онда ойындар, жаттығулар, ситуациялар қарастырылды.
«Мейірім» жаттығу
Жақсы сөз жаныңды ... ... ... ... ... де ... сыйлап көрелік. Өзіңінің жақын отырған құрбың туралы
қандай жақсы сөздер айтар едің? Құрбыңыз туралы өз ... ... ... ... ... ... ... қасиетін бағалайтыныңызды айту керек.
Ойын «Көпір»
Қатысушылар шеңбер құрып отырады. Психолог диоганаль бойынша ... ... ... ... былай түсіндіреді: «бұл сызық» - ... ... тау ... ... ... ... желге теңселген, тартылып
байланған көпірдің астында сарқыраған ... ... ... бір ізді жол, тек бір ғана адам өте ... ... шегінуге, қайтып кетуге жол жоқ. Бір-біріне қарама-қарсы келе жатқан
екі адам- екі ұлттың ... ... ... ... ... ... ... аяғына дейін жету керек. Тапсырманы орындауға бір минут
уақыт беріледі.
«Құрметті ... ... ... ... ... Қазір арамыздағы бір адам осы ортадан
сыртқа шыға тұрады. Біз шақырмайынша кірмейді, қалған ... ... ... әр ... ... ... әділқазылар құрамын
құрады. Есіктің сыртындағы адам біздің құрметті қонағымыз. Ол ... ... ... және ... ... ... ... қатынасты
дамытуда белгілі үлесін қосқан тұлға.
Шет елдік адам ... ала өзін кез ... ... ... ... қай ... өкілі екенін таныстырады. Арамыздағы бір адам қонақты алып
жүруші. Әрі біздің қонағымыздың тілмәші осы ортаға ертіп келеді. Ары ... адам ... қол ... одан бір нәрсені сұрап , әңгімелесіп қалайда
оның ішін пыстырмаудың амалын ойлау керек. ... ... ... ... қабылдап қай адам өзін қонақпен араласуда ... ... ... оған ... ... ... ... бағалары
бойынша орта арифметикалық бағаны қатысушының әрқайсысына шығарады.
Жаттығу «Мен сені түсінемін»
Әрбір топ мүшелеріне жүргізуші: өздеріне серіктес таңдау ... ... ... ... 3 мин ... ... сезімін, көңіл-күйін, жағдайын бейнелеп беріңіз. ... ... оның ... ... ... ... шығарады. Қасыңызда отырған
адамға назарыңызды аударыңыз және оның қазіргі ойын ішкі сезімін, арманын
түсініп, іштей қорытынды ... ... ... екі ... ... ... бөліседі. Оған 5 мин уақыт беріледі.
Қатысушылар жаттығу басталмас бұрын өздеріне серіктес ... ... ... ... ... өз ... ... істейді.
Содан-соң бір-бірінің пікірін талқылайды. Үлкен шеңбер құрып топ мүшесінің
біреуін таңдап, оның сол ... ... ішкі ... ойын ... ... мен ... ... қарым-қатынас”
Білімгерлер арасындағы қарым-қатынасын үйлестіру мақсат етіп алынады.
Қажетті ... ... ... ... ... ... ұнайтын әріптестірінің атын немесе
суретін салдыру тапсырылады. Әр суретке сипаттама ... ... Не ... ... ... ... сұрақтар арқылы олардың бір-біріне деген
қарым-қатынасы өзгереді .
Ойын «Біздің ұйымшыл топ».
5-6 ... 4 ... ... ... жеке столдарға отырғызу. Әр
командаға фломастерлер, қаламдар беріледі. Әр топ ... ... ... салады. Қатысушылар сурет салып жатқанда тыныш баяу музыка қойылады.
Суретті ... ... соң әр ... ... ... суреттердің атын атап
мазмұнымен таныстырады. Қалған командалар сол ... ... ... ... ... ... «Қақтығыс»
Жүргізуші қатысушыларды жұп-жұпқа бөледі. Ойланыңыздар, сіздер
жанжалға қатысушыларсыздар деп, әр қайсысына ... ... ... ... ... ... ... тоқтату.
«Жанжалға не әсер етеді?» - деген сұраққа жаттығу ... ... ... ... өз тапсырмаларын қорғайды. Жүргізуші ... ... ... қадағалап отырады.
- Қақтығыс кезінде мені не мазалайды?
- Қақтығыс маған қалай әсер етеді?
- Жақсы жаққа ... ... ... - ... ... ... жақты пайда» деген ... ашу. ... ... қақтығыс кезінде
қолданылатын дене жаттығулары жасалынады.
«Жеміс жидек салаты» ойыны.
Мақсаты: Топтың ... ... ... бой ... ... ... ... білімгерлер шеңбер болып отырады. Бір бірінен соң бірі кезекпен
үшке дейін санап ... ... ... әр ... бір ... тіркедік.
Бірріншілері – алма, екіншілері – банан, ...... Біз ... - ... сол ... ... ... ауыстырады. Кейде
«алма-алма» дегенде де олар сақ болып, ... алма ... Ал ... ... де ... қозғалыс жасайды.
«Танысу» ойыны.
Бұл тренингтерде қолданылатын ең бастапқы ... ... ... ... ... жасауға жұмылдыру қажет.
Кейде жай ғана танысу мен ... ... ... ... ... береді. Адам
туралы ақпаратты тек сыртқы келбетінен ғана емес, сөзі ... да ... ... Олар ... ... жақсы білгенімен бұл тренинг
қосымша тағыда мәліметтер (туған ауылы, ең сүйікті тамағы, ата-анасының ... ... және т.б. ) ... сені ... ... топ ... ... өздеріне серіктес таңдау керектігін
ескертеді. Сіздердің ... ... 3 мин ... ... ... ... жағдайын бейнелеп беріңіз. ... ... оның ... ... ... ... шығарады. Қасыңызда отырған
адамға назарыңызды аударыңыз және оның қазіргі ойын ішкі сезімін, арманын
түсініп, іштей қорытынды жасап отырыңыз. ... екі ... ... ... бөліседі. Оған 5 мин уақыт беріледі.
Қатысушылар жаттығу басталмас ... ... ... ... Белгілі уақыт аралығында қатысушылар өз беттерімен ... ... ... ... ... ... ... құрып топ мүшесінің
біреуін таңдап, оның сол сәттегі көңіл-күйін, ішкі сезімін, ойын айтады.
Жүргізілген ... ... ... ... өзін
сыйлауға, өзгемен санасуға, қарым-қатынас мәдениетін сақтауға арналды.
Ойын нақты толық жеткізуге, ойын жаттығуларын ... ... ... ... туғыздық. Білігерлердің бір біріне ... ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижесін жинақтау
Білімгерлердің күнделікті ... ... ... ... ... ... тануында өзара тілдесіп қарым-қатынас жасаудың қаншалықты
әсер ететіндігін жете түсінуге ... ... ... ... ... қарым-қатынаста жиі қиындықтар кездесетін болса,
олармен тілдесіп, балаға жеткізетін ... ... ... өсіп ... ... жағынан толыққанды дамуына өз
мұқтаждықтарын қанағаттандыра алмай, әр қилы өзгеріске ... еді. ... ... үшін әр ... деңгейде, әр түрлі кезеңде қалыптастыруды
қажет ететін құбылыс. Ал осындай жағдайлардың дұрыс ұйымдастырылмауы қарым-
қатнасқа түсушылер ... ... ... ... ... ... басқа адамға ұқсау, мысал, өнеге алу,
үйрену, ... ... ... және жеке ... эмоцияны, сезімді, мінез
құлық нормаларын көрсетудің формаларын меңгереді.
Білімгерлермен жүргізген нәтижелерді ... ... ... зерттеу жұмыстарын ұйымдастырдық. ... ... ... түсу ... және ... ... ... көз
қарастарына арналған әдістемені қайта ... ... ... ... ... өзгерістерді бақылау.
Нәтижелері пайыздық көрсеткіш арқылы гистограммада көрсетілді .
Түзету-дамтыу жұмыстарының қорытындысынан біз білімгерлер өзара
қарым-қатынаста қандай ... ... ... ... ... ... мен ... психологиялық тұрғыда көңіл-күйлерін, сезімі
мен тілегін ескеру;
- жеке пікірін айтуға және шешім қабылдауға ... бар адам ... ... ... ... ... немесе әрекет негізіне бағыттау;
- қатынаста көңілін сергтетін және ойын жағдайларын жиі ұйымдасытру;
- қарым-қатынаста бала ... ... ... ... ... даралық
ерекшеліктерін де ұмытпауы керек;
- проблемді жағдайларда сабырлылықты сақтау;
- Екінші адамның ойын ... ... ... ... оқу ... ... ... тұлғасы
– білімгер және оқытушы ... ... ... ... фактор
бірлескен педагогикалық іс-әрекетке қатысушылардың субьект-субьекттік өзара
үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді психологиялық жағдай орнату.
Оқытудың нәтижелілігі педагогикалық ... ғана ... ... ... ұйымдастырудың маңыздылығына да
байланысты.
Бақылау экспериментінде ... ... ... нәтижесі
көрсеткіштері:
Бақылау тобы: 25 - жоғары деңгей /3 ... - ... ... /6 білімгер/,
25 - төмен деңгей / 3 білімгер/.
Сыналушы топ: 35 - ... ... /7 ... - ... деңгей /11 білімгер/,
10 - төмен деңгей / 2 білімгер/.
Қорытынды
Жұмыс қорытындысында ескеретін жайт – мұғалім мен ... ... ... іс-әрекетінде қарым-қатынас үйлесімділігін
қалыптастыру, дамыту-тәрбиелеу олардың жеке ... ... ... ... білдіреді. Ол үшін алдымен жалпы оқытып –
тәрбиелеу жұмысының жоғары ... ... Оның ... ... ... кәсіби шеберлігі болса, ал білімгерлердің
танымдық қызығушылығының дамуы, оқытуда белсенді әдістердің ... ... ... ... ... іс - ... ... есеп бере білу, сабаққа саналы қатынасы, білімнің ... ... ... ... тәрбиелеу және еңбекті жүйелі жоспарлауға
дағдыланумен қатар қақтығысты жағдайлардв ... ... пен ... Мұның барлығы оқу орындарының алдында тұрған міндеттерді шешумен
тығыз байланысты – білімгерлерге тек ... ... қана ... ... ... ... ... үйрету қажет.
Теориялық білімді тәжірибеде қолдану негізінде зерттеуге тараз
қаласы Абай атындағы гуманитарлық ... 1 курс ... және ... әдебиеті білімгерлері алынды. Зерттелушілердің жалпы саны 22 білімгер.
Психодиагностикалық нәтиже ... ... ... жаттығуларын
қарастырдық. Білімгерлердің қақтығысты жағдайларды алдын алу және шешуін
мақсат ете ... ... ... ... ( ... ... арқылы ұйымдастырдық.
Қалыпқа келтіру экспериментке ... ... ... ... ... ... іс - әрекет
жағадайында негізгі сабақты бекіту мен жаңа ... ... ... ... және оқу ... ... сағаттарында сабақтаса
жүрді. Нәтижесінде сыналушы топ дамыту жұмыстарының әсерін бақылай алдық
. ... ... ... қақтығыс мәселесіне әдебиеттерге
теориялық талдау жасалынып, тәжірибеде зерттелді, нәтижелері шығарылды.
Осындай мәсленің байыбын ... оның ... - ... ... ... табу ... ... адамның мінез-құлқының қалыпты дамуын
қамтамасыз ете алмай, оған зиянды әсер ... ... ... жәйт ... дағдарысты жағдайында қазіргі заман ... ғана ... ... ... да ... ... ... ықпал
етуі мүмкін.
Қазіргі кезде сондай жағымсыз қылықтар ... ... ... да жиі ... ... ... ... тақырыбына байланысты
теориялық бөлімде қамтыған мәселелер практика жүзінде іске асырылды. ... ... ... ... мен зерттеулеріне тұтас талдау
жасалды. Кез келген ұтымды байланыс мен нәтижелілігі қарым-қатынас ... ... ... ... ... байланысты екендігін ескере
отырып зерттеу мақсаты мен міндетіне сай іс-шаралар ... ... ... мәні ... ... қақтығысты болдырмауға итермелейтін жағдайлар
жасалды алдын алу шаралары ұйымдастырылды: жағдайларды шешу, ... ... ... ... тұратын тренингтік жаттығуларды
ұйымдастыру, сауалнамалар жүргізу.
Анықтау, қалыпқа келтіру ... ... ... ... мәні ... аша түсуге септігін тигізді.
Қолданылған әдебиеттер
1. Алдамұратов Ә. Ж. «Жалпы ... ... ... ... Н.С., ... А.І. Әлеуметтік психология. - Алматы.:
Қазақ университеті, 2007
3. Анцупов А.Я., Шипилов А.И. ... ... ... ... Бакли Р., Кейпл Д. Теория и практика тренинга.- Питер, 2002 ... ... Н. ... ... – СПб.: ... ... Гоноболин Ф.Н. «Психология». 1973
7. ... С.Ю. ... ... ... Вершишин М.С. Конфликтология.- СПб.: Михайлова., -2003
9. Вишнякова. Н. Ф. Конфликтология. - ... ... ... А.В. Конфликтология .- Москва., 2000
11. Дружинин В.Н. ...... ... ... В.Н. Экспериментальная психология – М, 1997
13. Емельянов С.М. практикум по конфликтологии. – СПб.: Питер,-2000
14. ... А.Г. ... ... ... ... И.А. ... психология.-Москва.: Логос; А, 2005
16. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері.- ... ... Изен Н.В., ... Ю.В. ... игры и ... П., ... ... И.Ю. Возрастная психология. Москва., 1997.
19. Кон И.С. Психология ранней юности. Москва – Просвещение, 1989.
20. Көмекбаева Л.К. ... беру ... ... ...... 2002.
21. Коралева З. Психологиическая тесты для всех – Пресс.; 2002
22. Лесли Рай. Развитие ... ... ... ... ... М.А., ... В.Т.. ... тренинг:
психологический практикум для подростков.- Алматы, 1998.
24. Мұқанов А. Жас және ... ... ... Р.С. Психология.- Москва, 1998
26. Намазбаева Ж. Санғылбаев О. ... ...... ... В. ... психология образования.- Москва.,2003
28. Оллпорт У. ... в ... ... ... Петровский А.В. ... және жас ... ... 1987.
30. Прутченков А.С. Социально-психологический тренинг в школе.-
Эксимо-пресс, 2001 г.
31. Ратников В.П. Конфликтология .- Москва. 2001
32. Рубинштейн Р.П. ... ... ... ... 1989 ... ... И.Р. Психологический словарь. - Москва, ... ... И.С. . ... ... ... психолога.- Москва.:
Владос, 2000
35. Рубинштейн Л.С. . Основы общей психологии.- СПб.:Питер., 2000.
36. ... М.А., ... Ф. ... ... и ... ... 1988.
37. Самыгин С.и., Столяренко Л.Д. ПСихология управления.- Ростов на
Дону.: Феникс, ... ... Д. ... пути их ... – Киев ... ... Смирнова Е.Е. Психология общения. – СПб.: КАРО, 2005
40. Тәжібаев Т . ... ... ...... университеті, 2003.
41. Хорни К. Ваши ... ... – СПб.: ... ... ... Э.А. ... и практика.– Москва.: ЭКМОС, 1998
43. Франкл А. Человек в поисках смысла.- М.:Прогресс,1990.
44. Шейнов В.П. конфликты в ... ... и из ... - ... ... Шапиро Д. Конфликт и общение. Путеводитель по лабиринту урегулирования
конфликтов. - Кишинев, 1997
Қосымша ... түсу ... ... ... ... және ... ... беру керек.
1.Сізге іскерлік кездесуге бару керек.
2.Егер сізге жиналыста немесе сол сияқты басқа материалдарда доклад,
хабарлама т.б оқы десе ол ... жоқ, не ... ... ... ... сәтке қалдырасыз ба?
4.Сізге сіз болмаған қала командировкаға баруды ұсынады ма?Сіз сол
командтровкаға ... үшін ... ... жасасыз ба?
5.Сіз өзіңіздің уайыдарыңызбен басқа біреумен бөліскенді ұнатасыз ба?
6.Егерсізден көшеде біреу көмек сұраса(жолды көсетіп ... )ол ... «Әке мен ... келіспеушілік болатынына және әр түрлі
жастағы адамның бірін-бірі түсінуі қиын екеніне сенесіз бе?
8. Сіз ... оның 2-3 ай ... ... ... ... ұяласыз
ба?
9. Асханада сізге сапасыз тамақ береді,сіз үндемей ... ... жай ғана ... ... ... ... Егер сіз өзіңіз танымайтын адаммен жеке қалғанда егер ол бірінші
сөйлесе сіз қатынасқа түспей ... ... ... Егер сіз ... жерде үлкен кезектегі адамдар ... ... бас ... ... қаласыз
ба?немесе аяғына дейін күтіп тұра бересіз ба?
12. Қақтығыстағы сетуацияларды қарастыруға қатысуға қорқасыз ... Егер сіз ... ... ... қате ... айтса үндемей
сөзге араласпай тұра бересіз бе?
14. Сізден біреу жұмысқа немесе оқуға байланысты көмек сұраса ол сізді
шаршатып ... ... Сіз аз ой ... ... ... ... жеткізбесе,ауызшаға
қарағанда
«да»-2 балл
«иногда»-1 балл
«нет»- 0 балл
30-3.Сіз қарым-қатынасты ұнататын адам емессіз.Сізге сену жұмыста ... ... ... ... және ... ... ... түсуден алшақ болыңыз.
25-29.Сіз тұйық, онша сөйлемейтін, жеке болғанды ұнатасыз, сондықтан
сіздің достарыңыз аз.
19-24.Сіз қақтысыз адамсыз. Қарым-қатынасқа етз түсе ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсу, қақтығысты болдырмау көрсеткіші
орташа. Сіз көп нәрсені білгіңіз келіп тұрады, ... ... ... ... ... ... ойауыңызды қорғай
аласыз. Қонаққа барып, көңіл көтергенді жақсы көресіз.
9-13. Сіз өте ашық ... ... , ... ... ойыңызды
көп айтасыз, ал кейде айналадағыларға ... ... Жаңа ... ... ... ұнатасыз.
4-8. Сіз әрқашан барлық ... ... ... Пікірсайысқа
қатысқанды ұнатасыз бірақ қиын күрделі тақырыптар сізде ... ... ... ... ... да оған жауап беруге тырысу. Ол ... ... ... ... өзіңізді еркін ұстайсыз.
3 және одан төмен .Сіз көп сөйлейсіз керек емес ... ... ... емес нәрсеге араласып жүресіз. Көбінесе қақтығыстың негізгі себебі
баласыз. Ашуланшақ, өкпелегіш баласыз, күрделі ауыр жұмыс сіз үшін ... ... үйде ... ... ... қиын. Сізге өз-өзіңізбен
мінезіңізбен жұмыс жасау керек.. Шыдамды, ұстамды, ... ... ... анықтау» сауалнамасы
Мақсаты: қарым-қатынас қабілетін анықтау.
Барысы: қарым-қатынас қабілетін ... үшін ... ... ... ... үш ... ... иә, 2. кей кезде, 3. жоқ
Сұрақтар:
1. Сізді өте күрделі іс күтіп тұр. Бұл сізді ашуландыра ма?
2. Жиналыста баяндама оқуды ұнатпайсыз ... ... ... ең ... ... ... қалдырасыз ба?
4. Сізді белгісіз қалаға жұмысқа жіберді, бармауға тырысасыз ба?
5. өзгелермен сырласасыз ба?
6. ... ... ... ... ... ... ... ба?
7. «Балалар мен әкелер» мәселесі бар деп ойлайсыз ба яғни ... ... ... ... қиын ... ... ... алған қарызды қайтару қажеттігін айтуға ұяласыз ба?
9. Мейрамханада сізге дәмсіз ас әкелді, сіз тарелканы итеріп қоясыз ба?
10. ... ... ... ... ол ... ... ба?
11.Ұзақ кезек күту сізді қажыта ма?
12. Қиын ... ... ... ... қорқасыз ба?
13. Сізде өнер мәдениет жөнінде өз пікіріңіз бар және ... ... ... қате пікір айтылып жатыр сіз үндемей қоясыз ба?
15. Біреу сізден көмек сұраса бұл ... ... ... ... иә-2 ... 2). ... 3). жоқ-0 ... ұпайларды қосып үш деңгейде қорытып шығардық. Әр топтаманың ... ... ... ... таныс емес ортада сенімсізсіз. Жаңа мәселелер сізді қорқытпайды, бірақ
өзгелермен жалтақтап ... ... ... ... өз
ойыңызды білдірген негізсіз өтірік көп айтасыз. Бұл кемшіліктерді жоюға
болады.
14-48 ... ... ... ... ... ... Өзгені тыңдай аласыз, сабырлысыз, өз пікіріңізді аса қызбалықсыз
қорғайсыз. ... аса шулы ... ... ... ... ... кейде өзгелердің ашуын
туғызатындай өз ... ... ... ... ... орта
назарында болғанды ұнатасыз, қолыңыздан келмесе де ешкімнің өтінішін жерге
тастамай тез, тез көнесіз. ... қиын ... ... ... және
батырлық жетіспейді, бірақ қашет жағдайда өз-өзіңізді қолға ала аласыз.
-----------------------
Тұлғалық қақтығыс .
Толық емес комплекс және таңырқау.
Жоғары( немесе ... ... баға және ... таңдау деңгейі.
Негативті психологиялық жағдай: өкпе, уайым, тітіркену, ... ... ... сын қою және ... сын төмендеуі
Тұлға аралық қақтығыс.
Мінездердің сәйкес келмеуі
Қарама-қарсы мотивтің ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Жанұядағы қатынастар63 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуы7 бет
Көркем шығармалардағы психологизм18 бет
Мұғалім мен оқушылардың қарым-қатынас мәдениеті10 бет
Іскерлік қарым-қатынас және басқарудағы қақтығыстар8 бет
Антикризистік басқарудағы қақтығыстар механизмі5 бет
Ауған-Кеңес қақтығысы15 бет
Иран-Америка қақтығысы73 бет
Саяси қақтығыс7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь