Институционалдық аспект

Кіріспе
1. Институциональдық аспект
1.1 Төлем қызметтерін көрсететін қаржы делдалдары
1.2 ҚРҰБ.нің рөлі
1.3 Басқа ұйымдардың рөлі
1.3.1 Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы
1.3.2 Қазақстан қор биржасы

2 Төлем құралдары
2.1 Қолма.қол төлемдер
2.2 Қолма . қол жасалмайтын төлемдер
2.2.1 Кредиттік аударымдар
2.2.2 Дебеттік аударымдар
2.2.3 Төлем карточкалары
2.2.4 Банкоматтар мен POS.терминалдар
2.3 Жаңа әзірлемелер

3 Банкаралық есеп айырысу жүйелері
3.1 Жалпы шолу
3.2 Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ
3.2.1 Жүйенің қатысушылары
3.2.2 Трансакциялар түрлері
3.2.3 Жүйенің жұмыс істеуі
3.2.4 Есеп айырысу рәсімі
3.2.5 Кредиттік тәуекелді және өтімділік тәуекелін басқару
3.2.6 Статистика

3.3 Бөлшек төлем жүйесі (БТЖ
3.3.1 Жүйенің қатысушылары
3.3.2 Жүйенің жұмыс істеуі
3.3.3 Есеп айырысу рәсімі
3.3.4 Тәуекелдерді басқару
3.3.5 Статистика

4 Бағалы қағаздар бойынша есеп айырысу жүйелері
4.1 Сауда.саттық
4.2 Есеп айырысу
4.3 Орталық банктердің бағалы қағаздар инфрақұрылымын пайдалануы
Төлем жүйесі елдің қаржы жүйесінің негізгі компоненті болып табылады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы өтпелі кезең басталған сәттен бері төлем жүйесінің дамуына баса назар аударуда. Төлем жүйесін жетілдіру жөніндегі іс-шаралар нәтижесінде қазіргі уақытта Қазақстанда екі негізгі төлем жүйесі жұмыс істейді. Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ) және Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ).
БААЖ – нақты уақыт режимінде жалпы есеп айрысу жүйесі (бұдан әрі – RTGS) Қазақстанның Ұлттық Банкінде БААЖ пайдаланушыларының шоттарында ақша аударымдарын жүзеге асырады. БААЖ арқылы ірі және жоғары артықшылықты төлемдер жүзеге асырылады. Жүйе операциялық күн ішінде Ұлттық валютада (теңгеде) пайдаланушыларға түпкіліктілікті қамтамасыз етеді.
БТЖ – ұсақ төлемдерге арналған клиринг жүйесі. Бұл – төлемдер жеке өңделетін, таза негіздегі есеп айырысудың көп жақты жүйесі, бұл ретте таза позициялар да есептеледі. Операциялық күннің соңында кіріс және шығыс төлемдерді ескере отырып, әрбір пайдаланушының таза позицияларын есептеу жүзеге асырылады, одан кейін есептеу қорытындылары бойынша ААБЖ-не ақша аударымдары жүзеге асырылады.
Ұлттық Банк (ҰБ) 1994 жылы төлем жүйесі реформасын жүргізуді бастады. Оның негізгі мақсаты банктер мен оның клиенттерінің арасында төлемдер жүргізуді тездету болып табылды. 1995 жылы ҰБ-нің құрамында Қазақстанда бірінші клиринг палатасы (Алматы клиринг палатасы) құрылды, ол жан-жақты клиринг әдісі бойынша жұмыс істеді. Сондай-ақ жергілікті клиринг палаталары жергілікті клирингті жүзеге асырды. Осы сатыға дейін барлық төлем тапсырмалары қағаз негізінде болған еді. 1996 жылы SWIFT-ке негізделген төлем жүйесі қатысушыларының арасында төлемдер бойынша ақпарат алмасу үшін электронды хабарлардың форматтары әзірленді және ендірілді. Осы жылы Алматы клиринг палатасы ҚРҰБ-нің Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы (ҚБЕО) болып қайта ұйымдастырылды. Ол БААЖ мен ТБЖ-нің операторы болып табылады.
1996 жылғы тамызда КБАО базасында электронды төлем тапсырмаларын өңдейтін, жалпы негізде есеп айырысуды жүзеге асыратын және RTGS сипаты бар Ірі төлемдер жүйесі (ІТЖ) ендірілді. Корреспондентік шоттарды орталықтандыру Ұлттық Банкке банктің есеп айырысу функциясын жедел жүзеге асыруға, төлем жүйесін және тұтастай алғанда банк жүйесін бақылау функцияларының тиімділігін арттыруға мүмкіндік берді. Соңғы жылдар ішінде Ұлттық Банк ТЖ жетілдіру жөнінде жұмыстар жүргізді. Қорытындысында, 2000 жылдың соңында ҚБЕО ІТЖ Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ) болып қайта құрылды. Бөлшек төлемдер саласында қолма - қол ақша мен төлем тапсырмалары Қазақстандағы төлемнің кеңінен тараған әдісі болып табылады. Чектер мен тікелей дебеттеу сияқты дебеттік төлем құралдары кеңінен қолданылады. Кредиттік және дебеттік карточкаларды қоса алғанда, төлем карточкалары саласы жоғары қарқынмен даму үстінде. Бағалы қағаздарды сатуға қатысты Қазақстан қор биржасы, сондай-ақ биржадан тыс рынок мынадай қаржы құралдарымен жұмыс істейді: шетел валюталары, мемлекеттік бағалы қағаздар, корпоративтік бағалы қағаздар, мерзімді келісім-шарттар. Есеп айырысулар: бағалы қағаздар «Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі» (БҚОД) ЖА. арқылы «төлемге қатысты жеткізілім» (бұдан әрі – DVP) принципі бойынша (Т+0 жағдайында мемлекеттік бағалы қағаздар, қалғандары Т+3 жағдайында); шетел валютасынан теңгеге – Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі биржадағы корреспонденттік шоттар арқылы, шетел валютасында – шетелдің корреспонденттік банктерде жүргізіледі.Бағалы қағаздармен операциялар бойынша түпкілікті есеп айырысу күнінде БААЖ арқылы жүзеге асырылады.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Институциональдық аспект
1.1 Төлем қызметтерін көрсететін қаржы делдалдары
1.2 ... ... ... ... рөлі
1.3.1 Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы
1.3.2 Қазақстан қор биржасы
2 Төлем құралдары
2.1 Қолма-қол төлемдер
2.2 Қолма - қол ... ... ... ... ... ... Төлем карточкалары
2.2.4 Банкоматтар мен POS-терминалдар
2.3 Жаңа әзірлемелер
3 Банкаралық есеп айырысу жүйелері
3.1 Жалпы шолу
3.2 Банкаралық ақша аудару ... ... ... ... Трансакциялар түрлері
3.2.3 Жүйенің жұмыс істеуі
3.2.4 Есеп айырысу рәсімі
3.2.5 Кредиттік тәуекелді және өтімділік тәуекелін басқару
3.2.6 Статистика
3.3 ... ... ... ... ... ... Жүйенің жұмыс істеуі
3.3.3 Есеп айырысу рәсімі
3.3.4 Тәуекелдерді басқару
3.3.5 Статистика
4 Бағалы қағаздар бойынша есеп айырысу жүйелері
4.1 Сауда-саттық
4.2 Есеп ... ... ... ... ... ... ... тізімі
AFINEX .аржы ..ралдарыны. Алматы биржасы
RTGS На.ты уа.ытта.ы жалпы есеп айырысулар (НУЖЕ)
КФБ .аза.стан .ор биржасы
КЦМР .аза.стан халы.аралы. есеп айырысу орталы.ы
МСПД ... а.ша ... ... ... ... ... ... Т.лем карточкаларыны. .лтты. халы.аралы. ж.йесі
СКП Ірі т.лемдер ж.йесі
СОБС Банк хабарларын алмасу ж.йесі
СРП Б.лшек т.лемдер ж.йесі
УПС .Р.Б-ні. т.лем ж.йесін ... ... ... ... автоматтандырыл.ан ж.йесі
ЦДЦБ Ба.алы .а.аздарды. орталы. депозитарийі
Кіріспе
Төлем жүйесі елдің ... ... ... ... болып табылады.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасы өтпелі кезең ... ... ... ... ... баса ... аударуда. Төлем жүйесін ... ... ... ... уақытта Қазақстанда екі негізгі
төлем жүйесі жұмыс істейді. ... ақша ... ... ... ... ... ... (БТЖ).
БААЖ – нақты уақыт режимінде жалпы есеп ... ... ... әрі –
RTGS) Қазақстанның Ұлттық Банкінде БААЖ пайдаланушыларының ... ... ... ... БААЖ ... ірі және жоғары артықшылықты
төлемдер жүзеге асырылады. Жүйе операциялық күн ... ... ... пайдаланушыларға түпкіліктілікті қамтамасыз етеді.
БТЖ – ұсақ төлемдерге арналған клиринг жүйесі. Бұл – ... ... таза ... есеп айырысудың көп жақты жүйесі, бұл ретте таза
позициялар да есептеледі. Операциялық ... ... ... және шығыс
төлемдерді ескере отырып, әрбір пайдаланушының таза ... ... ... одан кейін есептеу қорытындылары бойынша ... ... ... ... Банк (ҰБ) 1994 жылы ... ... реформасын жүргізуді бастады.
Оның негізгі мақсаты банктер мен оның ... ... ... ... ... ... 1995 жылы ... құрамында Қазақстанда
бірінші клиринг палатасы (Алматы клиринг палатасы) құрылды, ол жан-жақты
клиринг әдісі бойынша жұмыс істеді. ... ... ... ... ... жүзеге асырды. Осы сатыға дейін барлық төлем
тапсырмалары қағаз негізінде ... еді. 1996 жылы ... ... ... ... ... төлемдер бойынша ақпарат алмасу үшін
электронды хабарлардың форматтары әзірленді және ендірілді. Осы жылы ... ... ... ... ... есеп ... орталығы (ҚБЕО)
болып қайта ұйымдастырылды. Ол БААЖ мен ТБЖ-нің операторы болып табылады.
1996 жылғы ... КБАО ... ... ... ... ... негізде есеп айырысуды жүзеге асыратын және RTGS сипаты ... ... ... (ІТЖ) ... ... ... Ұлттық Банкке банктің есеп айырысу функциясын жедел жүзеге
асыруға, төлем жүйесін және ... ... банк ... ... ... ... мүмкіндік берді. Соңғы жылдар ішінде
Ұлттық Банк ТЖ жетілдіру жөнінде жұмыстар жүргізді. Қорытындысында, ... ... ҚБЕО ІТЖ ... ақша ... ... ... ... қайта
құрылды. Бөлшек төлемдер саласында қолма - қол ақша мен төлем ... ... ... ... ... ... табылады. Чектер мен
тікелей дебеттеу сияқты дебеттік төлем ... ... ... және ... ... қоса алғанда, төлем карточкалары
саласы жоғары қарқынмен даму ... ... ... ... ... қор биржасы, сондай-ақ биржадан тыс рынок мынадай ... ... ... ... валюталары, мемлекеттік бағалы қағаздар,
корпоративтік бағалы қағаздар, мерзімді келісім-шарттар. Есеп айырысулар:
бағалы ... ... ... ... ... ... ЖА. арқылы
«төлемге қатысты жеткізілім» (бұдан әрі – DVP) ... ... ... ... ... ... ... Т+3 жағдайында); шетел
валютасынан теңгеге – Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі ... ... ... ... ...... банктерде жүргізіледі.Бағалы қағаздармен ... ... есеп ... ... БААЖ ... жүзеге асырылады.
1. Институционалдық аспект
1.1Төлем қызметтерін көрсететін қаржы делдалдары
Коммерциялық банктер
Төлем жүйесінің негізгі пайдаланушылары болып ... ... ... ... мен ақша ... ... Банктік
заңдар мен басқа актілер жеке тұлғалар мен шаруашылық субъектілеріне төлем
қызмет көрсетуді қоса алғанда, өз ... ... кең ... ... ... ... жұмыс істеуін бақылайды, сондай-ақ
банкаралық төлемдерді жүзеге асырады. 2002 ... ... ... елдің
аумағында оның 368 филиалы бар 38 коммерциялық банк жұмыс істеді. Барлық
коммерциялық банктер БААЖ ... ... ... және олардың көбі
(27) БТЖ қатысушылары болып табылады.
Банктік емес қаржы ұйымдары
Банктік емес қаржы ұйымдары ... ... ... ... және төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге асырады. Банктік емес
қаржы ... ... жеке ... ауыл шаруашылығы өнімдерін
шығарушыларға оларды ұсына отырып, банк қызметтерінің алуан түрін ... ... ... ... ең ... кредиттеуді,
оның ішінде жеңілдік шарттарымен (кредиттік серіктестіктер, ... ... ... ... ... және ... лизингі), сондай-ақ
арнайы банктік қызмет көрсетуді жүзеге асырады. 2002 ... ... ... емес қаржы ұйымдары БААЖ-нің және 5-еуі БТЖ-нің ... ... ... ... ... ... «Почта байланысыны. Мемлекеттік
кәсіпорындарын және оның еншілес мемлекеттік ... ... ... 1999 ... 20 желтоқсандағы қаулысына сәйкес Почта
байланысының республикалық мемлекеттік кәсіпорны ... ... ... ашық ... ... болып қайта құрылды.
2002 жылдың соңында елдің аумағында «Қазпочта» ААҚ-ның 3572 почта ... ... ... ... ҰБ-де корреспонденттік шоты бар және БААЖ
мен БТЖ-нің қатысушысы болып табылады. Бұдан басқа, «Қазпочта» ААҚ ... ... ... ... ... ... ... ААҚ қаржы қызметтерінің мынадай түрлерін жүзеге асырады:
- Зейнетақы және ... ... ... ... ... ... ... (жеке тұлғалардың депозиттерін қабылдау).
- Бөлшек аударымдар (жеке тұлғалардың дәстүрлі почта ... ... «тез ... ... ... ... 30 наурызда «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы»
Заң қабылданды, оған сәйкес ҚРҰБ ... ... ... ... ... және
ақша-кредит саясатының жұмыс істеуіне жауап береді. ҚРҰБ ... ... ... ... мен ақша ... ... және нысанын айқындайды, Қазақстандық теңгемен банктер арасындағы
ақша аударымдарын уақтылы және үздіксіз жүргізуді қамтамасыз ететін ... ... ... ... олар ... автоматтандырылған
жүйенің сенімділігін, қауіпсіздігін және банктік ақпаратты ... ... етуі ... ең төменгі талаптарды белгілейді.
ҚРҰБ «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» ... ... ... мен ... ... жалғыз эмитент болып
табылады. Орталық аппарат Алматы қаласында орналасқан, елдің аумағы ... ... ... және Алматы қаласында 2 филиалы бар.
Қазақстанда ҚРҰБ-нің Қазақстан ... ... ... рөлі «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңында
айқындалған. Сонымен, Заңның 48-бабына ... ... Банк ... ... ... және ... ... істеуін реттейді:
1) төлемдер мен ақша ... ... ... ... ... ... ... нұсқауларының мазмұнына негізгі талаптарды;
2) Қолма-қол ақшаны пайдалана ... ... ... ... мен ... ... ... осы Заңның 8-бабында Ұлттық Банк барлық банктердің және
олардың клиенттерінің орындауы үшін міндетті төлемдер мен ақша ... ... ... ... ... ... Тұрақты төлем
жүйесінің принциптерін сақтауды қамтамасыз етуге арналған ... ... ... банктерді үнемі тексеру болып табылады. Осы ... ... Банк және ... ... берілген басқа мемлекеттік
органдар жекелеген банктердің жұмысының қаншалық.ты сенімді және ... ... ... ҚРҰБ ... ... ... ... табылатын
ҚБЕО-мен бірлесіп БААЖ және БТЖ басқарады. Осы жүйелердің құқықтық негізі
ҚБЕО мен ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген. Кез келген банк немесе ҚРҰБ-де корреспонденттік шоты бар ... ұйым ... ... ... бола ... ... ... Банкі туралы» Заңға сәйкес ҚРҰБ бағалы қағаздармен
операциялар бойынша есеп ... қоса ... ... ... ... жүзеге асырады.
1.3 Басқа ұйымдардың рөлі
1.3.1 Қазақстан банкаралық есеп ... ... ... есеп ... орталығы (ҚБЕО) төлем жүйесінің
операторы болып ... оның ... ... ақша ... ... ... ... жүйесі (БТЖ) енеді. ҚБЕО-ның ... ... ҚБЕО ... таппайтын ұйым болып табылады және төлем жүйесінің
тиімді және тұрақты жұмысын ... ету ... 1996 жылы ... ... ... ... арқылы құрылды.
ҚБЕО мынадай қызметтердің түрлерін көрсетеді:
• БААЖ-не ақша аудару;
... ... ... файл ... ... ... қаржылық
автоматтандырылған жүйесі);
•СОБС арқылы ақпарат алмасу.
ҚБЕО сондай-ақ VISA (KAZNNSS) жергілікті трансакцияларының ... ... ... ... ... ... ... карточкалары бойынша
трансакцияларды есептеу екі кезеңде ... ... ... VISA-ның офисі халықаралық ... ... ... бөлу ... ... іріктейді.
Теңгедегі жергілікті трансакцияларға қатысты VISA қатысушы банктердің таза
позицияларын есептейді (Қазақстаннан тыс жерлерде шоттары бар ... ... ... тыс жерлерде есептеледі). Екіншіден,
теңгедегі таза позициялар ҚБЕО-на жіберіледі және есеп айырысу БААЖ арқылы
жүзеге асырылады.
1.3.2 ... қор ... қор ... ... ... ... өзін-өзі реттейтін
коммерциялық емес ұйым болып табылады. Алғашында 1993 жылғы ... ... ... ... ... ... қор ... жабуға
дейін қызметі кеңейгеннен кейін 1995 жылғы маусымда Қазақстан ... ... атын ... ... ... ... ... (ҚҚБ) болып аталды. Валюта рыногы 1997 жылы ... ... ... ... (AFINEX) ҚҚБ ... шықты және 1999 жылғы
сәуірде ҚҚБ-мен қайта бірікті. Қазақстан қор ... ... ... ... ... ... ... нарығы, мемлекеттік бағалы
қағаздар рыногы, РЕПО рыногы, мемлекеттік емес ... ... ... және ... келісім-шартардың нарығы. Сауда-саттықты өткізудің
негізгі әдісі – үздіксіз қарсы аукцион әдісі (өтінімдерді ... ... ... ... 2002 жылдың соңында биржа мүшелерінің жалпы
саны ҚРҰБ мен «Қазпочта» ААҚ-н қоса ... 56 ... ... ... ... ... Осы ... шеңберінде биржаның әрбір мүшесі сауданың
белгілі бір түрін жүзеге асыруға құқылы.
2. Төлем құралдары
2.1 Қолма-қол төлемдер
«Қазақстан ... ... ... ... Заңға сәйкес, ҚРҰБ
Қазақстандағы банкноттар мен монеталардың жалғыз ... ... ... ... ... ... 167,1 ... теңге болды. Банкноттар 100, 200,
500, 1000, 2000, және 5000 ... ... ... Айналыстағы
банкноттардың басым бөлігі 5000 теңгелік банкноттар. Монеталар 1, 5, ... 50 және 100 ... ... ... 2002 ... аяғында
айналыстағы банкноттар мен монеталардың нақтылы ЖІҰ-ге қатынасы 4,5% болды.
Қолма-қол ақша М1 ақша агрегатының 58,2%-ін ... ... ... ... Кредиттік аударымдар
Төлем тапсырмалары Қазастанда едәуір кең түрде пайдаланылатын төлем
құралы болып табылады. Төлем тапсырмалары ... ... ... ... ... ең көп бөлігін алады және 2002 жылғы төлем
құжаттарының саны ... 91% және ... ... 95% ... Клиент төлем
тапсырмасын көбінесе қағаз жазбада ұсынады. Төлемдерді ... ... ұялы ... арқылы жүзеге асыру жеткілікті дамымаған.
2.2.2 Дебеттік аударымдар
Қазақстан Республикасында дебеттік аударымдар мынадай төлем құралдары
пайдаланыла ... ... ... Ақша ... ... шоттарынан заң
актілерінде көзделген жағдайларда ақша ... ... ақша ... ... ... ... инкассолық үкім, сондай-ақ салық қызметі
органдарының және кеден органдарының инкассолық үкімі болып табылады. 2002
жылы ... ... ... ... трансакциялардың жалпы санының
1,7%-і болды.
Чек. Бұл бұйрықта көрсетілген ақша ... чек ... ... ... ... шартқа негізделген чек берушінің алушы банкке жазбаша
осындай бұйрығы бар төлем құжаты. Чектер 2002 ... ... ... жалпы санының 1,7%-і болды.
Төлем талап-тапсырмасы. Төлем талап-тапсырмасы деп бенефициардың
жеткізілген тауарлар, ... ... ... ... үшін ақы ... ... талапты растайтын құжаттар негізінде ақша ... ... 2002 жылы ... ... қолма - қол ақшасыз
трансакциялардың жалпы санының 0,6% - болды.
Банктік шотты ... ... ... ... ақша ... мен ... ... шарт негізінде жүзеге асырылады, соған сәйкес ақша
жіберуші жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... жеткізілген тауарлар, орындалған жұмыс не көрсетілген қызмет үшін
бенефициардың талаптары негізінде өзінің банктік шотынан ақша ... ... ... шотты тікелей дебеттеу 2002 жылғы қолма-қол ... ... ... 1,1% ... ... карточкалары
2002 жылы Alem Card, Altyn, Каспийский, Сити кард, Иртыш-card
жергілікті жүйелердің ... ... ... ... ... ... осы ... 235,7 мың данасы айналыста болды. 2002
жылы жергілікті төлем карточкалары пайдаланыла ... ... 17,3 ... 2,0 млн. трансакциялар жүзеге асырылды. Жергілікті жүйелердің
карточкалары негізінен ... ақша алу үшін ... ... ... 0,2%-і ғана ... ... есеп айырысу
үшін пайдаланылды. 2002 жылы бірқатар ірі ... Europay ... ... American ... Diners Club, Union Card және ... ... ... карточкаларын шығаруды жүзеге асырды. ... осы ... 1260,2 мың ... ... ... 2002 жылы
халықаралық жүйелердің төлем карточкаларын пайдалана отырып, 233,7 млрд.
теңге сомасына 18,9 млн. ... ... ... ... ... 3,1%-і ғана ... ақшасыз есеп айырысу
үшін пайдаланылды.
2.2.4 Банкоматтар және POS-терминалдары
Банкоматтарды 1997 жылы алғаш рет ... ... ... 2002 ... ... ... 702 банкомат жұмыс істеді, сонымен
бірге банкоматтарды. саны былтырғы жылмен салыстырғанда 30% өсті. ... ... 1 ... тұрғындарға банкоматтар саны 47,1 бірліктен келді.
2002 жылдың аяғында Қазақстанда 5285 POS-терминал жұмыс ... ... саны 2002 ... ... 1 ... ... 355 ... Барлық жергілікті және халықаралық карточкаларға дебет карточкасының
қызметі ... ... ... трансакциялар саны едәуір
өсуде. Банкоматтар мен ... ... ... ... ... ... ... істейді.
3 Банкаралық есеп айырысу жүйелері
3.1 Жалпы шолу
Қазақстанда банкаралық төлемдер мынадай жүйелер арқылы жүргізіледі:
- ... ақша ... ... (БААЖ);
- Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ);
Бұл жүйелер Қазақстан Республикасында ақша аударымдары мен төлемдерін
жүзеге асырудың негізгі механизмдері болып ... ... ... ... ... ... ... ақша аудару жүйесі 1996 ... ... ... ... ол «Ірі ... ... деп ... және оның
жұмыс істеу тәртібі бастапқыда «ҚБЕО-ның ірі төлемдер жүйесінде есеп
айырысуды ... ... ... ... Содан соң, ІТЖ БААЖ болып
қайта құрылғаннан кейін жүйенің жұмыс істеу тәртібі «Банкаралық ақша аудару
жүйесіндегі ақша ... ... ... ... ... ... ... БААЖ-ды пайдаланушылардың шоттарындағы сомалар
шегінде пайдалана отырып, бір операциялық күн ... есеп ... ... ... ... және ... ... орындаудан
тұрады.
2002 жылдың аяғында БААЖ-ды пайдаланушылар саны 72 болды, оның ішінде
38 ... ... ... 17 ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі, Кастодиан-Банк (ҚҰБ -нің МОД),
Зейнетақы ... ... ... ... ... да ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар бар. БААЖ арқылы
кредиттік сияқты дебеттік аударымдар да ... ... ... беру және ... ... Банк белгілеген форматтарға сәйкес
электрондық тәсілдермен жүзеге ... БТЖ – ұсақ ... ... ... ... БТЖ-нің ерекшелігі сол, төлемдер жеке өңделмейді.
Төлем тапсырмалары бір ... күн ... ... ... ... ... ... түскен және жіберілген төлемдерге сәйкес
көпжақты өзара есеп айырысу қорытындылары бойынша таза позицияларды есептеу
жүргізіледі. Таза ... ... БААЖ ... ... ... ... ... жанындағы клиринг палатасы қатысушылардың
өтімділікті басқаруына және ... ... ... барынша
пайдалануға мүмкіндік беретін американдық автоматтандырылған ... ... ... істейді. 1999 жылғы тамызға дейін ... ... ... ... және аз ғана ... ... төлемдерді
жүзеге асыратын ҚБЕО-ның жанындағы Алматы клиринг палатасының ... ... ... ... ... ... әдістері
пайдаланылды, атап айтқанда, дебеттік және кредиттік шектеулер, ... ... ... ... ... клиринг палаталарының
жабылуына байланысты 1999 ... 1 ... ... жүйенің мұндай
функциялары Алматы клиринг палатасына және жеке ... ... ... ... ... клиринг палатасының пайдаланушылары 50,
оның ішінде 27 ... ... ... 17 ... облыстық
басқармалары, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі, Кастодиан банк,
Мемлекеттік зейнетақы төлеу жөніндегі ... ... ААҚ және ... ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар ... ... ... ЖШС-нің қатысушылары екінші деңгейдегі банктердің үш
филиалы, бір облыстық қазынашылық басқарма және «Тимей» ЖШС-нің өзі ... ... ... ... ... ... қандай да бір
жүйе жоқ. Банктер чектер бойынша есеп айырысуды өзара ... ... ... ... ... ақша ... жүйесі
Республика төлем жүйесінің даму кезеңдерінің бірі 2002 ... ҚБЕО ... ... уақыт режимінде (RTGS - нақты уақыт
режимінде жалпы есеп ... ... ... есеп айырысуды жүзеге асыратын
банкаралық ақша аудару ... ... ... ... ... мақсаты
БААЖ-ды пайдаланушылардың Ұлттық Банктегі шоттарындағы ... ... сол сома ... бір ... күн ... есеп ... Ұлттық валютадағы тұрақты және шартсыз төлемдерді орындау
болып табылады.
1996 жылдың аяғынан бастап жүйе ІТЖ ... (ірі ... ... істей бастады. ІТЖ-де ақша аударымдарын жүзеге асыру үшін жүйе
қатысушыларының корреспонденттік ... ... 2000 ... бастап жүйе БААЖ (банкаралық ақша аударымдар жүйесі) болып
қайта құ.рылды. Қазіргі уақытта ... Банк ... ... ... оның корреспонденттік шотынан ондағы ... сома ... ... ... ақша ... ... асырады. Есеп айырысу әрбір
пайдаланушы шотының жүйесіндегі өтімділік пайдаланыла отырып бір күн ... ... ҚРҰБ ... ... ... ... жүйе
шотынан пайдаланушының корреспонденттік шотына позиция сальдосы сомасында
ақша аударады. Осы тұрғыдан алғанда БААЖ-ды алдын ала төлем ... ... ... ... ... ... ... - БААЖ
шотындағы қаражатты ҚРҰБ оқшаулай алмайды.
3.2.1 Жүйенің қатысушылары
2002 жылдың аяғында ... 72 ... ... және ... ... ... ... Банк, қаржы министрлігінің
қазынашылығы және оның филиалдары, ... қор ... ... ... ... депозитарийі, бағалы қағаздар рыногына қатысушылар, МЗТО
(Мемлекеттік зейнетақы төлеу жөніндегі орталық), екінші деңгейдегі ... ... ... Мамандандырылған терминалдарды пайдалана
отырып, қатысушылар ... ... ... ... жібереді. Төлем
тапсырмалары БААЖ-ға электрондық түрде жіберілуге тиіс. SWIFT пайдаланыла
отырып ҚБЕО белгілеген МТ100 және МТ102 сияқты ... ... ... ... ... ... арналарының барлық түрлерін:
коммутацияланатын, бөлек, Интернет, Х.25, DialNet желілерін ұсынады және
арналарды пайдаланушылардың өздері таңдайды. ... ... ҚБЕО және ... ... ... ... білуге тура келеді. Мұндайда
ҚРҰБ операциялық күннің соңында БААЖ-дағы пайдаланушылардың нетто ... ҚРҰБ ... ... ... ... ... ... пайдаланушылардан қабылданған төлемдердің ... және ... ... ақша ... ... ... Пайдаланушылар
электрондық төлем құжаттарының дұрыс
толтырылуына және шынайлығына жауап береді.
БААЖ құрылымы
3.2.2 Трансакциялардың ... ... ... және ... ... ... ... аударымдар пайдаланушы-төлемшінің алдын ала келісімімен ғана және
жазбаша ... ... ... Бұл келісімнің көшірмесі
пайдаланушының ҚБЕО-мен ... ... қоса ... ... Бас банк ... ... ... аударымдарға қатысты, сондай-ақ ... ... ... ... көзделген негіздерде дебеттік
аударымдар төлемшінің келісімінсіз ... ... ... ... да бір ... ... БААЖ ... банкаралық ақша нарығына,
шетел валютасымен және бағалы ... ... ... ... ... ... үшін ... БААЖ бағалы қағаздармен
операциялар ... DVP ... ... ... арналған Бағалы
қағаздардың ... ... есеп ... ... ... жұмыс
істейді.
3.2.3 Жүйенің жұмыс істеуі
Операциялық күн басталар алдында кестеде белгіленген мерзімде ... ... үшін ... Банк ... ... тапсырмасы
негізінде оның Ұлттық Банкте ашылған корреспонденттік шотынан ондағы қалдық
сома шегінде Ұлттық Банктің арнайы ... ... ... ақша ... асырады. Жүйенің шоты жүйедегі ақша аударымдарын орындау кезеңінде
пайдаланушылардың ақшасын ... алу ... ... ... шоттарына жүйенің операциялық күнінде олардың арасындағы
позициялар сальдосының сомасында ақша аудару үшін ... ... ... ... күні жабылғаннан кейін бұл шотта ақша қалдығы болмауға
тиіс.
Банктердің орындалған төлем ... ... ... ... ... пайдаланушылардың өздері корреспонденттік шоттарынан
Ұлттық ... ... ... ... ақша ... ... ақпарат бар
электрондық ведомості және олардың банктік бірегейлендіру ... ... күн ... алдында пайдаланушының позициясы
бойынша ақша ... ... ... ... ... тең ... ... Банк тәуекелдерді басқару ... ... ... тіркеуге
болатын төлем тапсырмаларының ең көп ... ... ... ... ... ... Жүйедегі ақша аудару пайдаланушының жүйе
шотына ... және оның ... ... ... ақша ... жүзеге асырылады. ҚБЕО операциялық күн ішінде ҚБЕО жүйесі
позициясындағы ... ... ... ... ... және кредиттік қалдықтар сомасымен тең болуын ... ... ... жүзеге асырады. Егер пайдаланушы жүйесінің шотындағы ақша
төлемді жүзеге асыруға жеткіліксіз болса, төлем тапсырмасы кезекке қойылады
да, қаражат ... ... ... ... өңделмейді. Кезектегі төлем
тапсырмасы басымдылық кодтарына сәйкес өңделеді. ... 100 ... ... ең жоғарысы - «0» және ең төменгі басымдылық коды -
«99». Сонымен бірге жүйені ... ... ... өзі белгілейді.
Басымдылық кодтары шегінде кезектегі төлем ... ... ... ... ... ... болып келді, алғашқы болып кетті»).
Пайдаланушылар заңдарда белгіленген ... ... ... ... ... ... ... Пайдаланушы-төлемші
кезектегі төлем тапсырмаларын кез келген ... ... алуы ... ... күні ішінде пайдаланушы позициясының ... ... ... ... ... пайдаланушының жүйедегі ақша қалдығы туралы;
- кезекке тіркелген ... ... ... ... ... алушы төлем тапсырмасын алып, тексергеннен кейін және
өзінің корреспонденттік шоттарына ... ... ... ... күні ... бірақ келесі операциялық күннен кешіктірмей өз
клиенттерінің шоттарына ақша қабылдауды ... ... ... ... жетіспеуі себепті бірнеше пайдаланушының кезегін
ашу) рұқсат ету пайдаланылады. ҚБЕО бір күн ... ... ... ... ... пайдаланушылардың ақша қалдығын ескере отырып,
кезектегі төлем тапсырмаларының өзара есептесуін ... ... ... ... ... байланысты өте сирек іске асырылады. ... ... ... Төлем жүйесі басқармасына (ТЖБ) барлық
пайдаланушылар позицияларының сальдосы туралы электрондық ведомості ... ... ... ... кейін, олардағы сомалардың тең шығуын
тексереді, деректерді салыстырып тексергеннен ... ... ... ... ... жүйе ... ... шотына аударады. Электрондық ведомостегі ... және жүйе шоты ... ... ... ... жағдайда
ҚБЕО мен ТЖБ сәйкес келмеушілікті жою жөнінде бірлескен шаралар қабылдайды.
Операциялық күн аяқталғаннан кейін пайдаланушы ... ... ... ... ... көшірме алады.
3.2.4 Есептеу рәсімдері
Ақша аударымы ҚБЕО төлем тапсырмасын акцептегеннен кейін ғана жүзеге
асырылады. Пайдаланушылардың және ҚБЕО-ның құқықтары мен ... ... ҚБЕО ... ... ... ... ... болады. Электрондық төлем
құжатын ҚБЕО акцептегеннен кейін, ол төлемді жүзеге ... ... ... ... ... ... және өзгертілмейді. ҚБЕО-
ның төлем тапсырмасын акцептеу шарттары мыналар болып табылады:
1. ақша аударымының бастамасында ... және ... ... ... ... ... соманы пайдаланушының позициясынан
есептен шығарудың мүмкіндігі.
Осы екі шарт қанағаттандырылған жағдайда, БААЖ ... ... және ақша ... ... ... Бұдан кейін БААЖ төлемшіге
шоттың дебеттелгені туралы (МТ900) және алушыға шоттың кредиттелгені туралы
(МТ910) хабарлайды. 1 ... ... ... ... ... тапсырмасын жіберушіге себебін көрсете отырып, оның төлем
тапсырмасының өңдеуден бас тартылғаны ... ... ... ... ... ... ... алайда 1 және 2-
тармақшалардың шарттары сақталатын болса, төлем тапсырмасы пайдаланушы-
төлемшіге жіберіледі. ... ... ... аударым бойынша төлем
тапсырмасын акцептеу шарттарының бірі пайдаланушы-төлемшінің ... ... ... ... ... ... ... шоттары бойынша
бухгалтерлік жазбалар жасалғаннан кейін төлем түпкілікті және тұрақты болып
саналады.
3.2.5 Кредиттік тәуекелді және ... ... ... Банк тәуекелдерді басқару мақсатында ҚБЕО-ның ... ... ... жүзеге асырады. ҚБЕО бұл
ақпаратты жүйенің операциялық күні ішінде электрондық тәсілмен ұсынады. Осы
ақпаратта жүйедегі пайдаланушылар ... ... ... ... және кредиттік айналымдардың, позициялар сальдосының және
кезекке тіркелген төлем тапсырмаларының жалпы сомасының ағымдағы жай-күйі
туралы ... ... ... ... ... басқаруының
үш тәсілі пайдаланылады. Біріншіден, ... ... ... БААЖ шотына қаражат аудара алады. Алайда, бұл тәсіл
сирек пайдаланылады, өйткені көптеген пайдаланушылар өз ... ... ... ... күнінің бас кезінде аударады. Екіншіден,
пайдаланушылар қаражатты банкаралық ақша нарығынан алуы мүмкін. Үшіншіден,
пайдаланушылар қамтамасыз ... ... ... ... етілмейтен
ҚРҰБ кредиттерін пайдалана алады. ҚҰБ-нің төлем жүйесі басқармасы ... және ... ... бойынша лимиттер ҚРҰБ-нің белгілеген
шегінде күн ... ... ... ... Егер ... ... сай ... олар овердрафт және овернайт кредиттерін
алуға құқылы:
- Банк БААЖ ... ... ... Банк ҚРҰБ ... ... ... және ... талаптар мен лимиттерді сақтауға тиіс;
- Банктің өз ... ... және өз ... ... орындалмаған міндеттемелері болмауға тиіс;
- Банк ҚРҰБ-мен «овернайт» ... беру ... Бас ... ... ... заемын беру туралы Келісім жасауға тиіс.
Овердрафттың негізгі шарттары мыналар: кредит банкке белгіленген
лимиттер ... ... ... мерзімі операциялық күн ішінде, ... ... ... ... Егер 18:00-ге дейін овердрафттың орны
жабылмай қалса, овердрафттың құны тиісті ... ... ... ... ... ... ... күні 15:00-де өтелуге
тиіс (Т+1). Егер ҚРҰБ алдындағы міндеттемелер өтелмей қалып ... ... ... ... және ... кредиті мен проценттер бойынша қажетті соманы
ұстап қалуға құқылы. Операциялық күнді жапқан кезде ... ... ... ... ... ... өтімділіктің жетіспеуі
себепті жойылады, мұндайда ... ... ... 2002 ... ... ... айлық саны 268 060 ... ... ... күндік саны мен сомасы тиісінше 12 765 және 58,7 ... ... Бес ірі ... ... саны және ... тиісінше 38% және
53% болды.
3.2.6 Статистика
Бұл ретте,  ААБЖ –сі арқылы жасалған төлемдерге 2004 ... ... ... ... ... жасалған барлық төлемдер санының 
40,2%, ал төлемдер көлемінің 96,8% келсе, ал БТЖ-сі арқылы жасалған
төлемдерге, сәйкесінше, төлемдер санының 59,8%, ал жалпы ... ... 3,2% ... Ақша ... ... ... болып ҚБЕО-мен осы жүйеде қызмет көрсету туралы келісім-шарт
жасасқан банк немесе ... емес ... ... ... ... әрбір
қатысушысының Ұлттық Банкте корреспонденттік шоты болуы тиіс.
2004 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша ААБЖ-і қатысушыларының саны
52 болып, оның ішінде:
·       36 ... ... ... ... ... ... Министрлігінің Казначейлік
Комитеті;
·       12 банк қызметінің жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар;
·       Мемлекетаралық Банк;
·       ҚРҰБ және ... ... ... ... ... ... ... операциялар департаменті).
2004 жылдың 3–ші тоқсанында ақша аударымдарының банкаралық жүйесі
арқылы сомасы 7 269,1 ... ... ... 1 959,9 мың ... ... жылдың 3-ші тоқсанымен салыстырғанда төлемдер саны 2,1 есе артып, ал
төлемдер сомасының 28,2%-ға артуы болған. 2003 жылдың 3-ші тоқсанымен
салыстырғанда 2004 ... 3–ші ... ... отырған ААБЖ-гі төлемдер
көлемінің артуы келесідей операция түрлері бойынша төлемдер көлемінің
артуымен байланысты болды:   бағалы қағаздармен – ... ... –  ... ... ... мен ... металдар бойынша - 43,0% -
ға, тауарлар мен материалды емес активтер бойынша - 46,3% (бұл ... ... ... ... ... ... көлемінің жалпы
өзгерісінің 95,2% құрады).
ААБЖ-гі төлемдер саны мен көлемінің артуы нәтижесінде қарастырылып
отырған кезеңде ААБЖ-де өңделген төлемдердің орташакүндік санының ... ... ... ... саны 30,2 мың ... ... сомасы
111,8 млрд. теңге құрады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінің деңгейінен ... 16,1 мың ... (2,1 есе), ал ... бойынша 24,6 млрд
теңгеге (28,2%) артық. Бұл ретте, бір төлемнің ... ... 2004 ... ... 3,7 ... құрап, 2003 жылдың 3-ші тоқсанымен салыстырғанда
2,5 млн. теңгеге (40,2%-ға) кеміді.
|Ақша аударымдары банкаралық жүйесіндегі төлемдер көлемі ... |2003 жыл ... ... (%) |
| ... ... ... |Сомасы(млрд|Саны |Сомасы |
| |(мың ... |(мың |. ... | | |
| |тр.) ... |тр.) | | | ... |199,1 |1 420,8 |251,6 |1 930,7 |26,4 |35,9 ... |244,1 |1 528,6 |329,2 |1 884,5 |34,9 |23,3 ... |257,0 |1 389,7 |391,4 |2 038,7 |52,3 |46,7 |
|I ... |700,2 |4 339,1 |972,2 |5 853,9 |38,8 |34,9 ... |292,7 |1 644,3 |459,0 |2 244,6 |56,8 |36,5 ... |288,4 |1 634,8 |409,6 |2 152,9 |42,0 |31,7 ... |335,0 |1 944,1 |431,3 |2 282,1 |28,8 |17,4 ... ... |5 223,2 |1 299,9 |6 679,6 |41,9 |27,9 ... |314,6 |2 054,8 |682.0 |2 467.9 |116.8 |20.1 ... |284,5 |1 832,3 |622.3 |2 364.9 |118.8 |29.1 ... |314,6 |1 782,0 |655.6 |2 436.2 |108.4 |36.7 ... |913,7 |5 669,0 |1 959.9 |7 269.1 |114.5 |28.2 ... | | | | | | ... |336,6 |2 092,2 |  |  |  |  ... |320,7 |1 898,3 |  |  |  |  ... |2 373,4 |  |  |  |  ... тоқсан|1 111,3 |6 364,0 |  |  |  |  ... |3 641,3 |21 595,2 |  |  |  |  ... | | | | | | ... ... ... жүйесіндегі төлем айналымының
пайдаланушылар топтары бойынша бөлінісі
|Топ ... ... ... ... |
| ... | |
| |2003 ... |2004 ... ... тенге |% |
| ... ... | | ... ірі ... |1 202.0 |1 998.6 |796.6 |66.3 ... ... |1 331.1 |1 509.0 |177.9 |13.4 ... | | | | ... да ... |420.8 |713.7 |292.8 |69.6 ... емес |1 617.3 |2 045.7 |428.4 |26.5 ... | | | | ... да |1 097.7 |1 002.1 |- 95.7 |-8.7 ... | | | | ... ... |5 669.0 |7 269.1 |1 600.1 |28.2 ... ... ... ... ... ... ... (БТЖ) клирингтік есеп айырысу жүйесі ... ... ... палатасының функцияларын ҚРҰБ берген
лицензияның негізінде Қазақстан Банкаралық Есеп айырысу орталығы ... ... ... ҚБЕО ... ... ... жергілікті облыстық
клирингті жүзеге асырды, онда оның ... ... ... ... және кредиттік шектеулерді күнделікті ... ... ... ... ... мен басқару жүйесі екінші
деңгейдегі банктердің аздаған санымен ғана қатысушылардың шеңберін шектеді.
Алайда банк жүйесіндегі ... өсе ... ... ... мен ... мекемелері үшін ашық клиринг құру қажеттігіне ... жылы ҚРҰБ ... ... ... филиалдарының
корреспонденттік шоттарын ҚРҰБ- нің орталық аппаратына аударуды жүзеге
асырды, ... ... ... клиринг палаталары жабылды, олардың
функциялары ҚБЕО-ға берілді. Жаңа ... жүйе ... ... мен ... емес ... оған қоса ... ... және басқаларды қосуға мүмкіндік берді. Жаңа клирингтің жағымды
жақтары: алдағы күнмен валюталау ... ... ... мүмкіндігі (төлемдерді
алдағы үш күнге есептеу күнімен қалыптастыруға болады), түпкілікті ... ... ... ... ... алу, МТ102 ... форматын
өңдеу болып табылады.
БТЖ-де ұсақ жедел емес төлемдер жүзеге асырылады. БТЖ-де 3 млн. ... ... ең көп ... ... белгіленген. Осы лимиттен
асып кеткен жағдайда төлемді орындаудан бас тартылады. Бұл ... ... ... төлем тарифтерінің ұсақ төлемдерін жүзеге асыратынына
байланысты (бір ... ... үшін 9-22 ... 2002 жылы ... ... ... саны мен сомасы 2,7 млрд. теңге сомасына 33 534
төлем болды.
3.3.1 ... ... ... ... жүйесін пайдаланушылар ҚБЕО-мен
клиринг ... ... ... ... шарт ... ... және басқа
қаржы мекемелері болуы мүмкін. 2002 жылдың ... ... ... 51, ... 27 ... деңгейдегі банктер, 17 қазынашылықтың облыстық
басқармалары, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... төлеу жөніндегі орталық, «Қазпочта» ААҚ, ... ... ... ... ... ... асыратын ұйымдар және
«Тимей» ЖШС құрайды. ... ЖШС ... ... жеке ... палатасы. «Тимей» ЖШС БТЖ арқылы екінші деңгейдегі банктердің үш
филиалының және бір облыстың ... ... таза ... жүзеге асырды. 2003 жылғы шілдеден бастап клиринг қызметін жүзеге
асырмайтын болды. Қазіргі уақытта ... ең ... ... ... бар, ... ... пайдаланушыларға
байланыс арналарының барлық түрлерін: коммутацияланған, бөлек, Интернет,
Х.25, DialNet ... ... және ... ... ... ... МТ100 және МТ102 электрондық хабарламалар форматтары
(SWIFT сияқты форматтар) ғана пайдаланылады. БТЖ ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі
Алматы клиринг палатасы (бұдан әрі – ҚБЕО) БТЖ қызметін 1996 ... ... ... ... ... ҚБЕО 1999 жылы жаңа ... ... қосты. Жаңа жүйеде қатысушылар валюталау күнімен ... ... есеп ... ... ... төлемдерді қайтарып алу мүмкіндігіне
ие болды.
БТЖ-нің жұмыс істеу принципі неттингке ... және бір ... бір ... ... бар. Жүйе ... ... S-1 ... 16:00-
ден бастап S күнгі (есеп айырысу күні) 15:00-ге ... ... ... ... ... қабылдау аяқталғаннан кейін бір күн ішіндегі
келіп түскен және жіберілген төлемдер ... таза ... ... ... ... асырылады. Бұдан
кейін таза позициялар кейіннен түпкілікті есеп айырысу үшін 15:00 және
16:00 аралығында ... ... ... ... Есеп ... рәсімдері
Клиринг жүйесі ретінде БТЖ операциялық күн ... ... ... жабу үшін ғана ... ... ... ... БТЖ
қатысушыларының таза позицияларын есептеуді ҚБЕО 15:00-ден кейін жүзеге
асырады. ... ... таза ... БААЖ ... ... және
есептеледі. Клиринг нәтижелері бойынша ақша аударымы аяқталғаннан ... ... мен ... осы ... таза ... сәйкес
ақша аударымының аяқталғаны туралы хабарлама береді. Сонымен бірге, ҚБЕО
қатысушыларға осы қатысушының пайдасына ... ... ... ... ... қатысушының таза позициясы ... ... ... ... ... қандай да бір себеппен өңделмеген төлем
құжаттары туралы ақпарат береді.
3.3.4 Тәуекелдерді ... ... ... ... ... және ... ... Тәуекелдерді басқару кезекті «жеделдету» әдісімен жүзеге
асырылады. Барлық төлем құжаттары түпкілікті есеп айырысқанға дейін кезекте
тұрады. Төлемдер банктер ... ... ... ... ... ... отырып, бір күн ішінде жүйеге ... олар ... ... ... ... болып келді, алғашқы болып кетті»)
өңделеді. Пайдаланушының 15:00-ге дейін төлем ... ... ... бар. ... ... таза ... айқындалғаннан кейін,
есеп айырысу рәсімдеріне ... ... Таза ... БАЖ-дағы қаражатының жеткіліктілігін тексеру үшін БААЖ-ға
жіберіледі. Егер қаражат жеткілікті болса, дебеттік таза позицияның сомасы
оқшауланады. Егер ... ... ... БААЖ-дағы қажетті сома
оқшауланады және ... ... ... ... ... қолданылады. Жетпейтін соманы құрайтын төлем тапсырмасы
басымдылық кодтарына және FIFO ... ... ... ... ... ... беріледі. Осыдан кейін пайдаланушылардың таза
позициялары қайта есептеліп, таза позициялар түпкілікті есеп айырысу ... ... ... ... күн ... екі рет (немесе
талап бойынша одан да көп) ... ... ... ... ... ... және алынған төлем тапсырмалары, ... ... ... кіреді. Мұндай қызмет көрсету түпкілікті есеп айырысуға дейін
өтімділікті басқаруға жәрдемдеседі. Басқаша айтқанда, ... ... есеп ... ... дейін немесе ҚРҰБ-нің кредиті ... ... ... ала ... Статистика
2004 жылдың 1-ші қазанындағы жағдай бойынша ... ... ... саны 32 ... ... оның 26 ... деңгейлі
банктер, Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің Казначейлік Комитеті,
3 банк қызметінің жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ҚРҰБ ... ... зейнетақы қоры Банк-Кастодианы (Ұлттық ... ... ... ... 3–ші тоқсанында бөлшек төлемдер ағыны сомасы 243,0 млрд
теңге болатын 2 918,5 мың ... ... ... ... осы ... ... төлемдер жүйесінде жасалған төлемдер саны 26,8%, ал
сомасы 12,7%-ға артты.
2003 жылдың 3-ші тоқсанымен салыстырғанда 2004 ... 3–ші ... ... ... өсуі келесідей операция түрлері бойынша
төлемдердің артуымен байланысты болды:  ... ... ... ... да міндетті төлемдер мен бюджеттен төленетін төлемдер - ... мен ... емес ... ... ...... ... - 10,4%-ға, сондай-ақ депозиттер бойынша операциялар
көлемінің едәуір төмендеуімен - 67,6% (осы ... ... ... ... ... үлесі БТЖ-гі төлемдер ... ... 85,4%-н ... ... кезеңде БТЖ-сі арқылы өңделген ... ... ... 3,7 ... теңге сомасындағы 44,9 мың құжатты құрады. 2003
жылдың 3-ші тоқсанымен салыстырғанда төлемдердің орташа күндік ... ... ... ... ... төлемдердің орташа күндік сомасының 0,4
млрд теңгеге (12,7%-ға) артуы байқалады.
Бұл ... 2004 ... 3–ші ... ... бір ... ... – 83,3 мың теңге болып, 2003 жылдың 3-ші тоқсанымен салыстырғанда
10,4 мың теңгеге ... ... ... ... ... ... ... |2003 жыл |2004 жыл ... |
| ... ... ... ... ... |Сомасы |
| |(мың |(млрд. |(мың ... | | |
| |тр.) ... |тр.) ... | | ... |592,0 |45,5 |649,5 |52,0 |9,7 |14,3 ... |741,1 |59,8 |810,8 |68,6 |9,4 |14,7 ... |704,4 |58,9 |846,5 |76,6 |20,2 |30,1 |
|I ... |2 037,5 |164,2 |2 306,8 |197,2 |13,2 |20,1 ... |889,7 |70,1 |1 071,9 |78,4 |20,5% |11,8% ... |728,5 |66,0 |781,8 |63,7 |7,3% |-3,4% ... |713,4 |65,7 |911,0 |73,1 |27,7% |11,2% ... ... |2 331,6 |201,8 |2 764,7 |215,2 |18,6% |6,6% ... |859,5 |73,6 |1 069.6 |78.3 |24.4 |6.3 ... |680,7 |66,9 |860.9 |74.7 |26.5 |11.6 ... |761,7 |74,9 |987.9 |90.0 |29.7 |20.1 ... ... 302,0 |215,5 |2 918.5 |243.0 |26.8 |12.7 ... |886,0 |79,2 |  |  |  |  ... |722,3 |70,2 |  |  |  |  ... |910,1 |85,9 |  |  |  |  ... ... |2 518,4 |235,3 |  |  |  |  ... |9 189,5 |816,8 |  |  |  |  ... | | | | | | ... ... ... ... ... топтары бойынша бөлінісі 
|Топ ... ... ... |Өзгерістер |
| ... | |
| |2003 ... |2004 ... |млрд. теңге|% |
| |3 ... |3 ... | | ... ірі ... |63.3 |87.0 |23.7 |37.4 ... қатысуындағы |57.2 |55.6 |- 1.6 |-2.9 ... | | | | ... да ... |16.5 |28.8 |12.3 |74.2 ... емес |5.9 |8.9 |2.9 |49.5 ... | | | | ... да |72.5 |62.7 |- 9.8 |-13.5 ... | | | | ... ... |215.5 |243.0 |27.5 |12.7 |
4. ... ... бойынша есеп айырысу жүйесі
Қазақстандағы қор нарығының басталуы және ... ... ... болды. Акционерлік қоғамдар құру ... жеке ... ... жаппай жекешелендірудің басталуы,
инвестициялық-жекешелендіру қорлары - осының бәрі Қазақстан Республикасының
қор нарығының бастау көзі ... ... ... борыштық
міндеттемелер шығарумен бір уақытта ҚР-ның бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... істеуін реттеу
мақсатында «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заң ... 2003 ... ... ... Сауда-саттық
Қазақстанда бір қор биржасы «Қазақстан қор биржасы» ЖАҚ жұмыс ... ол ... ... ... ... ... 1993 жылы
қарашада құрылған болатын, қызметі қор нарығы шығының орнын жабуға ... ... 1995 жылы ... ... ... ... ... биржасы болып өзгерді. 1996 жылы сәуірде биржа Қазақстан қор ... ... ... Валюта нарығы 1997 жылы қыркүйекте ҚҰБ құрамынан Алматы
қаржы құралдарының биржасына (AFINEX) бөлінді және 1999 жылғы ... ... ... қосылды. 1997 жылдан бастап KASE-де Қазақстаннық кез ... ... ... ... ... ... қатысу режимін
құру және іске қосу жөніндегі жұмыстар ... ... ... ... биржадан тыс сияқты, ҚҰБ-дағы сауда-саттыққа да қатыса алады.
2002 жылды. аяғында Қазақстанда 181,2 млрд. теңге ... ... ... 1 175,2 ... ... ... акциялар және 91,9 млрд.
теңге сомасына корпоративтік ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі туралы» Заңға сәйкес бағалы қағаздар нарығын
қадағалау органы ҚРҰБ болып табылады (2004 жыл.ы 1 ... ... ... және ... ... ... мен қадағалау жөніндегі уәкілетті
орган).
4.2 Есеп ... ... ... ... есеп ... мынадай түрде жүргізіледі:
1. Мемлекеттік бағалы қағаздар БҚОД Т+0 шартымен.
2. Мемлекеттік ... ... БҚОД ... Т+3 ... Шетел валютасымен операциялар TOD, TOM және SPOT шартымен:
теңгемен – ҚРҰБ-дағы ... ... шоты ... ...... корреспондент-банктерде. «Бағалы қағаздардың
орталық депозитарийі» ЖАҚ (БҚОД) 1997 жылғы шілдеде мамандандырылған ұйым
ретінде ... ... ... ролі бағалы қағаздар иелерін есепке алу
олардың құқықтарын растау, бағалы қағаздарды материалсыздандыру болып
табылады. Сондай-ақ бағалы қағаздарды сақтауды және ... ... ... ... ... ... ... клиринг қызметін жүзеге
асырады. БҚОД акционерлерінің ... ... ҚРҰБ (50%), ... 15 ... ... ... (16,66%) және 6 ... компаниясы
(6,66%). 2002 жылдың аяғында БҚОД қатысушыларының саны 42 болды, оның
ішінде: 19 екінші ... ... 20 ... ... ... Қырғыз Республикасының Орталық депозитарийі және ҚРҰБ бар. БҚОД-қа
депонирленетін бағалы қағаздардың барлық ... ... ... ... ... үшін ... қызметін пайдалану
міндетті емес. Клиенттердің бағалы қағаздары қатысушылардың ... ... ... және олар ... есеп жеке ... ... ... операциялар бойынша түпкілікті есеп айырысу
БААЖ арқылы есеп айырысатын күні жүзеге асырылады. Әрбір ... ... осы ... ... шоты ... тиіс.
Бағалы қағаздармен операциялар DVP принципі - «төлемге қарай
жеткізілім» ... ... ... ... ... ... асырылатын
бағалы қағаздар, қаражат, сияқты аударым кезінде де DVP ... ... ... ... операциялар ретінде БҚОД-
қа жіберіледі. Биржадан тыс сауда-саттық үшін қатысушылар БҚОД-қа тікелей
электрондық хабарлар жібере алады және БҚОД ... ... мен ... ... жүргізетін болады, салыстырылған операцияларды немесе мэтчингті
алғаннан кейін БҚОД сатушының шотындағы бағалы ... ... және ... ... ... ... болмаған жағдайда
операция жүргізілмейді. БҚОД ... ... ... ... ... ... ... және өзінің шотын (БҚОД шотын)
кредиттеуге ... ... БҚОД ... ... ... қағаздары
аударылғаннан кейін БҚОД-ның шотын дебеттейді және ... ... ... ... ... шотында қаражат жетіспеген жағдайда БҚОД
операцияны жүргізбейді. Барлық рәсімдер аяқталғаннан кейін БҚОД ... ... ... ... ... туралы растама жібереді. Бастапқы және
қайталама нарықтың қалыпты жұмыс істеуі үшін БҚОД-ның депоненттермен, ... қор ... ... ... және ... ... ... іс-
әрекеті электрондық хабарлармен алмасу арқылы жүзеге асырылады. Бағалы
қағаздар ... есеп ... ... сағат 9.30-дан 20.00-ге дейін
операцияларды жүзеге асырады, алайда ... есеп ... ... ... ... күні жабылғанға дейін кемінде 40 минут бұрын
тоқтатылады.
4.3 Орталық ... ... ... ... ... ... ... болып табылады және осы арна арқылы ... ... ... ... ҚРҰБ ... ... ... қағаздарды алуүшін пайдаланады. Бұл ... ҚРҰБ ... ... үшін ... ҚРҰБ ... ... үшін ашық нарықта операциялар жүргізеді.Бағалы қағаздармен
осындай операциялар бойынша есеп айырысу БҚОД арқылы ... ҚРҰБ ... және ... ... үшін ... щоттар үшін төлем агенті ретінде жұмыс істейді. БҚОД төлем
агенті ретінде алғашқышығарылымды ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық-түлік қауіпсіздігін қалыптастыру және оны қамтамасыз ету55 бет
Психология пән ретінде. XIX ғ. 60 жылдары мен қазіргі уақыт7 бет
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен практикасы4 бет
Экономикалық ілімдер тарихы пәні жөнінде жалпы мәлімет4 бет
Ұлттық шоттар жүйесі, Макроэкономикалық көрсеткіштер6 бет
Еуропалық Қауымдастық құқығының заңдық болмысы мен құрылтай және институционалдық сипаттағы негізгі құжаттары58 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Адам капиталына салынған инвестициялар60 бет
Атамекен» зейнетақы қоры үшін азаматтарды тіркейтін автоматтандырылған ақпараттық жүйе жасау72 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь