Жердің қозғалыстары

Жоспар

1. Жердің қозғалыстары

2. Мазмұны
2.1 Жердің осінен айналуы
2.2 Жер айналымының ауытқу әрекеті
2.3 Уақыт
2.4 Күн мен түннің ауысуы
2.5 Жердің күнді айнала қозғалуы
2.6 Жыл мерзімінің ауысуы
2.7 Жарық беру белдеулері
2.8 Геосферадағы тасулар
Жердің қозғалысы және оның салдары

Жер бір уақытта талай қозғалыстарға қатысады. Ол өз өсінен айналады. Күн маңымен айналады, Айменен ортақ және бүкіл Күн системасымен ортақ ауырлық центрінің төңірегінде, Күн системасы құрамында Галактика ядросы маңында қозғалады, бүкіл Галактикамен бірге Әлем кеңістігінде айналады. Бірақ жерде болып жатқан процестерге тигізетін әсері жағынан бастысы — біздің планетамыздың осьтік және орбиталық қозғалыстары. Бүкіл қозғалыстар бір уақытта болатындықтан, олардың тигізетін әсері шатысып жатады.
Жердің өсінен айналуы. Егер Жерге солтүстік полюс жағынан қарайтын болсақ, Жер батыстан шығысқа қарай сағат стрелкасына қарама қарсы айналып, 23 с 56 мин ішінде өз осінен толық айналып шығады. Жердің барлық нүктелерінің айналу бұрыштық жылдамдығы бірдей (15°/сағ); Айналудың сызықтық жылдамдығы жердің тәуліктік айналу периоды ішінде нүктенің өтетін қашықтығына байланысты. Жердің бетінде осьтің шығуын бейнелейтін нүкте ғана — географиялық полюстер (солтүстік және оңтүстік) қозғалмайды. Экватор сызығындағы нүктелер үлкен жылдамдықпен (464 м/сек) айналады, Экватор — екі полюстен бірдей қашықтықта, айналу осіне перпендикуляр жазықтық Жерді қиюынан пайда болған үлкен шеңбер. Егер Жерді ойша экваторға параллель жазықтықтармен қиятын болсақ, жер бетінде батыстың шығысқа созылған сызықтар — параллельдер пайда болады. Параллельдердің ұзындығы экватордан полюске қарай қысқарады, соған сай олар айналғанда сызықтық жылдамдық та азаяды. Бір параллельдегі барлық нүктелердің айналуына сызықтық жылдамдығы бірдей.
Жердің айналу осі арқылы Жерді жазықтықтармен қиятын болса, оның бетінде солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытта сызықтар — меридиандар (латынша merdianus - тал түстік) пайда болады. Бір меридиандағы бүкіл нүктелердің айналуының сызықтық жылдамдығы әр түрлі және ол экватордан полюске қарай азаяды.
Әдебиеттер тізімі:

Н.П. Неклюкова «Жалпы жер тану» Алматы «Мектеп» 1980ж
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Доклад
Тақырыбы: Жердің қозғалыстары
Жоспар
1. Жердің қозғалыстары
2. Мазмұны
1. ... ... ... Жер ... ... ... Уақыт
4. Күн мен түннің ауысуы
5. Жердің ... ... ... Жыл ... ... ... беру белдеулері
8. Геосферадағы тасулар
Жердің қозғалысы және оның салдары
Жер бір уақытта талай қозғалыстарға қатысады. Ол өз ... ... ... ... ... ортақ және бүкіл Күн системасымен ортақ
ауырлық центрінің төңірегінде, Күн ... ... ... ... ... ... Галактикамен бірге Әлем кеңістігінде айналады.
Бірақ жерде болып жатқан ... ... ... ... бастысы —
біздің планетамыздың осьтік және орбиталық қозғалыстары. Бүкіл қозғалыстар
бір уақытта болатындықтан, олардың тигізетін әсері ... ... ... ... Егер ... ... полюс жағынан қарайтын
болсақ, Жер батыстан шығысқа ... ... ... ... ... ... с 56 мин ... өз осінен толық айналып шығады. ... ... ... ... ... ... ... Айналудың
сызықтық жылдамдығы жердің тәуліктік айналу периоды ішінде нүктенің өтетін
қашықтығына байланысты. Жердің ... ... ... ... ... ... географиялық полюстер (солтүстік және оңтүстік) қозғалмайды. Экватор
сызығындағы нүктелер ... ... (464 ... айналады, Экватор — екі
полюстен бірдей қашықтықта, айналу осіне перпендикуляр ... ... ... ... ... шеңбер. Егер Жерді ойша экваторға параллель
жазықтықтармен қиятын ... жер ... ... ... ...... ... болады. Параллельдердің ұзындығы экватордан
полюске қарай қысқарады, соған сай олар айналғанда сызықтық жылдамдық ... Бір ... ... ... айналуына сызықтық жылдамдығы
бірдей.
Жердің айналу осі арқылы Жерді ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай бағытта сызықтар — меридиандар
(латынша merdianus - тал ... ... ... Бір ... ... ... сызықтық жылдамдығы әр түрлі және ол ... ... ... осінен айналуына тербелу маятнигімен жасалған белгілі
тәжірибе (Фуко тәжірибесі) айқын дәлел бола ... заңы ... кез ... ... ... тербелу жазықтығын
сақтауға тырысады. Еркін ілініп ... ... ... ... ... ... ... егер Жер бетінде осындай маятниктің
астына бөлу белгілері бар шеңбер орнататын ... онда осы ... ... ... қарағанда маятниктің тербелу жазықтығы өзгеретінін
көреміз. Бұл тек қана маятниктің астындағы жер бетінің айналатын ... ... ... ... тербелу жазықтығының өзгеруі сағатына
15° болады. Экваторда маятниктің тербелу жазықтығыныд ... ... ол ... ... дәл ... отырады; аралықтағы ендіктерде
айналып тұрған сияқты тербелу жазықтығы ... 15° sin φ тең (φ— ... ... ... ... ... өте маңызды салдары бар. Жер айналған
кезінде, планета фигурасы қалыптасуында әсерін ... ... ... ... оның ... күшін түзудегі маңызы жайында жоғарыда қарап
өтілді (35-бет).
Жер айналымының ауытқыту әрекеті. ... ... ... ... бірі — олардың қозғалысының бағытынан дене ауытқыған тәрізді
көрінуі. Инерция заңы бойынша кез ... ... дене ... ... ... ... (және жылдамдығында) сақтауға тырысады. Егер
қозғалыс жылжып бара жатқан бет ... яғни ... ... ... ... осы ... бетпен байланысты бақылаушыға, дене өз
қозғалысының бағытын ауыстырған ... ... ... ол ... ... ... бойынша қозғалады, оның астындағы беті ... ... Жер ... ... ... Кориолис 2 күші деп
атайды.
Кориолис күші дене қозғалысына әр уақытта перпендикуляр бағытталған,
егер айналым сағат ... ... ... ... ... оңға ... ... стрелкасы бойынша болса, солға қарай бағытталған. Бұл күш ... ... ... қозғалыс тездеткен сайын ауытқу
көбейе түседі. Егер дене қозғалысының бағыты айңалу осі ... ... ... ауытқу- 0-ге тең. Айналу осі мен дене қозғалы-сы бағытында
бұрыш ұлғайған ... ... өсе ... ... ... ... ... ауытқудың максимумы болады. Кориолис күші дене қозғалысы бет
бойымен болғанда да, құлап түскенде де ... ... ғана дене ... ... тік ... оның ... ... осінің бағытымен дәл келеді, Экваторда құлаған дененің қозғалу бағыты
осьтің бағытына перпендикуляр, сондықтан да ауытқу көбірек ... ... ... ... ... ... құлаған денедер шығысқа қарай ауытқуы
тиіс.
Дене қозғалысы горизонтальды ... ... ... ... ... ал ... экваторда болады. Солтүстік жарты шарда
ауытқу ... ...... (егер оңтүстік- полюс жағынан қараса Жер
сағат стрелкасы бойынша ... Бұл ... және ... дене ... кез ... ... да дұрыс
Мәселен-А нүктесіңен ... ... яғни ... ... ракета
ұшырылды. Ол А жанасу нүктесіне қарай (АБ) ... ... ... ... ... А ... Б нүктесінің орнында болады. ... ... ... ... ... ол енді ... ... дәл келмейді,
өйткені меридиан солға ... ... да Б ... тап ... ... бағытынан ракетаны іздейді, ол оған оңға ауытқыған
болып көрінеді.
Енді ракета М нүктесінен ... ... ... емес шығысқа,
яғни параллель бойынша ұшырылды делік. Ол М ... ... (МА) ... ... ... М ' ... тап ... КМ бағытынан іздейді, оған
бірінші жағдайдағыдай, ракета қозғалыс бағытын оңға ауытқып өзгерткен болып
көрінеді.
Ракета жер ... ... ... бағытын сақтай алады. Мәселен,
су ағысы болса жағдай басқаша. Ол да ... ... ... ... ... жасайды, ал ол шайып жағаға «күш» салады (солтүстікте ... ... ... ... сол ... айнальшынын, (Ғ) ауытқыту күші қозғалушы дененің массасына (т),
оның қозғалысының жылдамдығына (Ъ) және ендігінің синусының (sіп φ) ... — Жер ... ... жылдамдығы. Формуладан белгілі
болғанындай, Кориолистін, күші онша ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз тигізетін әсерінің маңызды
салдары бар. Міне сол. себепті де онда әр түрлі ... ... ... ... ... мен ... ауа және ... ағыс
системаларының пайда болу себептері осыдан.
Уақыт. Жердің осімен айналу ......... ... ... Біз ... осімен айналуын сезбейміз, бірақ аспан ... ... ... ... біз оны бақылай аламыз. Сондықтан да ... ... да ... ... ... ... ... Күннің
(нақты күндік тәулік) екі кульминациялары арасындағы ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі болады (Жердін.
Күн төңірегінде ауысу жылдамдығы біркелкі еместігін еске түсіріңіз) және ... ... ... ... ... мақсаты үшін орташа күндік
тәуліктері қолданылады. Орташа күн уақыты — ойша ... ... ... ... ол ... ... яғни жыл ішінде толық. айналып
жасайтын ... ... ... белгілейтін нүкте. Орташа күндік ... ... күн ... 24 сағаты. Тәуліктің бастамасы болып орташа Күннің
төменгі кульминация моменті, яғни түн ... ... ... ... бір ... ... Әрбір меридианда
өзіндік жергілікті уақыты бар, ол шығысқа ... ... ... онда
соғұрлым жаңа тәулік ерте басталады. Жер айналасында әрбір сағат сайын 15°-
қа бұрылады; сондықтан ... 15° ... ... ... ... 1 ... айырма жасайды. Егер меридиандардың аралық
қашықтығы Г болса, уақыт айырмашылығы 4 мин болады.
Дүние жүзілік ... ... ... меридиан (гринвичтік) уақыты
алынған. Жергілікті уақытты дүние жүзілікке болмаса керісінше ... ... ... ... ... ... — оның байлығын — білу
керек. Дүние жүзілік уақыт астрономияда ... ал ол ... ... ... ... пункттердің уақыттарының әр түрлі болуынан
қолайсыздық туғызады. Сондықтан да XIX ғ. өзінде бүкіл Жер ... ... ... 24 ... ... ... белдеулік уаңыт жүзеге асырылды.
Белдеулік уақыт сол белдеудегі орта меридиан бойынша есептелінеді. ... ... ... ... 1 с. өзгереді.
Бастапқы немесе нольдік белдеуде гринвич 'меридианы уақыты болады, ол
белдеуді қақ ортасынан бөледі. Бірінші ... ... ... 1с, ... 2 с және с. с. ... ... отырады.
Белдеулердін, шекаралары меридиандар бойынша емес, саяси, шаруашылық
және басқа да шекаралар (сағаттық ... ... ... ... уақытты белдеулікке және керісінше аудару үшін формула
жасалды: белдеулік уақыт ... ... ... (m) + ... нөмірі
(п) — сағаттық өлшемде берілген географиялық бойлық (λ) белдеулік уақыт-
дүние жүзілікке+ белдеу ... ... ... ... ... ... бірқалыпты жұмсау және
кешкі ... ... ... ... ... істеуін болдырмау
мақсатында 1930 ж. үкімет декретімен сағат ... бір ... ... Сол ... СССР территориясының бүкіл сағаттық белдеулерінде
белдеудің шығыстағы келесі ... ... ... бір ... алда ... ... уақыты саналады.
Егер батыстаң шығысқа ауысқан жағдайда, әрбір сағат белдеуінде
сағатты жергілікті (белдеулік) уақыт бойынша, яғни ... ... ... алға ... ... жер шарын айналған саяхаттың аяғында ол 24
сағатқа алға жылжытқан болып есептелінеді, ... ... ... ... ... ... ауысқан жағдайда сағат стрелкасы кейін жылжыту
керек, сонда саяхат аяғында бір тәулік ... ... ... ... ұшу ... ... ... дұрыс болуы үшін шартты сызық—даталардың
ауысу сызығы белгіленді, моряктар мен ... оны ... ... ... ... тастайды (бір сан), немесе батыстан шығысқа болмаса
шығыстан батысқа, бағытына қарай бір санды екі рет ... ... мен ... ... ... өз ... айналуы жер бетінде шығыстан
батысқа қарай күн жарығының ауысуын— күн мен түннің ауысуын тездетеді.
Егер жер осі орбита жазықтығына перпендикуляр ... ... ... ... ... ... және ... бөліктерге бөлетін жазық) барлық
ендікті тең екі бөлікке бөлген болар еді де, барлық ... күн мен ... ... бірдей тең келер еді.
Жердің осі орбитасының жазықтығына ... ... күн мен ... ендіктерде тең болу үшін, жер осі жарық бөлетін жазықтықта жатуы тиіс
және жарық бөлетін ... ... ... ... (жер бетін кесіп өткенде
пайда болған сызық) географиялық ... ... өтуі ... ... солтүстік шеті Күнге көлбеу келгенде жарық бөлетін жазықтық жердің
осін Жердің центрінде қиып өтіп, Жерді ... екі ... ... ... ... ... ... жарық түседі де, ал кіші
белігі ... ... ... ... шардың, керісінше үлкен
бөлігі келеңкеде болады. Егер Жердің осі оңтүстік ... ... ... ... ... шарға, солтүстікке қарағанда, жарық көп түседі. Жарық
бөлетін сызық мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ... (0° ... жарық және көлеңке етіп тең емес екіге
бөледі, күн мен түн, ... ... ... ... тең ... Күнге
қарай көлбеу жарты. шарда, күн түннен ұзағырақ та, ал оған ... ... ... түн ұзақ болады. Жарық ... ... ... ендіктерде және олар түгелімен Жердің жарық ... ... ... ... ... ... тұрып қалса, осы мерзім ішінде ... жыл ... ... күн мен ... ... ... ... айнала қозғалуы. Егер күн мен ... ... ... ... ал ... тең еместігі осінің орбитаға көлбеулігімен
анықталатын болса, экватордан ... ... ... күн мен түннің
ұзақтығының үздіксіз өзгеруі — планета Күнді айнала қозғалғанда жер осінің
өзгеріссіз ... ... ... нәтижесі.
Жер эллипстік орбита бойынша Күнді айнала қозғалады, мұнымен бірге
күнге дейін қашықтық афелийінде (5 июль) 152 млн. километрден ... ... 147 млн. ... ... ... ... Жер ... 29,8 км/сек
жылдамдықпен бүкіл орбитаны — 940 млн. ... 365 тәу. 6 сағ. 9 мин ... ... өтеді. Бұл аралық жұлдыз жылы (сидерикалық) деп аталады.
Күнді айнала жердің жылдық қозғалысын аспанда Күннің орнының үздіксіз
өзгеруі бойынша бақылауға болады; күннің тал ... ... (әр ... ... ... және оның шығу және бату жері ... отырады.
Күннің көзге көрінетін жылдың жолы — аспан сферасында жасалатын үлкен
шеңбер — ... жер ... ... ... ... ... ... Ол жердің экватор жазықтығының аспан сферасымен қиылысқан сызығы
— аспан экваторына 23°27' бұрышпен ... ... ... зкваторын Күн
бір жарты шардан екінші жарты шарға ауысқан кезде көктемгі (ү) және күзгі
күн ... ... ... ... ... ... Кеңістікте жер осінің белгілі (көлбеу)
жағдайда Жердің Күнді ... ... ... — жыл ... Жыл ... ауысуын қараумен бірге жердің өз ... ... ... қозғалысының тағы бір әсерін «комбинациясын» — күн мен түннің
тең еместігін және олардың ... ... ... ... ... ... ... жаздың басталуы 22 июнь (жазғы күн
тоқырауы) болып саналады. Бұл уақытта оңтүстік ... ... ... ... Жазғы күн тоқыраған күні Жер афелийге жақын болады. Жердің
осі солтүстік шетімен Күнге көлбеу болады және ... күн ... ...... ... тік ... Бұл күні күн ... жарты
шардың барлық ендіктерінің аспанында жылдың ең жоғары биігінде тұрады.
66°33' о.е. (Солтүстік полярлық шеңберден) ... ... ... ... ... жартысында қалады. Мұнда Күн горизонттан әрі жалпы
батпайды. ... ... ... мен ... ... барлық
ендіктерде күн түннен ұзағырақ болады. Жазғы күн ... күні ... ... ... ... жыл ... ең көбі. Оңтүстік жарты шарда
жазғы күн тоқырау күні Күн гори-зонттан өте ... ... 66°33' о. ... ... шеңберден) — оңтүстікте полярлық түн болады, ол
солтүстік жарты шардың сол ... ... ... ... сай
келеді. Оңтүстік полярлық шеңбермен экватор аралықтағы ... ... ... ... күні ... қысқа болады. Оңтүстік жарты шарда
жарық түсуінің жыл ішіндегі ең азы.
Орбита бойынша үздіксіз жылжып отырып, Жер 23 ... ... ... ... сызық. географиялық полюстер арқылы өтедіде бүкіл
жерде күн мен түн теңеледі. Бұл күзгі күн теңелуі ... Екі ... ... және ... ... бірдей түседі. 23 сентябрь — солтүстік
жарты шарда астрономиялық күздің басталуы да, ол ... ... ... ... күн ... күні, 22 декабрьде, Жер перигелийге жақын келеді.
Күнге оңтүстік жарты шар қараған кезде, онда ... жаз ... ... ... шарда астрономиялық қыс орнайды. Оңтүстік тропикте
(23°27' о. е.) тал түсте күн ... тік ... ... полярлық
шеңбермен (66°33' о е.) шектелген оңтүстік полюс маңы облысында Күннің көзі
батпайды; солтүстік ... ... сол ... ... Күн ... ... ... жыл ішінде жарық түсуінің ең көбі, солтүстікте ең азы ... ... ... ғана күн мен түн ... күн ... күні — 21 ... Күн Жерге 23 сентябрьдегідей
жарық ... ол ... ... ... және барлық ендіктерде күн мен
түн теңеледі. Солтүстік жарты шарда астрономиялық көктем, ... ... ... ... әр ... жылдамдықпен қозғалады. Ол Күнге бәрінен
де жақын іселген периодта, оның козғалыс жылдамдығының ең көбі ... ... ... ... ... ... (29,3 км/сек) ең азы.
Бұдан шығатын қорытынды, бүкіл жыл мезгілдерінің ішінде солтүстік ... ең ... жаз да, ең ... қыс ... ал ...... ... солтүстік жарты шарда көктем 92,8 тәулікке, жаз 93,6, күз —
89,8, қыс — 89,0 тәулікке созылады.
Жерде жыл ... ... ... ... Оның өзгеру себебі
— прецессия құбылысының ... ... күн ... ерте ...... оның ... ... Күннің және Айдың әр ... ... ... ... ... ... экваторлық белдеуде
бірқатар артық массасы бар. Экватор ... жер ... яғни Күн ... ... сай ... белгілі.
Экваторының жазықтығын эклиптика жазықтығына ... ... Күн ... жатқан экваторлық қалың бөлігін, қарама-қарсы ... ... ... Бірақ Жер, айналмалы дене болғандықтан бұған қарсы тұра
алады, соның нәтижесінде оның ... осі өте ... ... ... ... ... маңындағы
кеңістікте төбесі Жер центрінде де ... ... ... Жер ... ... ... өзгермейді. 26000 жыл ... осі ... ... ... ... ... болғандықтан, жер экваторы жазықтығында
кеңістікте бұрылады. Оның жер ... ... ... ... ... ... күн ... нүктесі жылыңа 50 Күннің
көзге көрінетін ... ... ... ... ... да, Күн
эклиптика бойынша бүкіл 360° етіп ... күн ... ерте ... күн ... ... ... Күннің екі қайтара өтетін уақыт аралығы
тропиктік жыл деп аталады, бұл оның ... ... ... ... ... тең
жұлдыздық жолдан айырмашылығы. Тропиктік жыл жұлдыздыққа қарағанда шамамен
20 мин. қысқа келеді. Дәл сол ... ... ... ... әрбір
айналысымен күн теңелуі ертерек бола береді (алдын ала ... ... жыл ... басталуы мен Жердің перилий және афелий
арқылы өтуі арасындағы уақыт аралығы арта ... ... Жер ... ... ... ал 6500 жылдан кейін оны көктемде, 13 000 жылдан кейін
(прецессияның ... ... ... ... сонда оңтүстік жарты шарда
қыс, солтүстікке ... ... ... ... күші тұрақты болып қалмайды, өйткені космостық денелердің
өзара орналасуы және ара қашықтығы өзгеріп отырады. ... да ... ... ... ... ... (ең кем дегенде 18 жыл)
— нутациялармен күрделенеді және жалпы жағдай да күрделенеді.
Басқа планеталардың біріккен әсерімен жер ... ... ... ... Оның ... 50 ... қашықтықпен өтетін болса оған 20 мин. 24 сек. қажет
болады. 92 000 жыл (0,0007—0,0658 ... ... ол 0,017) ... тербелу жасайтындығы белгілі. Жердің Күннен қашықтығы ... ... ... ... да ... ... барлығы бір-біріне қосылып күн жылуының түсу
мөлшері мен режиміне, оның жер ... ... әсер ... беру белдеулері. Күнге қарағанда Жердің қозғалысында заңды
өзгеріп отыратын белгілі орны, оның бетінде ... (23°27' с. және о. е
) және ... ... (66027'' е. және о. е.) ... шектелген
қазіргі жарық беру ... ... жылу ... ... ... ... ... тұру биіктігіне және күннің
ұзақтығына қарай жарық беру белдеулері бір-бірінен айырма жасайды. ... ... биік ... және ... беру ... ... ... белдеу жылуды кебірек алады.
Тропиктердің аралығында (солтүстік — Шаян тропикі және оңтүстік —
Ешкімүйіз тропикі) ыстық ... ... оның ... Күн жылына екі рет
талтүсте зениттен түседі. Экваторда мұндай моменттер 6 айдан тең ... (21 март және 23 ... ... Күн ... бір рет — күн ... күні ... ... ол
Солтүстік тропикте—-22 июнь, Оңтүстікте — 22 декабрь. Экваторда күн әр
уақытта түнмен тең, ал ... ... ... ... ... аз ... мен ... шеңберлер аралығында орналасқан қоңыржай
белдеулерде Күн зенитте тұрмайды, бірақ 24 сағаттың ішінде міндетті ... мен ... ... ... ... ... олардың ұзақтығы жыл мезгілдері
мен ендіктерге байланысты болады. Полярлық шеңберлерде Күн горизонттан ... ... ... ... бір ... күн ... сыртына батпайды
(тиісті жарты шарда күн тоқырауы күні) және бір ... ... ... жарты шарда күн тоқырауы күні). Солтүстік ... ... ... ... суық ... Полюстерде Күн жарты жыл бойы үздіксіз жарық беріп тұрады,
бірақ оның ... ең биік ... ... ... мен ... шеңберлердің сызықтары жылу белдеулерінің
шекаралары ретінде шартты түрде ғана ... ... ... ... ... ғана ... ... да факторлардан, ең алдымен
төсеніш беттің сипатына байланысты болады. Алайда бұл ... ... ... ... әр түрлі ұзақтықта жарық беретін белдеулер шекарасы
болатыны сөзсіз. Жарық беру ...... ... ... ... ... мен ... шеңберлердің жағдайы тұрақты болып қалмайды,
ол Жер көлбеуінің өзгерісіне байланысты өзгеріп отырады. Жер ... ... ... ... оған ... ... 40 000 жылда
24° З6'-тен 21° 58'-қа дейін өзгереді. Бұл ... беру ... ... ... ... Жер ... ноль ... жағдайда жарық беру
белдеулері көрінбеген болар еді. Жер осі эклиптикаға 45° ... ... күн ... күні күн ... 45° с. е. ... ... 23° 27' с. ... тік түсер еді, ал қыста күн ... күні бұл ... ... ... ... еді (өйткені қазір 66°33' ендікте болады).
Коңыржай белдеу мүлде болмас ... мен ... ... жер бетінің қабылдайтын күн энергиясының
мөлшерінде температураның, ауа ... ... ... ... ... өзгерістерінде көрінетін географиялық қабықтың тәуліктік
ритмін түзеді. Бұл өзгерістерді ... ете ... ... олар ... өзін қоршаған ортаға да әсер етеді.
Жыл мезгілдерінің ауысуына байланысты, жылдық ритм ... ритм ... ... ...... аса ... ... бірі.
Геосфералардағы тасулар. Планетаның осінен айналуымен тасу
толқындарының ... ... ... ол ... ... батысқа қарай
тәулік сайын айналып шығады.
Жердің Күн системасының басқа денелерімен тартылысы планетаның бүкіл
денесінде серпімді деформациялар түзеді. Айдың тартылысының тасу ... ... ... Әр ... әсер ... ... ... күші Айдың
центріне бағытталған. Олардың мөлшері бөлшектердің орналасуына байланысты;
Ай жақын болған сайын, оның тартылысы күшті ... ... ... ... системасында центрден тепкіш күштер
бар', ол бұл денелерді бір-бірінен алшақтатуға тырысады'. Олар ... ... (81,3:1) ... ... оның ... 0,73 жер ... ... массалардан ортақ ауырлық центрі маңында системаның
айналуы кезінде пайда болады. Бұл күштер Жердің барлық нүктелерінде ... ... және ... бағытталған.
Жер бөлшектеріне әсер ететін центрден тепкіш күштердщ қосындысы Айдың
тартылыс ... ... ... ... ... ... ... басқа нүктелердің барлығында да, көрсетілген екі күште ... ... ... ... және центрден тепкіш ... ... ... тасу ... күш ... ... белгілі болғанындай тасу тудыратын күнітер 2. және N
нүктелерінде (Ай зенитте және ... ... ... ал А және ... ... ... ... бағытталған. Екі жағдайда да олар.
вертикал бағытта болатындықтан, олардьщ ... ... ... ... ... Z, В, N нүктелері аралығындағы секторларда тасу тудырушы күштер ... В. ... 2 мен N ... ... ... ... онда
екі тасу дөңестерін (Z мен N-де) және екі ... ... (А мен ... ... ... ... қалпына келтіруге тырысатын
ауырлық күші тасу тудырушы күшті теңестіргенше ауысу болып жатады.
Жердің тәуліктік айналуының нәтижесінде тасу ... ... ... ... ... ... ... айналуына қарама-қарсы жаққа). Тасу
толқыны Жерді «айналып өтеді», тасу мен қайту өр болған жерінде бірін-бірі
периодпен ауыстырып ... 6 ... ... ... ... ... және қазір тасу болған жерде
6 сағаттан кейін қайту ... ... тағы да 6 ... ... ... тасу
болады т. т. Ай массалардың ортақ ауырлық центрінің маңында айналатын
болғандықтан ... ... ... ауысады, ай тәулігі күн тәулігінен ... ... және тасу мен оны ... ... ... ... ... 6 сағаттан 12 мин. 30 сек. дейін ұзарады.
Ай тасуымен бірге толық 24 сағ. периодты күн ... ... ... ... 30 ... есе ... ... бар, бірақ ол Айға қарағанда
Жерден 390 есе қашықта орналасқан. ... да ... тасу ... күші
Айдың тасу тудырушы күшінен 2,2 есе аз.
Ай мен күннің тасу тудырушы күштері Күннің, Жердің және Айдың өзара
орналасуына ... ... ... ... әсер етуі ... ... Жер бойынша — оның сыртқы қабығынан центріне дейін
пайда болады. Қатты жер тасуларының серпімді тасу ... ... ... ... ... қабаты майысады, көтеріледі, еңкейеді. Экваторда жер
бетінің ... ... 50 см асып ... ал ... 40 см ... Егер
Жер мүлде қатты болса тасулар болмаған болар еді, ал ол ... ... ... көп ... еді. ... дене тасуларын зерттеудің ішкі құрылысты білу
үшін маңызы зор.
Атмосфера да тасуларға ұшырайды, ... олар ... ... ... тасу ... теория жағынан алғанда, Жер мен Айдың
центрін жалғастыратын сызықтарда пайда болуы керек. Бірақ Жердің өз осінен
айналуы, ... сол ... Жер ... айналуының едәуір тез
болғандықтан, Ай соңынан тасу дөңестерінің тез ... ... ... жасайды, олар Айға бағытталған сызықтарға қарағанда алға ... тасу ... ... ... ... ... Ай ... Р нүктесін өзіне тарта
отырып Ай Жердің айналысын бәсеңдетеді, Р1 нүктесін тарта отырып, ... ... Р ... Р1 ... ... Ай ... ... жақын орналасқандықтан), Айдың Жер айналымын бәсеңдету
әсері тездетуден күштірек сезіледі. Жер ... ... ... ... өзі ... ... ғана ... жердің бүкіл денесінде
болуының нәтижесі. Тәуліктік айналудың бәсеңдеуіне байланысты тәулік 100
жыл ішінде ... 0,001 сек ... тасу ... өзіне тарта отырып өзі де олармен тартылады. Оған
жақын Р дөңесі Айдын, алға жылжуын тездетеді Р1 ... оны ... ... ... ... ... Айды алға ... күш механика заңы бойынша, оны Жерден ... ... ... ... ... ... Ай қозғалысын бәсеңдетеді. Бұл процесс
айлық ай жердің тәуліктерімен теңескенге дейін ... ... ... ол осы ... ... қазіргісінен 55 есе
ұзара түседі. Бұл жағдайда Жердің Айға әр уақытта бір жағы ... тасу ... ... Жер — Ай системасы баяу эволюцияланады. Мұнымен бірге жердің
айналу жылдамдығы ... ... жер ... көлбеулігі
миллиард жыл ішінде 5° жылдамдықпен артады.
Жердің айналу жылдамдығының азаюы оның фигурасына әсер ... ... ... Бұл процеске гравитациялық сығылудан, ішкі бөліктерінің
тығыздалуынан болатын Жердің айналу жылдамдығының артуы ... тұра ... оның ... аз және ... бәсеңдеуі басым болады. Егер тәулік
40 000 ... 1 сек. ... деп ... онда ... ... ... ол ... 7 сағат қысқа болған екен.
Әдебиеттер тізімі:
Н.П. Неклюкова «Жалпы жер ... ... ... 1980ж

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер қабығы (құрамы, қозғалыстары), бедер туралы жалпы мәліметтер40 бет
Планетадағы заттардың айналымы5 бет
Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде4 бет
Алматы қаласында ауыр металдар мөлшері бойынша жерді аумақтарға бөлу83 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Бұйымдардың біріктірілген құрама бөліктерін кескіндеу және белгілеу28 бет
Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы3 бет
Египет билеушісі қыпшақ бейбарыс4 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь