Нарық жүйесіндегі қаржы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
1 Қаржы категориясының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.1 Қаржы ұғымы, мәні мен қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2 Қаржының атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
2 Қазақстан Республикасының экономикасын дамытудағы қаржылардың
рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.1 Қаржылық қорлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2 Инфляцияға қарсы саясат шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
3 Қаржылардың инфляциялық процессті тежеудегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан да оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарады. Қаржы нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралы. Осы орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарынг көре білудің маңызы зор. Қазіргі біздің экономикада қаржы инфляциялық процеске үлкен әсерін тигізеді. Өйткені қаржы мен инфляция өзара тәуелді болып келеді. Қаржы инфляциялық процестердің тездеткіші бола алатыны сияқты, инфляция да қаржы қатынастарына әсер етеді. Ақшаның құнсыздануы және бағаның көтерілуі мемлекеттің шынайы кірістерін төмендетуге, бюджеттің шығыстарын көбейтудің қажеттігіне, салық ауыртпалығына күшеюіне, салық ауыртпалығының күшеюіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы қарқыны мемлекеттің қаржы ресурстарын құнсыздандырады, өйткені салықтық кірістер мен қарыздар оларды есептегеннен кейін уақыттың белгілі бір межелдемелері арқылы түседі.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай қорланымдарды, табыстарды және қорларды жасаумен, оларды ұлғаймалы қдай өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты болатын экономикалық қатынастар қаржы туралу ғылымның мән-мағынасыболып табылады. Қаржы ресурстары мен мақсатты ақша қорлары, оларды қалыптастыру, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушысы ретіндегі мемлекетті қоса алғанда қызметтің өндірістік
Сыртқы сауда көрсеткіші көңілде күй ойнатып, еліміздің байлығын бар әлемге паш етіп тұр. Экспортқа шығаратын тауардың дені ішкі мұнай мен газ конденсанты оның үлесі 2000 жылы - 48,2 пайыздан 2005 жылы 62,5 пайызға, ішкі жалпы өнімдегі салмағы 23,2 пайыздан 31,0 пайызға дейін өсіп отыр. Бұл көрсеткіштер ел экономикасының өсімі минералдық өнімдерге, соның ішінде, мұнай мен газ өндіруге тікелей тәуелді екендігін және осы тәуелділік жылдан-жылға азаймай, ұдайы өсу жолында екендігі көрініп тұр.
Теңге тұңғыш айналымға түскен жылдары Ұлттық банкте де, Үкіметте де инфляцияны ауыздықтаудың тетіктері бар еді.
Елдегі инфляциялық процесс, оның себеп-салдары, оған қарсы күрес нәтижелері, алдағы мақсат-міндеттемелер.
Инфляция дегеніміз – айналымдағы ақшаның шамадан тыс көбейіп, құнсыздануы, осының салдарынан өндірістік (тауар-қызмет) және тұтыныс тауарларының, қызмет бағасының жылдам қарқынмен қымбаттауы. Әрине, инфляциялық процестер – кез келген елдің экономикасына тән құбылыс.
1. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие.-Петербург: 2000.
2. Құлпыбаев С. Және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. –Алматы: Мерей,2001.
3. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Оқулық. – Алматы: 2003.
4. Финансы. Учебное пособие (под ред. Проф. А.М. Ковалевой). 4-изд.-М.:2000
5. Финансы, деньги, кредит. Учебник. Под редО.В.Соколовой. –М.:ЮРИСТ,2001.
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………………….......2
1 Қаржы категориясының теориялық негіздері………………............3
1.1 Қаржы ұғымы, мәні мен ... ... ... ... ... Республикасының экономикасын дамытудағы
қаржылардың
рөлі.………………………….12
2.1 Қаржылық ... ... ... ... ... ... инфляциялық процессті тежеудегі
рөлі..............................
Қорытынды……………………………………………………………….........25
Қолданылған әдебиеттер тізімі…………………………………………........26
Кіріспе
Нарықтық қатынастардың ... да, ... ... да ... ... де ... зор рөл ... Қаржы нарықтық қатынастардың
құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралы. Осы орайда
қаржының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... оның ... ... ... ... Қазақстан экономикасын ойдағыдай
дамыту мақсатымен ... ... ... толық және ұтымды пайдаланудың
әдістері мен амалдарынг көре білудің маңызы зор. Қазіргі біздің ... ... ... ... ... ... ... қаржы мен
инфляция өзара тәуелді ... ... ... ... ... бола алатыны сияқты, инфляция да қаржы қатынастарына әсер етеді.
Ақшаның құнсыздануы және бағаның көтерілуі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... күшеюіне, салық ауыртпалығының ... ... ... ... ... ... ... құнсыздандырады,
өйткені салықтық кірістер мен қарыздар оларды есептегеннен кейін уақыттың
белгілі бір межелдемелері арқылы түседі.
Қоғамдық ... ... және ... ... ... табыстарды және қорларды жасаумен, ... ... ... мақсаттарына және ... ... ... ... ... болатын экономикалық
қатынастар қаржы туралу ғылымның ... ... ... мен ... ақша ... ... қалыптастыру, қозғалысы
және пайдаланылуы ... ... ал ... ... ... ... қоса алғанда ... ... ... ... күй ... ... байлығын бар
әлемге паш етіп тұр. Экспортқа шығаратын тауардың дені ішкі ... мен ... оның ... 2000 жылы - 48,2 ... 2005 жылы 62,5 ... жалпы өнімдегі салмағы 23,2 пайыздан 31,0 пайызға дейін өсіп отыр. Бұл
көрсеткіштер ел ... ... ... өнімдерге, соның ішінде,
мұнай мен газ өндіруге тікелей тәуелді екендігін және осы ... ... ... ... өсу ... ... көрініп тұр.
Теңге тұңғыш айналымға түскен жылдары ... ... де, ... ... ... ... бар еді.
Елдегі инфляциялық процесс, оның ... оған ... ... ... мақсат-міндеттемелер.
Инфляция дегеніміз – айналымдағы ақшаның шамадан тыс ... ... ... өндірістік (тауар-қызмет) және тұтыныс
тауарларының, ... ... ... ... қымбаттауы. Әрине,
инфляциялық процестер – кез келген елдің ... тән ... ... ... оның даму ... экономиканың даму
талаптарына сай ... ... ... саясатының арқасында
ырықтандырылған. Қайсыбір ... ... ... әлсіздігінен қажетті
деңгейде ырықтандыруға шамасы жетпейді. Ал біздің еліміз ... ... оны ... бір стратегиялық көрсеткіштер шеңберінде
ұстау саясатын жүргізетін елдердің тобына қосылады.
1-тарау.Қаржы катнгориясының теориялық негіздері.
1.1. ... ... мәні мен ... («қолма-қол ақша», «табыс» ұғымын білдіретін орта ғасырдағы латын
тілінің financia сөзінен пайда болған ... financе ... ... ... өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы
бар ... ... ... ... ... ... мен
қорларды жасау мен және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды
қамтып ... ... ... аса ... экономикалық
категориялардың бірі болып табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі
тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда ... ... және ... оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа ... ... ... Бұл ... ... 1577 жылы «Республика туралы алты ... ... ... ... ... ... ... қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың («Афин республикасының кірістері туралы») ... ... ... 430-365 жж.) ... ... 384-322 жж.) қаржы саласындағы көзқарасы оның
«Афиннің мемлекеттік құрылысы» атты ... ... ... оның даму ... ... ... ... мен қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық ... ... ... мына ... ... ... қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық ... ... ... ... ... ... табысты мемлекеттің пайдасына қайта
бөлуді ұйымдастыра отырып, оны ... ... ... ... ... ... ... қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады;
өндірістің жаңа әдісі шаруашылық қатынастардың жаңа ... ... құл ... және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар
сәйкес келсе, мемлекет табысының қалыптасуы да ... ... ... ... ... тауар-ақша шаруашылығы болып табылады.
Тиісінше мемлекеттің табысы да ақша ... ... ... басқару органы ретінде қалыптасқан өндірістік
қатынастардың ұдайы өндірісі мен ... ... ... қызмет
ететін болса, онда бұл міндеттерге қаржы да қызмет етеді.
Құн ... ... ... ... орын ... және ... ерекшеліктерімен, сонымен бірге ұдайы өндірістегі ... ... ... ... бөлу ... ... ... басқа
экономикалық категориялардан – кредиттен, жалақыдан және ... ... ... ... ... бастапқы шарты ақша қатынастарымен
ортақтастырылған тауар өндірісі болып есептеледі.
Тауар өндірісінің ... ... ... ... шарттастыратын қоғамдық еңбек бөлінісі болып табылады.
Олардың әрқайсысы өндірістің материалдық-заттай факторларының ... әр ... ... ... өнім ... ал сол себепті тіпті
ұқсас тауарлар нақтылы және заттыланған еңбектің әр ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... қажырлы еңбектің және жұмсалынған күш-жігерге баламалы тұтынудың
өлшемін ескере алатын айрықша механизмнің ... ... ... ... процесінің үздіксіз жалғасын жататын белгілі өндіру,
бөлу, айырбастау және тұтыну стадиялары оның ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімдер сатып алу-
сатуға жататын тауарлар ретінде болады: өнім оны тұтынудан бұрын айырбастау
және бөлу ... ... ... ... ... өндіріс
қатысушыларының ғана емес, қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларының
қажеттіліктері мен мүдделері ... ... ... орай ... еңбектің, орындалатын қызметтердің нәтижелерімен, әр түрлі
өндірілетін игіліктермен олардың саны мен ... ... ... Тек ... ... ... ... оларды белгілі бір
ақшалай баламамен өткізгенде өндірушілердің ақшалай түсімі ... ... ... мен ... ... құн ... ... ортақ балама ретіндегі ақшаның көмегімен жүзеге асады. ... және ... емес ... ... ... ... қоғамдық өнімнің – натуралдық-заттай көрінісімен бірге оның ақшалай
көрінісі де ... ... ... ... натуралдық-заттай нысандағы
өнімнің қозғалысын ортақтастыратын ... бір ақша ... ... ... ... өндірістен тұтынуға өтуі тек тиісті ақша ... ... ... ... ұғымын құрады. Қаржы тауар
қатынастарынан тыс өмір сүре ... ... ... іске ... екі нысанының болу қоғамдық
өндірістің әрбір қатысушыларының қажеттіліктеріне сәйкес оны ... ... ... ... Бұл үшін ... ...... қаржы, еңбекақы, кредит және басқалары пайдаланылады.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде қоғамдық өмірде сан алуан нысандарда пайда
болатын ... ... және ... ... ... қозғалысымен қоасарлана жүреді.
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде болып жатады. ... бұл ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
бір-бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; ... ... ... соманы есептеу; табысты (пайданы) бөлу және
кәсіпорындарда, фирмаларда ... ... ... мемлекеттік бюжжеттің кірістеріне салық ... ... ... ... ... ... тауарлар үшін кеден
баждарын төлеу және тағы басқа операциялар ... ... ... ... ... есеп айырысу түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге ... ... ... барлығында және осыған ... ... ... ... ... жатады.
«Қаржы» ұғымы ақша нысанындағы қоғамдық өнімді ... ... ... ... кең ... ... ... жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық
экономика жағдайында ... ... және ... ... ... ... – ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Экономикалық жұмыс істеуінің нарық жағдайында ... ... әлде ... аз ... ... негізгі реттеуіш тауарлардың,
жұмыстардың және қызметтер көрсетудің сұранымы мен ұсынымы болып табылады.
Қаржы – ақша қатынастарының жиынтығы, ... ... ... ... экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі
субъектілері арасындағы бүкіл ақша ... ... тек ... ... ... ... оның рөлі мен маңызы экономикалық
қатынастарда ақша қатынастарының ... орын ... ... ... өнім мен ... табысты жасау, бөлу мен қайта бөлу
процесінде қалыптаса ... ... ... ... ... материадық ресурстар бөлігінің ақшалай ... ... ... ... ... бірі – оның тұлғалануының ақша нысаны
және ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... өзі ... ... ақшаның нақтылы
қозғалысымен аңғартып отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау дұрыс
болмас еді. Ақша ... ... тек олар ... ... ... ... сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілердің
жасалатын ақша қорлары бұл ... ... ... ... ... ... ... қаржыдан кең. Қаржы тек ақша қорларының, атап
айтқанда табыстар мен ... ... ... ... ... ғана ... ... қаржы қатынастары қаржы шеңберінен шығып
кетеді. Қаржы қатынастарынң жиынтығына, ... ... ... түрлерін
ақшалай есепке алу мен бақылау жасау, ... ... ақша ... ... ... ... және ... бағасын анықтау, ақшалай
түсімді есепке алу мен сақтау, ақша айналысын реттеу және ... ... ... ... ... ... алу және сату (тіпті
мемлекет бөлшек сауда бағаларын реттеп отырған жағдайда да) ... ... ақша ... да ... ... ... ... мемлекет
бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен реттеп отырады. Ақша
қатынастарымен бірігіп кетен субъектілердің ... ... ... ... ... бұл ... тең өзгеше нышан болып табылады.
Сонымен бірге ... ақша ... ... ... емес
өзгешелігі болады. Кез келген ақша қатынастары қаржы қатынастарын білдіре
бермейді.
Қаржының ақшадан ... ... да, ... ... ... бар. Ақша – бұл ең ... ... еңбек шығындары өлшенетін жалпыға ортақ балама, ал қаржы
– жалпы ішкі өнім мен ... ... ... және ... ... тетігі, ақша қорларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың
құралы. Ол өндіруге, бөлуге және тұтынуға ... ... және ... ... ... ... түрлі стадияларында жеке экономикалық
категориялардың қатысу дәрежесі бірдей емес.
Ақшаның нақты ... ... ... ... екінші және үшінші
стадияларында – бөлуде және айырбастауда болады.
Екінші ... ақша ... ... қозғалысы тауарлардың
қозғалысынан оқшауланады және оның шеттелуімен (бір ... ... ... немесе құнның әр бөлігінің мақсатты оқшаулануымен
(бір иеленушінің шеңберінде) сипатталады. Үшінші стадияда ... ... ... ... ... айырбасталады. Бұл жерде құнның өзі
шеттетілуі болмайды. ... ... ... ... стадиясында құнныі
ақша нысанының бір жақты ... орны ... ал ... стадияда
құндардың екі жақты қозғалысы болады, оның бірі ақша нысанында, ал басқасы
тауар ... ... ... ... өндіру мен тұтыну стадияларында ... ... ... ... ... болуының орны еместігін
дәлелдейді. Бөлінген құн ... ... ... ... айырбасталатын,
яғни сатып алу–сату актілері жасалатын айырбастауда да қаржыға орын жоқ.
Ұдайы өндіріс процесінің құн ... тек баға ... ... ... жасалатын айырбас операциялары болып жататындықтан, мұнда басқа
экономикалық категорияның механизмі – баға ... ... ... ... жиынтық қоғамдық өнімді бөлу стадиясында
асқан ... ... ... үшін көпшілікке танылған болып саналады.
Сонымен қаржы және қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет ететін орны
ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ... ... ... бөлу ... ... ... ... қоғамдық өнімнің құны және оның маңызды бөлігі
– ұлттық табыс алғашқы бөлу процесіне ... ... ... мен
субъектілер бойынша бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн оны ... – c, v, және т-ге ... ... ... құралдары құнының орны толтырылады, қызметкерлердің ... және ... өнім ... ... ... ... талшығы мен
басы өндіріс сферасында қосымша өнімді жасау мен оны ... бөлу ... Тап осы ... өнім ... ... таза ... (табыстарды,
қорланымдарды, ақша қорларын) құрайтын қайта ... ... ... ... ... ... ... және қаржы функцияларының бастауын
құрайды. Сөйтіп, өндірістің алдын ала шарттасылған сипаты кезінде ... «с», «v» және ... ... ... ... ... жіне оларға сәйкес ақшалай табыстар мен ақша қорланымдары
жасалынады. Шаруашылық жүргізуші ... ... ... одан әрә ... оны ... ... ... да қаржының негізінде жүзеге
асырылады.
Қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу
| ... ... өнім |
| |
| ... ө л у |
| | ... ы ғ ы н д а р | |
| |m |
| | |
| | | ... |v | |
| | | ... ... ақы ... ... ... | ... |
| | |
| ... ... |
| |
| ... бөлу |
| | | ... ... қоры |Тұтыну қоры ... қоры ... ... бір ... жаңа ... ... ... ал бір
бөлігі тұтынылады. Сөйтіп, жалпы қоғамдық өнімнің құны мақсатты арналымдар
мен субъектілер бойынша ... ... ... ... өнімдегі
өзінің үлесін алуы тиіс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнімнің ... ... ... ... ... ... өнімді жасау мен пайдалану
арасындағы байланыстырушы буын болып табылады.
Қарастырылған процестер қаржы ... ... ... ... ... ... өзара іс-әрекетін шарттастырады
және олардың экономиканың тиімділігіне, оның үдемелі дамуына, қоғамдық-
әлеуметтік процестерге әсерін ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметі және рөлі
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның ... ... ... ... ... ашу оның ... мен қажеттігін емес, сонымен
бірге қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның ... ... ... ... ... ... осы экономикалық категорияға тән қызмет тобын,
мәннің іс-қимылдағы көрінісін, ... ... тән ... ... әдістерін білдіреді. Функцияда категорияның қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ашылады.
Қаржы басқа тым жалпы категориядан – ... ... ... ... ... ... ж»не бұл ... іс-қимылының шегін сызып қоюдың мүмкін еместігіне, ... ... және ... ... ... сферасына терең дендеп
енуіне байланысты қаржы функциясы туралы мәселе ғалым-теоретиктер арасында
осы күнге дейін пікірталас тудыруда.
Қазіргі ... ... ... және ... ... ... ... отыр. Бірінші тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы
қоғамдық өндірістің екінші ... – ақша ... ... ... бөлу ... ... ... қаржының бөлгіштік сипаты оның іс-
әрекет етуінің ... ... деп ... Бұл тұжырымдамаға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және ... ... ... ... ... қаржының міне ең алдымен
бөлгіштік функциясының көмегі арқылы көрінеді. Тап осы ... ... ... ...... ... ... субъектісін оған
қажет арнаулы мақсатты ақша қорлары нысанында пайдаланылатын ... ... ету ... ... ... ... құны (оның ақша нысанында), сонымен бірге ақша
нысанында тұлғаланатын ұлттық байлықтың бір ... ... ... іс-әрекетінің объектілері болып табылады.
Қарамағында мақсатты арналымның қорлары қалыптасатын ұдайы өндірістік
процестің қатысушылары болып табылатын заңи және жеке ... ... ... ... ... ... бөлуде
субъектілер болып келеді.
Қаржының көмегімен бөлгіштік процесс ... ... ...... ... ... және тұтыну сфераларында
өтеді. Бөлудің қаржылық әдістері экономиканы басқарудың түрлі деңгейлерін:
жалпыұлттық, аумақтық, жергілікті деңгейлерді қамтиды. ... ... әр ... түрлерін – ішкішаруашылық, ішкісалалық, салааралық,
аумақаралық бөліністі тудыратын көпсатылық тән.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын ... ... өнім мен оның ...... ... ... ... байлықтың (мысалы, айналым
қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату операцияларын шығарып ... және ... бөлу ... ... ... ... Бұл функцияны
қаржы өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада емес, қаржы тек жасалған
өнімді бөлуді ғана ортақтастырып, ... ... деп ... керек. Былай
деп айтқан дұрыс: өнімнің натуралдық-заттай құрамын бөлу ақша ... ... ... ... ... ... және ... арасында ақша
қорларын (табыстар мен қорланымдарды( бөлуге ... ... ... де бөлінеді.
Қаржының бөлгіштік функциясының іс-әрекеті оның мәнінен: жиынтық
қоғамдық өнімді, ... ... және таза ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуден; ... ... ... ақша қорларынжасаудан туындайды.
Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі, немесе қайта бөлу болып
ажыратылады.
Алғашқы бөлу кезінде жиынтық ... ... ... ... орнын
толтыру (өтеу( қоры (материалдық шығындар менамортизациялық аударымдар)
шығарып тасталады және ... құн – ... ... ... ... ... сфераның (шаруашылық жүргізуші субъектілердің) және
халықтың алғашқы табыстары қалыптасады, олар ... және ... ... процестеріне ұшырайды, бұл процестерде маңызды рөлді ... ... өнім мен ... ... ... бөлу ... қаржы
еңбекке ақы төлеу және баға сияқты экономикалық категориялармен тығыз
байланыста дамиды.
Қайта бөлу ... ... ... тұрғыдаға шаруашылық жүргізуші
субъектілер бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан алуан процесін қамтиды.
Мұның ... ...... ... ... ... ... ету үшін ұдайы өндіріс қатысушыларының ақшаға деген әр ... ... ... Бұл орайда қатысушылардың бәрінің
табыстары басқалардың шығыстары ... ... және ... ... қоры мен ... қорына ие болады.Бірінші жағдайда қаражаттар
өндірісті кеңейту үшін немесе материалдық ... ... ... өндірістік емес қорларынан болатын өндірістік қорлардың
(капиталдың) өсімі үшін, ... мен ... ... ... ... ... ... бүкіл халықтың оның ұдайы толтырылуы үшін
пайдаланылатын түпкілікті табыстарын, «леуметтік ... ... ... ... басқаруға, елдің қорғанысына арналған
ресурстар құрайды.
Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және ... бөлу екі ... ... ... Ол ... ... алғанда және бюджеттен
қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
несиелік-банктік әдіс. Ол уақытша бос қаржы ресурстарын жұмылдыруды
және қайтарымдылық негізде ... ... ... ... құндық бөлудің процесі мемлекет белгіленген қаржы
құралдырының – ... ... ... ... т.б. ... жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық табысты қаржы көмегімен қайта бөлудің негізгі ... ... ... емес саланы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету; бұл салада
ұлттық табыс жасалмайтыны белгілі;
елдің жеке экономикалық аймақтары арасында қаржы ресурстарын ... ... ... зор ... ... ... дамуын
қамтамасыз ететін басым түрде салаарылық бөлу;
Қаржы ресурстарын ... ... сала ... бөлу, ол кәсіпорындардың әр
түрлі рентабелділігіменжәне күрделі жұмсалымдардың құбылмалы тиімділігімен
ынталандырылып отырады.
Сөйтіп, ұлттық табысты қаржы көмегімен бөлу жіне қайта бөлу ... ... ... ... және ақша ... ұдайы өндірістегі
қажетті мөлшерлестігін қамтамасыз етеді.
Қаржының қоғамдық өнімді бөлу және қайта бөлу процесіне қатысуы бірдей
емес. ... бөлу ... ... атап ... ... ... категориялармен – бағамен, еңбекақымен өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржыны ... ... ...... бөлу, мұнда ол тектес
экономикалық категориямен – кредитпен өзара ... ... ... ... аумақаралық, салааралық, ішкісалалық, ішкішаруашылықтық
бөліністі қамтиды. ... және ... ... бөлу мемлекеттік
бюджет арқылы жүзеге асырылады, бұл кезде ақша қаражаттары шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... отырған әкімшілік-аумақтық бірліктер мен
салаларға беріледі. Қайта ... бұл ... ... ... ... дамуына қол жетеді, бұл Қазақстан жайында түпкілікті
салалардағы өндірістің дамуы үшін, сондай-ақ артта қалған ... мен ... ... ... үшін өте-мөте
көкейтесті болып табылады. Ішкісалалық және ішкішаруашылық қайта бөлу
сферасы ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын пайдалануды қажет ететін (заң бойынша
мемлекетке тиісті аударымдардан басқа) ... есеп пен ... ... ... ... ... тарылып келеді.
Демек, қаржы бөлгіштік функция арқылы ақшалай ... ... ... ... ... мемлекеттің, экономикалық агенттердің
экономикалық ... ... ... ... бір ... ... ... бөлгіштік функциясы арқылы бөлу
категориясы ретінде қаржының мәні ашылады, ақша ... ... ... оның ... элементтердің қозғалысымен байланысты
болатын экономикалық қатынастар айшықталады және ... ... ... ... ... өнімді өткізу үшін жағдайлар жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық қатысушыларының нақтылы ... мен ... ... ... ... ... отырып, олардың
экономикалық мүдделері қанағаттандырылуы тиіс.
Қаржы ұлттық ... ... ... ... да, ... да қалыптастыру мен пайдалануды ортақтастырып, жүзеге асырылады.
3. ... және ... ... мен инфляцияның өзара байланысы
Нарықтық экономика кезінде қаржы ... ... ... ... ... әсер ... фактор - мемлекет шығыстарының өсуі, бұл ерекше төлейалушылық
сұранымының артуына жеткізеді, ... ... ... әсер ... мен ... ... ... байланысты ақшаның құнсыздануы
бюджет шығыстарының көбеюіне соқтырады, ал оның кірістері, ең ... ... ... артта қалып қояды. Бұл сөзсіз болатын ұзақ
уақытқа созылған тапшылыққа ұрындырады.
Екінші фактор-табысқа, пайдаға ... ... ... ... ... баға ... арқылы тұтынушыға ауысады және нарықтағы
бағаның көтерілуінің басты себебі ... ... ұзақ ... ... ... ... ... өсуімен байланысты).
Инфляция қарсы қатынастарын да өзгерістерге ұшыратады. Біріншіден,
инфляция тауарлар мен ... ... өсуі ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттілігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық процесс ... ... ... қаржы мен инфляция өзара тәуелді болып келеді қаржы инфляциялық
процестердің тездеткіші бола ... ... ... да ... әсер ... ... құнсыздануы және бағаның көтерілуі
мемлекеттің шынайы кірістерін төмендетуге, ... ... ... салық ауыртпалығының күшеюіне, мемлекеттік бюджет тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы қарқыны
мемлекеттің қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... кейін уақыттың белгілі бір межелдемелері
арқылы ... ... ... алу сәтінде олар құнсызданады. Осыған
ұқсас мемлекеттік берешектің проблемасы шиеленіседі, ... ... үшін ... ... ... қағаздарының табыстылығын несиелік пайыз
деңгейінен жоғары көтеруге мәжбір болады, бұл ... ... ... ... қатынастары мен инфляциялық процестердің бір бағыты келеңсіз
сипаты, бірін бірі өзара толықтыра отырып, ... ... ... ... Мәселен, инфляция бірқатар әлеуметтік-экономикалық
проблемаларды тудырады: ақшалай табыстардың құнсыздануы, ұзақ ... ... ... ... ... ... жинақтардың
құнсыздануы, нақтылы пайыздың төмендеуі, экономикалық ... және ... ... ... оның ... ... шаруашылықтың түрлі
деңгейлерінің қаржылық көрсеткіштерін жақсартатыны ... ... ... ... оң бағыттылығы инфляция деңгейін төмендетеді.
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшін бағалар ... ...... ... индексі тұтыну тауарлары мен қызметтердің ... ... бір ... сатып алу бағасы мен базалық ... ... ара ... ... ... ... ... былайша анықталады. Ағымдағы жылғы бағалар индексінен өткен жылдың
бағалары индексі шегеріліп, өткен жылдың бағалары индексіне бөлінеді, ... ... ... қарқыны =--------------------*100
Іб0
Қазақстанда тұтыну тауарларының бағасы мен қызметтер көрсетудің
тарифтері өткен жылға қарағанда ... өсіп ... ... ... ... ... 1997-
1,17;1999-1,18; 2000-1,13.
Дүниежүзілік практикада егер инфляцияның қарқынын жарты жыл ішінде ... ... ... ... 50 ... ... ... 11,5 пайыз құраса,
онда мұндай деңгей әсіресе инфляцияға ... ... ... Қазақстанда
бұл деңгей 1992-1995 жж. Ішінде айтарлықтай асып түсті.
Инфляциялық процестің ... ... және ... түрлерін
мынандай критерийлер бойынша ажыратады:
бағалар өсуінің қарқыны бойынша:
баяу – баға жылына 10 пайыз өскенде; бұл ... ... ... ... кәсіпкерлік тәуекел болмайды;
өршімелі – баға 100 пайыз шегінде өскенде; ақшаның затталынуы өседі;
әсіреинфляция – баға жүздеген пайызға өскенде, баға мен ... ... ... ... және теңдестілірмеген инфляция; теңдестірілген инфляция
кезінде әртүрлі тауарлардың бағасы бір ... ... ... ... ... ... – олардың бір біріне ара қатысы өнбойы
өзгеріп отырады, оның үстіне әртүрлі үйлесімде;
болжаулық дәрежесіне ... ... және ... мен инфляцияның өзара байланысын инфляцияның екі типі бойынша
бақылап отыруға болады: сұраным инфляциясы ... ... ... ... инфляциясы).
Бірінші жағдайда, ол заңи және жеке тұлғалардың ақша массасының өсуімен
байланысты өнімге, ... және ... ... ... салдары
болып табылады.
Екінші жағдайда, кәсіпорындардың еңбекке ақы төлеуге, кредиттер бойынша
пайыздық ... ... ... шикізатқа, материалдарға
бағаның, қызметтер көрсетуге (тасымалдауға, электр қуатына, ақпаратқа және
т.т) ... ... ... шығындардың көбеюі инфляцияны тудырады.
Нақты экономикалық өмірде инфляцияның бұл түрлдері және оларға ілеспелі
салдарлар ... ... өзін ... ... бұл ... деп ... ... бұл кезде өндірістің тұтынылатын
компоненттері баға мен еңбекке ақы төлеудің өсуі ... ... ... өнім ... ... ... ... өінмді тұтыну
жалақының және экономиканың шектес секторларында материалдық шығындардың
қосымша өтуін талап етеді және осылайша ... кете ... ... ...... мен тиімсіз кәсіпорындардың
банкроттығы жеткіліксіз қалыптасқанда, ол ... жеке ... ... болғанда инфляция дамиды. Еркін бәсеке жағдайында, мемлекет
шығыстарын ... ... ... жөніндегі шаралармен туындайтын
сұранымның төмендеуі кезінде кәсіпорын не ... ... ... ... ... төмендетуге мәжбүр болады. Макроэкономикалық ... ... не ... ... ... не бағалардың төмендеуі
болады. Алайда фирмалар, компаниялар жағдайдың жақсаруына үміттене отырып,
нарықта тура ... ... және ... мен ... ... ... болады. Процестің жаппай ауқымдағы әрекеті инфляцияның
төмендеуіне мүмкіндік жасайды.
Монополяландырылған экономикада бұл механизм әрекет етпейді. Өйткені
өндіруші-кәсіпорынның ... ... шала ... ... ... саймандарды жеткізушілерді таңдай алмайды.
Ол ... ... ... ... ... ... болады
және жоғарылатылған бағаларды өзінің тұтынушыларына, тұтынушылар өз
кезегінде ары ... ... ... ... ... түпкі тұтынушыға –
халыққа аударып салады. Мұндай жағдайда бюджет шығыстары мен ... ... ... ... ... жеткізеді.
Жалпы инфляцияның себептері базистік қатынастардың ... ... ... мен дағдарыстан, өның
өздігінен дамуға қабілетсіздігінен, бүкіл ... ... ... болады.
Инфляция сыртқы экономикалық қызмет тарапынан арандатылуы мүмкін, бұл –
импортталатын және экспортталдатын инфляция. ... ... ол ... ... тыс ... және ... бағалардың жоғарылауынан
туады. Түскен шетелдік ... ... ... ... ... ... ... валютада баламалы сома алады; банк пасивтері
артады, мұнын өзі ... ... ... және ... ... ... береді, ұлттық валютада номиландырылған ақша ауқымының
көбейіп кетуіне қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен ... ... ... ... ... бұл ... ... соның ішінде дамып келе
жатқан елдерде бағаның өсуіне ... ... ...... ... ... пайдаланатын
монополиялардың қызметіне қозғау салады.
Инфляцияның көріну нысаны – ақшаның құнсыздануы мен өнімге, тауарларға
және ... ... ... ... оның ... алуға
жарамдылығының тиісінше төмендеуі.
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен ... ... ... ... ... жүзеге асыратын қабілетсіздігінде.
Ақшаның жұмыс істеу негізі болып табылатын оның бұл қасиеті оған ...... ... ... ... ... ... тиімді
орындауға, қорланым мен құнды сақтаудың ... ... ... береді.
Бірақ ақшаның бұл қасиеті мемлекет белгілеген өлшемге сәйкес оның саны мен
оған қарсы тұратын құнның ... ... ... ... ... ... 167 әлем елдерімен сауда серіктестіктеріне қол
жеткізді. Сыртқы сауда көрсеткіші көңілде күй ойнатып, ... ... ... паш етіп тұр. ... ... ... дені ішкі ... мен
газ конденсанты оның үлесі 2000 жылы - 48,2 ... 2005 жылы ... ішкі ... өнімдегі салмағы 23,2 пайыздан 31,0 пайызға дейін өсіп
отыр. Бұл көрсеткіштер ел ... ... ... өнімдерге, соның
ішінде, мұнай мен газ өндіруге тікелей тәуелді екендігін және ... ... ... ... өсу ... екендігі көрініп тұр.
Теңге тұңғыш айналымға түскен жылдары ... ... де, ... ... ... тетіктері бар еді.
Елдегі инфляциялық процесс, оның себеп-салдары, оған ... ... ... ... ... дегеніміз – айналымдағы
ақшаның шамадан тыс көбейіп, құнсыздануы, ... ... ... және ... ... қызмет бағасының жылдам қарқынмен
қымбаттауы. Әрине, инфляциялық процестер – кез келген елдің экономикасына
тән ... ... ... ... оның даму үрдістері экономиканың даму
талаптарына сай жүргізілетін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... саясатының әлсіздігінен қажетті
деңгейде ырықтандыруға шамасы жетпейді. Ал біздің еліміз инфляцияны толық
тұншықтырмағанымен, оны ... бір ... ... ... саясатын жүргізетін елдердің тобына қосылады. Олай дейтініміз, кәсіби
сараптамаларға сенсек, елде инфляция болмауы тиіс еді. Қаржы ... ... орын алып отыр ... аузымыз бармайды. Өйткені
инфляцияның бір ғана әкімшілік шешіммен тоқтауға көне ... ... бар ... ... ... ... Бұл ... – бюджет
шығыстары, инвестиция, соның ішінде шетелдік борыштар, ағымдағы операциялар
шотының теріс көрсеткіші, ... ... ... ... ... бағамдық
өзгерістері – ақшалай несие саясаты, экономиканың негізгі даму бағыттары,
оның құрамдастық өсу ... ... ... ... ... жатады. Инфляция деңгейі осы мақсаттарда ... ... ... ... ... ... ... әсер көздері,
әрине, бірімен-бірі тығыз байланыста өрбиді, ... оның ... оң ... ... ... ... сауықтырамыз деу жақсы нәтижеге
жеткізбейді, негізінде, қоздырғыш көздерімен кешенді ... ... ... ... ... тағы да бір ... ... жағдай – мұнай
түсімдерінен басқа түсімдерден құралатын бюджет тапшылығына Ұлттық қордан
берілетін ... ... ... Егер ... трансферттер
тегеурінді түрде шектелмесе, мұнайсыз бюджет саясаты құр қиял болып қалады.
Сондықтан ... ... ... шын ... іске ... ... өз көлемін сақтай отырып, оның ... ... ... демеу беретін қаржы құралы ретінде пайдалансақ, ұтқан үстіне
ұтамыз. Осы ... ... ... ... ... ... ... өзгерту үшін Үкімет Норвегия тәжірибесіне сүйеніп, келешекте
кепілді ... ... ... ... ... ... көлемін
шектеуді қолға алмақшы. Бұл – әрине, құптарлық ... ... ол ... ... ... ... ... жылдамдату үшін осы бағытқа үндес нақтылы
қадамдар қазірден бастап жасау керек ... ... ... ... ... жетіспеушілігіне кепілді бюджеттік несие беріп, кепілді
бюджеттік трансфертті жергілікті ... ... ... ... кәсіпкерлік корпорациясының мұқтаждарына жұмсалса, ... ... ... ала ... ... ... жол ... болар еді.
Сыртқы сауда, инвестиция, төлем балансы, ақшалай несие саясаты, ұлттық
валюта бағамдық өзгерістерінің инфляцияға тигізер әсері: 2000-2005 ... ... ... 326 ... өскен, жылдық орта өсу жылдамдығы 30,8
пайызды құраған. Сыртқы саудада жалпы ішкі ... ... 2000 жылы ... 2005 жылы 80,5 ... жеткен. Осы жылдар аралығында экспорт
көлемі 316,0 пайызға, импорт 344,3 пайызға өскен, ... орта ... 17,6%, ... 30,0 ... өсім ... ... ... экспорттың импорттан басым көлемде дамуының нәтижесінде
(2000 жылы млн АҚШ долларымен есептегенде экспорт көлемі 8812,0, ... ... 2005 жылы ... – 27849,0 ... – 17352,5) оң ... ... ... экспорттың артықшылығы 311810,0 млн АҚШ долларын ... тек 2005 жылы 10497,0 млн ... ... Осы ... ... ... да өз жалғасын тауып, елімізге миллиардтаған доллар тасқындап
келуде.
Егер кен орындарын инвестициялау, жабдықтау, барлау, игеру ... ... ... ... балансындағы теріс сальдо теңгенің
бағамын тұрақтандырмай, инфляция қатерін төндіретін негізгі факторлардың
бірі ... қала ... ... ... ... тұрақтандыру арқылы
инфляциямен күрестің тура жолы ... ... мен ... ... тауар және
қызмет экспортының үлес салмағының өсуі, шикізат және ... ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Сыртқы қарыздардың екінші деңгейдегі банктер қарыздарының инфляциялық
процестерге, теңгенің бағамына әсері:
сыртқы қарыз 2000-2005 жыл аралығында үш ... ... өсіп (327,3 ... ... ... 41516,0 млн АҚШ ... жетті, ол жалпы ішкі жалпы
өнімнің 73,9 пайызын құрайды. Сыртқы қарыздағы ... ... ... үлесі 33,5 пайызын -13901,0 млн АҚШ ... тең. ... ... ... тек ... үш ... ... қарыздарын төрт есе
өсірді, осы жағдай 2006 жылы да ... өз ... ... ... ... ... саудада орнаған оң баланс (2005ж+10,322 млрд АҚШ доллары)
елімізде тұтыну тауарларына ... ... ... ... бар
екенін көрсетеді, бірақ теріс қызмет көрсету балансы (2005 жылы 5,215 млрд
АҚШ доллары), ... ... ... балансы (2005 жылы 5,180 млрд ... ... ... трансферт (ақшаның қарсы тауарсыз ағымы) ... млрд АҚШ ... ... деген сұраныстың қызмет ұсынысынан ішкі
мүмкіншілігінен әлдеқайда ... ... ... шот
операцияларының теріс балансына ... отыр (-0,485 млрд АҚШ ... ... ... шет ел инвестициясына зәрулік күшті, бұл біздің
сыртқы қарызымыздың ... өсу ... ... ... Сондықтан біз
барлық ақша-қаражат ... ... ... сын ... шет ел инвестицияларын тарту және ... ... ... ақша ... шығып, кредиттік қаражат ... ... ... ... ... сияқты. Әрине, тек қана шет
ел инвестициясына тәуелді болып қалмауымыз керек, бірақ біздегі мұнай мен
газ кен ... ... үшін әлі де ... млрд ... таяу арада
керектігі белгілі.
Инфляциялық қауіпті сейілту, тауар-қызмет ұсыныстарын ілгерілету ... даму ... ... ... ... ... ... республикалық нысанды көрсеткішке олар қаншалықты
үлес қосып отыр, сол бағдарлама ... ... ... ... ... даму ... үлесі қандай, міне, ... ғана ... баға ... болады. Қазіргі уақытта жоба ... ғана ... ... болсақ, бұл бағытта да ... бары ... даму ... инвестициялық, инновациялық қорларының жұмыс
істегендеріне төрт-бес жылдай уақыт болып ... Егер ... ... ... аралығында жылына он шақты жобаны қаржыландырса, кемінде
100-120 өндіріс орны салынып, көбі өнім ... ... еді. ... ... ... 10-12 ... іске ... дейді, бұл –
мемлекеттік дәрежедегі даму институттары үшін сын ... ... ... ... неге аз?" ... ... "Қазақстанда біз
қаржыландыратын жобалар жоқ" деп жауап береді...
Орталық Азиядағы макроэкономикалық көрсеткіштер ... ... ... ... ... және Өзбекстандағы экономикалық өсім орта
есеппен 8 ... ... Бұл ... ... 2007 жылы да ... Ал инфляция сәл де болса төмендеуі мүмкін. Әйтсе де, мұндай
болжамның жүзеге ... ... ... ... де ... ... мүмкін. Атап айтқанда, бұл аймақтағы елдер әлі де ... ... ... да ... ... тұрақсыз бағаларына аса байланып отыр.
Сонымен бірге өсім көрсеткіштеріне айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... рыноктарындағы талаптарды
қатайтуға апарып соқтырып, нәтижесінде аймақтарға ағылып келіп жатқан
сыртқы ... ... ... ... ... ... және
қарызды төмендету осы елдердің позициясын өзгерткенімен, ХВҚ сарапшыларының
пікірі бойынша бұлардың ... ... ... ... ... ... орайластырыла жүргізілуі тиіс. Қазақстан, ... ... ... ... ... ... ақша-несие
саясатын қатаңдату арқылы қайтара алады. ... ... ... ... ... капиталына жауап ретінде күшті валюта бағамына ... ... Яғни ... ... жүзуге” жіберген дұрыс. Екінші шара –
мемлекеттің немесе жеке меншіктің ... ... тыс көп ... ... ... жіті ... ... табылады. Әсіресе, Қазақстанда
банктердің сырттан қарыз алуын шектеу үшін қатаң пруденциалдық шараларды
қолданған дұрыс. ... ... ... ... ... ... ... жедел өсу үстінде. Ал ... мен ... ... ... салу ... ... ... ала беруге
әуес болмаған дұрыс. Мұнай бағасының тым жоғары болуына үйрену де ... ... ... мен ... ... ... төмен
қорғалған тұрғындарға арналған өтемақыны бір мезгілде жүзеге асыра ... ... ... ... ішкі ... ... берілуін
жедел қамтамасыз етуге тура келеді. ... ... ХВҚ ... ... ... ... ... жағдайларға тұрақтылығын
жетілдіруге, өнім өндіруді ұлғайтуға бағытталған құрылымдық ... ... ... беруді жөн деп санайды. Сонымен
бірге аймақтық ... ... ... пен ... ... ұзақ ... өсу перспективаларын жақсартатын еді. Әлемдік
экономиканың соңғы жылдарғы өсуі соңғы 30 ... ... ең ... өсіп отырғанын көрсетеді. Мұндай ағым алдағы жылдарда да жалғасын
таппақ. ... оған ... ... әсер тудырды деуге болады, әйтсе де
соңғы жылдары мұнай бағасының өсуіне тікелей байланысты ... ... ... бағасының төмендей бастауына қарамастан, экономика өсуін
жалғастыруда. ... ... ... бір ... биыл да, келесі
жылы да орта есеппен 60-65 долларды құрайды. Мұнайдың ... өте ... ... өндірушілерге жағымды болғанымен, Қырғызстан мен Тәжікстанның
экономикасына кері әсерін тигізуде. Әйтсе де, бұл ... ... ... ... жоқ, ... ... бағасы өсті. Аталған аймақтардың
экономикасына Қытай мен Ресейдің жедел дамуы әсер ... ... ... Қырғызстан үшін, негізінен, Ресейден ... ... ... рөл ... ХВҚ ... ... Қазақстан
экономикасының өсу қарқыны 8-9 ... ... ... ... ... ... де жоғары. Сондықтан да Үкіметтің басты мақсаты – ... және банк ... ... қарыз алу есебінен несие беруін шектеу
болуы тиіс. Мұндай жағдайда сырттан ... алу ... одан ары ... ... ... валюта өтімділігі нормативтерімен қатар сырттан
қаржыландыру күрт ... ... ... танытуын төмендетуге
ықпал етеді. ХВҚ сарапшыларының ... ... ... ... ... ... бақылауын күшейткен дұрыс. Оның ... ... ... шет ... ... тарту және банк тәуекелін басқару
практикасын жетілдіруге баса назар аудару ... ... ... ... үшін құрылымдық реформаларды жеделдету шараларын қабылдау да
тиімді болар еді.
Ақшаның сандық теориясының оппоненттері дәлелдегендей, егер ұлттық
экономиканың стационарлық шеңберінен ... ... ... процестерді
динамикада қарастыру негізсіз болып ... ... ... ... ... ... ... шығып, олардың рынок
туралы толық ақпарат алуына кедергілер қойып тастау да қате іс ... ... ... ... ... ... идеалдық экономика үшін
жасалған экономикалық өсімнің ... ... ... әр ... ... ... тиіс дер едім. Инфляция деңгейінің төмен
болуы, шындығында да, ... ... ... ... мүмкін. Бірақ
ағымдағы инфляция деңгейі мен экономикалық өсім ... ... ... ... ... Бұған көптеген елдерден мысал келтіруге ... ... ... ... Шығыс Азия елдері көптеген жылдар бойы
инфляциясының деңгейі жоғары бола тұра табысты дамып ... ... ... ... ... ... ... түрде экономикалық
өсімге қарай бағытталды. Табысты ... ... ... тәжірибесі
экономикалық саясат ортақ мақсаттарға құрылып, экономикалық өсімді
қаматамасыз ету, ... өмір ... ... ... ... ... Ал ... инфляция деңгейін де маңызды мәселе
ретінде қарастыру керек, бірақ экономикалық ... ... ... жөн. ... ... ... ... зерттеулері
инфляция деңгейін өте қатты басу экономикалық өсуді тоқтатуға әсер ететінін
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... экономикаға нақты
уақыт кезеңдерінде өзіне тән инфляцияның орын алуы заңды екендігін айтады.
Инфляция деңгейі және мемлекеттік ... ... ... абстрактілі
стандарттарға қол жеткізуге бағытталған инфляцияға ... ... ... жүзеге асыру тек әлеуметтік шығындарға ғана емес,
сонымен қатар экономиканы ұзақ ... ... алып ... ... ... ... “бейтарап” бюджеттік және ақша саясатын жүргізу
жолымен жасалатын мұндай әрекеттің ұлттық ... ... ... ... ... ... да ... жіберуі
кәдік екендігін баса көрсетеді. Ондай оқиғамен ... ... де ... ... ... және ақша – ... саясатын
жүргізгеніне қарамастан, инфляцияның ресми ... ... асып ... ... ... инфляция деңгейінің мәнін екі
белгілік санмен бағалауға ... 2007 жылы да ... ... орын ... ... ... монополистердің өнім бағасы мен тарифтерді
көтеруі деңгейі жоғары болуы ... ... ... әрбір экономика үшін
инфляцияның екі деңгейі болады деп түйіндеуге ... Оның ... ... ... ... мұнда экономикалық өсу қарқыны нөлге тең болады,
екіншісі – ... ... ... ол әр ... тең жағдайларда жоғары
экономикалық өсуді қамтамасыз етеді. Инфляцияның бұл шектік ... ал оны ... ... үшін ... және бюджет, ақша-
несие саясатының негізгі жағдайы алынады.
Қорытынды
Қаржы саясатының ... ... орын алып отыр ... бармайды. Өйткені инфляцияның бір ғана әкімшілік шешіммен тоқтауға
көне бермейтін көптеген себептері бар ... ... ... ... ...... ... инвестиция, соның ішінде шетелдік борыштар,
ағымдағы операциялар шотының теріс көрсеткіші, ... ... ... ... бағамдық өзгерістері – ақшалай несие саясаты, ... даму ... оның ... өсу ... ... ... ... қабілеттілігі жатады. Инфляция деңгейі осы
мақсаттарда жүргізілетін іс-шаралардың жиынтық көрсеткіші ... ... әсер ... әрине, бірімен-бірі тығыз ... ... оның ... ... оң ... ... ... толық
сауықтырамыз деу жақсы ... ... ... қоздырғыш
көздерімен кешенді түрде күресу қажет.
Курстық жұмыстың тақырыбына байланысты қаржы мен ... ... ... ... аталған жұмысты үш бөлімге бөлдік.
Алғашқы бөлімде жалпы қаржының мәніне, оның атқаратын қызметіне ... ... ... құндық бөлу стадиясында жұмыс істейтін басқа
экономикалық ...... ... және ... ... ... ... болуының бастапқы шарты ақша ... ... ... ... есептеледі.
Екінші бөлімде инфляция табиғатын талдап, оған қарсы жүргізілетін
шараларға кеңінен түсінік бердім. Инфляцияның өрістеп, ... ... ... қарама-қайшылықтарды асқындырып жіберетіндіктен мемлекет
инфляцияны жою және ақша айналысын тұрақтандыруға арналған шаралар қолдана
бастайды. Ұзақ ... бойы ... ... ... деп санай отырып,
ол ақшаның құнсыздануы мен ... ... өсуі ... ... Әлі де бірқатар шетелдік авторлар ... ... ... ... ... ... ... Алайда инфляцияның тауар
бағасының өсуінде көрінгенмен оны тек таза ақша ... ... ... Бұл ... шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы
өндірістің сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... қазіргі дамуының ең
өткір проблемаларының бірі болып есептелінеді.
Үшінші бөлімде тақырыпқы байланысты қаржы мен ... ... ... ... Нарықтық экономикада қаржы инфляциялық процеске
әсер ... ... ... ... ... ... өсуі;
- табысқа салынатын салықтың көбеюі;
– бюджеттердің ұзақ уақытты тапшылықтары.

Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие.-Петербург:
2000.
2. Құлпыбаев С. Және ... ... ... Оқу ... ... Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Оқулық. – Алматы: 2003.
4. Финансы. Учебное пособие (под ред. Проф. А.М. Ковалевой). ... ... ... ... Учебник. Под редО.В.Соколовой.
–М.:ЮРИСТ,2001.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жүйесіндегі қаржы жүйесі25 бет
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы14 бет
Нарықтық экономиканы реттеудегі мемлекеттік бюджеттің маңызы8 бет
Нарық жағдайындағы қаржы - несие жүйесі7 бет
Нарық жағдайындағы қаржы-несие жүйесі22 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
«Менеджмент теориясы мен тәжірибесі» пәні бойынша тест cұрақтары13 бет
Банк ісіндегі бәсеке5 бет
Банкралық несие29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь