Этноәлеуметтану

I. Кіріспе
1. Қоғамның этникалық қауымдастығы туралы ұғым.
2. Этникалық қауымдастықтың ұлтқа бірігуі
3. Ұлттық.этникалық қатынастар, оның мазмұны.
4. Этникалық әлеуметтанудың негізгі функциялары.
5. Қазіргі Қазақстандағы ұлтаралық қатынастар.
II. Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әлеуметтану бізді қоршаған әлеуметтік ортаны, адам, оның алуан түрлі бірліктері (отбасы, әлеуметтік топ, ұйымдар мен институттар және т.б.) және олардың іс-әрекеттері мен қызметтері, санасы мен тәртіптері, көңіл күйлері мен мінез құлықтары және т.б. зерттесе, қоғамдағы этникалық қауымдастықтардың пайда болуын, оның құрылымын, мәнін, мазмұнын, дамуын, олардың атқаратын қызметін, араларындағы тұрақты, қайталанатын отыратын қажетті байланыстар мен қарым-қатынастардан туатын әр түрлі әлеуметтік үдерістер мен құбылыстарды осы пәннің "этноәлеуметтану" деген арнаулы саласы зерттейді. Сондықтан этноәлеуметтанудың пәні этникалық қауымдастықтардың дамуы мен қызмет етуінің әлеуметтік аспектілерін зерттеу, олардың мүдделері мен өзіндік ұйымдасу нысандарын, ұжымдық мінез-құлқын, өзара қарым-қатынасын, осы әлеуметтік ортадағы адамдардың өзара байланысын зерттеу болып табылады.
Адамдар белгілі бір топтарда бірге және ұзақ өмір сүре отырып, басқа топтардан бөлек ортақ және тұрақты белгілерге ие болады. Ондай белгілерге тіл, өзіндік тұрмыстық мәдениет, қалыптасқан әр түрлі халықтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері жатады. Бұл белгілер адамдардың этникалық санасында орнығып, олар өздерінің бірлігін, ең алдымен өзінің шыққан ортақ тегін, соның негізінде өздерінің туыстық қатынастарын сезінеді. Осы белгілерімен олар басқа халықтардан бөлектенеді. Бұл халықтардың этникалық санадағы өздерінің тегі, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлері, өзге халықтардың ішіндегі өздерінің орны ілгері ме, кейін бе халықтың санасында көрініс береді.
"Этника" деген ұғым ру, тайпа дегендерді білдіретін гректің "этнос" деген сөзінен шыққан. Оның мағынасы "халық" дегенге өте жақын. Сонымен адамдардың тарихи-этникалық тұрақты бірлігін білдіретін этностан "метаэтнос" және "субэтнос" деген терминдер шығады. Үлкен этникалық бірлік болып саналатын метаэтноста оның шығу тегі, мәдениеті, тілі және өзіндік сананың ортақ белгілер көп болады. Мысалға араб немесе түрік халықтарын алуға болады. Субэтнос немесе субэтникалық топ — бұл тұтас халықтың территориясынан бөлініп шыққан ерекше бөлігі.
Сонымен этникалық қауымдастық деп өздерінің шығу тегі және бірге ұзақ өмір сүруімен өзара байланысқа түскен адамдар тобын айтамыз. Бұл белгілі бір халықтың өзіндік ерекшеліктеріне тән құрамы. Бұл табиғи-тарихи қалыптасқан адамдардың қажетті, тұрақты бірлігі. Бұлардың белгілі бір территорияда орналасқан, мәдениетте өздерінің бірлігі, бірін-бірі түсіну және т.б. белгілері болады.
• Негізгі:
• Косов Г.В. Основы социологии и политологии : учебник для мед. училищ и колледжей / Г. В. Косов, Э. М. Аванесьянц. - М. : ГЭОТАР-Медиа, 2010.
• Кравченко А. И. Социология : Учебник для вузов / Кравченко, Альберт Иванович. - СПб. : Питер, 2007. - 431 с.
• 3. Кравченко А.И. Социология : учебник для вузов / А. И. Кравченко, В. Ф. Анурин. - СПб. : Питер, 2010.
• 4. Әбсаттаров Р. Әлеуметтану : оқу құралы / Р. Әбсаттаров, М. Дөкенов. - 2-ші бас., толықт. - Алматы : Қарасай, 2009
• Қосымша:
• 1. Алимбекова Г.Т. Проблема насилия в отношении женщин : социологический анализ / Г. Т. Алимбекова. - Алматы : ДОИВА, 2008. - 196с
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі
Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік ... ... ... ...... 109-13 Математика
Қабылдаған: Сағындықова Балагул Есенгелдіқызы
Орындаған: Нематуллаев Хикматулла
Шымкент 2014 ж
Жоспар
I. ... ... ... ... ... ұғым.
2. Этникалық қауымдастықтың ұлтқа бірігуі
3. Ұлттық-этникалық қатынастар, оның мазмұны.
4. Этникалық әлеуметтанудың негізгі функциялары.
5. Қазіргі Қазақстандағы ұлтаралық қатынастар.
II. Пайдаланылған  ... ... ... ... ... ортаны, адам, оның алуан
түрлі бірліктері (отбасы, әлеуметтік топ, ұйымдар мен институттар және
т.б.) және ... ... мен ... ... мен тәртіптері,
көңіл күйлері мен мінез-құлықтары және т.б. ... ... ... ... ... оның құрылымын, мәнін, мазмұнын, дамуын,
олардың атқаратын қызметін, араларындағы тұрақты, қайталанатын ... ... мен ... ... әр ... ... мен ... осы пәннің "этноәлеуметтану" ... ... ... ... ... пәні этникалық
қауымдастықтардың дамуы мен қызмет етуінің әлеуметтік аспектілерін ... ... мен ... ... ... ... мінез-құлқын,
өзара қарым-қатынасын, осы әлеуметтік ортадағы адамдардың өзара ... ... ... ... бір топтарда бірге және ұзақ өмір сүре отырып,
басқа топтардан ... ... және ... ... ие болады. Ондай
белгілерге тіл, өзіндік тұрмыстық мәдениет, қалыптасқан әр түрлі халықтың
әдет-ғұрып, ... ... Бұл ... ... ... орнығып, олар өздерінің бірлігін, ең алдымен өзінің ... ... ... негізінде өздерінің туыстық қатынастарын сезінеді. Осы
белгілерімен олар басқа ... ... Бұл ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан
салт-дәстүрлері, өзге халықтардың ішіндегі өздерінің орны ілгері ме, ... ... ... ... береді.
"Этника" деген ұғым ру, тайпа дегендерді білдіретін гректің "этнос"
деген сөзінен шыққан. Оның ... ... ... өте ... ... ... тұрақты бірлігін білдіретін этностан
"метаэтнос" және ... ... ... ... ... ... ... саналатын метаэтноста оның шығу тегі, мәдениеті, тілі және ... ... ... көп ... Мысалға араб немесе түрік халықтарын
алуға ... ... ... ... топ — бұл тұтас ... ... ... ерекше бөлігі.
Сонымен этникалық қауымдастық деп өздерінің шығу тегі және бірге
ұзақ өмір ... ... ... ... ... ... айтамыз. Бұл
белгілі бір халықтың өзіндік ... тән ... Бұл ... ... ... ... ... Бұлардың белгілі бір
территорияда орналасқан, мәдениетте өздерінің бірлігі, бірін-бірі түсіну
және т.б. ... ... ... ... тән ... даму ... және
ерекшеліктері болады. Ол әлеуметтік организм ретінде өзінің әлеуметтік-
этникалық дамуында алуан түрлі ... ... ... кезендерінен
өтеді. Сөйтіп негізінде рудан тайпаға, тайпадан халыққа, халықтан ұлтқа өту
үдерісі болған. Жеке ... ... бір ... ... ... оның
өзін-өзі білуі, тануы, түсінуі, үғынуы - әлеуметтік объективтік қажеттілік,
ал бұл қажеттілік алуан ... адам ... өмір сүру ... ... ... ... ... және т.б.
белгілі бір деңгейде әсер етеді.
Этноәлеуметтану аса ... ... ... ... ... Бұл қатынастарда этникалық қауымдастықтың табиғи ... ... ашық ... онда ... шатастырылған да жағдайлары болуы мүмкін.
2. Ежелгі ерте этникалық ... ... мен ... ... ... байланыстарға негізделген тайпалар жатады. Әрбір тайпа
өзіне тән ... ... олар ... шығу ... тілі,
қалыптасқан салт-дәстүрлері, қарапайым түрінен жоғары дамыған түріне
дейінгі материалдық және ... ... ... ... ... ... этникалық сана қалыптасты.
Тайпалар – бұл жер шарының әр түрлі тарихи дәуірінде өмір сүрген алғашқы
қауымдық құрылыстың ұйымдасқан ... ... ... Олар ... ... ... африкалық және австралиялық ... ... өмір ... ... ... ыдырауымен тайпалар да жойылды. Өркениетке
өтуге байланысты бірінші кезекке адамдар арасында рулық ... ... ... ... ... басқа этникалық қауымдастыққа
- халыққа орын беруіне ... ... ... ... ... өркениет биігінде (Ежелгі Греция мен Рим, Египет, Индия немесе
Қытай, кейінірек ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік–этникалық белгілерімен, яғни шыққан тектерімен,
тілдерімен, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... салыстыруға келмейтін үлкен
әлеуметтік–этникалық топтасуға және өздерінің тілдерінің, ... ... ... ... дамуына қол жеткізді. Осы кезде көптеген
халықтардың ... ... мен ... көрініс тапқан мінез–құлық
қалыптаса бастады. Сөйтіп халықтар белгілі ... ... ... қол ... ... ... ... ыдырауынан басталған ұлттардың қалыптасуы
машиналық өндірістің және ... ... ... ... бір ... айналдырған капиталистік ... ... ... ... ... адамдардың саяси және мәдени ... ... ол өз ... ... ... ... мәдениеті мен
ұлттық мінезінің гулденуіне әкелді.
3. Ұлттық-этникалық қатынастар, оның мазмұны.
4. Әлеуметтік-этникалық қауымдастық біршама дербес дами отырып, қоғамда
алуан ... ... ... Ол, ең ... адамдардың бір-бірімен
қатынасуын, материалдық игілікті бірігіп өндіруін қамтамасыз ... ... ... ... жүзеге асырады. Халықтың мұң-мұқтажын, талап-
тілегін, ұсыныс, сұраныстарын, т.б. ... ... ... ... ... ... бола отырып, ру, тайпа, халық, ұлт
әлеуметтік-этникалық жағынан ілгерілеп даму үдерісінің тізбегін жасайды.
Сонымен, этногенез әртүрлі ... ... ... жаңа ... тайпа немесе халықтың шығу тегі болады. Этногенез халықтар
тарихының ... Ол ... даму ... болады. Бірде оған жаңа
этникалық топтар қосылып, онымен біте қайнасып, араласып ... енді ... ... ... бөлініп те жатады. Мысалы, Қазақстан ... ... ... ... ... бірігіп, біте қайнасып, араласу
үдерісінің нәтижесінде қазақ ... ... ... ... ... турі ... бірі - ... бірнеше көне тайпалық топтардың
биологиялық жолмен жаппай араласуы арқылы қалыптасуы; ...... ... ... қоныс аударған бірнеше халықтар өкілдерінің ... ... ... ... Бір ... ... этногенез
уақыт пен кеңістік бойынша дараланатын тарихи үдеріс.
Ол белгілі әлеуметтік заңдылықтар ... дами ... ... ... қауымдастығына бөлінеді: олардың ішінде мемлекет, тап, отбасы, т.б.
бар. Бұлардың ішінде этностар ерекше орын алады. ... ... ... ... жер бетінде 3 мыңнан астам этникалық қауымдастықтар
әлемнің 220 ... ... ... ... өмір сүре ... ... ... өледі. Мұндай үдерісті этноәлеуметтану ... деп ... ... ... бұрынғы Кеңес ғалымы ... ... ... Сөйтіп ол "этнос" деген ұғымды биология және
әлеуметтік ... ... ... ... бір ... оның
туындысы ретінде көрсетті, екінші жағынан, этногенез әлеуметтік эволюцияның
жемісі, нәтижесі ретінде дәлелденді.
2. Этникалық қауымдастықты білдіретін ұғым "ұлт" ... ... бір ... ... ... ... ... территория орталығы
мен олардың тіл орталығы немесе олардың өзара ... ... ... ... ... ... ... табылады. Кей
реттерде былай да бола береді. Мысалы, Америка ... ... ... боп ... этникалық қауымдастықтың әр тілде
сөйлейтін бөліктері арасыңдағы "тіл орталығына" шаруашылық, мәдени, ... ... ... қол ... яғни мұның өзі этногенез
үдерісінің нәтижесінде болды.
Жоғарыда көрсетілгендей, бұл ... ... ... ... факторлардың әсерімен табиғи ортаның ерекшелігіне
қарай материалдық және рухани мәдениеттің, тұрмыстық, таптық психологиялық
сипаттамаларының этникалық қауымдастыққа тән ... ... ... ... ... ... болады, мұнда белгілі бір этникалық
қауымдастыққа енетін адамдардың тегі мен тарихи ... ... ... ... рөл атқарады. Ортақ территория және тіл сияқты ... ... ... ... бола ... ... кейде
діни пен нәсілдік жақындық этникалық қауымдастықтың қалыптасуына ықпал етіп
жатады.
Этникалық ... ... бір ... ... ... ... т.б. жаңа ұрпаққа сіңіру арқылы үздіксіз өрге басып,
ұлғая беруге ұмтылады. Неғүрлым ... өмір ... үшін ... өз ... әлеуметтік-территориялық ұйым құруға (мысалы, таптық
қоғамда мемлекет болуға) тырысады.
Тайпа, ... ұлт ... ... ... ... ... Сондай-ақ, белгілі бір жерде (яғни, территория-аумақта) тұратын
әлеуметтік ұйымы бар тұтас этникалық қауымдастықтар және ... ... (әр ... ... этникалық қауымдастықтар болады.
"Этникалық қауымдастық" ... ... ... ... ... ... атау үшін ... (Мәселен, қазақ,
қырғыз, түрікмен, өзбек, т.б. түркі тілдес халықтар монғол типтес этникалық
топқа ... ... бір ... ... ... ... үшін де "этникалық қауымдастық" термині қолданылады. Мысалы,
қазақта әртүрлі ... (ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз) және ... ... ... қыпшақ, үйсін, дулат, қоңырат, шапырашты, т.б.) бар. ... ... ... дел ... ... ... қауымдастьгқ — адамдардың әлеуметтік тұрақты
топтары. Ол ру, ... ... ұлт ... ... ... ... тарихи қалыптасқан әлеуметтік-этникалық қауымдастығының ең
жоғарғы түрі — ұлт. Ұлт ... ... ... ... мен ... өмірінің, тілі мен мәдениетінің, әлеуметтік
психологиясындағы кейбір этникалық ерекшеліктерінің ортақ болуы негізінде
қалыптасты.
Қауымдастықтың түрлері. Жоғарыда көрсетілгендей, адам ... ... ... ... — ру, ... халық болады. Алғашқы қауымдық
құрылысқа ру мен тайпа тән ... ... ... мен ... ... қауым халық болды. Халықтың ұлтқа ... ... ... ... даму ... ... ... Бұл
ұлттарды біріктірудің негізгі ... ... Бұл ... емес. Өз алдына заң шығаратын үкіметі, әскери және ... бар, ... ақша ... де бөлек ... ... ... ... ... бөлініп, бытырап жатқан феодалдық мемлекетте
адамдардың біртұтас берік ... ... ... емес еді. ... ... ... терең дамуы, сауданың мейлінше
күшейіп, елді ... ... ... ғана ... ... экономикалық және
саяси орталықтың қалыптасуына, ұлттық мемлекеттердің құрылуына жол ашылды.
Тек осы ... ... ғана ... ... ... болмаған бытыраңқы "елдердің" бастары ... ... ұлт ... көтерілуіне жағдай туды. Ұлттардың этника құрамдары
бірдей емес. Олардың ... ... ... мен ... және
нәсілдерден құрылады, екіншілері бұрын көптеген ... ... ... ... болған бір ғана халықтың негізінде қалыптасты.
Мысалы, қазіргі американ ұлты ... ... ... ... ... мен
ұлыстардан құрылды, оларға аздап та болса ... қаны ... ... ұлты ... ... нормандықтардың, т.б.
қосылуының нәтижесіңде қалыптасты. Қазақ ұлты да көп ғасырлар бойы әлденеше
түркі ... және ... ... ... ... ... қалыптасқан халық.
Ұлттың халықтан үлкен сапалық айырмашылықтары бар. Ең алдымен, ол ... ... ... Оның қалыптасу үдерісі ... ... Бұл ... ... ... ... ұсақ
топтарының бастары қосылып, біртұтас ұлттық буржуазияға айналды. Дәл сол
тәрізді жұмысшылардың толып ... ... ... ұлттық тапқа бірікті.
Сөйтіп бір жағынан, халықтың өз ... ... ... өмір ... ... ... ... орталық құрылуының нәтижесінде ұлттық мемлекеті бәріне
ортақ ... бір ... ... қалыптасты. Екінші жағынан, әр ұлттың өз
ішіндегі ... ... яғни ... мен пролетариаттың ара жіктері
ашылып, ангагонистік қайшылықтар ... ... Бұл екі ... ... ... ... Тап қайшылығының азаюы немесе тап жіктерінің
ашылуы, ұлт тұтастығына қатер төндірмейді.
Халық тіліне ... ұлт тілі ... ... ... ... болып есептеледі. Себебі, ол ұлт адамдарының өзара қарым-қатынас құралы
ретінде дами келе, толығынан әдеби тілге ... ... ... мен ұлт құрамына ... ... ... ... (қалдықтарынан, кемістіктерінен) бірте-бірте арылып, бірыңғай
берік грамматикалық құрлысы бар, шын мәнінде, тұтас ұлттық тіл ... Ұлт тілі ... ... ... ұлт ... да ... мәлім, ұлттық санадағы халық мәдениеті мен оның әлеуметтік
психологиясындағы тайпалық, көнеден ауысып, ... ... ... ... ... ән-күй ырғағындағы, үй тұрмысындағы, әдет-ғұрып
пен мінез-құлықтағы бірлі-жарым ... не ... ... ... не жаңа ... ескі ... ұмытылып, тар шеңберді бұзып шығады,
кең өріс алып, жалпы ұлттың ... және ... ... дамиды.
Ұлттық сипат — әу баста әр ... ... ... өзгермейтін
халықтық рух емес. Ол халықтың ұзақ уақыт бойы қоғамдық-экономикалық,
географиялық жоне мәдени ... мен ... даму жолы ... ... ... ... әсер ізі. Бұл ... әсер ізі
тек бір халықта ғана ... ... ... да ... ... ... ... жағдайда ерекше бір мәнерлі түрде, басқаларда
қайталанбайтын әрі нәзік, әрі айқын жақтарымен көзге ... ... ... осы ... тән ... деп танылады. Бұл психологиялық ерекшеліктер
ұлттың негізгі өмір сүру қабілетіне, тарихи тағдырына, оның шаруашылық ... ... ... ... басқа ұлттармен қарым-қатынас
сипатына ешқандай әсер ете алмайды. Керісінше, ұлттың экономикалық, саяси-
әлеуметтік жағдайы өзгерген кезде оның бұл ... баяу ... ... жағдайлары жақын, не ортақ ұлттардың ұлттық сипаттары да
өзара ... ... ... Қазіргі Қазақстандағы ұлтаралық қатынастар.
5. ... ... ... ... ... ... көп өзгере бастады. ... ... ... ... ... ... қай саласында болмасын толық билікке, теңдікке,
еркіндікке, бостандыққа қолы ... ... ... ... келісушілік, түсінушілік күшейе түсті. Осылардың негізіңде
республикада ұлт пен ... ... ... ... жоқ. Олардың
арасындағы алуан түрлі қатынастар қоғам бірлігін, тұтастығын күн ... ... ... жағдаймен кейбір ұлтаралық мәселе туа қалса,
оны біздің өкімет бейбіт түрде шешуіне күмән жоқ.
Өндіріс ошақтарында, ұжымдарда, фирмаларда, бірлестіктерде, ... ... ... т.б. алуан түрлі ұлт өкілдері
бір адамдай еңбек етеді. Мұның өзі республикада тұратын 130-ға жуық ... ... онан әрі ... ... ... ... жақсара
беруінің зор кепілі болып есептеледі.
Капитализмге дейінгі қалыптасқан этникалық қауымдастық ретінде ... ... ... ... бірі ... ғалымы Ж.Э. Ренан (1823-
1892) ұлттардың Орта ... ... ... атап ... ... ... бере ... Ренан ұлттың бір нәсілмен шектелмейтінін, оның
әр ... ... ... өмір ... және ... ... атап ... ұғымында табиғи және әлеуметтік қасиеттер үйлескен. Алайда ... қана ... ... ... ... Ұлттардың негізгі
ерекшеліктерінің бірі олардың шыққан тегі бір ... ... ... ... ... ... ... тілдің,
территорияның, экономикалық өмірдің бірлігі жатады. Бұл ХІV ғасырда
басталып, ... ... ... Даже если ... что ... ... признаков нации является общность ее происхождения от ... ... то и в этом ... ... ... в виду, что ... не ... к ... признаку.
Ғалымдар ұлттың тағы бір ерекшелігі ... ... ... ортақтығын атайды. Бұл ұлттардың қалыптасуы мен ... ... ... ... олардың бірге өмір сүруімен, ортақ ... ... ... ... Міне, осыдан бар мүшелерін ұйыстыратын
ұлттың рухани әлемі қалыптасады. Осы ... ... ... ... анықтама беруге болады: ұлт – бұл адамдардың шыққан тегі, тілінің,
территориясының, экономикалық өмірінің ... ... ... мен ... көрініс табатын психикалық ерекшеліктері және
мәдениетінің ортақтығымен сипатталатын ерекше тарихи қауымдастық.
Ұлттылық түсінігі белгілі ... ... ... ... ұлттардың
ғана емес, оның қай мемлекетте, қандай халықтармен бірге тұрмасын барлық
өкілдерінің этникалық белгілерін білдіреді.
Понятие национальность ... ... ... не ... ... компактно проживающих на определенных территориях, но и всех
ее представителей, где бы они ни ... в том ... на ... ... и государств.
Ұлттық–этникалық қатынастар әр уақытта этностардың өмір ... ... ... оның ... территорияға, тілге, рухани өмірге,
дәстүрлерге, ... ... ... ерекшеліктерін сақтауға қатысты
белгілі этникалық проблемалардың шешілуімен ... ... ... тууы мен ... ... алғы
шарты өзінің өзінің шығу тегіне, тарихи және қазіргі отанына қатыстыдан
бастап, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ерекшеленетін бөлек этностардың болуымен
байланысты. Және ұлттық–этникалық қатынастар басқа ... ... ... ... экологиялық) таза күйінде өмір сүрмейді, оның
мазмұны мен нысанында көрініс табады. Бұл ... ... егер ... ... ... кезде белгілі этникалық қауымдастықтың проблемаларын
ғана қозғаса, онда ол ұлттық сипат алуы ... ... ... ... және ... жағы мен ... ... тығыз өзара байланыста
болады.
Ұлттық–этникалық қатынастар әр уақытта кешенді сипатта болады. Өйткені
ол халықтар ... ... ... ... ... ... ... Олар белгілі рухани мазмұнға ие болады, ... ... ... ... ... ... өздерінің санасы мен сана–сезімін, кейде
соншалықты күшті сезім күйін көрсетеді. Кейде қателесіп жату да ... ... ... ... ... ... де осында жатыр. Ұлттық–этникалық қатынастардың мазмұнын
білу де маңызды. Олар ұлттар мен ... ... ... ... ... экологиялық және басқа қатынастарда көрінеді және олардың
әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері болады.
Экономикалық ұлттық–этникалық қатынастар ... ... ... экономикалық қажеттілігін қанағаттандыруға бағытталған. Мұның
объективті негізі әр түрлі ұлттық бірліктердің арасындағы еңбек бөлінісі
мен олардың ... ... ... ... ... ұлтты мемлекетте саяси ұлттық–этникалық қатынастар негізінен
халықтардың немесе ұлттардың саяси билікті ... ... ... ... ... ... мемлекеттік деңгейде шешуге қатынасуына
байланысты болады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ұлттық–этникалық қатынастар сонымен қатар ұлттар мен
этностар ... ... ... мен ... ... асыра алуына
бағытталады.
Әр бір ұлттардың өмірі мен дамуында рухани саладағы ұлттық–этникалық
қатынастар аса ... рөл ... Бұл ... рухани мәдениет
саласында байыта түсуге және сонымен ... ... ... ... және ... бағытталады. Бұған әр түрлі халықтық және кәсіби өнер
саласындағы қарым–қатынас игі әсер ... ... ... ... ... бай және көп бағыттағы құбылыс болғаннан кейін ол
қоғамдағы экономикалық, саяси, нравственных, діни және ... ... ... ... сонымен қатар оның ықпалын көреді, белгілі
деңгейде соған тәуелді де болады.
Еліміздің бірлігі - біздің басты байлығымыз екеніне дау жоқ, ... ... ... ... Республикасының өткен жолы қас қағымдай ғана
уақыт, жиырма жылға да толмайды. Дегенмен сан ... ... ... да ... ... ... ... саралап, алдағы
болашақты байыптаудың, бағдарлаудың кезі ... еді. Осы ... ... ... «Қазақстанның ел бірлігі
доктринасы» сияқты құжаттың қажет екеніне дау жоқ. ... осы ... жоба ... ... ... ... ... негізі жоқ емес.
Біздіңше, құжатта елдің бірлігі туралы мәселе темір қазықтай айқын әрі
жан-жақты ... Бұл ... да. ... осы бірлікті ең негізгі қамтамасыз
етіп, еліміздегі бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ұлтын мойындамаушылықты түсіну қиын. Осы мағынада
Доктрина жобасы ... ... ... ... ... саяси құжаты
деуге болады. Жобада этносаралық үдерістер бар, ал ... ең ... ... ... болып отырған қазақ ұлты туралы арнайы айтылмауы
орынды деп айта алмаймыз. Әлде ... ... ... ... ... құрап отыр ма? Негізі қазақ деуге билік қиналады, басқа ... ... кең ... иманды халық. Ата-баба дәстүрі
«жандының барлығына ... ... деп ... ... ... ... ... келеді. Әйтпесе сталиндік кеңестік кезең қазақ жеріне жалпы саны ... ... ... ... ... балқар, күрді, мескеттік-түрік,
болгар, грек, қырым татарлары, қалмақ, т.б. халықтарды көшіріп әкелмеген
болар еді. Бұл ... ... ... ... ғана емес, ұлтымыздың
жанының жомарттығы мен өзгені ... ... ... мінезі де ескерілген
болуы керек.
Бүгінгі еліміздегі 140-тай этностардың бірлікте болуының негізі де
қазақ ... ... мен ... ... ... десең
көнтерілігінің арқасында болып отырғаны шындық. Ал оны кейбір мойындағысы
келмейтіндерге сан ғасырлық ... көз ... ... ... ... ... ... тарихында болған толып жатқан сан ... ... тек ... ... ... ... болып келе жатқан ... ... ... үшін ғана ... Оған көз ... болмайды. Бұл
әділетсіздік болар еді.
Доктрина жобасында атап көрсетілгендей, көпэтносты ... ел ... және ... ... ... мен тәуелсіздігін
қамтамасыз етудің, оның әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуындағы
стратегиялық басымдықтарды іске ... ... ... ... ... жоқ. ... осы ... ең бірінші қазақ ұлты қамтамасыз етіп отырған
жоқ па? ... ... не ... бар? Бұл ... ... ... орын ... жатса, тіпті дұрыс болар еді. Бұл тәуелсіздігіміздің
мәнін толық түсініп, оны тұғырлы ете отырып, оның ... ... ... ... ... ... ұлтты тәрбиелеуіміз үшін керек. Елбасымыз
соңғы Жолдауында «қазақтың ұлт ... ... жол ашу» ... ... ... жоқ. Бұл - бір.
Екіншіден, 270 жылдай болған патшалық ... ... ... кешегі кеңестік тоталитарлық жүйенің де басқа халықтар ... ... алып ... зардаптары аз болған жоқ. Отаршылдықтың ойранының әлі
күнге лебі сезілмейді ... ... ... ... ... империясына тәуелді
басқа елдер сияқты Қазақстан да ... ... Бұл ... ... ... – жергілікті халықты орыстандыру, олардың әлеуметтік-
экономикалық жағдайын тікелей Мәскеуге ... ету ... ... Тың
және тыңайған жерлерді игеру, Қазақстанның бес облысын Ресейге ... жаңа ... ... - ... халқын құру ... ... ... саясат жатыр еді. Мұның бәрі қазақтың
рухани мәселесін - тілін, мәдениетін, діні мен ... ... ... бұл ... ... ... ... баға берілуі керек. Бүгінгі
ұрпақ үшін өткен тарихымызда ұлттық саясаттың қандай болғанын, одан қазіргі
саясаттың артықшылықтарын ... ... ... ... ... Бұл алға
қарқынды жылжуымыз үшін маңызды. Мен бұл ... ... ... ... ... ... қолдаймын.
Үшіншіден, саясатшыл ғалымдар, сондай-ақ ... ... ... ... ... үшін ... ... ұлты жоқ сияқты. Тіпті
мүйізі қарағайдай ғалымдарымыз ұлт мәселесі дегенді ... ел ... ... деп жүр. Осы ойлар Доктрина жобасына ықпалы еткен. Сонда Қазақстан
аймағын ежелден мекен етіп келе жатқан, ... ... ... отырған
қазақтың, өзімен бірге тұратын басқа этнос өкілдерін топтастырушы,
ұйыстырушы ... ... ... ... ... ... аспай,
басқалардың мәселелері қалай шешілмек? Бұл ұлтсыздық психологияның, ... ... ... әсері.
Төртіншіден, Қазақстан көп ұлтты мемлекет пе, әлде көп этносты ел ме
дегеннің басын ашып алу ... ... ... ... ... тіпті
кейбір ғылыми әдебиеттерде нақтылық жетіспей жатады. Қазақстанды көпұлтты
мемлекет деп есептеуге негіз жоқ. Қазақстанда бір-ақ ұлт бар. Ол - ... ... ең ... бүгін елімізде қазақ 67 пайыз болып отырғанда
еркін айтуға болатын шығар
Бесіншіден, жаңа жобада қоғамда орын алып ... ... ... ... сырттай және іштей орыстану үдерісімен күресу жолдарын
тұжырымды ойластырған жөн. ... ... ... ... басталған ұлттық қайта түлеуге бетбұрыс егемендікке жету
мен тәуелсіздікті алу идеяларынан ары аса ... ... ... ... ... сан ғасыр арман болып келген саяси азаттық дәстүрлі ұлттық
рухани бұлақтан ... Сол ... ту ... ... ... идея жаңа
жағдайдағы мұраттарымызды шешумен, кешегі кеңестік кезеңде ... яғни орыс ... ... ... уланған санамызды
жаңарту үдерісімен жаңғыртылмады. Оның үстіне ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан ұлтсыздық сананың
жаңадан белең алуына жол ашты. Ата заңда ... ... тіл – ... ... деп ... таңба басқандай айқын жазылғанмен
Орталық ... ... іс ... 30-40 ... ... ... Ал
«Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс
тілі ресми түрде қазақ тілімен тең ... ... ... ... ... ... бүгін ешкім ойына да алмайды. Қазір қоғамның
барлық саласында дерлік орыс ... ... ... ... ... мемлекеттік тілге көшірілді ... ... аз ... көмегімен жүзеге асуда. Тіпті осы Доктрина жобасының түп
нұсқасы қазақ тілінде дайындалған жоқ.
Тәуелсіздігіміздің он сегіз ... ... ... жіберген жағдайдың
өзінде қазақ отбасының едәуір бөлігінде орыс тілінің қатынас тілі болып
жалғасуы, ... бола ... ... өз ... оқытып, тәрбиелеуге
құлықсыздығымыз, біле тұрып ... ... ... ... ... амандаса бермеуіміз де осы ұлтсыздық сананың көріністері. осы
ұлтсыздық ... туып ... ... ... Заң ... ... депутаттыққа үміткер қазақтар өз тілін - ... ... ... деген Амангелді Айталы бастаған депутаттар ұсынысын көптеген
қазақ ... ... да ... ... ... бола ... ... алыптарының бірі Ғабиден Мұстафин: «Біз
ұлтшылдықпен ... енді ... ... ... – деген екен.
Ең қиыны - ... сана ... ... ... ... ұлттық
танымымызды қатты әлсіретіп отыр. «Ұлттық идея» және «ұлттық идеологияны»
мойындамаушылық, ... ... ... кешегі кеңес адамы дегендей
“қазақстандық ұлт” сияқты ұсыныстарды тек осымен ... ... ... 140 ... қазақстандық ұлттың құрамына кіруіне келісімін алып па?
Адамзаттың тарихи тәжірибесінде ұлтты қандай да бір ... ... ғана ... ... ... тіл» ... ... қазақ тілінің
айдарынан қалай жел ессін. Кезінде дұрыс аударылмағаны ... ... ... ... «триединство языков» деген сөз тіркесі Доктринада тағы да
«үш тұғырлы тіл» деп аударылыпты. ... ... ғана екі тілі ... ... ... Доктрина жобасындағы «этносаралық қатынастар
саласындағы мемлекет қызметінің маңызды ... ... тіл ... ... табылады» дегенмен де еш келісе алмаймын. Сонда біз
Конституциядан бас ... ... ба? ... кеңес Ата заңымызда
«Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ... ... ... ... ... тең ... ... болғанымен
мемлекеттік тілге басымдық берген болатын. Республикада ... ... ... ... ... ... 20 ... отыр. Теледидардан күндіз-түні көретініміз жастарымызға рухани азық
бола қоймайтын шетелдік фильмдер, оның ішінде ... ... ... ... ... шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары тарайды, оның 90 пайызы
орыс тілінде. Егер өзімізде ... ... ... ... ... ... синонимі ретінде алып отырмын) ақпарат ... ... мен мұны да ... ... Мұндай соңғы ғасырларда
қордаланып қалған ... шаш ... ... ... ... ... мүмкін
емес. Жобада осыларды батыл шешуге лайықты тұжырымдар болуы қажет. Құлдық
психологиядан тезірек ... ... ... ... ... ... ұлы перзенті Мұстафа Шоқайдың:
«Ұлттық рухсыз ұлт тәуелсіздігі болмайтынын, тарих ондайды көрген жоқ ... де. Ұлт ...... ... нәтижесі. Ал ұлттық рухтың өзі
ұлт азаттығы мен ... ... өсіп ... ... ... ... еске сала кеткен артық болмас (Шоқай М. Таңдамалы.- Алматы: Қайнар.
–т. 1. -1998. (187 б.). –512 ... ... ... ... ... көбісі
мемлекетіміздің сипатынан да туындап отыр. Егемен еліміздің алғашқы құжаты
- «Қазақ КСР-інің Мемлекеттік ... ... ... ... «2. ... ССР-і ұлттық мемлекеттігін ... ... ... ... ... қолданады. Қазақ халқының және Қазақстанда тұратын
басқа да ұлттардың төл мәдениетін, дәстүрін, тілін ... ... мен ... ... ... ... нығайту Қазақ ССР-і мемлекеттігінің аса
маңызды міндеттерінің бірі ... ... ... ... 1995 жылы ... ... ... қазір қағаз жүзінде де, іс жүзінде де ... де, оны ... ... қазақ ұлтын да мойындағымыз келмейді.
Жоғары билік деңгейінде дайындалған Доктринаның негізгі ... да ... Ал ... ... сипаты айқындалмай тұрып, оның ұлттық саясаты
толыққанды бола алмайды. ... ... ... ұлттық сипатын
айқындай түсу керек. Көп ... ... ... ... ... келе айтарымыз, бізге ұлттық саясат
туралы ... ... ... Әрине бұл тек қазақ ұлты туралы ... ... ... Бұл ең ... ... ұлты ... ... елім деген, бүгінгі тәуелсіздікті тұғырлы етуге
өлшеусіз үлес ... ... ... ... ... ... құжат болатынына
сенгіміз келеді. Ол үшін бүгінге ... ... ... ... ... ... барынша ала отырып, барды күрделі жөндей,
толықтыра, жетілдіру қажет. Бұл құжат парасатты да байыпты, ... ... ... ... ... күні өз елінде көпшілікке
айналған қазақтың әлеуметтік және рухани қуатын күшейте түсуге ... ... ғана бұл ... барлық этнос өкілдерінің бірлігін
нығайтуға игі ықпалы ... ... ... ... ... түсер еді.
Ұлтаралық қатынас тек тұтас ұлттар, этностар, ... ... ... ... ... ... әр түрлі ұлт өкілдерінің күнделікті қатынас
үстінде болып жатуы мүмкін. Тұлғаралық қатынастар жиі бай ... ... ... ... Бұл ... қатынастардың моральдық және психологиялық
қырларын ескеру аса қажет. Адамдардың ... ... ... ол ... мүмкін. Сол себепті әдептілік пен сыпайылық, бір-біріне деген
сыйластық аса қажет. ... ... ... ... ... мәдениетін білудің, басқа ұлт ... ... ... ... ... орны ... ... белгілі бір этностардың мүдделерін жүзеге
асыруға бағытталады. Сонымен бірге олар сол мүдделерді өздері туғызады да.
Халықтардың ... ... ... өмір ... ... ... ... мемлекеттік, мәдени дамуларына қатысты болады.
Бұл олардың басқа халықтармен қатынас ... ... ... мүмкіндік туғызады. Халықтардың мүддесінің мазмұны олардың
қатынастарынан туындайды. Бұл мүдделерді түсіне ... жөн. ... ... ... ... ... танытуға бағытталған. Сонымен қатар ұлттық-
этникалық қатынастардың даму барысы көптеген ... және ... ... болады. Дегенмен қатынастардың өзін түсінуді қажет
ететін ... даму ... бар. ... ... мүдделерді ғана түсіріп
қоймайды, олар өздерін ұлт ретінде сақтап ... ... ... ... ... ... және мәдени позициясын көздейтін ұзақ
мерзімді іргелі мүдделерді ... ... ... ... ... ... және басқа қатынастарды демократиялардырудың
тиісті деңгейі, сондай-ақ ұлттық ... ... ... мен ... жағдайында мүмкін болады. Қоғамның барлық
саласындағы демократияның ... ... ... ... ... ... ұлтаралық қатынастар дамуының объективті бағыттың әсер мүмкіндігін
кеңейте түседі. Бұл бағыттар тенденция ... ... ... және ... ... ... ... мемлекеттігін,
рухани мәдениетінің дамуын жетілдіре түсуден байқалады. Сол себепті
диалектикалық ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыру маңызды болып
саналады.
Қазіргі заманғы ... ... ... шеңберінде мынадай
мәндірек тән процестерді атап көрсетуге болады:
- халықтардың этникалық ... яғни ... ... ... ... ... дамуы, ұлттық-мемлекеттік тұтастығының
нығаюы;
- Халықтардың өз ... ... ... ... ... ... қатынасты кеңейту мен тереңдете түсуге бағытталған
этникааралық жақындасу;
- Сан жағынан көп емес ... өз ... ... ... ... екінші бір халықтың тілін, салт-дәстүрін қабылдауы, яғни ол
халықтың жұтылуы, ассимиляцияға ұшырауы;
Бұл процестер ... ... ... ... оны ... ... есепке алып лтыру қажет. Ұлттық саясат объективті ... ... ... ... ... ... мәселе ұлттың даму мен ұлттық қатынастың ... ... ... экологиялық, саяси, тілдік, моральдық-
психологиялық проблемаларының жүйесін ... оның ... ... ... ... ... мазмұны тарихи дәуірдің сипатына және
ұлттық қатынастың мазмұнына ... ... ... ... ... ұлттық мәселенің мазмұны бүкіл халықтардың ... және ... ... ... кеңейту және ұлттық мүдделердің
үйлесімділігінде жатыр.
Ұлттық мәселе болғаннан ... ... ... ... ол ... территориялық, экономикалық, тілдік мәдени, діни
проблемаларды шешу ... ... ... ... тұтас этностардың және
оның өкілдерінің ... ... Олар ... ... ... және ... деңгейінде, сондай-ақ
заң шығарушы органның ұлттық-мемлекеттік институттарының қызметі деңгейінде
пайда болып және әрекет етеді.
Рас, халықтардың ... ... ... ... ... ... объективті себептері болады. Кейде олар ... үшін ... ... болады. Қандай жағдай болмасын өз
пайдасын ойлайтын шовинистер мен ... ... жеке ... ... ұлттың, барлық халықтың мүддесімен санасу қажет.
Оның үстіне ұлтаралық шиеленістерді демократиялық ... ... ... ... Бұл ... егер шиеленістің себептерін тауып және оның
дамуына жол ... ... ... ... оның ... тиімді
тәсілдерін ұсынып отырса, әтноәлеуметтану өз рөлін атқара алар ... пәні ... ... ... етуі мен ... ... олардың мүдделері мен ... ... ... ... ... ... топтардың өзара
әрекетін, оның әлеуметтік ортамен, топтағы адамдардың өзара байланысы болып
саналады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Негізгі:
Косов Г.В. Основы социологии и ... : ... для мед. ... ... / Г. В. ... Э. М. ... - М. : ГЭОТАР-Медиа, 2010.
Кравченко А. И. Социология : Учебник для вузов / Кравченко, ... - СПб. : ... 2007. - 431 ... ... А.И. ... : ... для ... / А. И. Кравченко, В.
Ф. Анурин. - СПб. : Питер, 2010.
4. Әбсаттаров Р. Әлеуметтану : оқу құралы / Р. ... М. ... 2-ші бас., ... - ... : Қарасай, 2009
Қосымша:
1. Алимбекова Г.Т. Проблема насилия в отношении женщин :
социологический анализ / Г. Т. Алимбекова. - Алматы : ... 2008. ... ӨЖ

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбдіжәлел Қошқарұлы Бәкір6 бет
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
"этнопедагогиканың зерттеу әдістері"5 бет
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
''Қазақ'' этнонимі туралы зерттеу деректері11 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь