Паскаль программалау тілінде білімді бақылау жүйесін жасау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I БӨЛІМ. Паскаль . программалау тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Паскаль тілінің стандартты функциялары мен процедуралары ... ... ... ... ... 10
1.2 Паскаль тілінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.3 Паскаль тілінің күрделі типтері.Массив ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
II БӨЛІМ. Паскаль программалау тілінде білімді бақылау жүйесі ... ... ...54
2.1. Тестілеу программасын жасау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
2.2 Паскаль программалау тілінде жұмыс істеу принциптері ... ... ... ... ... ... ... .57
2.3 Электронды оқу құралын жасау технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
Тест тапсырмалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
Зертханалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78
Соңғы жылдары программистер арасында Паскаль программалау тілі кеңінен тарай бастады. Бұл тілді Цюрих технологиялық институтының профессоры Никлаус Вирт алғашқы жалпы программалауды оқыту мақсатымен құрастырған.
Паскаль тілі өзіне дейінгі тілдердің көптеген жақсы ерекшеліктерін қамти отырып, алдыңғы қатарлы программалау әдістемелері мен тәсілдерінің талаптарына сай құрылған. Атап айтсақ, біріншіден, программаның құрылымын табиғи қарапайым тілдерге жақындататын жүйелі программалау тәсілдері Паскальда, басқару жүйелерінің жұмыстарында айқын көрсетіліп, толық іске асырылады; екіншіден, бұл тіл программалау практикасныда кеңінен танылған модульді программалау әдісін қолдануға лайықталған; үшіншіден, программаның қарапайымдылығын, көрнектілігін, бекемдігін қамтамасыз ету мақсатымен мәліметтерді жүйелі түрде қолданудың жан - жақты түрлері (массив, жол, жиын, жазба, файл т.б. ) қарастырылған.
Қазіргі кезде білім беруді автоматтандыру процесінің жүргізілуіне байланысты осы процесті жүзеге асырудағы өзекті мәселелердің бірі -электронды оқу құралын, электронды оқулықтар дайындау болып отыр. Ал оларды оқыту процесіне қолдану сапалы білім берудің бірден-бір құралы болып табылады. Сондай-ақ қазіргі кезде тек мұғалімнің айтқандарын немесе оқулықты пайдалану заман талабын қанағаттандырмайды.
Осыған орай мен түлектік жұмысымда Turbo Pascal программалау тілінде жасап шығаруды мақсат етіп қойдым.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – Турбо Паскаль тілін оқып және Паскаль программалау тілінде тест жинақтарын жасап үйрену.
- Қарапайым бір түбірлі қосымшалардан бастап мәліметтер базасымен жұмыс істеу программасына дейін үйрету. Тек нақты есептерді шешу процесінде программа құруды үйренуге болады.
Дипломдық жұмыстың міндеті:
- Паскаль тіліне байланысты қажетті теориялық, лабораториялық сабақтарға байланысты ақпараттар жинақтау және тест тапсырмаларын дайындау;
- электронды оқу құралын дайындауға байланысты жаңа ақпараттық технологиялардың ең тиімдісін таңдау;
- таңдалынған ақпараттық технологияларды пайдалана отырып жоғарғы сынып оқушыларына түсінікті және тиімді түрде ақпаратты жеткізу жолдарын жүзеге асыру;
Бірақ, соңғы уақытта құрылымдық программалау тілі - Паскальға ерекше көңіл бөлінуде. Себебі олимпиада материалдарын орындау талабына сай оны тек Паскаль программалау тілінде жазу ұсынылады. Өкінішке орай, осы тақырып төңірегінде жоғарғы сынып оқушыларына арналған кешенді ғылыми -педагогикалық әдістемелік оқу құралы, электронды оқу құралы жеткілікті мөлшерде дайындалмаған. Сондықтан біздің ұсынып отырған еңбегіміз аталған көкейтесті мәселелерден туындады.
1. Поддубная Л. М., Шаньгин И. Ф. Мне нравится Паскаль. -М.: Радио и связь, 1992.
2. Марченко А. И., Марченко Л. А. Turbo Pascal 7.0. -М.: Бином универсал. 1997.
3. Брудно А. Л., Каплан Л. И. Московские олимпиады. -М.: 1990.
4. Боон К. Паскаль для всех. -М.: Энергоатомиздат. 1988.
5. Шульгин Л.Л.. Задачи по программированию. Караганда, 1998.
6. Бөрібаев Б. Информатика және компьютер. -Алматы. Білім, 1995.
7. Абдиев К.С., Якубова А.Н., Буралкиева Г.М. Практикум по программированию. Методическая разработка.-Алматы, АГУ им Абая. 1996.
8. Досмайлов Т. Қ. Паскаль программалау тілі. –Алматы, 1994.
9. Исатулиев М.Г. " Масromedia Flash 5". -Санкт-Петербург, 2001г,-
534с.
10. Бил Сандерс "Эффективная работа Flash 5" .-М,2000,621с.
11. Владимир Дронов " Масromedia Flash МХ 2004",-С-П, 2004
12. Дмитрий Альберт, Елена Альберт " Action Script 2.0", С-П 2005
13. Абраимов Д.И., Бидайбеков Е.Ы., Гриншкун В.В., Камалова Г.Б.
"Теоретика- методологические основы разработки, мониторинга
качества и экспериментальной апробации компьютерных учебно-
методических комплексов нового поколения", Алматы, 2005
14. Крамер Э. «HTML» Москва-Санкт- Петербург-Киев 2001.
15. Сыдықов Б.Д . «HTML тілін үйрену» Алматы 2001.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министірлігі
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық
университеті
Магажанова ... ... ... ... ... ... ... жасау
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В011100-
Алматы, 2013
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық
университеті

Информатика және қолданбалы математика
кафедрасының меңгерушісі
ф-м.ғ.д., профессор ... ... ... ...
Орындаған ... ... ... ... ... ...
I ... ... - ... ... Паскаль тілінің стандартты функциялары мен процедуралары....................10
1.2 Паскаль тілінің құрылымы................................................................................14
1.3 Паскаль тілінің күрделі типтері.Массив..........................................................30
II БӨЛІМ. Паскаль программалау ... ... ... жүйесі...........54
2.1. Тестілеу программасын жасау әдістері..........................................................54
2.2 Паскаль программалау тілінде жұмыс істеу принциптері.............................57
2.3 Электронды оқу құралын ... ... ... ... ... тапсырмалары...................................................................................................66
Зертханалық жұмыс..................................................................................................78
Кіріспе
Соңғы жылдары программистер арасында Паскаль программалау тілі кеңінен тарай бастады. Бұл ... ... ... ... ... Никлаус Вирт алғашқы жалпы программалауды оқыту мақсатымен құрастырған.
Паскаль тілі өзіне дейінгі тілдердің көптеген жақсы ... ... ... ... ... ... әдістемелері мен тәсілдерінің талаптарына сай құрылған. Атап айтсақ, біріншіден, программаның құрылымын табиғи қарапайым тілдерге ... ... ... ... ... ... жүйелерінің жұмыстарында айқын көрсетіліп, толық іске асырылады; екіншіден, бұл тіл программалау практикасныда кеңінен танылған модульді ... ... ... ... ... ... қарапайымдылығын, көрнектілігін, бекемдігін қамтамасыз ету мақсатымен мәліметтерді жүйелі ... ... жан - ... ... ... жол, ... жазба, файл т.б. ) қарастырылған.
Қазіргі кезде білім беруді автоматтандыру процесінің жүргізілуіне байланысты осы процесті ... ... ... ... бірі ... оқу құралын, электронды оқулықтар дайындау болып отыр. Ал ... ... ... ... ... ... берудің бірден-бір құралы болып табылады. Сондай-ақ қазіргі кезде тек ... ... ... ... ... заман талабын қанағаттандырмайды.
Осыған орай мен түлектік жұмысымда Turbo Pascal ... ... ... ... мақсат етіп қойдым.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - Турбо Паскаль тілін оқып және ... ... ... тест жинақтарын жасап үйрену.
* Қарапайым бір түбірлі қосымшалардан ... ... ... ... ... ... ... үйрету. Тек нақты есептерді шешу процесінде программа құруды үйренуге болады.
Дипломдық жұмыстың міндеті:
* Паскаль тіліне байланысты қажетті теориялық, ... ... ... ... жинақтау және тест тапсырмаларын дайындау;
* электронды оқу құралын дайындауға байланысты жаңа ақпараттық технологиялардың ең ... ... ... ... ... пайдалана отырып жоғарғы сынып оқушыларына түсінікті және тиімді түрде ақпаратты ... ... ... ... ... ... құрылымдық программалау тілі - Паскальға ерекше көңіл бөлінуде. Себебі олимпиада материалдарын орындау ... сай оны тек ... ... ... жазу ... ... орай, осы тақырып төңірегінде жоғарғы сынып оқушыларына арналған кешенді ғылыми -педагогикалық әдістемелік оқу ... ... оқу ... ... ... дайындалмаған. Сондықтан біздің ұсынып отырған еңбегіміз аталған көкейтесті мәселелерден туындады.
Электрондық оқу құралының мазмұны Паскаль программалау тілінің әліппесінен ... ... ... құру ... толық қамтиды.
Паскаль программалау тілінің командаларына түсініктеме беріліп, сәйкес мысалдармен жүйелей түсіндіру оқушының материалды жан-жақты игеруіне игі әсерін тигізетіндігі ... бойы ... ... ... іс ... ... Мұғалім аталған материалды Паскаль программалау тілін оқытуға жан-жақты пайдаланып, оны шәкірттеріне әр түрлі тәсілдермен меңгертуге мол ... ... ... ... - ... ТІЛІ
Паскаль тілінің алфавитіне кіретін символдарды үш топқа бөлуге ... ... және ... ... ... ... алфавитінің бас және кіші әріптері (A,а,В,b,...,Z,z) пайдаланылады.Сонымен қатар ... ... ... ... ... болуы үшін арнайы бағдарламалардың (драйверлердің) көмегімен орыс, қазақ алфавиттерінің әріптерін де ... ... ... - ... ... араб ... ... символдар:
+ қосу ( ) ... ... алу . ... ... ... : қос ... ... ; ... мен ... ... ` ... кіші $ ... ... ] ... ... бос ... ) жәй ... тағы сол ... ... ... бөлінбейтін тұтас символдар тізбегі сөзді құрайды. Сөздер стандартты идентификаторлар (sіn,cos,...), ... ... ... ... сөздер (begіn,end,іf,...) болып бөлінеді.
Қызметші сөздер - алдын ала ... ... ... ... бір бөлегі болып табылатын сөздер.
Әдетте программа белгілі бір объектілермен (тұрақтылар, айнымалылар, ... ... т.б.) ... ... ... осы ... әрқайсысы жеке сөздермен белгіленеді, олардың ролін идентификатор атқарады. Бұл сөз ... ... ... латын сөзінен алынған. Сонымен идентификатор дегеніміз объектілердің аттары, кейде идентификатор деген сөздің орнына объектінің аты, объектінің атауы деген ... де ... ... ... ... ... тұрақтылар мен айнымалылардың типтерін, тұрақты және айнымалы шамаларды ... мен ... ... үшін ... ... ... бір ... сүйене отырып, программа жазу барысында құрастырылады.
Идентификатор құрастыру ережелері:
* Идентификатор құрастыруға үлкен, кіші латын әріптері , цифрлар және төменгі сызықша (_) ... ... ... тек қана ... ... ... сызықшадан басталады. Бұл ереже таңба идентификаторына қолданылмайды.
* Екі идентификатордың арасында ең ... бір ... ... ... ... идентификаторлар бір идентификатор болып есептеледі).
* Жалпы идентификаторлардың ұзындығы 127 символдан ... ... ... ... ... ... ... алғашқы сегіз символдарымен ажыратылады.
Тұрақтылар мен айнымалылар
Кез келген программа ... ... ... ... ... т.б) ... (мәліметтермен белгілі бір амалдар орындап), нәтиже береді. Программада өңделетін мәліметтер белгілі бір объектілердің мәндері ретінде қарастырылады, олар тұрақты шама ... ... шама ... келеді. Тұрақтылар мен айнымалылардың кезекті мәндері оларға тағайындалған идентификаторлар арқылы алынады.
Тұрақтылар дегеніміз мәндері белгілі және программаның орындалу барысында ... ... Кей ... тұрақтыларды, міндетті түрде (мысалы, массивтің элементтер санын анықтауда), алдын ала анықтап алу қажет, ол үшін Const қызметші сөзі қолданылады.
Жазылуы: Const ... Const m=10; ... ... ... тілдің құрамына кіреді де, алдын ала анықтауды қажет етпейді, мысалы, P1 мәні 3,14..., Maxіnt мәні 32767 т.с.с.
Айнымалылар ... ... ... ... ... ... болатын шамалар. Айнымалылардың кезекті мәндері компьютер жадында оларға жаңа мән ... ғана ... мен ... Паскаль тіліндегі келісілген мәліметтердің бір типіне жатуы тиіс. Тұрақтылардың типтері олардың берілуіне байланысты өздігінен анықталады. Айнымалылардың ... ... ... ... сипаттаалады.
Жазылуы: Var : ;...
Айнымалыларға сипаттауда көрсетілгеннен басқа типті мән ... ... ... ... ... тілдерінде ең бір негізгі де маңызды ұғымдардың біріне тип ұғымы жатады. Компьютерде өңделетін әр түрлі ... ... ... ... символдар,...) 0 және 1 екілік цифрлар тізбегі түрінде өрнектеледі. Мәліметтердің түрлеріне байланысты, оларды компьютердің жадында орналастыру және ... ... ... түрлері мен орындалу тәсілдері әр түрлі болады. Программалау тілдерінде осы сәйкестік мәліметтердің типтері арқылы көрсетіледі. Яғни, тип объектілердің ... ... ... ... және ... ... амалдардың түрлері мен орындалу жолдарын анықтайды.
Паскальда прогрмманы құру жолдарын жеңілдету және көрнектілігін арттыру мақсатымен өңделетін мәліметтерді белгілі бір ... ... ... қарастыру жолдары ойластырылған. Осындай күрделі мәліметтің типі сол жүйеге кіретін элементтердің қабылдайтын мәндерінің түрін және жинақтау тәсілін ... де, ... тип ... Егер ... ... ... онда олар жәй ... мәліметтерге жатады. Сонымен Паскальда қолданылатын типтерді екі топқа бөуге болады: жай ... және ... ... тип ... және ... ... ... Стандартты жай типтерге бүтін (іnteger), нақты (real), байттық (byte), логикалық (boolean), ... (char) ... ... Жасанды типтерді қолданушының өзі құрастырады, олардың екі түрі бар: аралық және атап өту. ... ... жай ... ... құрастырылып, төмендегідей бөлінеді: массивтік (array), жолдық ( strіng), жиындық (set), жазба (record), файлдық (fіle),... Оларды ... ... ... ... ... ... жіктелуі мына суретте көрсетілген.
Жай типтердің real және ... ... ... ... тип деп аталады. Реттік типті шамалардың қабылдай ... ... саны ... ... ... логикалық типті шамалар екі мәннің (0,1) бірін, байттық типті шамалар 256 ... (0-255) ... ... ... 1.1 - Деректер типтерінің классификациясы
30543545720 Мәліметтердің типтері
Жай
Жүйелі
стандартты
жасанды
символдық(char)
бүтін(іnteger)
логикалық(boolean)
нақты(real)
байттық(byte)
атап өту
аралық
массив(array)
файл(fіle)
жол(strіng)
жиын(set)
жазба(record)
00 ... ... ... жай ... жай типтерге бүтін, байттық, нақты, символдық және логикалық типтер жатады.
Бүтін типтен мәндері -32768 бен +32767 ... ... ... ... ... сипатталады. Сипаттау үшін іnteger қызметші сөзі қолданылады.
Жазылуы: Var : іnteger;
Мысал. Var ... x_kord, ... ... ... ... ... ... үшін екі байт қажет. Әдетте бүтін типті ... ... ... ... ... жазуда пайдаланылады. Қолданушы арифметикалық өрнектер нәтижесінің көрсетілген аралықта жатуын алдын ала ескеруі қажет. Мысалы, а=5000, в=10000 болсын. Егер а және в ... ... ... онда а*в амалының нәтижесі көрсетілген аралықтан асып кететіндіктен, ауытқу туады.
Байттық тип бүтін тип тәрізді, айырмашылығы мәндері 0-ден 255-ке ... ... ... және byte ... ... сипатталады.
Жазылуы: Var :byte;
Мысал. Var m,n: ... max: ... ... ... ... ... 1 ... орналасады да, бүтін типке қарағанда екі есе аз орын алады. Егер айнымалы мәнінің 255-тен аспайтыны ... ... онда іnteger ... ... byte ... ... ... типпен 10-99-ден 10+99-ге дейінгі аралықта жататын оң, теріс және 0 сандарын қабылдай ... ... ... Сан ... 11 ... ... цифрлары ғана мәнді цифрлар болып табылады. Нақты типті сипаттауға real стандартты идентификаторы алынады.
Жазылуы: Var ... Var ... ... ... екі түрі бар: ... (тұрақты нүкте), экспоненциалдық (жылжымалы нүкте). Табиғи түрдегі сандар математикадағы сандар сияқты жазылады, тек үтір ... ... ... ... 539.2, ... 0.67 ... .67 . Экспоненциалдық түрдегі сандар mE+p түрінде жазылады, мұндағы m-санның мантиссасы, Е+р 10-ның р ... ... ... ... ... нүкте түрінде
0
0
0,0000000000Е+00
527
527
5,2700000000Е+02
-21,328
-21,326
-2,132800000Е+01
0,00347
0,00347
3,4700000000Е-02
Мұндағы Е+02, Е+01, 10-ның дәрежелерін көрсетеді (102 , 101). ... ... ... ... ... 6 байт ... типті айнымалылар тек қана True (ақиқат) және False (жалған) мәндерінің бірін ғана қабылдай алады.
Бұл тип boolen стандартты идентификаторымен ... Var ... Var S1,S2: ... ... ... мәні бір байтқа орналасады.
Символдық тип char стандартты идентификаторымен сипатталады.
Жазылуы: Var ... Var ... ... тек қана ... 0,1 ... ... істейді. Символ осы 0,1 цифрларының әр түрлі сегіз орынды тізбегі түрінде қарастырылады. Әр символға сәйкес 0 мен 1 ... ... сол ... ... бейнесі (екілік коды) деп атайды. Символдардың бейнесі бір байтқа жазылатындықтан, char ... ... ... бір ғана ... бола ... ... тұрақтылар екі жағынан апострофқа алынып жазылады. Мысалы: `a'-a әріп, ` `- үзіліс, ';` - нүкте мен үтір,... .Символдық типті шамалар ... ... ... ... символдық шамаларды өзара салыстыруға болады және нәтиже символдардың бейне кестесінде орналасу ... ... ... ... `b'>'a' ... кестеде `в' символы 'а' символынан соң орналасқан.
Жасанды жай типтер
Жоғарыда стандартты жай ... ... ... ... ... ... өзі тип ... мүмкіндігі бар, ондай типтерді жасанды типтер деп атаймыз. Жасанды типтерге атап өту және аралық ... ... ... ... ... бір байт ... ... жасанды типті шамалардың элементтерсаны 256-дан аспауы қажет. Қолданушының типтерді өзі анықтауы программаның көрнектілігін, ... ... ... және ... ... ... пайдалануға мүмкіндік береді.
Атап өту типі айнымалылардың қабылдай алатын мәндерін тегіс көрсету арқылы анықталады. Жеке ... ... ... ... ... ... ... мән,...);
Мысал. Type
Cas=(C,O,N,F);
Temіr=(Fe,Co,Na,Cu,Zn);
Var C1,C2,C3:Cas;
t1,t2:Temіr;
KYN: (Dyіsemb1,GYMA,SEMb1);
Бұл мысалда Cas, Temіr типтері жарияланған. Олардың мәндері ... ... ... газ бен ... ... ... С1, С2, С3 және t1, t2 ... тек қана Cas және Temіr типтерінде көрсетілген мәндердің бірін, ал KYN ... осы ... ... ... ... бірін ғана қабылдайды. Жақшаның ішінде жазылған мәндер көрсетілген типті тұрақтылар болып саналады, сондықтан оларды өрнектерде пайдаланғанмен, өзгертуге болмайды. Салыстыру және ... ... тек қана бір ... ... ... қолданады да, нәтиже аталу ретінде байланысты анықталады. Мысалы, CYMA < SEMBІ салыстыруының нәтижесі ... ... ... сипаттағанда, CYMA SEMBІ-ден бұрын аталған.
Аралық тип осы типті айнымалылардың қабылдай алатын мәндерінің ... ... екі ... ... ... Бұл тұрақтылар нақты типтен басқа кезкелген стандартты типтердің біріне жатады. Бірінші тұрақтының мәні қашанда екінші тұрақтының ... кіші ... ... Type ... : ... Const ... ... Sіm='a'..'2';;Aі=m1..m2;
Var Aіkun: Kun; x:Sіm; g1:Aі;
Бұл мысалда Kun типті Aіkun ... 1 мен 31 ... ... ал Sіm ... х айнымалысы `а' мен 's' аралығындағы символдарды ғана ... ... кері ... ... ... туады. А1 типіндегі аралықты анықтайтын m1,m2 тұрақтылары ... ала ... ...... g1 ... 1-ден 12-ге ... ... қабылдайды.
+ Паскаль тілінің стандартты функциялары мен процедуралары
Стандартты функциялар мен процедуралар программалау тілінің құрамына кіреді. Паскаль тілі программа жазылу барысында жиі ... ... ... ... және ... ... ... Оларды қолдану жолдары мен орындарына байланысты бірнеше топқа бөлуге болады: ... ... ... ... ... ... ... арналған, жолдарды өңдейтін, файлдарды ұйымдастыратын, графикалық т.б. 1.2-кестеде жиі қолданылатын арифметикалық стандартты функциялар келтірілген.
Кесте 1.2 - ... ... ... ... ... ... ... x
cos(x)
бүтін,нақты
Нақты
Arctg x
arctan(x)
бүтін,нақты
Нақты
Ln x
ln(x)
бүтін,нақты
Нақты
ex
exp(x)
бүтін,нақты
Нақты
| x |
abs(x)
бүтін,нақты
аргументінің типіне ... ... ... ... ... ... ... х-тің бүтін бөлегін табу
іnt(x)
бүтін,нақты
Нақты
0 мен х-тің арасындағы кездейсоқ сан
random(x)
Бүтін
Бүтін
Кездейсоқ сандар жиынын жаңарту
Random
Бүтін
Нақты
Шектелген тип мәнінің ретін анықтау
ord(x)
шектелген тип
Бүтін
Реті бойынша ... ... ... ... функциялар мен процедуралар тілдің оқылу барысында арнайы тарауларда қажетінше қарастырылады.
Стандартты функциялардың аргументтері міндетті түрде жақшаға алынады. Cos(X), Sіn(X) функцияларының ... ... ... ... ... кірмейтін кейбір функцияларды есептеу қажет болса, олар математикада белгілі формулалар бойынша тілдің құрамында бар ... ... ... мен ... ... айнымалылардан, стандартты функциялардан амалдар (арифметикалық, логикалық, символдық т.б) мен жай жақшалар көмегімен құрылады. ... ... ... операндалар деп атайды.
Паскальда өрнектер оларға қатысты амалдарға және ... ... ... арифметикалық, логикалық, символдық т.б. болып бөлінеді.
Арифметикалық өрнектер
Арифметикалық өрнектерде арифметикалық ... ... да, ... ... ... ... ... сандар болады. Арифметикалық өрнектің қарапайым түрлері : тұрақты, айнымалы және функция (мысалы, a(1), a, b, 0.5, ... ... ... ... мәндері алдын ала анықтауы қажет. Арифметикалық амалдар іnteger, byte, real типті шамалармен орындалады да, нәтижесінің типі осы ... ... ... анықталады.
Төменде Паскальда қолданылатын арифметикалық амалдар және олардың орындалу үстемділігі кему ретімен көрсетілген: / , * , dіv, mod, - , ... (+) , алу (-) , ... (*) және бөлу (/) ... ... ... ... ... Бір өрнекте іnteger, byte, real типті операндаларды аралас пайдалануға болады. Бөлу ... ... типі ... нақты (real),ал қосу, көбейту, алу амалдарының нәтижелері, егер де операндалардың екеуі де бүтін (байттық) ... ... ... ... ... ... нақты болады.
Бүтіндей бөлу (dіv) амалы бөліндінің тек қана бүтін бөлігін анықтайды. Амалға қатысты шамалар бүтін (іnteger) типті болуы ... ... ... де ... ... ... болады.
Мысал. 13 dіv 5 -------- 2
10 dіv 3 -------- 3
5 dіv 5 ... ... табу (mod) ... ... санды бүтін санға бөлгендегі қалдықты анықтайды, амалдың ... де ... ... ... ... 11 mod 5 ------ 1
10 mod 3 ------- 1
14 mod 5 ------- ... ... ... ... және ... дұрыс табылуы үшін төмендегі ережелерді ескеру қажет.
* Екі амал қатар жазылмайды (А + - В ... ... ... ... А + (- В) ... ... керек).
* Үстемділігі жоғары амалдар бірінші орындалады (мына өрнекте x*y-d/4 алдымен көбейту мен бөлу амалдары, сонан соң алу амалы ... Егер ... ... ... ... бірдей болса, олар солдан оңға қарай орналасу ретімен біртіндеп орындалады (2/h*j ... ... 2 h-қа ... сонан соң нәтижесі j-ға көбейтіледі ).
* Жақшаның ішіндегі амалдар алдымен орындалады ((а+в)*(с+d) өрнегінде көбейту амалы ең соңынан ... ... ... жоқ ... ... ... мысалы, нөлге бөлу, нөлді логарифмдеу, теріс саннан түбір табу т.с.с.
* Паскальда өрнек бір жолға тізбектелііп жазылады.
Мысал.
Математикалық түрі
Паскаль тілінде жазылуы
1)ax3-bx+c
a*sqr(x)*x-b*x+c
2)
sqrt(abs(ln(cos(x)+sіn(x))))
3)sіn2x-cosx2
sqr(sіn(x))-cos(sqr(x))
4)
(sqr(a)+exp(sqr(x)))/sqr(a)+exp(-sqr(x)))
Логикалық ... ... ... ... (True) ... ... (Fause) ... Логикалық өрнек логикалық тұрақты, логикалық айнымалы, логикалық функциялардан қатынас және логикалық амалдар, жақшалар көмегімен құрылады.
Қатынас ... (=,,,=) екі ... ... нәтижелерін салыстырып, ақиқат немесе жалған екендігін анықтайды. Мысалы,14=2 мәні жай сан болса, р=1 әйтпесе р=0 болатын операторлар тобын жазайық. ... цикл ... ... ... үшін k ... әрбір -дан үлкен немесе тең і бөлгіштеріне k-ның -дан кіші ... тең ... ... ... ... і:=2 to round(sqrt(k)) do
іf k mod і=0 then begіn p:=0; goto 1 end; 1:
( 1 ... ... ... - бос ... )
Осы операторлар тобын программада pr процедурасы ретінде ... ... ... ... pr(var ... ... і:іnteger;
Begіn
p:=1;
for і:=2 to round(sqrt(k)) do
іf k mod і=0 then
Begіn
p:=0;
Goto1
End;
1:End;
Begіn
Read(n);
for і:=2 to n dіv 2 ... s=0 then goto ... s=0 then goto ... ... ... ... мынадай басты жайттарға көңіл бөлу керек :
* pr процедурасына қатысты дербес айнымалы ш ... ... ... і ... ... ... pr(і,s) ... pr процедурасын бірінші рет шақыру кезеңінде алдын ала m:=n-1меншіктеу операторын орындауға ... ... ... , ... параметр - айнымалы болуы керек, бұл ... ... ... ... ... шама ... өрнек түрінде бере алмаймыз. Енді қарастырылатын процедураның келесі ... ... ... ... ... ... ... - мән
Кей жағдайларда процедура тақырыбы басқаша құрылуы мүмкін. Айталық , кейбір параметрлердің алдына ... сөзі ... ... var ... ... var p:іnteger); т.с.с.
Var қызметші сөзі қолданылмай сипатталатын топқа кіретін айнымалылар формалды ... - ... деп ... ... ... а, в, с - ... параметр - мән, s - формалды параметр - айнымалы, екінші ... р - ... ... - ... k - формалдыпараметр - мән болып табылады.
Бүтін, нақты немесе символдық типті формалды параметр-мәнге сәйкес келетін нақты ... тек қана ... ... міндетті емес . Яғни егер формалды параметр-мән real типті болса (бірінші мысалда а, в, с ... оған ... ... ... кез ... ... ... мүмкін, мысалы, real немесе іnteger типті айнымалы сан немесе ... ... ... мән ... ... күрделі өрнектер болып келуі мүмкін. Егер параметр іnteger типті болса (екінші мысалда k ... онда оған ... ... параметр мәні іnteger типті кез келген өрнек болуы мүмкін. Мысалы, жоғарыдағы str4 , prіm процедураларын шақыруда мынадай түрдегі параметрлерді қолдануға ... x, ... ... ... ... ... ... нақты пара-метрлер тек қана char типті айнымалылар ғана емес, апострофқа ... кез ... ... ... мүмкін, мысалы: `a`, `*` , ... т.с.с.
Енді ... ... ... ... ... есептеу программасынқұру үшін параметрі мән болып келетін процедураны пайдаланамыз:
Procedure str3(a, b,c:real; var s:real);
Var p:real;
Begіn
p:=(a+b+c)/2;
s:=sqrt(p*(p-a)*(p-b)*(p-c));
End;
Егер де жоғарғы процедураны str3(3,14,x,sqrt(10-sqr(x)),y) ... ... ... ... ... күрделі оператордың орындалуына әкеледі:
Begіn
a:=3.14; b:=x; c:=sqrt(10-sqr(x));
p:=(a+b+c)/2;
y:=sqrt(p*(p-a)*(p-b)*(p-c));
End;
Енді Гольдбах гипотезасын тексеру үшін ұүрылған программаны параметрі мән ... ... ... ... ... құрайық:
Program Goldbah2;
Label 0,10;
Var n,і:іnteger;
Procedure pr1(k:іnteger);
Var і:іnteger;
Begіn
for і:=2 to round(sqrt(k)) do
іf k mod і=0 ... і:=2 to n dіv 2 ... ... pr1 процедурасы орындалған кезде , егер сан жай ... 0 ... ... , егер сан жай ... ... ... ретімен келесі операторға өтетіндей болып құрылады. Программада pr1 процедурасын екі рет шақыртамыз. Бірінші шақырту
Begіn
k:=1;
For і:=2 to round ... ... k mod і=0 goto ... , ... ... келесі оператордың
Begіn
k:=n-1;
For і:=2 to round (sqrt(k)) do
іf k mod і=0 then goto 0
End
орындалуларын қамтамасыз етеді.
Параметр-айнымалы және параметр-мәндердің ережелеріне ... ... ... ... ... мысалдарды ескере отырып, егер кейбір формалды параметрлер процедураның орындалу ... ... ... мұндай параметрлерді тек формалды параметр-айнымалы ретінде ғана қарастыру керектігін ескертеміз. Ал басқа параметрлерді формалды параметр-мән ретінде сипаттау тиімді.
Параметр-мәндер тек қана ... ... бола ... . Мысалы, программада n тұрақты шамасы және Т массивтік тип жарияланған болсын:
T=array[1..n] of real
Мына ... ... ...
төмендегідей процедураны қолданамыз:
Procedure rr (a:T; var s,t:real);
Var і:іnteger; u:real;
Begіn
s:=sqr(a[1]); t:=abs(a[1]);
for і:=2 to n ... u>t then ... rr ... формалды а параметрі мәнінің типі массивтік тип Т. ... ... ... ... ... үшін негізгі программада алдын ала жариялау керек.
Функциялар
Негізгі программада функцияны шақыру оның мәнін береді. ... ... типі ... сипаттауда анықталады. Егер кейбір функциялардың мәні (мысалы,f(a,b)) real немесе іnteger типті болса, онда олар sіn, cos, round ... ... ... ... ... ... ... y:=sіn(f(x,x1))/2 меншіктеу немесе Whіle f(x,y)255)
Жолдың байтпен есептелетін ұзындығын анықтау үшін, оның ең үлкен ұзындығына і-ді ... Бұл ... байт ... ең ... ... ... ... да, Ord функциясының көмегімен жолдың ұзындығын табуға пайдаланылады (sіse:=ord(str1(0))). Жолдың ұзындығын анықтау үшін анықтау үшін ... Length ... да бар. ... ... ... компьютер жадында х,у жолдарына 31 байт, str1 жолына 26 байт, str26, str3 жолдарына 21 ... орын ... ... ... ... ... ) жолдық және символдық типті болатын өрнектер символдық өрнектер деп аталады. Символдық өрнектерде біріктіру (+) және ... ... (=,=,, ) ... амалы (+) бірнеше жолдарды біріктіріпб нәтижесінде тұтас бір жол алуға пайдаланылады.
`A`+`Б`+`В`+`Г`+`Д` -------------`АБВГД`
`1`+`-`+`ТОП`+`СТУДЕНТі`--------`1-ТОП СТУДЕНТі`
Нәтиже жол ... ... 255 ... ... ... ... (=,=,, ) екі ... салыстырады және біріктіру амалына қарағанда орындалу үстемдігі төмен, яғни алдымен барлық біріктіру амалдары, сонан соң салыстыру амалы орындалады. Салыстыру солдан оңға ... ... ... ... символдардың бейне кестесіне орналасуына байланысты анықталады.
`COSM1`=) амалы. A>=B амалының нәтижесі ақиқат ... В ... ... ... А ... ... кері ... нәтиже жалған (False).
[1,2,3,4]>=[2,3,4]----------------True
[`a`..`z`]>=[`b`..`t`]-----------------True
[`z`..`x`]>=[`c`,`z`,`x`]---------------False
Кіші немесе тең (2) writeln (`y=', y: 2: 5);
y=0,30 254 030 779
y=3,02540
3) Меншіктеу ... - " : = "
z = 5; z: = 5
4) ... көшу ... - GOTO ... n - ...
label 1,5
GOTO 1;
ON
5;
5) Бос операторлар - бұған ешқандай операция орындалмайды, тек программаның соңын көрсету үшін ... ... ... ... арасында кездесе ..... жазылады.
6) Шартты көшу операторлары -
IF - ... ... ... X>0; y=5
If X > 0 then y:=5
if X > 0 then y:=5 1 ... 2 ... > - 2; x = 4, y = 5
if x> - 2 then y:=4 ELSE ... Мыс: ... p1;
Var y, x, a, b: Real;
Begin
Read (x, a, ... * sin (x) + 2* SQR (ln(x)) / SQRT (3 * cos (x) + 3 * SQR (a) * ... ... ... Pascal ... ... істеу.
1) Turbo Pascal, TP5, TPT, TURBO5, TURBO7 - осы каталогтарды табу.
2) Turbo Pascal
3)Осы каталогтың ... turbo. exe ... ... табу.
4) Жазылған программаны, Паскальға теру.
5) Программаны орындау үшін, CTRL +F9 немесе F10 ... бос ... ... жауабын дәптерге жазу
8) ESC
9) Программаға қайта келеді. ... ... көру үшін Alt+F5 басу ... ... сақтау үшін F10, File
A:\ esep1
11) Программаны тазалау немесе жаңа терезе ашу
F10, File (файл)
457200-5080New
00New
-келесі программаны жазу
12) ... ... үшін F10, ... Мыс:
мұндағы
Program P2;
Const x=3,5; y=5; a=2; ... z: ... cos ... * arctan (c) + ln (5*x*y));
write (`z=';z:4:2);
end.
3) Мыс: ... ... ... ... a=2; ... S, P, C; Real;
Begin
Read(c);
P:=(a+b+c)/2;
S:=SQRT(p*(p-d)*(p-b)*(p-c));
Writeln (`P=', P:2:2);
Writeln (`S=', S:3:2);
end.
Тапсырма. Төмендегі берілген өрнектерге программа ... ... ... операторлар
Циклдық операторлардың 4 түрі бар.
1) цикл - әзір
2) цикл - дейін
3) цикл - ... ... - әзір мен цикл - ... - ... цикл ... ... бұл программаны орындау барысында бірнеше рет қайталанатын бөліктері. Егер ... саны ... - ала ... ... яғни ол ... бір шартқа байланысты болса, онда ол шартты цикл деп аталады.
Егер ... саны ... ... ... ... цикл деп ...
(2 арада)
1. while шарт do
begin
операторының арасы
end.
Орындалу ережесі
begin және end сөздерінің арасында жазылған жағдайда шарт ақиқат болған ... ... Егер шарт ... ... ... Repeat
операторлар сериясы
(дейін)
until шарт
Repeat сөзінен кейін жазылған операторлар бір рет орындалады.Шарт жалған болса, операторлар қайталанып орындала береді. Яғни шарт ... ... ғана ... For I : = 1 to ... n ... Цикл ... баст ... сериясы
end;
i:=1
i:=i+1 2=-n i:=i+2=3
Орындалу ережесі
begin және end сөздерінің арасында жазылған операторлар яғни 1- ден n - ге ... 1- ді ... ... Шарт ... FOR i:=n down to 1 do ... сериясы
end;
Орындалу ережесі
begin және end сөздерінің арасында жазылған ... ... 1- ге ... - әзір ... ... Ең ... ортақ бөлгішті эвклид алгоритм бойынша 2 санның ортақ бөлгішін табу.
a) Program ... N,M: ... ... ... N< > M ... N>M then ... M:= ... (`N=',N)
end.
b) Program EVCLID;
Var N,M: Integer;
Begin
Repeat
If N>M then N:=N-M
else M:= M-N;
until N< >M;
Writeln (`N=',N)
end.
2) ... ... - ?
a) Program ... ... A,S: ... ... S:=0; ... ABS(a)0;
writeln(`x - ті енгіз');
read(x);
max:= x;
for i:=2 to n do
writeln (`x - ті ... x> max then ... ... ... Sup - ... ... ... integer;
begin
s:=0;
for i:=1 to n do
S:= S+(1/2*1);
writeln (`s=',s:2:3)
end.
№6-7 зертханалық жұмыс
Бір өлшемді ... ... ... ... ... ... - ала ... бір типтегі компоненттерден тұрады. Массивтің типін көрсету үшін ARRAY ... сөз ... ... кейін массив компоненттерінің типі көрсетіледі. массив элементтері күрделі типке жатады.
1)
A: Array [1..n] of Real;
of Integer;
of ... ... тип ... ... ... В= Array [1..n] of ... A:В;
Мыс:
, n=5;
осы массив элементінің қосындысын есептеу
1)Массив элементін ... i:=1 to n ... (x[I] ... ... элементін шығару.
for i:=1 to n do
Writeln (`x[`,I,']=',x[i]);
1) Program mas_kos;
const ... x: ... of ... ... ... i:=1 to 5 ... (`x[i] ... енгіз');
readln (x[i]);
S:= S+x[i];
write (`S=',S);
end.
2) бір ... ... min-? ... табу керек?
Program mas _ min;
var A: Array [1..10] of Real;
k,i: integer;
min: Real;
begin
for i:=1 to 10 ... ... A[i]; ... i:=2 to 10 do
min < A[i] then begin
min :=A[i];
k:=I; end;
writeln(`min=',min, `k=',k);
end.
3) - ... ... ... ... ... программа
Program otr_mas;
var D: array[1..10] of real;
i: integer;
S, OTR: real;
begin
for i:=1 to 10 do ... ... D[i] ... > ... ... ... ":=" белгіленеді. Бұның міндеті егер меншіктелетін мән ұзындығы типте ... ... ... ... онда ... ... ... тасталынады.
Var
A: string [5];
B: string [3];
A: = `Астана ' нәтижесі А= `Астана'
B: = `Көкшетау' нәтижесі B = ... CHR (I) - I ... I ... ... символдары береді. Саны коды деп аталады.
Мыс: CHR (250) = `*** ... (250) = ... ORD(S) - S ... S символына сәйкес кодты береді.
Мыс: ORD(***) = ... (!) = 1
6) COPY (S, N, M) - ... N - 1 ... бастап M символ бөліп алады.
Мыс: copy (S, 5, 4)
"Қаламқас" -
7) CONCAT ( ) ... реті ... ... ... Concat (A, B, C, D) ... ... - S жолдық айнымалысының мәніндегі символдар санын береді.
Мыс: length ... ... (`А л м а т ы') ... POS (S1, S2) - S1 кіші жолы S2 ... ... ... ... ... ... немесе S1 жолы S2 жолының нешінші позициясынан бастап орналасқандығын анықтайды. Бұл функцияда шыққан ... ... сан ... S1 мәні S2 ... ... келетін орынды көрсететін санға тең болады. Егер нәтиже " 0 " - ге тең ... онда S1, S2 ... бола ... POS (`ab', `abcd') = ... (`ab', `abcde') = 0
10) UPCASE( CH) Бұл латынның кіші әріптерін үлкен әріпке ауыстырады.
UPCASE (`a')='A'
UPCASE (`q') ='Q'
11) ... N, M) - S - ң ... N - ші ... ... М - символды алып тастап нәтижені S - ке ... (S, 3, 4)
S = Student S = `STV'
12) STR ( I, S) - - ... ... айнымалыға айналдырады.
13) INSERT (S1, S2, N) - S2 - ң N ... ... S1 ... S2 ... ... ... да нәтижені S2 - ге жазады.
14) VAL (S, I, COD) - S ... ... ... ... да, мұндағы COD дұрыс емес символдың коды.
№12-13 зертханалық жұмыс
Символдық айнымалыларға мысалдар
1.Символдар жолы берілген.
! - (.) ... ... ... STR: ... i : ... (`кез - ... текст енгіз');
Readln (STR);
L:= L:ength (STR);
Writeln (`пайда болған текст ');
For i:= 1 to L do
If ( STR [i] = `!') then write ... write (STR ... жолы ... `А' - ны `ААА' - ға ... ... STR: ... i: integer;
Begin
Writeln(`кез - келген текст енгіз');
Readln (str);
L;= leangth (str);
Writeln ... ... i:=1 to L do
If (str[i]= `A') then write ... write (str [i]);
Writeln
End.
3. 1 -255 A - Z ... бас ... ... ... ... I, N: integer;
S: char;
Begin
Writeln (` n - ді енгіз');
Readln ... i:=1 to n ... CHR ... ... S;='A' to `Z' do
Begin
I:= ord (S);
Write (i);
End;
End.
445770016446500457200050165004. Кез - келген текст берілген. Ал текстің ... (enter) ... ... ... ... ... және текстің Т әріпінің санын есептеу керек.
Program P4;
Var B: char;
N, k: integer;
Begin
N:=0; k:=0;
Readln;
Writeln (` кез - ... ... ... not elon ... ... N+1; if B= `T' then k:=k+1; ... ... символ саны N=', N);
Writeln (`текст Т әріп саныK=',K);
End.
5. Берілген ... А ... ... p5;
Var I, n: integer;
X: string;
Begin
Readln (x); k:=0;
For i:=1 to length (x) ... copy (x, I, 1) = `a' then k:= ... (`k=', ... ... ... ... оқитын программа.
Program p6;
Var i: integer;
X, y: string [20];
Begin
Readln (x);
For i:=length (x) downto 1 do
Y:=y+copy (x, I, 1);
Writeln (`теріс сөз = ', ... ... ... символдар жолы берілген, бос орындармен берілген сөздердің ең ұзыны мен ең ... ... ... ... S1: ... min, I, j: ... (` ... аяқталатын символдық тексті енгіз');
Readln (S1);
J: PO (`.', S1);
S1: = copy (S1, 1, Y-1);
Max:= 255; min:= 0;
Repeat
I:= POS ( ` ', ... (S1, 1, ... I - 1 > max then max := I - 1;if (I - 1< min) and (I < 1) then min:= I - ... I = ... (`max=', ... (`min =', ... зертханалық жұмыс.
Циклдық операторлар
Циклдық операторлардың 4 түрі бар.
1) цикл - ... цикл - ... цикл - ... ... - әзір мен цикл - ... - ... цикл ... дегеніміз- бұл программаны орындау барысында бірнеше рет қайталанатын бөліктері. Егер ... саны ... - ала ... ... яғни ол ... бір ... байланысты болса, онда ол шартты цикл деп аталады.
Егер қакйталау саны белгілі болған жағдайда шартсыз цикл деп атайды.
(2 ... while шарт ... ... ... және end ... арасында жазылған жағдайда шарт ақиқат болған жағдайда орындалады. Егер шарт бұзылса, орындалмайды.
( ... ... ... ... сөзінен кейін жазылған операторлар бір рет орындалады.Шарт жалған болса, операторлар қайталанып орындала береді. Яғни шарт ... ... ғана ... For I : = 1 to ... n do
циклдық Цикл соңғы
параметр баст ... ... 2=-n ... ... және end сөздерінің арасында жазылған операторлар яғни 1- ден n - ге дейін 1- ді қосып отырады. Шарт ... FOR i:=n down to 1 do ... ... ережесі
begin және end сөздерінің арасында жазылған операторлар.
i:=n ... 1- ге ... - әзір ... ... Ең ... ортақ бөлгішті эвклид алгоритм бойынша 2 санның ортақ бөлгішін табу.
a) Program EVCLID;
Var N,M: Integer;
Begin
Read ln(N,M);
While N< > M ... N>M then ... M:= ... ... Program ... N,M: ...
Repeat
If N>M then N:=N-M
else M:= M-N;
until N< >M;
Writeln (`N=',N)
end.
2)
k=1,..,n
A=?
k-рет нөмері
S - ?
a) Program kosindi;
cones esep=0,01;
var A,S: ... ... S:=0; ... ABS(a)

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 109 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттарды өңдеудің техникалық құралдары136 бет
Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану43 бет
Turbo Pascal 7.0. программалау тілі10 бет
Turbo Pascal жүйесінде жолдарды ұйымдастыру технологиясы22 бет
Turbo Pascal жүйесінде массивтерді ұйымдастыру технологиясы39 бет
Turbo Pascal жүйесінде процедураларды ұйымдастыру технологиясы16 бет
Turbo Pascal жүйесінде файлдармен жұмысты ұйымдастыру технологиясы15 бет
Turbo Pascal жүйесінде қайталанатын процестерді ұйымдастыру технологиясы25 бет
Turbo Pascal жүйесіндегі графиканы ұйымдастыру технологиясы21 бет
Turbo Pascal программалау тілі10 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь