Ұлы Отан соғысы жылдарындағы депортация

Кіріспе
1. Негізгі бөлім

а) Ұлы Отан соғысы қарсаңындағы қазақ даласына өзге ұлт өкілдерінің күшпен қоныстандыру.
ә) Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанға еркінен тыс қоныс аударылған ұлт өкілдері және олардың тағдыры.
б) Депортациаланған ұлт өкілдерінің соғыстан кейінгі тағдыры
2. Қорытынды

3.Пайдаланылған әдебиеттер
Сталиндік тоталитарлық әкімшіл-әміршіл басқару жүйесінің ең үлкен қылмысының бірі - түрлі ұлт өкілдерін күштеп жер аударғандығы. Ұлы отан соғысының уақытысында өзге ұлт өкілдерінің қазақ жеріне өте көп мөлшерде қоныстанған кезеңі болып есептеледі. Жиырмасыншы жылдардың аяғынан бастап, әсіресе “Ұлы Отан соғысы” жылдары 1931-1932 жж. ашаршылық пен 1937-1938 жж. қанды қырғыннан кейінгі халық санының күрт төмендеуіне байланысты жұмыс қолы жетіспейді деген желеумен Қазақстанға он беске тарта ұлт өкілдерін күштеп қоныстандырғаны белгілі. Атап айтатын болсақ, олар: кәріс, неміс, шешен, ингуш, қалмақ , татар, болгар, қарашай, күрд, грек, мешхеттүріктері, грузин, армян, поляк, эстон, латыш, литван секілді “Одақ” үшін сенімсіз деп табылған ұлттар еді.
Қазіргі тарих ғылымының маңызды міндеті, кеңес өкіметі кезінде жазылған Қазақстан тарихы туралы зерттеулерді сол кездегі ресми идеологияның бұрмалауынан толықтай тазарту болып табылады. 1930-1940 жылдары Қазақстанда үстемдік құрған тоталитарлық жүйе жаңа ғылыми-теоретикалық тұжырым мен жағдай позициясында ұқыпты түрде қайта қарауды қажет етеді. Осыған байланысты депортацияланған халықтардың тарихындағы биліктің тоталитарлық режимін жан-жақты зерттеу мәселесі тек ғылыми-танымдық жағынан ғана емес, күнделікті өмірде де маңызды. Мәселені зерттеуге ерекше мүдделілік, ең алдымен қайталауға ұрынбай, оны объективті түрде ашуға ұмтылу. Қоғам қазіргі таңда бірқатар өзгерістерді қажетсінеді, соның бірі сталинизм кезінде ұйымдастырылған қоғамның әлеуметік-эканомикалық және саяси құрылымының халықтарды депортациялауы мен саяси репрессияларының ақиқатына қол жеткізу. Бұған дейін біраз уақыт бұрын көптеген мұрғат қорлары құпия режимде ұсталғандықтан халықтарды депортациялау тақырыбы зерттеу үшін жабық болды. “Депортация” сөзінің өзі өткен ғасырдың 80-ші жылдардың ортасына дейін арнайы сөздіктерде: “қылмыстық немесе әкімшілік жазалау шарасы есебінде мемлекеттен жер аударару, қуу” – деп түсіндірілді. Бұл тақырыпты тоталитаризмнің асыра сілтеуімен, оның зардаптарын зерттеу Қазақстандағы сол кезеңдегі тарихи бағытты түсінуге, сыни көзбен қарауға және одан болашаққа сабақ алуға мүмкіндік береді. Ол жайында президентіміз Н.Ә.Назарбаев: “қазіргі өмір сүріп отырған ұрпақтың адами парызы және қасиетті міндеті, біздің әкелеріміз бен аталарымыздың тоталитарлық режимнің езгісінде өмір сүрген қиын жылдарын ұмытпау. Ол осы тарихи зұлматты қайта қайталамас үшін қажет” – деп 1997 жылғы желтоқсандағы Республиканың тәуелсіздік күніне және Ақмоланың Қазақстанның астанасы болып жариялануына арналған салтанатты жиналысындағы баяндамасында айтып өтті. Тақырыптың тағы бір мәні, оны зеттей отырып қазіргі Қазақстанда өмір сүріп отырған ұлттар мен этникалық топтардың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріндегі әртүрлі деңгейлерді сараптауға мүмкіндік туады. Қазақстан Республикасының көп ұлтты халқының азаматтық келісімді, халықтық бірлікті нығайтудағы мақсатына қол жеткізуге септігін тигізері сөзсіз.
        
        Тақырыбы: Ұлы Отан соғысы жылдарындағы  депортация
Жоспар
Кіріспе
1. Негізгі бөлім
а) Ұлы Отан соғысы қарсаңындағы қазақ ... өзге ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... еркінен тыс
қоныс ... ұлт ... және ... ... ... ұлт ... ... кейінгі тағдыры
2. Қорытынды
3.Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Сталиндік тоталитарлық әкімшіл-әміршіл басқару жүйесінің ең үлкен
қылмысының бірі - түрлі ұлт ... ... жер ... Ұлы ... уақытысында өзге ұлт өкілдерінің қазақ жеріне өте көп мөлшерде
қоныстанған кезеңі болып есептеледі. Жиырмасыншы жылдардың ... ... ... Отан ... ... ... жж. ашаршылық пен 1937-1938 жж.
қанды қырғыннан кейінгі халық санының күрт төмендеуіне байланысты жұмыс
қолы жетіспейді ... ... ... он ... ... ұлт ... қоныстандырғаны белгілі. Атап айтатын болсақ, олар: кәріс, неміс,
шешен, ... ... , ... ... ... күрд, грек,
мешхет(түріктері, грузин, армян, поляк, эстон, латыш, литван секілді “Одақ”
үшін сенімсіз деп ... ... ... ... ... маңызды міндеті, кеңес өкіметі кезінде жазылған
Қазақстан тарихы туралы зерттеулерді сол ... ... ... ... тазарту болып табылады. 1930-1940 жылдары Қазақстанда
үстемдік құрған тоталитарлық жүйе жаңа ... ... ... ... ... ... қайта қарауды қажет ... ... ... ... ... биліктің тоталитарлық
режимін жан-жақты зерттеу мәселесі тек ... ... ғана ... ... де ... Мәселені зерттеуге ерекше мүдделілік, ең
алдымен қайталауға ұрынбай, оны объективті ... ... ... ... таңда бірқатар өзгерістерді қажетсінеді, соның бірі сталинизм
кезінде ұйымдастырылған ... ... және ... халықтарды депортациялауы мен саяси репрессияларының ақиқатына
қол жеткізу. Бұған дейін біраз уақыт ... ... ... ... ... ... халықтарды депортациялау тақырыбы зерттеу үшін жабық
болды. “Депортация” сөзінің өзі өткен ... 80-ші ... ... арнайы сөздіктерде: “қылмыстық немесе әкімшілік жазалау шарасы
есебінде ... жер ... ... – деп ... Бұл ... ... сілтеуімен, оның зардаптарын зерттеу Қазақстандағы
сол кезеңдегі ... ... ... сыни ... ... және ... ... алуға мүмкіндік береді. Ол жайында президентіміз
Н.Ә.Назарбаев: “қазіргі өмір ... ... ... ... ... және
қасиетті міндеті, біздің әкелеріміз бен аталарымыздың тоталитарлық режимнің
езгісінде өмір сүрген қиын жылдарын ұмытпау. Ол осы тарихи ... ... үшін ... – деп 1997 ... ... ... ... және Ақмоланың Қазақстанның астанасы болып жариялануына
арналған салтанатты жиналысындағы баяндамасында айтып өтті. ... ... ... оны ... ... қазіргі Қазақстанда өмір сүріп отырған ... ... ... ... ... және мәдени өміріндегі
әртүрлі деңгейлерді сараптауға мүмкіндік туады. Қазақстан Республикасының
көп ұлтты халқының азаматтық ... ... ... ... қол ... ... тигізері сөзсіз.
Бұл тақырыпқа байланысты деректер негізінен бұрынғы КГБ-ның (НКВД)
және мемлекеттік орталық ... ... ... ... ... қарай ғана жарыққа шығарылып, жинақталып басыла ... ... ... ... қоныстандыру жайлы құжаттар “Белая книга”,
кәрістердің келуі туралы “Қазақстандағы кәрістердің тарихы”, ... ... ... ... “Из ... ... ... қоныстану тарихы жайлы құжаттар “Карачаевцы ... ... ... атаулармен жинақталып басылып шыққан. Бұлардың бәрінде
халықтарды депортациялау тарихына байланысты, ... ... ... ... хаттар мен есептер және т.б. осы ... ... ... ... ... ... Г.В.Кан, Л.Бургарт, Н.Надиров
секілді ғалымдар Қазақстанға күштеп қоныстандырылған халықтардың жеке-жеке
тарихын жазған зерттеулері ... ... ... келуінен тілі, діні,
мәдениеті зиян шеккен қазақ ұлтының жоғын жоқтап жатқан ... ... ... ... ... зерттелгені кәрістер тарихы. Қазақстандық
кәрістер тарихын ең алғаш рет ... ... ... Кима Сын ... по истории советских корейцев» деген еңбегінде ... ... И. Кима ... ... ... ... ал Г. Кима «Корейцы в
братской семьие народов Казахстана» ... ... ... ... ... оқып білуде Ли Ухе мен Ким Ен Ун ... ... о ... ... ... ... в 30-40 годах» деген
материалдар жинағы үлкен орын алады. Ким Г.Н. мен Мен Д.В. ... ... ... ... атты ... ... келген кәрістердің
түрлі шаруашылықтарға бөлінуі, оларға әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар әлеуметтік хал-
ахуалына да біраз тоқталған. Ал Кан Г.В. кәрістерді ... ... ... ... бір ... ... ... түскен зобалаңға
кейбір кәрістердің жапондарға тыңшылық қызмет етуі себепші десе, екінші ... ... ... сылтау ретінде осы ... ... ... ... ... ... тоқталған. Бургарт Л. “Немцы
в Восточном Казахстане” атты ... ... ... ... ... ... өмірі мен хал жағдайлары жайлы ... ... ... ... ... көлемді зерттеулер
жүргізген ғалымдардың бірі Бугай Н.Ф. Ол қырым халықтарын ... ... ... ... заңдар мен бұйрықтар топтамасын және
көшіріліп әкелінген ... ... ... ... ... ... ... қатар “Л.Берия-И.Сталину: Согласно Вашаму
указанию” атты еңбегін Сталин мен Берияның хаттарындағы мәліметерге сүйеніп
жазған. Ал ... Н. өз ... ... және 1944 ... күшпен
әкелінген күрдтер жайында тыңғылықты зерттеу жүргізілген деп ойлаймын. Н.
Надировтың ... ... ... ... оңтүстік(шығыс
аймағындағы Бақанас, Буденное елді мекендеріне, Қасқа Бұлақ шатқалына және
Шу бойына орналастырылған. Бұлардан ... ... пен ... “ атты ... ... ... ... осы
науқанның алдындағы жағдайын баяндай келе сол кездегі тағылған айыптардың
тек жала ... ол ... ... ... жоқ ... ... тырысқан.
Зертеу жұмысында халықтарды күштеп қоныстандырып интернационалды дүбәра
ұлт жасаудың ең негізгі кезеңі қарастырылғандықтан, хранологиялық шеңбері
1937 – 1950 ... ... ... жұмысы кіріспеден, екі бөлімшеден құралған негізгі бөлімнен
және қорытынды мен сілтемелерден тұрады.
Ұлы Отан ... ... ... ... өзге ұлт ... ... ... қоныстандыру Қиыр шығыстағы кәрістерден басталды. ... ... ... ... ... сонау ХХ ғ. басында-
ақ пайда болған. Сол кездегі құжаттарда: «кәрістер діни нанымдылық, ... ... өмір ... ... ... ... ... Жапония немесе Қытаймен соғыс бола қалған жағдайда оларға
сенуге болмайды»- деп ... 1937 ... ... ... ... шығыс
аудандарының НКВД басшысы генерал Г.С.Люшковқа кәрістерге сенбейтінін,
қалайда олардың көші-қон мәселесін күшейту ... ... ... ... 1937 ... 21 ... қабылданған КСРО ХКК мен БКП ОК-нің
қаулысымен шешілді. Осы қаулының бір пунктінде: ... ... ... мен ... ... ... пункттері мен аудандарын анықтап, сол
жерлерде өз шаруашылықтарын дамытып тұрақтап қалуына ... ... ... Корейлердің Қиыр Шығыстан жер аударылып келуінің ақиқатына
үңілетін болсақ, жоғарыдағы қаулы ... бұл ... ... ... ... ... жол бермеу үшін жасалып отырғанын көреміз. Шындығына келсек
корей мемлекеті бұл кезде Жапонияның қол ... ... ... ... ... ... ... ететіні анық. Бұл жөнінде осы мәселені
кеңінен ... ... Кан Г.В. ... ... ... өзге халықтардың
жағдайын ойлап, сақтанбаған жеке адамдардың сатқындығының жазасы”. Байқап
отырғанымыздай ол кездегі ... ... ... қолайлы болмаған. Бірақ
бұған бүкіл халықтың кінәсі жоқ қой. Қалай десек те ... ... Қиыр ... ... үш ауданнан Оңтүстік Қазақстан облысына, Арал
теңізі, Балқаш көлі аудандарына корейлерді шұғыл ... ... Бұл ... ... 1938 жылы 1 қаңтарға дейін аяқталу керек болды.
Қаулының 3-ші бабында ... ... ... шет елге ... болса, кедергі жасамау, шекарадан оңайлатылған тәртіпте жол беру”
қажеттігі атап көрсетілген. Қаулыда көшкен ... ... ... ... мүліктері мен артық азық түліктерінің шығынын қайтаратындығы да
көрсетілген. Бірақ өкініштісі ... тек ... ... ғана ... тек ... ... алып жүре алатын киім кешектерімен азғантай
ғана азық түлік алуға мұршалары келді. Ал шет елге ... ... ... ... ... ... “жапон тыңшысы “екендерін еріксіз мойындауға
мәжбүр болды. Сонымен 0атар аталған қаулының ... ... ... ... ... ... Мысалы: 6-шы бабы КСРО ІІХ “көшіруге
байланысты корейлер тарапынан болуы ... ... ... ... тәртіпсіздіктерге қарсы шаралар қолдану” тапсырылды. 11-шы бабы
корейлер көшірілетін аудандардың ... ... 3 мың ... шекара
әскерімен толықтыру ұсынылды. 1937 жылдың 9 қазанында Қазақ КСР Халкомы
корейлерді ... ... ... туралы қаулы қабылдады.
1937 жылғы 28 қазандағы мәлімет ... ... 70 ... ... ... 58 427 адам ... тағы да 7 927 жанұя жолда болды.
Қазақстанға барлығы 20 789 ... ... ( 98 457 ... ... ... ... үшін ең құнарлы жерлері бар көлемі 25
мың гектар Қаратал күріш совхозы, Қарағұл совхозы (33 мың га.), ... ... ... (84 399 га.) ... ... ... (128 588 га.)
Қызыл партизан шошқа совхозы (10 438 га.) және ... ... ... ... ондағы жергілікті тұрғындар – бұл
жерлерден қуылды. Баяғы ... сол ... Әлі де сол ... алу, әлі ... кемсіту, әлі де сол отарлау.
Қысқаша айтқанда керемет теңдік пен әділеттілік ... деп ... ... ... дәл ... ... ... айыпталған импералистік Ресейден де асып түсті. Қазақстанның өзі күшпен
ұжымдастыру және зорлап отырықшыландыру зардаптарынан ... ... еді. ... ... ... көшіп келуі жергілікті
жердегілерге де ауыр тиді.
Кәрістерден кейінгі ең сенімсіз деп ... ұлт Еділ ... ... Бұл ... ... ... ... 1915 жылғы Николай П-
нің ... ... Сол ... ... ... ... қудалау да
болған. Бұл идея 1937-1938 жылдары қайта көтеріліп ... ... ... ... ... ... ... Германия әскерлерінің екпініне
тосқауыл қюға ... ... КСРО ... ... ... ... Нәтижесінде Еділ бойындағы немістерге жала
жабылды. Фашистік германияның тыңшысы болды, Кеңес ... ... ... және көтеріліс жасау үшін үкіметке қарсы ... ... деп 145 ... ... Сол ... ... ... Еділ жағалауы
АКСР на КСРО Сыртқы істер министірі В.Молотов пен ІІХК ... ... ... ... ... ... 26 тамыз 1941 жылы ... ... мен КСРО ... ... кеңесі “Еділ жағалауындағы
немістер республикасынан, Саратов, Сталинград облыстарынан ... және ... ... ... деген құпия қаулы қабылданды. Кеңестік
әкімшіліктің жобалауынша: «Еділ бойы ... ... ... ... ... мыңдаған диверсанттар мен тыңшылар бар. Олар ... ... ... ... жағдайда кеңес үкіметіне
қарсы қарулы қимылдарды болдырмау керек. Сондықтан Еділ бойы ... ... ... ... тиіс болды». Ұзамай ақ 1941 жылдың 28
тамызында КСРО ... ... ... ... бойы ... ... ... қоныстандыру туралы» жарлығы жарық көрді. Жарлықтың өз
күшіне енуіне байланысты 1918 жылы ... Еділ ... ... ... заңсыз түде жйылды. Нұсқау бойынша немістер жер
аударуға НКВД-ның 1 200 қызметкері, 2 000 ... 7 300 ... ... ... және ... ... немістерді көшіруге НКВД
ның 250 ... 1 000 ... және 2 300 ... ... 1941 жылғы күзде Еділ бойынан көшірілген 1 млн. 120 мыңдай
немістің 420 мыңы ... ... Іс ... ... ... қаулылар мен жарлық КСРО ның басқа жеріндегі немістерге деген теріс
көзқарас туғызды. Мемлекеттік Қорғаныс коммитетінің 8 ... 1941 ... ... және ... ... ... ... қаулысын жүзеге асыру үшін БК(б)П ... ... мен ХКК ... 1941 ... ... ... КСРО дағы немістердің шаңырақтарын
ортасына түсірді. 1941 жылғы 13 қазандағы ... ... ... ... ... сәйкес “Қазақстан Республикасына 47 000 неміс жер аударылды,
олар Алматы, Ақмола, Жамбыл, Қарағанды, ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысына 5 000-нан,
Шығыс Қазақстан ... 20 000 ... ... деп ... КСРО
ІІХК Л.Берия жер аударылған немістердің ... ... ... ... болған. Оларды осында мүлде тұрақтандырып қалдыру үшін
белсенді әрекеттер ... ... КСРО ... ... 1948 ... 26
қарашадағы жарлығында арнайы елдендіру режимі қаталдандырылды. Ол бойынша
қоныстандырылған жерден өз ... ... яғни ... үшін 20 ... ... берілетін болды. Бұл жерден біз қазақ ұлтын жою мақсатында
жасалынып жатқан ... ... ... ... ... осынау ұлан-ғайыр
кең даланы иемдену үшін оның шын ... жеке дара ... шек ... ... Оған ... ... ... айтуға болады: КП ... ... 16 ... ... «неміс азаматтарының арасындағы идеялық тәрбие
жұмыстарын күшейту ... ... ... халқының жағдайын жақсарту
мен наразылық ... ... ... ... ... ... жылғы герман-кеңес келісімін іске асыру мақсатында кеңес
үкіметінің бұйрығымен қызыл армия ... мен ... ... ... мен
польшаның шығыс аудандарын басып алды. КСРО жоғарғы кеңесі приздумының
шешімі бойынша 1939 жылғы 29 ... ... осы ... тұрғындары
Кеңестік Социолистік Республикалар Одағының азаматы болып есептелді. ... ... бұл ... ... ... ... ... Бүл
процес әдеттегідей жаңа қосылған территоряларды «сенімсіз» ... ... ... 1940 жылы сәуірде Қазак КСР ... ... ... жерлерінен бұрын поляк қызметкерлігінде ... ... ... ... ... алып орналастыру керектігін
хабарлайтын ... ... Көп ... басшылықтың шешімімен Қазақстанға он
жыл мерзімге ойы антисоветтік элементтерге толы деп есептелінген ... ... ... помещиктер, фабриканттар көшіріліп алып келінеді.
Осы кездері 120 мыңдай поляк ұсталып жер аударылды соның 100 ... ... ... ... Соның 64 мыңы қазақ жеріне орналастырылды.
Қазақстандық қоғамның көп ұлтқа айналу процесі ХІХ ғасырдың аяғы ... ... ... ... ... ... қазақ даласын отарлауды патша
билігі кезінде арнайы жасалынған саяси шаралардың негізінде жүргізді.
Осындай ... бірі ... ... ... бұратана халықтарды
осында көшіру. Осы жоспар бойынша Столыпиннің ... ... ... ... ... әр ... уәделермен осында көшірді. Олардың
құрамында орыстар, украйындар, бессарабялық балқарлар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... Жаппай
орналастырудың екінші толқыны 30 жылдардың аяғында ... ... ... ... кезінде Қазақстандағы демографиялық жағдайдың күрт
өзгеруі ... ... ... Оны №1 ... көруге
болады. Осыған байланысты көптеген шекарадағы сенімсіз халықтарды көшіру
және ... ұлт ... ... іске ... ... ...... достастығының лабароториясына айналуының ... ... ... |1926 ж. |1939 ж. |
| ... саны ... |Халық саны |Пайызға |
| |(мың ... ... |(мың ... ... % ... |3628 |58,2 |2823 |36,4 ... |1275 |20,5 |2636 |41,2 ... |860 |15,8 |677 |10,6 ... |59 |1 |85 |1,5 ... |408 |6,5 |669 |10,5 ... |6230 |100 |6395 |100 ... таб. ... ... санындағы 1926-1939 жылдардағы өзгерістер
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанға еркінен тыс қоныс аударылған ұлт
өкілдері
Бұладан ... ... ... көрген ұлттардың қатарына шешен-ингуштар
жатады. 1942-1943 жылдары немістер шешендер мен ... ... ... көтеру үшін әр түрлі әреттер жасады. Террорлық әрекеттер жасау
мақсатында ... ... ... ... мен ... ... бұл арнада болмады. Кавказдан біржолата жер аудару бағытын ұстанды.
1943 жылдың қаңтар-ақпан ... ... ... ... ... ... шешендер мен ингуштарды жер аударудың жоспары жасалды.
Оларды жер аудару операциясына 40 ... 6 000 ... ... ... ... Ресей империясының кезінде-ақ жауынгерлігімен көзге түскен
халық болатын өшірудің мүмкін еместігін басшылық айлаға көшті. 31 ... жылы ... ... ... ... мен ... Қазақ КСР
мен Қырғыз КСР не жер аудару туралы ... ... ... Осыдан кейін
олар есепке алынды және 459 486 адамның жер аударылуы керектігін анықтап
тізім жасалынды. 1944 ... 20 ... ... ... ... 21 ақпан 1944 жылы шешен-ингуш операциясын бастау жөніндегі КСРО
ІІХК бұйрық ... Осы ... ... ... ... ... округы әскери бөлімдерін тау жағдайында тактикалық ... ... ... ету туралы” деген Халық комисарлар кеңесі
мен БК(б)П шешен-ингуш обкомының қаулысын алдырды. Сөйтіп шешен-ингуштерді
қажетті әскери ... ... ... ... ... ... мекендерді қоршап алып ондағы адамдардың ... ... ... ... ... ... ... жер аудару жөніндегі
шешен-ингуш халық комисарлары ... ... ... ... үш күн ... ... Бұл ... Л.Берия 1944 жылығы 22 ақпанда
И.Сталинге: “шешен-ингуш АКСР ... ... ... ... ... мен ... жер аударылатындығын айтқанда, ол көзіне
жас алды, бірақ тез есін ... жер ... ... ... ... уәде ... деп хабарлады. Шешендер мен ингуштарды жер аудару
мәселесі соңғы сағақа ... ... ... КСРО ... ... ... АКСР жою ... қаулыны жер аудару операциясын
аяқтауға бір күн қалғанда, яғни, 1944 жылдың 7 ... ... ... 23 ақпанда халықты Қызыл армияның туған күніне арналған митингі болады
деп алдап жинап алды. Бұған еш қауіптенбестен түгел ... ... ... олар ... ... ... ... жерге жөнелтіледі.
Бұл операцияға 100 мың шамасында әскери жауынгерлер мен офицерлер қатысты.
Олардың күшімен 406 375 шешендер мен ... жер ... Олар ... –16 565 жан, Алматы облысына – 29 089, Шығыс Қазақстан ... ... 167, ... ... ... – 20 808, Солтүстік Қазақстан облысына
– 39 542, ... ... – 20 309, ... ... – 31 236, Павлодар
облысына – 41 230, Қарағанды облысына – 37 908 жан ... ... ... есеп ... ... 89 901 шешен-ингуш отбасы (406
375 адам) орналастырылады.
Сталинград және Курск шайқастарындағы жеңістерінен кейін Кеңес армияы
жау табанынан Кавказ ... ... ... ... сол ... жерлерде
қалған жау элементтерінен тазарту ісіне ІІХК белсене кірісті. әскери
отрядттар мен ... ... ... ... ... ... ... алды. Бұл қарулар ды қалмақтар немістердің
басқыншылығы кезінде пайдаланған ... ... ... ... ... деп ... ... болды. КСРО жоғарғы кеңесінің 1943 ... ... ... ... ... ... 1938 жылы ... Қалмақ
АКСР жойылды. Қалмақтарды атамекенінен түгелдей жер аударуға негіз қаланды.
Келесі күні КСРО ХКК ... қол ... ... ... ... қабылданды. Осы қаулы бойынша елінен шығыс және солтүстік аудандарына
99 252 ... жер ... ... ішінен Қазақстанға 2 268 ... ... ... жапа шегіп қойша қырылып жатқанда жаны ашып
орталықтан ... ... де ... ... ... ... Сталинге жазған хатында “Көшірілген қалмақтардың ... ... ... ... ... ... қана ... берілді.
Өздерімен бірге тұрмысқа қажетті заттар мен киім алуға рұқсат берілмеді. Ең
қиыны қалмақтар ... ... жүре ... ғана ... ... Оның ұзаққа жетпейтіні анық. Мұнан басқа да ... ... ... ... қырылудан сақтап қалу үшін мынан дай көмектер қажет:
1. Аз уақытқа болса да қыстан шыққанша оларға бір баспана тауып
беріп, ... ... ету ... Ауру ... ... бір шара ... ... Әр отбасына жеке пайдалануға бір сиырдан беру керек;
4. Балаларға ерекше қамқорлық қажет;”- деп жаны ашып ... ... ... ... ауру және ұсақ ... заттарына дейін жоқ болғанына қарамастан көп қиналмай сіңісіп
кетті. ... ... ... ... ... ... киім ... беріп, үйлеріне орналастырып бауырларына тартты.
Солақай саясаттың салдарынан саяси сенімсіз деп ... ... ... тағы бір ұлт бұл ... еді. Өйткені бұл ұлтты
этникалық ... ... ... ... төрт мемлекеттің аумағына
бөліп тастаған болатын. Олар Түркия, Иран, Ирак және ... ... ол үш ... ... ... Армения, Әзербайжанның
аумағында тіршілік етті. 1923 жылы Әзербайжан ... ... ... ... күрд уезді құрылды. Сөйтіп, күрд ұлты өз тілінде газет шығарып,
оқу оқыттып, театр ұйымдастырып ... ... ... ... ... бұл ... ұзаққа бармады. 1920 жылдары көршілес Иран мен
Түркияда “күрд” мәселесі күрделеніп ... 20-30 ... ... ... ... ... көтеріліс жаңа билік жүйесіне ауысып
жатқан Түркияны ... ... ... Бірақ жаңадан орнаған Түріктердің саяси-
әскери басшылығы оны күшпен езіп-жаншыды. М.Кемал ... ... ... ... Өйткені, Түркиядағы күрдтер осыдан үлгі алып
автономиялық тәуелсіздікке ұмтылып жатыр еді. 1929 ... ... ... екі ... бейбіт келісімінің кепілдігі ретінде күрд
автономиясын жоюды кеңес басшылығының ... ... ... ... ... ... ... қадірменді М.Кемалдың өтінішін
орындауды ... 1930 ... ... ... ... күрд ... ... әр облысқа бөлініп тасталды да,
“Қызыл Күрдістан” өмір сүруін тоқтатты. Қазақ халқының ең қасіретті ... ... ... ... бұл ... да оңай тиген жоқ.
Ешкімді уысынан шығарғысы келмейтін тоң ... ... ... ... ... мемлекеттегі қандас бауырлары мен қосылып тәуелсіздік алып кету
мүкіндігі бар күрдтерді қалай тыныш қойсын. Оның ... ... ... ... ... ... теңеулерге де ілінген. КСРО мен Түркия соғыса
қалған жағдайда шекарада орналасқан мұсылман тұрғындары түріктерді қолдайды
деп қорықты. Сондықтан Грузин ... ... мен ... жер
аударуға шешім қабылдады. Осыған байланысты 1944 ... ... ... ... ... күрдттерді көшіру туралы бұйрық қабылданып,
ол 1944 жылдың 20 ... іске ... ... 1937 жылы ... ... ... ... ұлы көш 1944 жылы ... ... ... түгелдеп шықты. Осы кездері Қазақстанға 5 530 ... ... ... Қазақстанда қазіргі күні 40 мыңнан астам
күрд тұрады. ... ... ... ... күрдтердің ұлттық салт-
санасын, әдет-ғұрпын, тілі мен ... ... кең жол ... қатар осы екінші дүниежүзілік соғыстың қызып ... ... 12 ... 1943 жылы КСРО ... ... ... Жарлығымен
Қарашай АО жойылды. 14 қазан 1943 жылы КСРО ХК ... ... ... жер ... ... ... Осы ... 1943 жылдың қарашасында НКВД бөлімшелері қарашай автономиялық
ауданына келіп 69 267 адамды ... жер ... ... және ... ... 45 529 ... орналастырылды. 1944 жылғы 1 ақпандағы
есеп бойынша ... ССР ... 12 342 ... ... ... ... мың ... құрайды.
Бұл саясат болқар ұлтында айналып өтпеді. Бүлар өзі аз ... ... ... ... ... ... және ... сандары 41
мыңның шамасында ғана болатын. ... ... ... ұлт ... ... қайырып отыруды көздеген билеушілер онсыз да аз халықтың
түбіне ... деп ... ... ... ... 1942 ... ... немістердің Кавказға жасаған күшті ... ... көп ... ... ... қолына өтті.
1943 жылы қаңтарда бұл аймақты ... ... ... азат ... ... кеңес армиясының келуін қуанышпен қарсы алды. Бірақ бұл қуаныш ұзаққа
созылмады. Болқарларға ... 1944 ... 5 ... ... ... тууын Л.Берияның 1944 жылғы ... және ... ... ... хаттары жеделдеткен. Хаттан ... ... ... кезінде болқар тұрғындарының Кеңес үкіметіне қарсы элементтері
Қызыл армия тылында жауыздық әрекеттерді ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін немістер ұйымдастырған іс-шараларға
қатысқан. Қызыл әскер құрамындағыларды және ... ... ... әскерилеріне көмектесіп, герман басқармасынан «күзетші куәлігін»
алған. Немістердің ... ... ... ... ... ... ... тауларына шегініп келе жатқан 37-армияның жағдайы
өте қиын болды. Соған байланысты Черск ауданында балқарлар кеңестік ... ... ... өлтірген. Бір зеңбіректі қолға
түсірген. Бұл бандалық ... ... ... ... ... және ... өздерімен бірге алып келген эммигранттары –
Шокманов және ... ... ... ... бірігу
жайлы келісімшарт жасаған. Қазір кеңеске қарсы әрекетке барған 1 227 ... ... 186-ы ... мен ... 362 ... бірге қашып кетті.» Нәтижесінде Қазақстанға 23 350 болқар жер
аударылды. ... ... ... ... ... мен ... арғы ... туыстарымен тығыз байланыста, шет елге өтіп кету
көңіл-күйінде деген жала жабылды. ... ... ... елді ... ... деп ... Міндетті түрде көшіру керектігін алға қояды.
Бұл жоспар 1944 жылдың 14 қарашасында жүзеге ... 1944 ... ... Л.берияның И.Сталинге баяндамасында былай деген: ... ... ... ... көп ... ... әскерлерін нан
және азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... және ... партизандарды ұстауда
неміс әскерилеріне көмектесіп, герман басқармасынан «күзетші куәлігін»
алған. Немістердің басшылығымен балқарлардан ... ... ... ... ... әр ... ... Германияға да кеткен.
Гректер Қырымның көп ... ... ... ... ... ... бойы ... тұрғындары басқыншылар келе салысымен шағын
кәсіпкерлікпен және ... ... ... ... ... ... ... халқы қырымның көп бөлігінде орналасқан, бірақ ... ... ... ірі орталық жоқ. Соған ... ... ... коммитеттері немістермен біріге отырып кең көлемде
антикеңестік жұмыстар ... ... ... ... ... разветкалық бөлім
жұмыс істеген. Оны Қызыл әскерге қарсы ... ... ... ... генерал Дро басқарған. Осы мақсатта қызыл әскердің ту
сыртынан арнайы құпия ... ... және ... ... ... ... легиондарын жасақтайтын бірнеше армиян коммитеттерін құрған.
Берлиннен және ... ... ... ... ... комитеті «Тәуелсіз Армения» ұранымен кең көлемде
жұмыс істеген. ... ... ... арасында діни және саяси
сұрақтармен, сауда мен шағын өндіріспен айналысатын «Армиян діни ... ... Бұл ... немістерге көмектесті, әсіресе Германияның
әскери қажеттілігіне сай заттар жинаумен ... ... ... ... ... Армиян легионы өз халқы ... ... ... Осы ... ... отырып НКВД Қырым
территориясындағы барлық балқар, грек, армияндарды міндетті ... ... деп ... ... жалған жала, құпия қаулылармен Қазақ жеріне
көптеген ұлт өкілдері күштеп ... ... бірі ... ... құрамында Қырым АКСР 1921 жылы құрылған. 1940 жылғы дерекке сүйенсек
Қырым республикасында 1 126 800 адам, оның ... 218 ... ... ... республикасы 1941 жылдың қазан айынан 1944 жылдың сәуір-
мамырына дейін батыс ... ... қол ... ... ... атамекенінен еріксіз көшіру ІІХК Л.Берия мен КСРО мемлекеттік
қауіпсіздік халкомы В.Меркуловтың Қырым АКСР ІІХК ... мен ... ... ... 1944 жылы 13 ... ... ... Ол бұйрық: «Қырым АКСР-ын Кеңеске қарсы элементтерден
тазарту ... ... ... деп ... Осы ... ... асыру,
орындау және «Қырым татарларының бүкіл кеңес халқына сатқындық жасағанын
есепке алып, Қырымдағы барлық татарларды жер ... ... ... ... ... И.Сталиннің келісімін алу туралы 1944 жылы 10
мамырдағы Л.Берияның мәлімдемесі бар. Мәлімдемеде: «татарларды жер аудару
операциясы 20-21 ... ... 1 ... ... шамамен 140-160
мың татар жер аударылады» деп ... ... бұл ... ... ... ... пен ... «Сіздің
тапсырмаңыз бойынша операцияны екі тәуліктің ішінде орындап, ... ... ... деп ... ... ... ... шәкірт
озды деген осы болар, ... ... бір күн ... ... тыс 31 мың ... ... жер ... Депортациаланған
Татарлардың 1 268 отбасы (4 501 жан) ... ... ... ... айтсақ, 1942 жылы Молдавия КСР-інен
31 699 адам, оның ішінде кулактар және ... ... деп ... ... ... ... Қазақстанға келіп тоқтады. Сонымен қатар
Украйынадан ұлттық ... ... 2 291 адам алып ... КСРО ... ... бұлардың 1945 жылдың көктеміндегі саны 90 мыңға жетті. Жалпы
алғанда екінші ... ... ... ... (1946 ... ... дейін)
Қазақстанға 967 085 отбасы 2 342 506 адам жер ... ... ... 40-шы ... ІІ ... одан ары жалғасын
тапты. 1945 жылдан 1949 жылға дейінгі аралықта: 38 911 ... ... 19 237 ... жер ... 1949 жылы ... Грузиядан тағыда
4 671 адамды құрайтын 981 отбасы күрдттер мен ... ... ... ... қазақ жеріне орналастырды. Тарихшы - ... осы ... ... ... Кеңес өкіметі бұрынғы
патшалық Ресейдің қазақ жерін жаулау саясатын ... ... ... ... ... ... бұрынғы переселен басқармасының қайта
ашылуы еді”( деп баға берді.
Зерттеу кезіндегі мәліметтерге қарай отырып И.Сталин мен ... ... ... ... пен ... ... деп жар ... кеңестер үкіметінің бұл әрекетін «қылмыс» деп айыптамаудың өзі
қылмыс секілді. әлемді дүр сілкіндіріп ... ... ... ... болып
жатыр, ал бұлар соғыстағы кеңес сарбаздарының аға-бауыр, іні-қарындастарын
аш-жалаңаш тар ... мал ... ... жүр.
Депортациаланған ұлт өкілдерінің соғыстан кейінгі тағдыры
Міне, орталықтың кең көлемді жоспары осылай жасалып, жүзеге асырылды.
Соның ... ... аз ғана ... ішінде қазақтың иен деп саналған
“ашық алқабына” жаппай депортацияланған саяси құрбандар ... осы ... ... ... ... 1950 ... қарай жер ауып
келген ұлттарға бірқатар жеңілдіктер жасалына бастады. Ең ... ... ... ... ... кез-келген жерге көшу мүмкіншілігі
туралы жарғы шықанан кейін олардың жағдайы жақсарып сала берді. 1955 жылы
немістер Одақ ... Еділ ... ... неміс автономиялық облысын
қайта қалпына келтіру жайлы ... ... ... ... Қазақстанның
орталық бөлігіне біршама топтасқан олар енді, талап ете бастады. Ақыры
Қазақстанда ... ... ... құру туралы мәселе 1978 жылы жоғарғы
үкімет деңгейінде қаралатын ... ... ... автономиялық облыс
Ақмола, Қарағанды, Повладар облыстарындағы алты ... 46 мың ... ... ... болды. Алайда, 1979 жылы Ақмола қаласындағы
студенттер мен оқушылардың ... ... ... ... ... ... ұлттар арасындағы қақтығысқа дейін апаратыны
байқалған соң 1980 жылы қалына ... ... ... жасалынды.
Осы бағдарламалардың негізінде кәрістер көп тұратын аудандардағы жоғарғы
және орта білмді оқу орындарында кәріс ... ... ... ... үшін ... шығаратын ғылыми-техникалық қоғам «Кахак» құрылды.
Кәріс мәдениеті мен тілін ... ... ... ... ... ... ... істеуде. 1993 жылы наурызда Қазақстандағы ұлттар
ассамблеясың ... ... ... оған 21 ... ... ... Республикамызда жыл сайын кәріс халқының ... мен ... ... ... мен ... ... ... қатар елімізде қойылымдары корей тілінде болатын «Корей
коммедиялық ... ... ... ... ... ... басылады.
Тарих сахынасынан тоталитарлық КСРО кетіп демократиялық тәуелсіз
Қазақстан ... ... ... оның ... ... ... ... Бұл елде көп ұлттық психологияның қалыптасуын қамтамасыз
етті. Әр ұлт өзінің әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқарады. Осы кез
республикамыздағы өзге ұлттардың ұлттық мәдениетінің ... ... Елде 27 ... және аумақтық “ұлттық мәдени” орталықтар
құрылды. Алдымен ... ... ... ... ... болып өтті. Сонан соң ұйғыр, дүнген, ... ... ... ... күні, татарлардың сабантойы мен құрылтайы, неміс
балаларының шығармашылық фистевальі өткізілді. 1997 жылы ... ... ... ... 90 жылдығы аталынып өтілді.
Бұлардан басқа 1991 жылы ақпанда Алматыда Қазақстандық түріктер ... ... ... және ... орталық «Түркия» құрылды.
Мүның да негізгі бағыты сол баяғы өз ... ... ... ... 1995 жылы дәл осы бағытта ұмыс жасайтын Венгрлердің ұлттық
орталығы “Хунгария” құрылды. Осы кездердегі ұлттық ... ... бір ... ... ... ... ... деген
қызығушылығынан байқаймыз. Оған ХХХІ Республикалық жас ... ... ... бола ... ... ... ... топтардың қатарына – кәріс фальклорлық тобы “Диндале” (Жезқазған
облысынан), ... ... ...... ... облысынан),
үлгілі балалар ансамлі – “Солнечныйкруг” (Алматы облысынан) кірді.
Сонымен нақтырақ айтсақ жүргізілген саясаттың нәтижесінде Қазақстан көп
ұлтты ... ... ... ... әкелінгендер өте көп
болғандықтан және топ-тобымен орналастырылғандықтан өз салт-дәстүр, әдет-
ғұрыптарын сақтап қалуға өте ... ... ... Яғни ... ... ... ... көп мәдениетті мемлекетке айналды. Бұл фактілер ... бұл ... күн ... ... ... ... неміс ұлты өз
негізін сақтап қалу әрекетінен танбады. 1989 жылы ... ... ... құрылып, неміс мәдени орталықтары ашыла бастады. 1993 жылдан бастап
неміс ұлтының мәдени қоғамдық топтары заңды ... ... ... ... 1992 және 1995 ... ... өткен екі Қазақстандық немістердің
басқосулары нәтижесінде Қазақстандағы жарты миллион (сол ... ... ... ететін неміс кеңесінің мүшелері таңдалды. 1994
жылы 25 августа ... ... үйі ... Көп ... ... бұл ... немістердің мәдени және әлеуметік-саяси орталығына айналды.
«Возраждение» ... күш ... ... және ... ... мен ... ашылды. Мәдени орталықтары әр облыста ... мен ... ... қамтамасыз ету және тарату бағытында жұмыс
істейді. Осы орталықтың аясында 11 ... 32 таяу діни ... ... орталықтарында жұмыс істейтін мамандар ... ... ... ... ... ... бүкі ТМД-дағы жалғыз
неміс театры жұмыс істейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... Бұдан басқа теле-радио бағдарламалары да бар. 1995 жылы 1
наурызда республиканың ... ... ... ... ... ... жаңа ... “Қазақстан Халықтар
Ассамблеясы” құрылды.
Кеңес үкіметіндегі бұрынғы ... ... ... мемлекет ыдрауға
айналғанда бұрынғы күшпен көшіріліп әкелінген өзге ұлттардың да ұрпақтары
ояна бастады. 1990 жылы ... ... ... ... ... ... кайта тірілту. Осы үшінші тарау бойына айтылған жайттардың барлығы
КСРО кезеңінде жүргізілген саясаттың жемісі. ... ... ... ... да ... ... құндылық жоқ, бұрынғылар кім үшін өмір сүрді?
Мен кім үшін өмір ... ... ... ... бере ... ... ұлт жасап шығару еді. Бұл әрекет толық ... да, ... ... жоқ. ... ... ... ... қамтамасыз ететін жастардың ой-санасын қалыптастыратын ... ... ... ... ... келтірсек: 90-шы
жылдардың ортасында елімізде жұмыс істеген 8246 мектептің (онда 3 ... білм ... ... ... мынандай болған:
|Мектептегі оқыту жүйесі: |Саны: ... ... |3383 ... ... |2513 ... ... |2251 ... ... |15 ... ... |77 ... ... |2 ... ... |3 ... ... |1 ... ... |1 ... ... ... ұлты ... бойы ... етіп келе жатқан өз
жерінде бүкіл халықтың 28 % ғана ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің ролі, ұлттық менталитеттің ... Ал ... өз ... ... тәуелсіз Қазақ мемлекетінде
«қазақстандық ұлт» терминнің пайда болуына және ... ... ... қазақ тілінің беделсіз болуына алып келді. Міне ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар
туып отыр. Жағдайдың жоғарыда айтқандай тыңғылықты жасалған саясаттан кейін
болуы заңдылық деп есептеймін. Және мұның барлығына кешіріммен қарау ... ... өз ... келген жоқ. Тек әділетсіз замандағы ... ... ... ... ... режим Қазақстанды жүз мыңдаған ... жер ... ... зор ... ... ... ойында да, бойында да ешқандай ұлттық құндылық жоқ, бұрынғылар кім
үшін өмір ... Мен кім үшін өмір ... ... сұрақтарға жауап бере
алмайтын ... ... ұлт ... ... еді. ... ... ... қазақ ұлтын мүлде басқа қоғамдық топқа
айналдырып жібермек болғаны анық ... ... ... ... кеңес имперясы үшін керекте еді. Бірақ ол ұзақ өмір сүре алмай,
жасаған ботқаларын ... ... ... ... ... ... унитарлық мемлекеттерге тастап кетті. Міне осыған байланысты
республикамызды түбегейлі ұлттық ... ... ... ... ... Ол ... ... қазақ тілінің парламентте
елеулі беделге ие бола алмауы, мемлекетті құрайтын халықты ... деп атау ... ... мәселенің көтерілуі, жас ұрпақтың ұлттық салт-
дәстүрге селқос қарауы ... ... ... ... ... ... ... кейін болуы заңдылық деп есептеймін. Және
мұның барлығына кешіріммен қарау керек. Өйткені оларда өз ... ... Тек ... ... құйтырқы саясаттың құрбаны болды. Кешіріммен
қарау керек дегенім ол солай кете берсін деген сөз ... Бұл ... ... етіп ... өзге ұлт ... ... ... өз
пайдамызға шешуге болады. Біздің елімізде ең бастысы тыныштық бар. Бізге
бұл мәселені шешудегі ең пайдалы жолы бұл ... ... ... ... ... ғана ... элементтердің үлес салмағын арттыра аламыз.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Жұмыс уақытының қоры мен жұмыс тәртібі8 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Жұмыс уақытының қоры мен жұмыс тәртібі8 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь