Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану

Кіріспе
І тарау Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану
1.1 Биологияны оқытудың ұйымдастыру формалары
1.2 Жергілікті жер материалдарын пайдаланудың міндеттері
1.3 Жергілікті жер материалдарын жинаудың маңызы
ІІ тарауБиология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдаланудың әдістемесі
2.1 Өлкетану жұмысын жоспарлау,мазмұнын іріктеу және ұйымдастырудың әдістемесі
2.2Биология мен экология пәндерінен жергілікті материалдарын жинау әдістемесі.
2.3 Жергілікті жер материалдарын пайдалану арқылы жүргізілген сабақтар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасыныңпрезиденті Н.Ә.Назарбаевтың қазақстандықтарға Жолдауында «Ғасырдағы экономикалық және әлеуметтік ұмтылыстағы негізгі жетекші күш - адамдар, олардың еркі, жігері, табандылығы, білімі» делінген. Олай болса, алға қойған мақсаттарды орындау үшін елімізде оқушылардың шығармашылық қабілетін жан-жақты өсіруге ден қою қажеттілігі туындайды. Ожеговтың сөздігінде «Дарындылық - табиғаттан берілген ерекше қабілет» деп түсіндіріледі. Дарынды балаларды іздеу, оларды оқыту мен тәрбиелеу қоғам үшін бүгінгі күні өте қажет, себебі дарынды адам басқаларға қарағанда, көп пайда әкеледі. Әрбір талантты адам еңбекке бейім келеді және шығармашылық ізденіспен жігерлі еңбек етеді.Биология және экология сабағында аймақтық компонент материалдарын оқытудың «нақтылыдан абстрактыға», «жақындағыдан алыстағыға» деген принциптерін жүзеге асыруға баспалдақ болумен бірге, білім мұнарасын орнықтырар іргетас болып табылады. Оқушыларды қоршап тұрған табиғат пен өмір ешбір суреттермен және коллекциялармен ешқашан теңдестіруге болмайтын тамаша көрнекі құрал. Жергілікті жер материалдарын сабақта пайдалану оқушылардың туған жерге деген сүйіспеншілік сезімін арттырады. Жергілікті материалдарды оқыту арқылы оқушылардың ізденімпаздығын, байқампаздығын, сезімталдығын, белсенділігін, логикалық ойлау, іске шығармашылық көзқарасын тәрбиелеуге болады [1].
Зерттеудің өзектілігі.
Бүгінгі білім берудің ұлттық жүйесін сақтап қалу үшін, бәсекелестік жағдайда барлық оқу мекемелерінің үздіксіз дамуы мен қызметінің жоғары дәрежеге жетілдіру қажеттілігі туып отыр. Қазіргі қолданылып отырған білім беру жүйесінің жаңа типтерінің пайда болуы мен оны соңғы жағдайға сәйкес өзгерту, оқытудың әдісі мен амалдары, үлгілері, мазмұнының жаңаруы өз кезеңінде ғылыми идеалар психалогиялық – педагогикалық теория негізінде жетілдірген практикалық шешімдерге негізделуі керек. Сонымен қатар, оларды дайындауда мұның бәрі алдын ала ескерудің қажеттілігін көрсетеді. Мұндай дайындық педагогикалық – кәсіптік білім берудің әдісі мен формасын, мазмұнындағы өзгерісті жетілдіруді талап етеді. Мұндай себептерге орай білім берудің бүгіндері қолданылып жүрген жүйесі толық дәрежеде мәселені шеше алмайды. Оқушылардың білімін көтеру, оқуға деген ынта жігерімен қызығушылығын арттыру-әр мұғалімнің міндеті. Осы мақсатта мұғалімдер, әр түрлі әдістермен тәсілдерді пайдаланып отырса, оқушылардың пәнге деген қызығушылығы артып, өздігінен ізденуіне мүмкіндік жасалады. Биологияны оқыту процесінде, жергілікті жер материалдарын қолдану, өзтиімділігін көрсетуде. Жергілікті жер материалдарын пайдалану, туған өлкенің табиғаты, тарихы, байлығы жайлықосымша кең көлемде біліммен толықтырып отырады.
[1]. Назарбаев Н.А. Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам. Бағдарламалық мақала //«Егемен Қазақстан», 2012 ж. 10 шілде. [2]. Горбова М.А. Патриотическое воспитание средствами краеведения. М.: «Глобус», 2007. - С. 208, 211-214. [3]. Лысенко А.С. Географическое краеведение / А.С. Лысенко. Челябинск:
ЮУКИ, 1969; Урал и Приуралье. – М.: Наука, 1968. – 228 с.
[4]. Совершенствование регионального компонента в содержании школьных
предметов. Методическое пособие. – Астана: Национальная академия
образования им. И.Алтынсарина, 2013. – С. 5-6, 86.
[5]. Шағын жинақты мектеп мазмұнының аймақтық компонентін жетілдіру.
Әдістемелік құрал. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 2013. – 6-7 б.
[6]. Имангулова Т.В., Безгина Т.А. Поиск и изучение краеведческого
материала как способ познания родного края / География в школах и ВУЗах
Казахстана / 2007. – №1. – С. 16.
[7]. Подробно о методах исследования: «Методы географических
исследований» / Сб. статей. М., 1960; Н. Я. .Ковальская. Методика экономико-
географических исследований. Изд-во МГУ, 1963. – 234 с.
[8]. Шағын жинақты мектеп мазмұнының аймақтық компонентін жетілдіру.
Әдістемелік құрал. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 2013. – 49 б.
[9]. Ерекешев А., Рихтер А., Бодеев М. Алғашқы әскери дайындық /
12 жылдық мектептің 11-сыныбына арналған байқау оқулығы / Алматы.
Мектеп, 2013. – 276-280 б.
[10]. Щербаков А.И. Краеведческая работа по географии / Москва: Учпедгиз,
1959. – 156 с.
[11]. Жүнісқызы К., Әлімқұлова Р., Жұмағұлова Қ. Биология: Жалпы білім
беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық – Алматы: Атамұра, 2011. –
208 б.
[12]. «Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың
тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы.
[13]. «Хабаршы» журналы №1 (6) Алматы, 2005. – 39 б.
[14]. Жартыбаев А. Қарағанды өңірі топонимдерінің мағыналық және
құрылымдық сипаттары. – Қарағанды, 1998. – 40 б.
        
        Кіріспе
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаевтың қазақстандықтарға Жолдауында делінген. Олай болса, алға қойған мақсаттарды ... үшін ... ... ... ... ... ... ден қою қажеттілігі туындайды. Ожеговтың сөздігінде деп түсіндіріледі. Дарынды балаларды ... ... ... мен ... ... үшін ... күні өте ... себебі дарынды адам басқаларға қарағанда, көп пайда әкеледі. Әрбір талантты адам еңбекке бейім келеді және шығармашылық ізденіспен ... ... ... ... және ... сабағында аймақтық компонент материалдарын оқытудың , деген принциптерін ... ... ... ... ... ... мұнарасын орнықтырар іргетас болып табылады. Оқушыларды қоршап ... ... пен өмір ... ... және коллекциялармен ешқашан теңдестіруге болмайтын тамаша көрнекі құрал. ... жер ... ... ... ... туған жерге деген сүйіспеншілік сезімін ... ... ... ... арқылы оқушылардың ізденімпаздығын, байқампаздығын, сезімталдығын, белсенділігін, ... ... іске ... ... ... ... ... өзектілігі.
Бүгінгі білім берудің ұлттық жүйесін сақтап қалу үшін, ... ... ... оқу мекемелерінің үздіксіз дамуы мен қызметінің жоғары дәрежеге жетілдіру қажеттілігі туып отыр. Қазіргі қолданылып ... ... беру ... жаңа ... ... ... мен оны ... жағдайға сәйкес өзгерту, оқытудың әдісі мен амалдары, үлгілері, мазмұнының жаңаруы өз кезеңінде ғылыми идеалар психалогиялық - ... ... ... жетілдірген практикалық шешімдерге негізделуі керек. Сонымен қатар, оларды дайындауда мұның бәрі алдын ала ескерудің ... ... ... ... ... - ... ... берудің әдісі мен формасын, мазмұнындағы өзгерісті жетілдіруді талап етеді. Мұндай ... орай ... ... ... ... ... жүйесі толық дәрежеде мәселені шеше алмайды. Оқушылардың білімін көтеру, оқуға деген ынта жігері мен қызығушылығын арттыру-әр мұғалімнің міндеті. Осы ... ... әр ... әдістер мен тәсілдерді пайдаланып отырса, оқушылардың пәнге деген қызығушылығы ... ... ... мүмкіндік жасалады. Биологияны оқыту процесінде, жергілікті жер материалдарын қолдану, өз тиімділігін көрсетуде. ... жер ... ... туған өлкенің табиғаты, тарихы, байлығы жайлы қосымша кең көлемде біліммен толықтырып ... ... ... ... ... мен мүмкіншіліктерін, экономикалық даму келешегін білуге деген қызығушылығын арттыруда, сол туған өлке жайлы терең ... беру және ... ... ... сүйіспеншілікті тәрбиелеудің маңызы арта түсуде. Сондықтан, ... ... ... ... материалдарын қолдану жұмысын жетілдіру маңызды педагогикалық үдеріс болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты:
* сабақ бағдарламасы бойынша, әдебиеттерден ізденіс жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... ... ...
* ... барысында, қоршаған ортаны тамашалау кезінде табиғатқа жанашырлық сезімдерін оятып, оны қорғауға тәрбиелеу. Оқушылар ... ... ... ... ... қасиеттерін, адамгершілік сезімдерін ұштау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
* Биологияны оқытудың ұйымдастыру формаларын айқындау;
* ... ... ... жер ... ... арқылы, жеке тұлғаны дамытудағы білім мен тәрбиенің маңызын зерттеу;
* Биология сабағында ... ... ... ерекшеліктерімен таныстыру ерекшеліктерін пайымдау;
* Жергілікті жер материалдарын пайдалану арқылы жүргізілген сабақ жоспарларынан мысал келтіру.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... теориялық және ғылыми мәліметтер жинау, ақпараттарды салыстыру, талдау, тұжырымдау.
Курстық жұмыстың пәні: биологияны оқыту әдістемесі.
Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... ... ... жергілікті жер материалдарын пайдалану негіздері мен әдіснамасы.
Зерттеудің болжамы: Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану арқылы, оқушыны саналы ... ... ... және ... ... қалыптастыруға тәрбиелеу қажет.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
* Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану туралы ақпарат алу үшін;
* Биология пәнін ... ... жер ... ... ... ... үшін ;
* Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану оқу ... ... ... ... ... ... Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау Биология ... ... ... жер материалдарын пайдалану
1.1 Биологияны оқытудың ... ... оқу ... ... формасы сабақ болып табылады. Ол белгілі бір ұйымдастыру белгілерімен сипатталады: оны мұғалім тұрақты оқу кестесі бойынша, ... ... ... ... ... ... ... кабинетінде немесе класс бөлмесінде өткізеді. ... ... ... ... ... тақырып бойынша және күнтізбелік мерзімі бойынша белгіленеді. Жоспарда мейрам және каникул күндерін ... ... ... ... саны ... ... және өту мерзімі белгіленеді. Сонымен қатар, қайталау сұрақтары белгіленеді, экскурсия мен сыныптан тыс жұмыстар жоспарланады. ... ... ... оқытушы тақырыптық жоспар жасайды. Онда тақырып мазмұнын түсіндіру реті мен ... ... ... ... ... ... жұмыстарға қажетті материалдар және сабақтан тыс өткізілетін жұмыстар көрсетіледі. Білімді жақсы меңгеру және ... үшін ... ... жағдайда кейбір тақырыптардың сағат мөлшерін 1 - 2 сағатқа көбейтуге болады. Мұндайда кейбір тақырыптардың ... ... және ... толық орындалу керек. Тақырыптың өзара орынын ауыстырған дұрыс емес. ... ... ... ... ... ... ... жоспарда нақты тек экскурсиялар мен сыныптан тыс жұмыстар белгіленеді, үй жұмысы мен сабақтан тыс ... әр ... ... ... ... жұмысты жоспарлаудың өте бір қажеттілігі мынадай жағдайға байланысты: биология оқытушысы материалды күн ілгері әзірлеу керек, ... бір ... ... ... алдын ала жасау, экскурсия туралы күні бұрын келісу және т.б. қажет.
Оқу процесін ұйымдастыру формалары [5]. Оқу ... ... ... ... Оның ... формалары да сан түрлі: сабақ (дəстүрлі түсінімде), ... ... ... ... ... ... факультатив, оқу саяхаты, курстық жоба, дипломдық жоба, өндірістік практика, өзіндік үй жұмысы, кеңес, емтихан, сынақ, пəн үйірмесі, шеберхана, студия, ғылыми ... ... ... жəне т.б. ... ... ... ... тəжірибесінде оқушыларға келелі тəлім-тəрбие берудің бірден-бір формасы да, ... да - ... өз ... ... ... ... - оқу ... ұйымдастырудың ең тиімді формасы. Бұл оқу барысында педагог дəл белгіленген уақыт аралығында оқушылардың тұрақты тобымен ... ... ... тиіс пəн ... ... тиімді жағдайлар жасап, қажетті жұмыс түрлерін, құрал-жабдықтары мен əдістерін қолданып, танымдық жəне басқа да ... ... ... ... ... ... ... шығармашыл қабілеттері мен рухани күштерінің көзін ашып, жетілдіріп, дамыта түседі. Əр сабақ ... ... ... - жаңа материалды түсіндіру, бекіту, қайталау, білім, ептілік, дағдыларды тексеру. Бұлардың əрбірі мұғалім мен оқушының қандай да ... ... ие ... ұштасады. Аталған бірліктер сан қилы байланысқа түсіп, сабақ құрылымының, оның кезеңдері арасындағы көптеген сан жəне сападағы ... ... ... ... - бұл ... ... жəне өзара қарым-қатынасқа келген дəріс бірліктерінің байланыс тұтастығы. ... ... ... ... оқу ... ... оқушылардың жас айырмашылықтары мен ұжым сипатындағы сынып ерекшеліктеріне ... ... ... ... сабақ типтерінің де сан алуандығына жол ашады. Бүгінгі дидактикада сабақ типтерінің ... ... ... ... жоқ. ... ... себебі - сабақта мұғалім мен оқушы арасындағы өзара байланысқа түсетін ықпалдас іс-əрекеттердің ... ала ... келе ... ... мен көп ... ... ... сабақ типтерін олардың басты сипатына орай төмендегіше топтастырады: дидактикалық мақсаттарға байланысты сабақ типтері: - жаңа білім ... ... - ... бекіту; - ептіліктер мен дағдыларды қалыптастырып, бекіту; - қорытындылау; - білім, ... жəне ... ... ... ... Оқу дəрістерін өткізу тəсілі бойынша сабақ типтері: - оқу ... - ... - ... ... ... жəне т.б. ... бірліктерінің басымдылығын негізге алған арнайы сабақ типтері: - жаңа материалды игеру; - бекіту; - қайталау; - білімді бақылау, ... Егер ... ... ... мақсаттары мен жұмыс түрлері не олардың элементтері бір дəрісте тоғысатын болса, ондай ... ... ... деп атау ... ... жер материалдарын пайдаланудың міндеттері
Мектептегі биология мен экология ... ... ... ... жұмысының өзіндік міндеттері бар. Бұл міндеттер оқушылардың өмірге, қоршаған ортаға деген ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
- өз елді мекенінің, өлкесінің тарихымен және қазіргі ... ... ... жан-жануарлар мен өсімдіктер;
- туған өлкенің табиғи ортасының алуан түрлілігі ... ... ...
- тірі ... ... мен ... ... тәуелділігін, байланысын, табиғат заңдарын оқып білу;
- биология, экология сабақтарында алынған білімді өмірлік тәжірибеде қолдана білу;
- өз елді ... ... мен ... қазіргі кездегі өмірімен таныстыру;
- алынған білімді қазіргі кездегі экологиялық проблемаларды шешу ... ... ...
- ... өлке табиғатының ерекшеліктерін оқу;
- қажетті ақпаратты іріктеу дағдысын меңгеру.
Тәрбиелік міндеттері:
- ... ... ... ... елі ... ... ... сезіміне, сүйіспеншілікке тәрбиелеу;
- төзімділікті, өлкенің көпұлттылық және көп мәдениеттілік жағдайына ... ... ...
- ... ... ... ... мазмұнымен тек оқушыны ғана емес, оның ата-анасын да қызықтыру, отбасылық мұрағаттар, аталар мен әжелердің басқа да туыстардың әңгімелері арқылы ... ... ... ... ...
- ... мүшелерімен бірге өлке туралы әдебиеттер оқу, фильмдер, бейнефильмдер ...
- ... ... тарихи және мәдени ескерткіштерін сақтау мен қалпына келтіру жұмыстарына оқушылармен қатар ата-аналарды да қатыстыру;
- жергілікті халықтың алдында ... ... ... ... ... оқушыларды да қатыстыру;
- экологиялық мәдениет қалыптастыру;
- патриоттық және эстетикалық, сонымен қатар табиғат алдында ... ... ...
- ұжымда бірігіп жұмыс істеу, бір-біріне көмектесу, қолпаштау сезімдерін тәрбиелеу;
- балалардың бойында ... ... ... тіршілік атаулыға аяушылықпен қарау сезімдерін тәрбиелеу.
Дамытушылық міндеттері:
- туған өлке туралы неғұрлым көп білуге ... ... ... ... ... және ... ... дамыту;
- тақырыптық акцияларға және жобаларға, кітапханалардың, ұлттық-мәдени орталықтардың іс-шараларына, сайыстарға, олимпиадаларға ... ... ... өлке ... ... тереңдетуге деген ұмтылысқа ынталандыру;
- болашақта білімді жалғастыру, мамандық және жұмыс орнын таңдау сұрақтарын шешуге бағыттау;
- ... ... ... ... мен ... қолдана алу, жергілікті жердегі туындайтын проблемаларды шешуде өзінің орнын білу дағдысын ...
- ... ... ... ... үлес қосуға деген ұмтылысты дамыту .
Жергілікті материалдарды жинау ... тағы бір ... ... ... ол - ... сипаттағы міндеттер:
- қоршаған ортаның ластану деңгейін анықтау және туған аймақтың ... ... ... ... ұсыныстар әзірлеу;
- логикалық ойлау қабілетін дамыту арқылы, ... қою және оны ... ... іздеу;
- оқығанды, танығанды, түсініксіз жағдайларды, мәліметтерді өз шығармашылығында көрсете білу;
- ізденіс арқылы ... ... ... ... ... ... білуге, түсінуге ұмтылу.
Биология және экология пәнінің мазмұның сипаттайтын ерекшеліктер:
- ... ... ... ... климаты, жер бедері, топырағы, өзен, көлдері, пайдалы қазбалары, экологиясы, экологиялық проблемалары) [3].;
- жергілікті өсімдіктер ... мен ... ... ... ... ... ... өлкетану жұмыстарының ерекшелігі топонимика (гректің - орын, жер, - атау деген екі сөзінен ... яғни ... ... ... сөз), ... (гректің onomastike - ат беру өнері, тіл білімінің ... ... ... ... ... ... ... өзгешеліктерімен анықталады. Демек, топонимдер тарихи, географиялық және ... ... ... ... ... деген сөз. Мұның өзі белгілі бір өңірдің топониміне қарап сол өңірде мекен еткен ұрпақтың тарихы туралы, тіршілік көзі жайында, ... ... ... ... ... ... тамаша хабардар болып, белгілі бір қорытынды жасауға мүмкіндік береді[4];
- сыныптан тыс уақытта ... ... ... ... ... сияқты жұмыс түрлерін ұйымдастырылуымен байланысады;
- мектеп оқушылары өзінің тұрғылықты жерінің тарихы, әдебиеті, қолөнер ... ... ... табиғат ресурстары, жергілікті тұрғындардың тұрмыс тіршілігі, олардың табиғатпен бұрынғы және қазіргі қарым-қатынастары ... әр ... ... ... мұрағат қорларын, мұражай материалдарын қолданумен ерекшеленеді;
- өлкетану ... ... ... ... білімдерін практикада қолдануға нақты мүмкіндік беріп, туған жеріне, отанына деген сүйіспеншілігін арттыруға, ұлттық құндылықтарға баулуға бағытталған өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... ... материалдары арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу, педагогикалық үдерістің: түсінік қалыптастыру - білім беру - біліктілік - ... ... ... атты ... ... ... ... алдымен оқушылардың бойында[5]:
‒ Отан адамның дүниеге келген жері ретінде, туған жердің ... ана ... ... мен әдет-ғұрыптар, тарих, туған өлке тұрғындарының өміріндегі ұлттық ерекшеліктер, отансүйгіштік сезім, ... ... ... ... ... ...
... және өздігінен жеке жұмыс істеу барысында оқушы , ұғымдарын меңгеруі тиіс, оқушыны туған ... ... ... ата-тегін, олардың тарихын өз бетімен оқып-білуге, Отанға, еңбек етуге, қоршаған адамдарға қарасты өзінің көзқарасын анықтауға, саралауға қажетті білімді ...
... ... ... оқу, ерінбей тірнектеп материал жинау, мұрағатта жұмыс істеу, экскурсияны жүргізуші дағдыларын үйрену арқылы біліктілігін арттырады[6];
‒ өлкетану ... ... ... ... ... жүргізу, кеппешөп жинау, тәжірибелер жасау, мамандық иелерімен кездесулер тағы басқа практикалық іс-әрекеттерді оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, құндылық көзқарастарын ... ... ... қызығушылықтарын арттыруға бағыттау.
1.3 Жергілікті жер материалдарын жинаудың маңызы
Биология және экология пәнінен белгілі бір жердің, қаланың, елді ... бір ... оқып ... ... ... ... сабақ барысында қолдану өте тиімді болып саналады.Мұндай жұмыспен жергілікті тұрғындар айналысады, себебі бұл аймақ оқушылар мен мамандар үшін туған өлке ... ... ... беру мен ... ... ... маңызды құрал болып табылады. Өз өлкесінің бұрынғы және қазіргі өмірін білу, өлкенің жаңаруына тікелей ат салысуымыз үшін ... ... ... өлке - шегі жоқ әлемнің бір бөлігі. Отансүйгіштік сезімі Отанға деген терең махаббатты тудырады. ... ... бір ... ... ... ... ... эстетикалық, еңбексүйгіштік, тұлғалық дамуының маңызды факторы болып табылады. Туған өлкенің өткенімен, қазіргі кезімен және жорамалды болашағымен, табиғи, экономикалық, ... ... және ... да ... танысу оқушының дүниетанымын қалыптастыруға жағдай жасайды. Бұл оқушының өзінің бір нақты ұлт өкілінің қатарына жататындығын түсінуіне және ол үшін ... ... ... ... ... ... вариативтілік ұстанымына сай, жалпы білім беретін мектепте білім беру ... ... ... ... ... өз ... елді ... қаласын не ауылын жақсы білетін және сүйетін, оның әдет-ғұрыптарын сыйлайтын, табиғи, тарихи,
мәдени ... ... көп ... ... ... ... тәрбиелеу болып табылады.
Жалпы білім беретін мектептерде биология мен экология ... ... ... ... ... ... отырып, оқушыларды үлкендерді сыйлауға, туған жерін сүюге, табиғатты аялауға, туған жердің гүлденуіне үлес қосу талпынысын тәрбиелеу мәселелерін шешуге болатынына көз ... ... ... ... ... отырып, жеткіншектерге білім беру мен тәрбиелеуде өлкенің бай әлеуетін пайдалану, ... ... ... беруді дамытудың маңызды бөлігі болып табылады. Биология жне экология пәндерінен жергілікті жер материалдарын пайдалану, мектеп ... ... ... ... ... олардың танымдық қызығушылығын арттыруға, отансүйгіштікке тәрбиелеуге мүмкіндік беретін ... ... ... ...
Биологияны оқыту процесінде, жергілікті жер материалдарын ... ... ... ... ... ... ... қосымша кең көлемде біліммен толықтырып отырады. Жергілікті жердің табиғатының ерекшеліктері мен мүмкіншіліктерін, экономикалық даму ... ... ... ... ... сол ... өлке ... терең білім беру және туған өлкеге деген ... ... ... арта ... ... ... сабағында жергілікті жердің материалдарын қолдану жұмысын жетілдіру маңызды педагогикалық үдеріс болып табылады.
ІІ тарау ... және ... ... ... ... жер ... ... әдістемесі
2.1 Өлкетану жұмысын жоспарлау, мазмұнын іріктеу және ұйымдастырудың әдістемесі
Өлкетану жұмысы мектеп тәжірибесінде мемлекеттің ... және ... беру ... ... жалпы талаптарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мектепте өлкетану жұмысы негізгі үш түрде[5]:
- пән ... ... ... ... ... арқылы;
- жеке факультативтік сабақ ретінде;
- сабақтан тыс уақытта, ... ... ... құрамында
жүргізіледі.
Өлкетану материалымен жұмыс істеу сабақтарының түрлері:
‒ кітаптармен және құжаттармен өздігінен жұмыс істеу;
‒ экскурсиялар;
... ... ... ...
... құрамында туған өлке аумағын зерттеу жұмыстарына қатысу;
‒ оқушылардың зерттеулері, жоба жұмыстары, ғылыми-тәжірибелік ...
‒ пән ... ...
... танымал адамдармен кездесулер және әңгімелесулер;
‒ сабақтарда өлкетану туралы қызықты, белгісіз болған деректерден
хабарламалар, ... ...
... фильмдер түсіру;
‒ өлке тарихын, мәдениетін, әдебиетін бейнелейтін мерекелер;
‒ бұқаралық ақпарат құралдары беттерінде басылымдар және тағы ... ... ... ... ... жандандыру мақсатында білім берудің тиімді заманауи әдістерін: проблемалық оқыту, жобалау әдістерін, рөлдік ойындар, ... ... ... ... ... ... ... қатар оқушының бойында өзін-өзі бағалай алу қабілетін
қалыптастыруға ... ... және ... ... ізденісте болуы керек.
Туған өлкенің тарихы, мәдениеті, тұрмысы, адамдары туралы ақпаратты
ғаламтордан, энциклопедиялардан, анықтамалықтардан алуға болады. ... ... ... ақпараттың тағы бір көзі, ол - жергілікті тұрғындардың отбасылық альбомдарындағы ... ... бәрі ... туған өлке туралы ақпарат алуға мүмкіндік тудырады[5].
ұғымына қандай аумақты кіргізу керектігін алдын ала шешіп ... жөн. ... ... өлке деп ... және ... бақылау
жүргізетін мектептің маңайын айтады. Ал кейбір жағдайларда бұл ұғымды
ауданның немесе облыстың әкімшілік аумағына дейін кеңейтеді. Көпшілік
жағдайда ... ... ... зерттеу немесе бақылау жүргізу үшін
облыс көлеміндегі мағлұматтарды білу қажет болып шығады. Сол себепті
мектептегі өлкетану курсы бұл екі көзқарасты да ... ... ...
қоршаған ең жақын орта бақылаулар жүргізу және білім беру процесінде
қолдану үшін ... ... ... жұмысын мектеп орналасқан жерді терең оқудан бастаған дұрыс. Ал ... ... ... ... ... аумағымен танысу, туған өлкемен танысудың бірізді жалғасы болуы керек. Өлкетану жұмысында өлкені зерттеудің барлық негізгі әдістері қолданылуы ... ... ... ... ... ... картографиялық, статистикалық, көзбен шолу (визуалды), әңгімелесу және сауалнама жүргізу фотосуретке және бейнефильмге ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі баспа материалдарын қолданумен байланысты. Әдебиетпен танысудың маңызы өлке туралы білімді алдын ала алуға мүмкіндік туғызатындығында және ол ... даму ... ... сұрақтарды шешуге көмектеседі. Сонымен қатар әдебиетті оқу өлкені зерттеуден алынған нәтижелердің қорытындысын негіздеу үшін де қажет[5].
Далада бақылау жүргізу ... ... ... жағдайларын зерттеу үшін қолданылады. Ол мектепте бар техникалық құралдарды қолдану арқылы дала жағдайында әр түрлі зерттеу жұмыстарын жүргізуге ... ... ... ... өлке ... ... пен табиғаттың арасындағы кеңістіктік үйлесімділікті ашу мақсатында қолданылады. Өлкетанулық зерттеу жұмыстары картадан ... және ... ... ... ... ... ... бөлігі - жергілікті жердің планын қағазқа түсіру және әр түрлі карталар құрастыру.
Статистикалық әдіс, әсіресе ... ... ... ... оқу ... жинақталған сандық көрсеткіштерді іріктеп алу және олардан қорытынды шығарумен анықталады. Бұл әдіс әр түрлі сандық мәліметтерді санау, орташа көрсеткіштерді шығару, ... ... және ... ... бейнесін сызудан тұрады. Көзбен шолу (визуалды) әдісі - бұл ... ... мен ... ... бағытталған әдіс. Ол мектептегі өлкетанулық зерттеулерде, саяхаттарда, экскурсияларда өте жиі қолданылады. Бірақ ол ... ... ... ... ... ... нәтиже бере алмайды.
Жергілікті тұрғындармен, өлкетанушылармен әңгімелесу және сауалнама жүргізу әдісі тарихи және ... ... ... ... ... белгілі ақпаратты анықтауға мүмкіндік береді. Фотосуретке және кинофильмге түсіру - ... ... ... ... ... ... бірі. Өлкенің нысандарын, халқының өмір сүру салтын, күнделікті өмірін фотосуретке немесе кинофильмге түсірудің нәтижесі қызықты монографиялық ... ... ... мұражайының экспонатына арналған материалдар жинақтауға және жекелеген сұрақтар бойынша кино көрсетуге бағытталған.
Сонымен, өлкенің өмірін, ... ... ... ... ... мен шаруашылығындағы жағдайларды толығырақ сипаттау үшін, өлкенің қазіргі кездегі және бұрынғы ... ... мен ... ... ... ... зерттеу қажет. Олар келесі сипатта болуы мүмкін:
- ғылыми еңбектерден және ... ... ... ... ... жинақтау;
- журнал және газеттердің мақалалары;
- географиялық ...
- әр ... ... жылнамалар және басқа да жазбалар, газет-журналдар
беттерінде ... ... ... ... әкімшіліктерде, отбасылық мұрағаттарда сақталған құжаттар, өлкеде ұзақ уақыт өмір сүріп жатқан қарт адамдардың естеліктері, сипаттамалар, жиынтықтарды оқу және қорытынды ... ... бұл ауыр ... болғандықтан мұғалім өзі жүргізгені дұрыс болады, бірақ оқушыларды қатыстыруы міндетті шарт[6] .
Өлкетану туралы материалды іріктеу өте ... ... ... ... ... өз ... туралы әңгімелеу қабілеті, әңгімелеудің мазмұны оқушы үшін қызығушылық тудырған жағдайда және әңгімелеуге негіз болатын жағдай жасалғанда ғана ... ... ... ... ... ... сабақта коммуникативтік белсенділік тудырады:
- оқушылар не туралы айтып тұрғандарын толық түсінген жағдайда;
- ... ... үшін ... әрі қымбат нәрсе туралы әңгімелеген
жағдайда. Сондықтан өлкетану материалын іріктеу барысында ... ... ... жөн:
* ... үшін ... ... яғни ... әңгіменің не
туралы екендігін нақты елестете алулары керек;
* ... ... ... үшін ... ... (осы ақпаратты
білгім келіп еді деген талаптың болуы);
* ұсынылған материал туралы ... ... ... ... ... ынталандыру мақсатында);
* берілген материалдың бағдарламалық тақырыпқа сәйкестігін;
* ... ... ... ...
* ... ... барысында оқушылардың ата-аналарымен тығыз
байланыстың орнауын.
Мұғалім өлкетану материалының ... ... көп ... ... өлкенің ерекшелігін, оның қайталанбас сипатын бейнелейтін
материалдарды іріктеп алуы қажет. Сонымен бірге өз өлкесін білуге деген
құштарлықты ояту, ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Оқушыларды география, тарих, әдебиет, биология, музыка
басқа да пәндерден алған білімдерін кез ... ... ... ... ... ... ... үйрету керек.
Өлкетану материалдарын сабақта қолдану, білім беру үрдісіне қойылатын жалпы ... ... ... Ол ... ...
* пәнаралық байланыс қағидасы, бұл - мектеп бағдарламасындағы
пәндердің мазмұнында өлкетану материалдарын қолдану арқылы ... ... ... ... ... ...
* жүйелілік-құрылымдылық қағидасы, өлкетану материалдарын білім
берудің әртүрлі ... ... ... қоя ... ... ...
қолдануды және аумақты географиялық негізді құрайтын нақты сипаты бар ... ... ... ...
* ... ... оқулықтың әр тақырыбына сәйкес келетін
материалды әзірлеуді қарастырады;
* толеранттылық қағидасы, оқушылардың бойында өзге ұлт мәдениетін
түсіну және қабылдау қабілетін ... ...
* ... қағидасы, оқушылардың білім алу үрдісі барысында
өлкетану материалдарының көмегімен жаңа ақпаратты, жаңа білімді түсінуін ...
* ... ... ... ... ... болатын барлық
жағдайларды, өзгерістерді кіріктіріп оқытуды көздейді;
* ізгілендіру қағидасы, өлкені ... ... ... ... ... ... оқудың мағынасын түсінуді қамтамасыз етеді;
* табиғи және мәдени түсінік қағидасы, табиғатты ... және ... ... ... ... ...
* ... қағидасы, білім беруді практикалық, коммуникативтік,
жобалық-шығармашылық тапсырмалар жүйесі арқылы жүзеге асырады;
* тарихилық қағидасы, әлеуметтік-табиғи ортадағы ... ... ... ... ... арқылы орындалады;
* проблемалық қағидасы, нақты проблемалық тапсырмаларды шешу ... ... ... жүзеге асыру арқылы, оқушылардың өздіктерінен
білім алу, сыни ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамыту мүмкіндігі туындайды. Анықталған қағидаларды ой елегінен өткізіп түсіну және өмір сүру ортасындағы ... ... ... өз ... мәні мен ... ... өзінің кіші отанына деген сүйіспеншілік, әр адамның мәдениетінің ажырамас бөлігі болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... туған өлкедегі алуан
түрлі үдерістер мен құбылыстарға біртұтас кешенді жүйелі көзқарасты
қалыптастыруы тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... және ... факторларды, олардың өзара тең
байланысында табиғи, экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл ғылыми дүниетанымдық
көзқарасты, өмір сүру ортасының біртұтас бейнесін, ғылыми негізделген
экологиялық және әлеуметтік-мәдени ... ... ... туған
өлкеге тек қана эмоциялық тұрғыдан емес, тиімді пайдалану тұрғысынан да
қарау ... ... ... ... ... жолы ... ... Көрсетілген көзқарастарды жүзеге асыру келесі әдістерге сүйенуді қарастырады:
Жалпы ...
- ... ... міндеттерінің елдің, өлкенің (аймақтың), ауылдың
патриотын қалыптастыруға бағытталуының басымдылығын мойындау;
- өлкетануды оқу ... ... мен ... ... ... ... ... сабақтастықты сақтай отырып, бұл
сатыларда оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес білім беру және ... ... ... ... ... өлкетану дайындығының
кезеңдерін атап көрсету.
Мазмұнында:
- мазмұнын аумақтық-хронологиялық тұрғыдан ...
- ... ... өз ... ... ... алуан түрлі,
қарама-қайшылықта, бірақ біртұтас әлем ретінде көре білуге жағдай жасайтын курс ... ... ... ... ... ... олардың аймақтық компонентіне сүйене отырып, бұл пәндердегі мағлұматтардың қайталамасы болып шықпай, жаңа деректермен толықтырылуы керек;
- өлке ... ... ... пәндерінде қарастырылмайтын
сұрақтармен толықтырылуы тиіс;
- өз елді мекенінің, ауданының тарихындағы мәліметтермен, қазіргі кездегі
өмірінің қызықты, болашақта өлкенің ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу.
Ұйымдастыруда:
- оқушыларға таулар, көлдер, ормандар, ... және ... ... тарихи ескерткіштер және тағы басқаларды оқудың нақты нысандары ретінде таныстыру;
- мектеп пәндерін оқу барысында аудио, бейне материалдарды, ... ... ... арқылы көрнекілікке ерекше көңіл бөлу;
- ғылыми жобалар жазу, экспедиция (археологиялық, экологиялық,
этнографиялық, фольклорлық) жұмыстарына қатысу, ... мен ... ... шығу ... ... ... ... әрекетіне тарту.
Сонымен, туған өлке жайлы білім беру оқытудың жобалық,
коммуникативтік, тәжірибелік әдістерін оңтайлы және тиімді пайдалану
арқылы, ... және ... тыс ... әр ... ... ...
жүзеге асырылуы тиіс
2.2 Биология мен экология пәндерінен ... ... ... әдістемесі.
Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған курсының бағдарламасындағы биология, ... ... ... ... қосымша материалдарды ұсынамыз[7].
Туризм негіздерімен танысу және карталармен жұмыс істеу.
Туризм - ... шет елге ... өзі өмір ... ... ... бар басқа жерге саяхат жасауы. Туризмнің түрлері мақсатына байланысты: медициналық, сауықтыру, рекреациялық, көңіл көтеру, спорттық, танымдық, діни және ... ... ... ... жеке және ... ... құралы ретінде жоспарлануы мен тәжірибеде іске асырылуы тиіс демалыспен, бос уақытты өткізумен, спортпен, мәдениетпен және табиғатпен ... ... ... ... ... ... жергілікті жердің аумағындағы табиғатқа бақылау жүргізу, нысандармен, ескерткіштермен танысу мақсатында жасалатын саяхатты да ... ... ... ... Өлкетану курсының мазмұнды бөлімдерін меңгеру үшін өлкенің бай әлеуетін пайдалану қажет.
1) арнайы ... ... ...
2) мұғалім дайындаған тапсырмаларды оқушылар өз күштерімен орындауы
арқылы, ... ... ... - экскурсия;
3) жергілікті жердің аумағын таныстыру саяхаты;
4) зерттеу жұмыстарын жүргізу экспедициясы (мұғалімнің басқаруымен
немесе жоғары оқу ... ... ... ... ... бұл түрлері жергілікті материалдарды меңгеру үшін ұсынылады.
(excursio) латын тілінен аударғанда деген
мағынаны білдіреді. Экскурсия дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... жерлеріне ұжыммен ұйымдасқан саяхат жасау. Мақсаты туған өлке туралы қосымша деректер, материалдар жинақтау арқылы өлкені ... оқу, ... ... бойынша жоспарлы жүргізілген экскурсиялар оқылған материалды тәжірибемен бекіту мақсатын көздейді, ал бағдарламадан тысқары экскурсиялар зерттеушілік сипатқа ие болады. ... ... ... бар. ... ... ... ... архитектуралық, әдеби және т.б. Экскурсиялар тақырыптық және кешенді болып ... ... ... жеріне байланысты жақын және қашық болуы мүмкін. Экскурсия нысаны болып бір оқиғамен байланысты ғимараттар, ... ... ... ескерткіштер, өнер туындылары саналады[7]. Экскурсия кезінде нысанды көрсету басты орын ... ... ... ... ... ...
1. Өлке ... болған тарихи оқиғалармен, қоғаммен, мемлекеттің
дамуымен байланысты орындар.
2. Ғимараттар мен құрылыстар, мемориалды ескерткіштер, белгілі
адамдардың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... мәдени саланың ғимараттары және т.б.
3. Табиғи ... ... ... өзендер, көлдер, қорықтар мен қорықшалар.
4. Мемлекеттік және халық мұражайларының сурет экспозициясы, ... және ... ... ... ... ... ... барысында негізінен
топографиялық карталар қолданылады, олардың географиялық картадан ... - ... ... 1:25 000 - 1:100 000 ... ... ... ...
Топографиялық картада жергілікті жер шартты белгілермен белгіленеді. Топографиялық картаның шартты белгілері - бұл графикалық, ... және ... ... ... ... көмегімен картада жергілікті жер нысандарының орналасқан орны көрсетіледі және олардың сапалық, сандық сипаттамалары беріледі. Ауданның немесе облыстың картасын ... ... ... ... отырып келесі жұмыс түрлерін өткізуге болады:
- картадан және планнан қажетті нүктелерді табу: біздің елді мекеннен
оңтүстік-шығысқа ... 18 км ... елді ... ... елді ... ата. ... елді мекен несімен әйгілі?
- (атауы) ауылында біздің танымал жерлесіміз дүниеге келген және өмір сүрген. Бұл ауыл ... қай ... және ... ... орналасқан?
- әңгіменің ретін мұқият тыңдаңдар: . Оқушылар нысанды ... ...
- ... от жалыны А. ауылынан 600 азимутпен, ал Б. ауылынан 2700
азимутпен көрініп тұрды. От қай жерде ... және ... елді ... ... ... ... ... уақытта көкжиек тұстарын Темірқазық жұлдызы арқылы анықтауға болады. Ол әрдайым ... ... ал оны ... ... ... ... тауып алуға болады. Жетіқарақшының екі шеткі
жұлдыздарының (альфа және бета) арасындағы кесіндіні ойша бес рет қосамыз. Анықталған нүкте ... ... ... ... Темірқазықты көрсетеді. Көкжиек тұстарын жергілікті жердегі заттар (белгілер) бойынша анықтау:
- құмырсқа илеуі ... ... ... дің, ... ...
оңтүстікке орналасады;
- құмырсқа илеуінің оңтүстік жағы солтүстік жағынан жазықтау ... ...
- мүк пен ... ... ... ... мен ... салынған ғимараттарды солтүстік жағынан көмкереді;
- көктем айларында солтүстікпен салыстырғанда оңтүстік еңістегі қар ... ... ...
- оңтүстіктегілермен салыстырғанда солтүстіктегі ағаштардың қабығы
бұжырлау және күңгірттеу болады;
- православ және протестант шіркеулерінің басы ... ... ...
- ... ... етегіндегі қармен салыстырғанда солтүстігіндегі қар
қаттырақ болып келеді[8].
Оқушылар демалысының қызықты түрінің бірі - жаяу ... ол ... ... ... ... ... өмірімен, туған өлкенің табиғатының
байлықтарымен, тарихи және табиғи ескерткіштермен таныстырады. Саяхаттың бұл түрі туған өлкеге ... ... ... ... ... ұжым құрамында өзін ұстай білуге үйретеді, сондықтан саяхаттардың білім беру-тәрбиелік мәні зор. Өлке аумағына жаяу ... ... ... мен қашықтығына қарай бір күндік немесе бірнеше күндік болады. Бір күндік саяхаттар негізінен жексенбі күндері, нақты бір тақырыпта өткізіледі. Таңдап ... ... ... бұл ... оқушылардың географиялық немесе тарихи, әдеби білімдерін тереңдетуге көмектеседі. Бірнеше күндік ... ... ... ... ұйымдастырылады. Оған өте жақсы дайындалу қажет. Бұндай саяхаттың танымдық, қоғамдық пайдалы, денсаулықты жақсарту сияқты мақсаттары болуы мүмкін. Танымдық мақсаты ... ... ... танысуды және кешенді физикалық-географиялық бақылаулар жүргізуді көздейді. Қоғамдық пайдалы - өлкетану материалдарын жинау немесе басқа ... ... ... ... ... мақсаты каникул кезінде оқушылар демалып, жаңа күшпен оқуға кірісуді көздейді. Бірнеше күндік саяхат барысында жүргізілетін жазба жұмысы ... ... ... ... - ... бойынша жүрудің кестесі
Күні, маршруттың бағыты, бір күнде өткен жолдың бөлігі, жолдағы нысандар өлкетану және қоғамдық пайдалы ... ... ... ... ... топтың жүрген жолы туралы мектепті хабардар ету, түнеу орны, бірнеше ... ... ... ... ұйықтауға арналған шатыр болуы шарт. Шатырды орналастыруға арналған жерді таңдау ережелері:
1. Шатырлы лагерьдің орнын ... ... ... өйткені
орманның маңайына қарағанда орманның ішінде және өзеннің жағалауында ... маса көп ... ... ... ... ... таңертең салқын.
2. Шатырды орнатуға жазық немесе дөңесті ... ... ... ... ... ... астында қалмайтындай және егер кішкене болсын төбе болатын болса ... сол ... ... жіберіңіз, ұйықтауға ыңғайлы болады.
3. Мүмкіндігінше шатырды көлеңкелі жерге қойған жөн, бұл шатырды ... ... ... сақтайды.
4. Құмырсқа илеуінің болмауына көңіл аудару қажет, өйткені олар өздері жүретін жолдарын ауыстырмайды да ... ... ... ... алуы ықтимал.
5. Шатырды орнатардың алдында алаңқайды бүршіктерден, бұтақтардан тазарту керек, ... ... ... өте ...
6. Егер ... ... салқын мезгілінде болса, онда шатырдың астына құрғақ жапырақтар немесе шөп салып барып орнатқан жөн, бұл ... ... ... ...
7. Шатырды оттан алысырақ, оттың ұшқындары жетпейтін қашықтықта
орнату қажет. Шатыр ... ... ... үшін ... ... анықтап алу
керек.
8. Қазықтарды жерге 450 бұрышпен қағу керек және ... ... төрт ... ... ... ...
Саяхатқа шығарда оқушыларды рюкзакқа (жол сөмкесіне) заттарды салу жолымен ...
- ... ... бос ... ...
- аса ... болмаса рюкзактың сыртына заттарды жіппен байлап ілмеген жөн;
- ең алдымен ұйықтауға қажет заттар салынады;
- ... ... ... ... ...
- ... жерге тамақ салынған қапшықтар салынады, немесе алдымен
тамақ ... ыдыс ... оның ... тамақтарды салуға болады;
- содан кейін адамға аса қажет ... ... ...
- ... ... ... ... су болып қалмас үшін сыртынан не
ішінен су өткізбейтін полиэтилен қағазбен орауға болады;
- рюкзактың қалталарына жолда қажет болып ... ... ... ... пышақ, фонарик т.б.);
- жұмсақ заттарды арқаға қарай, ауыр заттарды сөмкенің ... ірі ... ... ... ал жиі ... ... заттарды қалталарға салған дұрыс[9].
Экскурсия кезіндегі жалпы және қауіпсіздік ережелері.
1. Белгіленген бағдардан шықпауға тырысу және топтан бөлініп ...
2. ... ... ... ... ... музыкамен мазаламау.
Өйткені мазасы кеткен аңлар мен құстар өздерінің үйреншікті орындарын ... ...
3. ... ... ... ... ... илеуін
бұзбаңдар. Ұядағы жұмыртқалар мен балапандарға тиіспеңдер, бұл олардың қаза ... ... ... мүмкін. Құмырсқалар - орманның санитарлары. Олар бір күнде 70 - 100 мың ... ... ...
4. Жылан кездесе қалса оған тиіспе. Сонда ол сендерге тиіспейді. Жыландар өздері бірінші ... ... ... ... ... ... ескі ... бұзылған үйлердің үйінділерінде, құздардың шығыңқы жерлерінде күннің көзіне қыздырынып ... ... ... ... ... ... ... астына қарап жүріңдер. Жорғалап келе жатқан жыланды көрсеңдер жол ...
5. ... ... ... ... ... ... мен фаунаға зиян келтірмеуге тырыс.
6. Тамақ қалдықтарын ағаш ... ... қою, олар ... аңдары мен
құстарға азық болады. Қоқысты (қажетсіз заттарды) қалдырмай алып кету немесе жерге көму. Есте ... ... ... дейін қағаз қалдығы 2 жыл, қаңылтыр банка - 90 жылдан астам, полиэтилен пакет - 200 жылдан ... шыны - 1000 ... ... уақыт жатады.
7. Жуынуға, ыдыс жууға арналған құралдарды су қоймасынан 100 метрден кем емес қашықтықта қолдану. Су ... ... ... ... және ...
8. Шыны ыдыстарды сындырмау, адамдар не орман ... ... ... және шыны ... ... өрттің шығуына себепші болады.
9. Тамақ пісіруге арналған отты ағаштан, орманнан 1,5 - 3 м қашықтықта жағу. Егер ... ... орны ... жаңа орын ... От ... ... кепкен бұтақтардан, жапырақтардан тазарту керек және шөп өспейтін тақыр жерді таңдаған дұрыс. Отты аз ... ... да ... ... ... Үйге ... алдында оттың орнына су құю. Тамақ пісіруге арналып жағылған оттан өрт шығу ... ... ... оттың үстіне үлкен зат (мысалы көрпе) жаба салу керек, содан кейін үстінен су құю керек. Оттан шыққан қара ... ... ... Қою ... ... ... мұрынды және ауызды ылғалды шүберекпен орап алған дұрыс. Отты шетінен бастап ортаға қарай ... ...
10. ... ... өсімдіктерді жұлмау, оларды балтамен, үшкір
заттармен шауып-жарақаттамау. ... ... ... ... ағашынан бір
маусым ішінде 200 л шырын ағып кетуі мүмкін. Ағаштардың жарақат алған
діңіне ауру тудыратын организмдер кіреді.
11. Елді ... тыс ... жаяу ... ... ... ... ... кезде көлік құралдарының қозғалысына қарсы бағытта
жүруі тиіс. Өлкенің табиғат жағдайлары (жер ... ... ... климаты,өзендері, көлдері, батпақтары, топырақ және өсімдік жамылғысы, жануарлар дүниесі) - ... ... ... Бұл зерттеу жұмыстары бақылау жүргізетін арнайы стансаларда немесе жергілікті жердің метеорологиялық стансасында, мектептің географиялық алаңында, арнайы экскурсия, саяхаттарда ... ... ... ... стансалар табиғатты бақылауға және сабақтар өткізуге қолайлы сәйкес құралдар-жабдықтармен жабдықталуы, сонымен қатар сынып оқушылары толық сиятын алаң, қауіпсіздік ... ... ...
Өлкенің табиғи ресурстары[9].
Табиғи ресурстар - табиғи ортаның, қоғамның материалдық және ... ... ... ету ... ... ... ... Оларды тиімді пайдалану және адамзатты табиғи ресурстармен қамтамасыз ету өте күрделі мәселелердің бірі. Табиғи ресурстардың түрлері: отын-энергетикалық, минералдық, климаттық, су, ... ... ... ... Жер ... үстінде және жердің онша терең емес қойнауында ... ... ... ашық ... өндіріледі. Ашық әдіспен негізінен құрылыста қолданылатын шикізаттар: ізбес, құм, бор тағы басқа ресурстар, сонымен қатар шымтезек, көмірдің, ... және ... ... ... ... Ал жер қойнауының терең қабаттарында жататын қатты пайдалы қазбаларды жер асты шахталарында арнайы құрылғылардың ... ... ... және газ ... пайдалы қазбалар жердің үстіне арнайы бұрғыланған скважиналармен шығарылады. Пайдалы қазбалардың ... ... ... үшін ... ... ... ... тұз өндіру үшін оны жердің астында скважинаға су жіберіп ерітеді, ал күкірт сияқты шикізатты скважина арқылы берілген ыстық бумен ерітіп ... ... ... пайдалы қазбаларын, олардың өндірілу жолдарын оқыған кезде осы тәсілдердің қайсысы қолданылатынын, қандай әдіспен өндіру қолайлы болатынын, экологияға зиян келмейтін жағын ... ... ... өз тараптарынан пайдалы қазбаларды өндірудің, еңбекті жеңілдетудің жолдарын қарастырып, жобалар жасайды, өз ойларын ортаға салады.
Жергілікті жердің ауа райы және ... ... ... ... ... ... ... мен шаруашылық әрекеті
үшін қажет. Ауа райының жай-күйі тек қана бір ... ... ... ... ... ғана емес, барлық элементтерінің жиынтығына қарап анықталады. Мысалы, ауа райына тек не деп баға беру жеткіліксіз. Салқын не жылы ауа райы ... ... ... және тағы ... ... мүмкін. Ауа райы жиі өзгеріп тұрады. Оның бір элементінің өзгерісі басқасының да өзгерісін тудырады. Оның толық сипаттамасын беру үшін ауа ... ... ... ... ... ... Туған өлкенің климатын зерттеп-білу барысында ауа райын бақылау әдісін қолданған дұрыс. Жыл мезгілдеріне қарай ауа температурасының ... ... түсу ... желдің бағытына, бұлттылыққа бақылау жүргізу. Оқушылар жүргізілген бақылаулардың нәтижелерін ауа райы ... ... ... ... ауа ... ... жыл ... бойынша орташа температураны, жауын-шашынның орташа мөлшерін есептеп шығарады.
Ауа температурасының жылдық ... ... ... ... ... ... бағытының (жел өрнегі) диаграммаларын жасайды. Сонымен қатар оқушыларға өлкенің климатының қандай себептерге байланыстылығын анықтауды тапсыруға болады. Олар метеорологиялық стансаның (ондай ... ... ... ... теледидардың ауа райы мәліметтерін қолдануға болады) мәліметтері бойынша (күн сайын сағат 7-де, 13-те, 19-да) өлке ... жыл ... ... ... ауа ... ықпалында болатынын анықтайды.
Ауа райының жыл мезгілдері бойынша ... ... ... ... ауыл ... бұл жұмысты ауыл шаруашылығымен де байланыстыруға болады. Ол үшін жыл мезгілдеріне қарай ауыл шаруашылық жұмыстарының күнтізбесін құрастыруға болады, ... ... жер ... ... себу, өсу барысында өсімдіктерге күтім жасау, шабу. Климатты оқу барысында ауыл шаруашылығын дамыту үшін қандай жағдайлар бар, ... ... ... қарсы қандай күрес жүргізілетінін анықтауға арналған жұмыстар жүргізу арқылы оқушыларды еңбек етуге, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу де ... ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесін жақын маңайдағы метеорологиялық стансаның мәліметтерімен салыстыру барысында туған өлке туралы ... ... ... Ауа ... ... және әр ... геоботаникалық жағдайлардағы климат экскурсиялар мен саяхаттардың бағдарламасында бейнеленуі тиіс. Туған өлкенің ауа райы өзгерісін оқу және зерттеу кезінде оқушыларды ... ... ... болжауға үйретуге болады. Ол үшін балаларға үлкен адамдардан, қосымша әдебиеттерден ауа райын болжаудың жергелікті ... ... келу ... ... деректерді дәптерге жазып алып, күнделікті ауа райын бақылау жұмысында қолдануға болады. Ауа райын болжаудың кейбір белгілері:
- будақ ... ... ... тарап кетпей, керісінше қалыңдап, көбейсе;
- таңертеңгі және күн батар алдындағы кешкі күн көзінің ... ... ...
- ... және ... ... амплитудасы азайса;
- шық және қырау түспесе;
- кешке қарай жел саябырсымай, керісінше күшейе түссе;
- ауа қысымы ... ... - ауа райы ... ... ...
- күн көзі және ... жан-жағындағы шеңберлер - циклонның
жақындағанының белгісі, қатты жел тұрып, жауын-шашын болады;
- таң шапағы сары не ... ... ... ауа райы ... және ... ...
- күннің көзі ұясына отырар кезде қызыл не қою қызыл түсті болса - ... ... ... күні ... жел ... ықтимал;
- қолайлы ауа райының белгісі - алтын түсті күн шапағы;
- ... не ... ... ... ... не ұясына отырар кезінде
формасын өзгертіп кішкене қисайса (сопақша, бас киімнің, саңырауқұлақтың
түріне ұқсаса) немесе қара ... ... ... - бұл
антициклонды сипаттағы құрғақ ауа райының белгісі;
- егер жұлдыздар мардымсыз ... және ... ... ... - ... қолайлы ауа райы орнайды;
- егер жұлдыздар жиі-жиі айқын жарқыраса - ... ... деп ...
- ... ... ... ... - жуыр уақытта оның бағытының
өзгеруінің белгісі;
- кешке қарай жел күшейсе - ұзаққа созылатын ... және ... ... ...
- егер ... жел ... не түнге қарай күшін бәсеңдетсе не мүлдем
тоқтаса - ауа райының бұзылуы ықтимал;
- жел кешке қарай ... ... және ... ... ... ... ... - циклон мен жауын-шашынның жақындағаны;
- жер жастанған тұман күннің көзі ... ... ... ... ... ... жақындағаны;
- күннің көзі ұясына кіргеннен кейін пайда болған және ... көзі ... ... ... ... жер үсті ... - ... (жақсы) ауа райының белгісі;
- егер пештің мұржасынан шыққан түтін тура көтерілсе ... ... ауа ... ... ал егер ол ... шыққаннан үзіліп-үзіліп желдің бағытымен немесе жер бетіне төселіп ұшса бұл жауын-шашынды, желді қолайсыз ауа ... ...
- ... ... ... ... ... - жауын-шашынның
жақындығының белгісі;
- кешкі қараңғылық қысқа ... - ауа райы ... ... ... деп ...
Экскурсиялар өткізу барысында оқушылар күнделік жүргізулері тиіс.
Күнделік бетінің оң жағына қажетті мағлұматтарды жазады, ал сол жақ шетіне суреттер салады, ... ... бұл ... ... ... ... ... материалды рәсімдеуді (жұмыстың ІІІ кезеңі) сыныпта сабақ барысында жүзеге ... ... ... ... ... ... есеп жазады, арнайы альбомға жұмыс барысында сызылған кестелерді, суреттерді сызады.
Топырақтану - топырақ туралы ғылым, ол ... ... ... ... ... пайда болуы, дамуы, құрамы, құрылымы, қасиеті, географиялық таралуы және топырақты ... ... ... ... ... ... қарапайым тәжірибелер мен бақылаулар жүргізу арқылы климат, ... ... ... ... ... ... әрекеті топырақтың пайда болуына әсер ететініне көз жеткізуге болады. Ол үшін арнайы дайындалған топырақты тану, зерттеу экскурсиясын ... ... бұл ... ... ... ... топырақтың пайда болу процестерімен таныстыру, туған өлкенің топырағының түрін анықтау және оған шаруашылық баға беру
Бұл экскурсияны ... үшін ... ... зонасының морфологиялық
белгілері айқын байқалатын жерді алдын ала таңдаған жөн. ... ... ... ... ... ... арналған ені 1,5 м, ұзындығы 1,5 м, тереңдігі 1,5 м ... ... ... Бір жағы тік ... ... жағынан шұңқырға түсетін баспалдақ жасаған жөн.
Өлкенің топырағын зерттеуге арналған жұмыс жоспары:
1. ... ... ... және ... ... анықтау
(қарашірік (гумус) қабаты А және иллювиалды ... Б. ... ... -
әр түрлі заттардың жинақталуымен және жуылуымен сипатталады).
2. Әр горизонттың түсін анықтау және ... түсі ... ... ...
қалай өзгеретінін қадағалау (біркелкі немесе біркелкі емес, мысалы, жолақ
немесе дақ сияқты). Мұғалім ... қара ... ... ... ... ал ... ... горизонт түбіндегі топырақтың түсінің өзгеруін көрсететінін түсіндіруі қажет.
3. ... ... ... ... ... үгілгіш.
4. Топыраққа тұз қышқылының әлсіз ерітіндісін (10%) құйғанда қайнау ... ...
5. Ін ... ... ... суырдың, көртышқанның,
тышқанның т.б.) ізі бар ма екендігін бақылау.
6. Өсімдік тамырларының ... ... ... ... ...
7. ... ... мөлшерін анықтау үшін әр горизонттан топырақ
үлгілерін алу.
8. Жасалған бақылауларды қорытындылау.
Өлкенің топырағын оқу барысында оқушыларға топырақтың ... ... ... ... болады. Ол үшін 20 - 25 см тереңдіктен ... ... ... ... жайылымнан, өзен жағасынан,
орманнан) үлгілері алынады. Топырақ ... ... ... ... жері ... ... ... қағазға салынады. Топырақтың құрамында қанша су, қарашірік, сазбалшық, құм бар екені анықталады. ... ... үшін 100 г ... ... оны ... ... ... жұқа қабатпен жайып салады. Табаны ыстық пештің үстіне бір түнге
қою қажет. Таңертең топырақты өлшеу арқылы ... ... су ... ... болады. Ал егер кептірілген топырақты көмірдің үстінде ... ... ... ... және ... өлшесе құрамында қанша қарашірік болғанын анықтауға болады. Бұдан кейін топырақты суы бар банкаға салады да жақсылап араластырады ... ... ... ... құм ... ... ... кейін лай суды төгіп тастайды да, банкаға қайтадан таза су құйып тағы да араластырады, лай суды тағы ... ... су ... ... ... ... ... құмды кептіреді де өлшейді. Бұндай сараптаманың нәтижесінде топырақтың құрамында ... ... ... су, ... ... ... құм болғанын анықтауға болады[11].
Топырақтың қышқылдығын анықтау әдістері:
1. Үлескінің бірнеше жерінен топырақ сынамасын алу. ... ... ... ... ... араластыру. Қоспадан кішкене бөлігін алып, тазартылған сумен суландыру. Бұл қоспаға лакмус қағазды ... Егер ... ... ... ... онда топырақ жоғары қышқылды болғаны, ал егер қызғылт түске боялса топырақ орташа қышқылданған. Төмен (аз) ... ... сары түс ... Көк ... ... ... (орташа) қышқылды топырақ болғаны. Көкшіл жасыл түске боялса орташа қышқылдыға жуық топырақ.
2. Топырақтың қышқылдығын жергілікті жерде ... ... ... та ... ... ... табиғи ортада өсетін өсімдіктер өздеріне қажетті
қышқылды топырақта ... ... ... ... топырақта келесі
өсімдіктер өседі: аршагүл, қазанақ, қияқ, аққылтан, сарғалдақ, бөденешөп, дала жалбызы, қырықжапырақ, жолжелкен, майдашөп, ат қымыздығы, дала ... ... (аз) ... ... ... ... дала
гүлкекіресі, шалғын бедесі, есекқұрт, қалақай, иіссіз түймедақ, алабота,
қоңырбас, бидайық өседі. ... ... ... ... дала ... ... жанаргүл, ақ түйежоңышқа, бақша қалуені кездеседі.
Сілтілі топырақта: дала қышасы, тегеурінгүл, көкнәр өседі. ... бұл түрі ... ... өлке ... ... өсімдік түрлерін танып-білуге баулиды[12].
Әр түрлі тәжірибелер өткізу арқылы өлкенің топырағымен танысудың,
зерттеудің қорытынды мақсаты - ... ... ... ... шаруашылық, яғни оның құнарлылығына баға беру.
Өлкенің және қаланың өсімдіктері оқушыларды өлкенің өсімдік жамылғысымен ... ... ... ... басталады, ал өлкетану курсында биология пәнінің сабақтарында жергілікті жердегі ағаштардың, бұталардың, шөптердің
түрлерімен, атауларымен, құрылысымен, ... ... ... ... танысу, сабақта қолдану мақсатында кеппешөп дайындау
жұмыстары жүргізіледі. Экскурсия барысында орманда қандай ағаштар
өсетінін, орманның ... ... ... ағаштардан тұратынын, төменгі
қабаттың өсімдік жамылғысын, жергілікті жердің шалғындарына тән
өсімдіктерді, тоғайлардағы бұталардың түрлерін ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді қорғауға, өлкенің өсімдік жамылғысының түрлерін айыра білуге тәрбиелеу.
Өлке аумағында өсетін өсімдіктермен танысуға арналған жұмыстың
түрлері:
1. Өсімдіктердің ... ... ... ... ...
2. ... ... көмегімен кейбір ағаштардың биіктігін өлшеу.
3. Зерттеу ... ... ... орманның түрін (қарағайлы,
қайыңды, теректі т.б.) және олардың жасын анықтау.
4. ... ... ... ... аудару. Мысалы, жарыққа,
ылғалға, желден қорғануға байланысты орналасуы.
5. Кеппешөп әзірлеу үшін шөптесін өсімдіктердің түрлерін, ... мен ... ... және ... жерге ғана тән өсімдік түрлерін
жинау (қажетті мөлшерде ғана жинауға, өсімдіктерді бостан-босқа жұлмауға
үйрету). Жинаған ... ... ... ... география сабақтарында қолдануға болады.
6. Орманның топырағымен ...
7. ... ... әртүрлі ағаштардың көлденең кесіндісін үлкейткіш
шыны арқылы бақылап, жылдық сақиналарды табу. Сақиналарды санау арқылы ағаштардың жасын ... ... ... ... ... ... (кең, тар), әр ... өсуіне ықпал еткен ауа райы жағдайларын түсіндіру. Бұл бақылаулар ... ... ... ... ...
... бір ... түзетіндіктен, жылдық шеңберге қарап, осы белгі
арқылы ағаштың жасын анықтау;
‒ жылдық сақиналардың өсуінің қарқыны мен еніне түсетін ... ... ауа ... ... көп әсер ... Егер жылдық
шеңбердің ені жуан болса, ол - ауа райы өсімдіктің өсуіне ... ... ... жаз болғандығының белгісі. Ал тар сақиналар - ауа райы ... ... ... ...
... ... (бір сақинаның) ені ағаштың әр жағында бірдей
болмауы мүмкін. Оның себептері: ағаштың жарыққа қарағандағы бағытына,
діңінің өсу бұрышына, басқа ... ... ... ғимараттарымен
көршілестігіне байланысты. Бұл ағаштың сақиналары жарық және ылғал
жеткілікті жағында жуан ... да, ... ... жіңішкерек болады;
‒ сақиналар арқылы көкжиек тұстарын да анықтауға болады: оңтүстік
жағында сақина жуанырақ, ал солтүстік ... ... ... [11]. ... өсімдіктерді қорғауға байланысты бірнеше ережені, олардың
мәнін, табиғатта артық және керексіз заттар болмайтынын білулері керек:
- ... ... ... ... өсетін ағаштарды
сындырма, олар топырақты бекітеді;
- ормандағы тіршілік иелеріне қамқорлықпен қара, олар ... ... ...
- ... ... ... барысында ағаштар мен бұталарды
сындырма, зиян келтірме;
- ... ... ... оның ... зиян ... ... ...
ал;
- жеуге жарамайтын саңырауқұлақтарды жұлма, ол саған керек
болмағанымен ормандағы ... ... ... ... ... ... өзі де ... қажет, ол ағаштардың тамырын
қоректендіреді.
Өлкенің және қаланың ерекше қорғалатын аумақтары және ... ... мен ... бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, қоршаған
орта мен адамның жеке-дара тіршілік етуі мүмкін емес. Табиғат байлықтарын
тиімді пайдалану, табиғатқа ... ... білу ... да алға ... ... ... ... Қоршаған ортаның қолайлы болуы адамның
дұрыс білім алып, еңбек етуіне, материалдық жағынан қамтамасыз етілуіне
ықпал етеді. Сондықтан әрбір адам ... ... ... өз ... ... ... Әрбір отырғызылған ағаш, тазаланған бұлақ сол табиғаттың бір ... ... ... жөн. ... тұрған жердің табиғатын сақтаймыз. Табиғатқа
аялы көзқарасты қалыптастыру үшін туған өлкеге туристік саяхат жасаудың,
оның ... ... ... ... ... маңызы зор.
2.3 Жергілікті жер материалдарын пайдалану арқылы жүргізілген сабақтар
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... зоналары, экологиялық проблемалары.
Сабақтың мақсаты: Жергілікті жердің табиғатын жан-жақты оқып үйренуге, қоршаған орта табиғатын аялауға тәрбиелеу.
Білімділік: Жергілікті жердің табиғатын жан-жақты оқып ... ... ... ... ... ... көмектесу.
Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін дамыту, дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыру және қызығушылықтарын арттыру.
Тәрбиелік: ... орта ... ... ... және ... ... ...
Сабақтың түрі: Сұрақ - жауап, топтық, жеке ... ... ... ... ... ... көрнекілігі: Қазақстанның физикалық картасы, Атлас, кескін карта, интерактивті тақта, тапсырмалар парағы,плакаттар.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі.
Психологиялық жағдай.
Үй тапсырмасын тексеру.
Шығармашылық ... ... ... ... ... ... ...
Оқушылардың назарын сабаққа аудару (психологиялық жағдаят).
Үй тапсырмасын тексеру.
Оқушы
Мұғалім
Топтарға бөлініп ... Топ ... ... 4 ... ... ... Топ басшыларын анықтайды.
Әр топ басшы бағалау парағына аттарын жазып толтырады.
Әр топ үй тапсырмасынан ... ... ... ...
1 топ.
Орманды дала зонасының географиялық орны, климаты, ішкі сулары, топырағын анықта.
1-топ.
Дала ... ... ... ... ішкі сулары, топырағын анықта.
2-топ.
Шөлейт зонасының географиялық орны, климаты, ішкі сулары, топырағын анықта.
3-топ.
1)Шөл зонасының географиялық орны, климаты, ішкі сулары, ... ... ... ... ... ... ... жинаған балдарын жазады. (Әрбір дұрыс жауапқа 1 баллдық жүйемен)
Бағалау парағын таратады. Үй тапсырмасы бойынша дайындалған ... ... ... ... дайындаған тақырыбындағы слайдтарымен таныстырады.
Алдын ала берілген тапсырмалар бойынша оқушылар дайындаған слайдтарды интерактивті тақтада ... ... ... ... ... ... топ. Атыраудың географиялық орны,климатымен таныстырады.
2 топ. Атыраудың ішкі суларымен таныстырады.
3 топ. Атыраудың ... ... ... топ. ... ... мен бүгінгі тынысы жайлы слайд көрсетеді.
Әр топтың топбасшылары бағалау парақтарына белгілеп отырады.
Мұғалім оқушыларға дайындалған тақырыптарын баяндауына бағыт береді.
Топ ... ... ... ... ... ... отыруды тапсырады.
Практикалық жұмыс тапсырмалары.
Тапсырма бойынша:
4 топтағы әр оқушы кескін ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып белгілейді.
Тапсырма бойынша:
Табиғат кешендері компоненттерінің байланысын көрсететін кесте құрастырады.
Тақтадағы Қазақстанның ... ... ... ... ... Оқығандарын қалай қабылданғанын, жинаған ақпараттарды жүйелеп, кескін ... ... ... ... ... ... ... компоненттерінің байланысуын көрсететін кесте құруға тапсырма береді.
Әр топтың топбасшылары бағалау парақтарын толтыруды аяқтайды, ... ... ... ... қойған бағаларын айтады.
Бағалау парақтарын жинап алып, оқушыларды бағалайды.
Үй тапсырмасы: Қазақстанның табиғат зоналары тақырыптарын қайталау, тақырыбында эссе жазуды тапсырады.
Сынып: 7 ... ... ... Сүтқоректілер класы. Тіршілік ортасы, сыртқы және ішкі құрылыс ерекшеліктері.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Сүтқоректілердің маңызы туралы түсінік беру. ... ... ... ... ... ... ... Сүтқоректілер класы өкілдерінің ішкі және сыртқы құрылысындағы ерекшеліктері туралы оқушы ойын дамыту, жаңа технологияның әдіс тәсілдерін қолдана отырып, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... білуге жағдай жасай отырып білімдерін кеңейту.
Тәрбиелік: Оқушыларды сүтқоректілер класының өкілдерін қорғауға тәрбиелеу. Оқушыны жан - ... ... ... ... ... өз ойын ... өзгенің де ойын тыңдай білуге тәрбиелеу.
Сабақ өту ... : ... ... ... әдіс ... топпен, жұптық
Сабақтың түрі: аралас сабақ
Сабақтың типі: Жаңа сабақ
Сабақтың көрнекілігі : Суреттер, интерактивті тақта, ... ... ... Биология, әдебиет
Сабақтың барысы:
1.Ұйымдастыру кезеңі. Сәлемдесу, түгендеу, сабаққа назар аудару
А) Психологиялық дайындық
(хормен айту)
Міне ... ... ... ... ... отыр.
,- демекші,біз ұятқа қалмауға тырысайық. Бар білімімізді ортаға салайық.
* Қызығушылықты арттыру: ... ... ... ... ... ... бүгінгі сабақта біз сендермен жаңа сабақпен танысамыз. Сабақтың тақырыбын айтпас бұрын мен сендерге ... ... ... 14. ... ... ...
тостаған тұяқ,
мінсең қанат,
сүті дәрі, еті тамақ. ... ... екі тауы бар, ... бір ... ...
Тарғыл - тарғыл таспа, тастан бірақ ... ... бұл ... ... па? ... ... қыста тынығады. /Аю/.
Ал енді осы жануарларға қарап не ... ... 15. Жаңа ... тақырыбы сүтқоректілер класы. Сүтқоректілерге қандай жануарлар жатады және неліктен солай аталады? Оқушылар өз ... ... 16. ББҮ ... ... ... ... ... мақсаты, міндеті оқушылармен бірігіп айқындалады.
II. Мағынаны ажырату:
Слайд 17 . Сынып екі топқа бөлініп тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ортасы, топтары
2-топ Сүтқоректілердің сыртқы және ішкі құрылыс ерекшеліктері
Слайд 18 . 3 тапсырма.
Биологиялық диктант. ... ... ... саласы................... деп аталады. (Маммалогия)
Сүтқоректілерде кеуде мен құрсақ қуыстарын бөліп тұратын ........... пайда болған. (көкет) Ауыз ... ... ... бездерінің өзектері ашылады. (3-4 жұп) Сүтқоректілердің ... өте ... ... (иіс ... ... және ортаңғы құлақ арасы ......... бөлінген. (дабыл жарғағымен) ... 19. ББҮ ... ... ... ...
Үйрендім
Қорытындылау: Екі жұлдыз, бір тілек. Оқушылардың жетістіктеріне қысқаша ... ... ... үйге ... ... ... ішінде бір қорап қойылады, сол қорапқа оқушылар өздерінің сұрақтарын ... ... ... ... сол сұрақ бойынша жауап береді.
Бағалау: Оқушылар бағалау парағы арқылы ... ... ... ... ... ... 20. Бағалау парағы
Спикер __________________________

Оқушылардың аты -жөні
Кластер қорғау
4 сөлем тәсілі
Биологиялық диктант
Тест
Қорытынды баға
1
2
3
4
5
Рефлексия Адам үлкен кемедей теңіз атты өмірден ... ... Кеме ... ... ... ... ... . Сабақтан қандай көңіл-күйлеріңмен қайтып барасыңдар? (Кемелер таратылады)
Үйге тапсырма.
287-бет 58 тақырыпты оқып қайталау, 2 ... үй ... ... алып келу.
Бағалау парағы
Спикер __________________________

Оқушылардың аты -жөні
Кластер қорғау
4 сөлем тәсілі
Биологиялық диктант
Тест
Қорытынды баға
1
Аманжолова Айя
2
Кенжебаев Айдос
3
Нугуманова Нұрай
Қорытынды
Сонымен, жалпы ... ... ... ... мен ... ... жергіліктіі материалдарды пайдалану жолдарын қарастыра отырып, оқушыларды үлкендерді сыйлауға, туған жерін сүюге, табиғатты аялауға, туған жердің гүлденуіне үлес қосу ... ... ... ... болатынына көз жеткіздік.
Елді мекендердің ерекшеліктерін ескере отырып, жеткіншектерге ... беру мен ... ... бай ... ... ... кезде білім беруді дамытудың маңызды бөлігі болып табылады. Биология жне экология пәндерінен ... жер ... ... ... ... ... ... дамыту негізінде, олардың танымдық қызығушылығын арттыруға, отансүйгіштікке тәрбиелеуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... Биология пәні тікелей табиғатпен байланысты болғандықтан кез-келген тақырыбында тәрбие беріп отырамыз. Халқымыздың өмірі қоршаған ... ... ... оны ... таза сақтау өмірдің баяндылығы ғана емес, рухани адамгершілік міндеті деп санау ... ... ... ... ... ... өттік; ... жер ... ... ... ... жер ... ... ... 4. ... ... жоспарлау, мазмұнын іріктеу және ұйымдастырудың әдістемесін; ... мен ... ... ... ... жинау әдістемесін; ... жер ... ... арқылы жүргізілген сабақтарға тоқталдық. ... күні ... ... ... ... ... бірі - ... қоршаған табиғи ортадағы жан-жануар, өсімдік, өзен - су, ауа және ... ... ... ... ... ... ... ұрпаққа қаз-қалпында қалдыра білу болып табылады. ... ... ... ... ... ... шалғындар, теңіздей телегей ормандар, сылдыраған бұлақтар, керіліп жатқан кең дала, аспан мен ... ... ... ... ай, ... жұлдыздар, көк мөлдір аспан, күлімдеген күн - ана өміріміздің ... ... көк ... ... ... үйлері жанға, даласы малға, халқы байлыққа толы болсын демекпін!
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... Н.А. ... ... ... ... Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам. Бағдарламалық мақала //, 2012 ж. 10 ... [2]. ... М.А. ... ... ... ... М.: , 2007. - С. 208, 211-214. [3]. ... А.С. ... ... / А.С. ... ...
ЮУКИ, 1969; Урал и Приуралье. - М.: ... 1968. - 228 с. ... ... ... компонента в содержании школьных
предметов. Методическое пособие. - Астана: Национальная академия
образования им. И.Алтынсарина, 2013. - С. 5-6, 86. ... ... ... мектеп мазмұнының аймақтық компонентін жетілдіру.
Әдістемелік құрал. - ... Ы. ... ... ... ... ... 2013. - 6-7 б.
[6]. Имангулова Т.В., Безгина Т.А. Поиск и изучение краеведческого
материала как способ познания родного края / ... в ... и ... ... / 2007. - №1. - С. 16.
[7]. Подробно о ... ... / Сб. ... М., 1960; Н. Я. .Ковальская. Методика экономико-
географических исследований. ... МГУ, 1963. - 234 с. ... ... ... ... ... аймақтық компонентін жетілдіру.
Әдістемелік құрал. - Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 2013. - 49 б. ... ... А., ... А., ... М. ... ... ... /
12 жылдық мектептің 11-сыныбына арналған байқау оқулығы / Алматы.
Мектеп, 2013. - 276-280 б. ... ... А.И. ... ... по ... / Москва: Учпедгиз,
1959. - 156 с. ... ... К., ... Р., ... Қ. Биология: Жалпы білім
беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық - ... ... 2011. -
208 б. ... ... ... Үкіметінің Қаулысы.
[13]. журналы №1 (6) Алматы, 2005. - 39 б. ... ... А. ... ... топонимдерінің мағыналық және
құрылымдық сипаттары. - Қарағанды, 1998. - 40 б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚ «ҰССО» сынау лабораториясында өнімнің сапасын талдау63 бет
Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану20 бет
Пайдалы өсімдіктердің зерттелуі50 бет
Питомник. Питомниктер түрлері, отырғызу материалдарының түрлері. Орман питомнигі аумағын ұйымдастыру8 бет
Сусымалы материалдарға арналған силостар9 бет
Сүректі механикалық өңдеу тәсілі8 бет
Шарап өндірісі4 бет
Шет тілін оқытудағы газет материалдарын қолдану14 бет
Қызмет жұмысшыларына арналған ерлер комбинезонының гигиеналық қасиеттерін негіздеу28 бет
Қылмыстық процестегі айғақтар және жедел іздестіру әрекеттері60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь