Ақша жүйесі туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Ақшаның пайда болуы,мәні және экономикалық маңызы ... ... ... ... ...5

1.1.Ақшаның қажеттілігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2. Ақшаның атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

Негізгі бөлім.
ІІ. Ақша теорияларының даму эволюциясы.
2.1. Ақша жүйесі туралы ұғым. Биметаллизм және монометаллизм жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2. Ақша теориялары және олардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.3. Ақша айналымын ұйымдастырудағы теориялық негіздер ... ... ..32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Қазіргі замандағы қоғамда ақша өте үлкен және алуан түрлі рөлді атқарады. Ақшаның рөлі жалпы балама түріндегі маңызымен анықталады, өйткені бұл рөлге айрықша арнайы тауарды бөліп шығару тауар өндірісі мен айналысының заңы болып табылады.
Ақша тауарларды айырбастау құралы ретінде әрекет етеді, ол тауар өндірісімен үздіксіз байланыста болады. Осы бастапқы тұғырға сүйене отырып, мынаны сеніммен атап өтуге болады, яғни ақша дамыған тауарлық шаруашылықтың ажырамас бөлігі болып табылады. Ол шаруашылық өмірдің жағдайына және қоғамда болып жатқан экономикалық үрдістерге маңызды түрде және үнемі ықпал етеді. Ақша тауарлар мен қызметтердің үлкен массасының қозғалысын, сонымен бірге қаржы-кредит жүйесі арқылы жеткізушілер мен тұтынушылар арасында ақша құралдарының қозғалысын туындатады.
Ақшаның қазіргі экономикадағы рөлі еңбекақы, сыйақы түрінде еңбек шығындарын құндық өлшеу және бақылау түрінде, яғни еңбек өлшемі мен тұтыну өлшемін; еңбектің саны мен сапасын бақылау құралы ретінде, сонымен бірге еңбек өнімділігін ынталандыру және арттыру құралы ретінде айқындалады.Сол себепті де ақшаның қазіргі экономикамыздағы рөлі өте маңызды.Сондықтанда ақша актуалды болып табылады.
Менің курстық жұмысымның тақырыбын ақша теориясына қатысты таңдауыма осы себептер әсер етті.
Менің мақсатым - осы жәйттар туралы ашық және айқын түсіндіріп өту.
Курстық жұмысымды жазудағы негізгі міндеттерім - ақша түрлері, оның қызметтері, экономикалық рөлі, ақша туралы көптеген көзқарастар туралы баяндау және де осы түсініктемелер арқылы өзімнің ақшаға деген ойымды толық жетілдіру.
Курстық жұмысымды құрылымын айтып кететін болсам:
 І бөлімінде - ақшаның пайда болуы, оның мәні және экономикадағы рөлі, ақшаның қажеттілігі және түрлері, ақшаның атқаратын қызметтері туралы баяндалады;

 ІІ бөлімінде - ақша жүйесі туралы ұғым, биметаллизм және монометаллизм жүйесі, ақша теориялары және олардың дамуы, ақша айналымын ұйымдастырудағы теориялық негіздер туралы баяндалады.
Бұл сұрақтардың бәрі дерлік осы курстық жұмыста саяси-экономикалық қарым-қатынас жағдайындағы қоғам мен экономикада болып жатқан өзгерістерге қатысты көзқарастар тұрғысынан қарастырылады.
Курстық жұмыстың негізгі мәселелері дерексізден нақтыға өту жолымен, яғни экономикалық категорияның маңызын ашуда жүйелілікті қамтамасыз етуге, оның әрбір элементінің бір-бірімен өзара әрекеті мен
негізгі бүтіндігін көрсетеді. Мұндай амал шынайы өмір мен шаруашылық тәжірибесінен қол үзбей теориялық оқулық материалдарын оқып-үйренуге бағыт сілтейді.
1. ҚР төлемдер мен ақша аударулар туралы Заңы. 29.06.1998.№237-Алматы: «Жеті Жарғы», 1999.
2. «ҚР-дағы вексель айналысы туралы» ҚР заңы. 28.04.1997ж.
3. «С. Аманжолов оқулары -2005» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. Өскемен қаласы.2005. 2-бөлім
4. Деньги кредит и банки. Под ред. О.И. Лаврушина. Москва. «Финансы и статистика», 2001.
5. Ақша айналысы және несие. Оқулық. – Алматы: «ИздатМаркет», 2004.
6. Общая теория денег и кредита /Под ред. Жукова Е.Ф. – Москва: «Банки и биржи», 1995.
7. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. – Москва: «Финансы, ЮНИТИ», 1997.
8. Ақша.Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Көшенова Б.А. Оқу құралы / - Алматы: «Экономика», 2000.
9. Ақша айналысы және несие. Мақыш С.Б. Оқу құралы. – Алматы «Қазақ университеті», 2000.
10. Толковый словарь Терминов рыночной экономики. Под ред. С.Б.Байзакова В2-х.ч. – Алматы: «КазНИИНКИ», 1993.
11. Деньги Кредит и Банки. Под ред. А.В.Борискин, А.А.Тарабцев, А.Б. Тарушин. Санкт-Питер., СпецЛит, 2000.
12. Ақша, несие, банктер. Сейітқасымов. Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005.
13. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная система.
Э.Дж.Долан, К.Д.Кэмпбелл, Р.Дж.Кэмпбелл. Москва-Ленинград.1991
14. О чем рассказывает монеты / Под ред. Игнатенко А.П. 2-е. – Минск, 1978.
15. Денежное обращение Кредит СССР. Геращенко В.С. – Москва., «Финансы»,1976.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
...................................3
І. Ақшаның пайда болуы,мәні және экономикалық маңызы...................5
1.1.Ақшаның қажеттілігі және
түрлері...................................................9
1.2. Ақшаның атқаратын
қызметтері......................................................17
Негізгі ... Ақша ... даму ... Ақша ... ... ... және ... Ақша теориялары және олардың
дамуы..........................................25
2.3. Ақша айналымын ұйымдастырудағы теориялық негіздер..........32
Қорытынды...................................................................
............35
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
..........37
Кіріспе
Қазіргі замандағы қоғамда ақша өте ... және ... ... ... Ақшаның рөлі жалпы балама түріндегі маңызымен анықталады,
өйткені бұл рөлге айрықша арнайы тауарды бөліп ... ... ... ... заңы болып табылады.
Ақша тауарларды айырбастау құралы ретінде ... ... ... өндірісімен үздіксіз байланыста болады. Осы бастапқы тұғырға сүйене
отырып, мынаны сеніммен атап өтуге ... яғни ақша ... ... ... ... ... табылады. Ол шаруашылық өмірдің
жағдайына және ... ... ... экономикалық үрдістерге маңызды түрде
және үнемі ықпал етеді. Ақша ... мен ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы жеткізушілер мен
тұтынушылар арасында ақша құралдарының қозғалысын туындатады.
Ақшаның қазіргі ... рөлі ... ... ... ... ... ... және бақылау түрінде, яғни еңбек өлшемі мен
тұтыну өлшемін; еңбектің саны мен сапасын бақылау ... ... ... ... ... ынталандыру және арттыру құралы ретінде
айқындалады.Сол себепті де ... ... ... рөлі ... ақша ... ... табылады.
Менің курстық жұмысымның тақырыбын ақша теориясына қатысты
таңдауыма осы себептер әсер ... ... - осы ... ... ашық және ... ... жұмысымды жазудағы негізгі міндеттерім - ақша ... ... ... ... ақша ... көптеген көзқарастар туралы
баяндау және де осы түсініктемелер арқылы өзімнің ақшаға деген ... ... ... ... айтып кететін болсам:
➢ І бөлімінде - ... ... ... оның мәні және ... ... қажеттілігі және түрлері, ақшаның ... ... ... ІІ ... - ақша жүйесі туралы ұғым, биметаллизм және
монометаллизм жүйесі, ақша ... және ... ... ... ұйымдастырудағы теориялық негіздер туралы баяндалады.
Бұл сұрақтардың бәрі дерлік осы ... ... ... ... ... ... мен ... болып жатқан
өзгерістерге қатысты көзқарастар тұрғысынан қарастырылады.
Курстық жұмыстың негізгі мәселелері дерексізден нақтыға ... яғни ... ... ... ашуда жүйелілікті
қамтамасыз етуге, оның әрбір элементінің бір-бірімен ... ... ... ... ... ... амал ... өмір мен шаруашылық
тәжірибесінен қол үзбей теориялық оқулық материалдарын оқып-үйренуге бағыт
сілтейді.
Осы жұмысты жазуда мен ... ... ... ... ... «С.Аманжолов оқулары – 2005» атты
халықаралық ... ... ... ... ... , ... еңбегін және басқа да ғалымдардың
еңбектері. Осы және басқа да ... ... ... ... ... ... ... жұмысымды ... ... ... ... мәні және ... ... ... ежелден таныс, бірақ оның қалай пайда болғандығы
туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп ... ... ... Бұл ... ... өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар
айналымында атқаратын маңызын ... ... ... ... ... ақшаның пайда болуы, мәнін, қызметі мен ... ... көп ... ... бар,атап айтқанда бұл сұрақтар
Аристотель, А. Смит, Д. Рикардо, К. ... және т.б. ... ... Ақша ... ХХ ... І ... ... П. Самуэльсон, Дж. Тобин, Дж. Хикс, Ф. Мишкин, М. Фридмэн ... ... ... кездегі экономикалық ғылым өкілдері дамытты.
Ақшаның пайда болуы, жаратылысы және мәні туралы ортақ пікір ... та ... ... көп түрін шартты түрде екі тұжырымдамаға бөлуге
болады: рационалистік және эволюциялық.
Біріншісі (ол ХІХ ғасырдың аяғына ... ... ... ... ... ... ... жалпы келісімді бекітуінің нәтижесі
ретінде түсіндіреді, яғни ... ... ... ... ... ... ... ғылыми көзқарас болып
саналады, ол тауардың айырбастық құнының ... даму ... ... ақша ... ... ... түрде пайда болады.
Айырбастық құн – бұл ... ... ... ... ... ... тауарларды бір-біріне айырбастау кезінде ғана анықталуы мүмкін
екендігі баршаға аян және ол мұнда айырбас құны формасында әрекет ... – бұл сату ... ... ... ... ... Адам дайындаған
зат сату немесе айырбастау кезінде тауарға айналады. Ал бұл ... үшін ... ... ... ... ... құны
және құны (оны өндіруге ... ... ... ... ... (үй, ... байланысты құнының әр түрлі формалары бар, олар
тауардың тұтынушылық құны деп аталады. Тауардың құны оны ... ... ... ... ... ... ... құнының әр түрлі формаларының
бірте-бірте алмасуы нәтижесінде жүзеге асты:
• қарапайым ... ... ... ол ... ... ... яғни ... бір түрін басқасына қарапайым айырбастау
кезінде туындады. Мәселен, бір мал бір қап ... ... ... бір ... ... ... тауарда өз құнын өрнектеді.
Тауардың басқа тауарға айырбасталу қабілеті соңғының ... яғни ... құн ... ... ... жайылыңқы формадағы құн егіншілер мен малшылардың алғашқы
ірі қоғамдық еңбек бөлінісі ... ... ... ... Көптеген
айырбасталатын тауарлар ішінен бір немесе бірнеше өтімді тауарлар
(тұз, мал, астық) айқындалады, оларды басқа тауарларға айырбастауға
болады. Осылайша, құнның ... ... ... ... өту жүзеге ... яғни әр ... құны бір ... ... ... ... құнымен
(тұз, мал, астық) өрнектеледі. Әр ... ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше
ерекшеленген тауарлар арқылы жүзеге асырады.
Мысалы: Алтынның 10 унциясы = 10 кг ... ... 1 ... ... ... ... жалпы формасы. Тауарлық әлемнен жалпы балама ретінде бір тауар
алынады (басқаша айтқанда ығыстырылып шығады). Барлық
тауарлар осы ... ... сол ... олардың арасындағы
құн салыстырылады. Мысалы: 10 кг темір, 1 қап астық 10 унция алтынға
теңестіріледі.
Әр түрлі ... ... ... ... әр ... ... Мысалы, солтүстіктің халқы ақша ретінде бағалы аң ... мал ... ...... егін ... халықтар – астықты,
қалаларда – металды, яғни ... ... ... ... және ... ... кеңістік ортасынан барлық басқа тауарлар ығыстырған
жағдайда ғана, ол ақшаның жалпы баламасы ... бола ... ... ... соң, ... тауар пайда болады, оның нақты формасымен
жалпы балама формасы бірігеді де , бұл ... ... ... ... ... ... ақшалай формасы ары қарайғы айырбас нәтижесінде жалпы балама
орнына бір ... ... ... ... Бұл ... тарихи
тұрғыда алтын мен күміс жеңіп алды. Бұл ... ... ... ... ... бөлу жүзеге асты. Алтынның ең бастысы
мынадай табиғи қасиетіне ... ... ... табиғи
сапалылығы, яғни оның оңай ... ... ... ... құны өте ... ... оның қорының
сиректігі мен өндіруге кететін еңбек шығыны жоғары ... 1 ...... ... ... ... өз құнын ақшалай тауардың құндық
субстанциясынан алады, ол алтынды өндіру саласында пайда ... ... құны кез ... ... ... құны сияқты
жұмыс уақытымен анықталады, соның нәтижесінде тауарды ақшаға
айырбастау баламалардың айырбасы болып табылады.
Сондықтан да ... мәні ... ... яғни ... ... ... ... тауарлық әлемнен нақты формасы бар бір арнайы
тауар ... ... / 12; ... - ... және бөлу ... ... арасындағы
қатынастарын бейнелейтін, ... ... ... ... ... /5; ... ... экономикалық категория ретіндегі мәні оның
мынадай үш қасиетінің біртұтастығынан байқалады:
➢ ақшаның жалпы тікелей айырбасталу ... бар, яғни оны ... ... үшін ... ... ретінде әрқашан және барлық жерде
ешқандай шектеусіз қабылдануы тиіс ... ... ... ... оның кез келген материалдық бағалы затқа
айырбасталатынын сипаттайды.Қазіргі кезде жекешелендіру процесі
басталғалы бері, ақшаның бұл ... ... ... ... ... / 9;6-бет/.
➢ ақша тауардың айырбас құнын бейнелейді. Соның көмегімен тауардың
бағасы анықталады, ол айырбасты қамтамасыз етеді және әр ... ... бар әр ... ... ... тұрғыда салыстырады/12;13-бет/,
яғни тауарларды сатумен байланыссыз.Бұл ақша, несие беру, қарызды
өтеу, мемлекеттік бюджеттің кірістерін қалыптастыру, өндірістік ... емес ... әр ... ... ... ... несиелік ресурстарын коммерциялық банктерге сатуы барысында
және т.б. жағдайларда қолданылады /9;6-бет/.
➢ ақша тауарда жинақталған ... ... ... көрінісі болып
табылады, жұмыс уақытының шығындары арқылы тауарлар құны ақшамен
өлшенеді /12;13-бет/, яғни ... ... ... ... ... өлшеуге болатын құнын сипаттайды /9; 6-бет/.
Ақшаның экономикадағы рөлі. Ақшаның нарықтық экономикадағы рөлі ... ... ... құру және ... ... ... ... (мобилизация) және олардың ұдайы өндірісте
тиімді қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... рөлі мынада, яғни олар нарықтық
экономикадағы тәуелсіз субъектілер ... ... буын ... ... ... тауарлық-материалдық құндылықтарды
шаруашылық-қаржылық қызмет нәтижелерін құндық есепке алу және бақылау
құралы ... ... ... рөлі ... қызметтерді сату – сатып
алу бойынша экономикалық қарым-қатынастар субъектілері арасында келісімдік
міндеттемелердің орындалуын бақылау құралы ... ... яғни ... ... және ... қызметті жақсы ұйымдастыруға қатысты
жабдықтаушылар мен сатып алушылардың материалдық ... ... ақша ... өте ... рөлді атқарады: осы
трансакциялық шығындарды ... ... ... жеңіл қозғалысы
жүзеге асады, ол еңбектің мамандануы мен бөлінісін ынталандырады /12; 31-33-
бет/.
1.1. Ақшаның қажеттілігі және ... ... ... ... ... ... ... етуі механизмін түсіну үшін ақшаның рөлін айқын
түсінуден артық еш ... жоқ. Сол ... ... ... ... деп ... тегін емес. Ақша – тауар ... ... ... ... ұзақ ... ... ... негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі ... ... ... Ақша ... ... өнімі және оның ... ... ... ... Егер адамның еңбек өнімі балама негізде
басқа өнімге ... онда ол ... ... Ал бұл ... ... яғни ... ... Т-А-Т ' /13; 12-бет/ сызбасы
бойынша жүзеге асырылады. Бұл ... ақша ... ... ... ...... делдал ретінде әрекет етеді. Бұны жүзеге асыру үшін сатылатын
тауарды (Т) ақшамен ... ... және осы ... ... тауарды (Т ')сатып
алу қажет. Жалпыға ортақ балама рөлінде ... ... ақша жоқ ... осы ... ... ... пен ... сәйкессіздігіне
байланысты айырбас жүзеге аспай қалуы мүмкін. Ақша ... ... ... ... ... мен ақша бір-бірінен ажырамас категориялар. Дегенмен
ақшаның өзі тауар, яғни ... ... мен ... ... ақша – бұл ... ... тарихи категориясы, тауар
айырбасы процесінің ұзаққа созылған дамуының объективті ... ... ... ... ретіндегі тауар өндірісі мен тауар
айырбасына қажет, ол ... әр ... ... кезінде әр түрлі өнімдерді
дайындауға қажетті қоғамдық еңбек ... ... ... береді.
Байқап отырғанымыздай, ақша өндірістік қатынастардың барлық
жиынтығының ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды.
Тауар мен ақшаның шығуында ... ... бар, ... ... ... ... та бар. Егер тауар айналыс ... ... (ол ... ... , ал ақша ... тұрақты, мәңгілік болады,
айналыс аясынан кетпейді. Сондықтан, тауарлар арасында дами отырып, ... ... ... ... ... ... ... қала береді.
Ақша – қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы ... ... және ... ортақ экономикалық организмге біріктіруші
айналыс құралы. Ол жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... айырбастың баламалығын қамтамасыз етеді.
Ақшаны өзен үстінен өткен көпірмен салыстыруға болады, оның ... ... ... мен ... ... ... пен ұсыныс, баға
мен еңбекақы орналасқан.
Қазіргі кездегі нарықта ... ... ... ... Дж.Долан, Д.Кэмпбелл, Дж.Кэмпбеллдің сызбасын көрсетуді
дұрыс деп есептедік /13; ... ... Өнім ... |
ұлттық өнімнің жиынтық
шығыны шығын
| ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... табыс
ресурстар–ақша
ресурстар
Тауарлар мен ... ... ... тауарлар мен қызметтер ағымы көрсетілген, оларды үй
шаруашылықтары (кәсіпкерлер) және фирмалар (заңды ... ... ағым ... кезінде жүзеге асырылған ақшалай төлемдердің қарама-қарсы
ағымымен теңестіріледі. ... мен ... ... ... ... бағытталған; ақшалай төлемдердің ағымдары сағат тіліне қарсы
бағытталған. Осы экономикалық жүйеде жеке ... (үй ... ... ... тауарлар мен қызметтерді сатып алады. ... ... ... фирмалар нарығындағы фирмалар өз өндірістері
үшін қажетті ресурстарды – жұмысшы күшін, капиталды және ... ... ... Осы ... ... ресурстар үй шаруашылықтарына тиесілі, бұл
шаруашылықтар сәйкес ақша ... ... үшін ... ... ... ... пайыз, ренталық төлемдер және т.б. ... ... ... ел ... ... ... ұлттық табыс пен
ресурстар қозғалысы көрсетілген.
Ақшаның қажеттілігі ... ... де ... ... ... саны ... ғана емес, сонымен бірге сапасы
бойынша еңбекақы түріндегі еңбек төлемінің қажеттілігін ... ақша ... ... мен ... ... ... құралы
ретінде қолданылады, өйткені материалдық құндылықтарды бөлу қоғам
мүшелерінің шығындаған еңбегінің саны мен сапасына сәйкес жүзеге асады.
Сонымен ... ... ... ... ... шаруашылық қызмет нәтижелерін нақты өлшегіштерде ғана емес,
сонымен қатар құндық өлшемдермен есепке алу қажеттілігінен;
... ... әр ... ... және оларға сәйкес
өндірістік ... ... олар ... ... ... есеп ... ... ұйымдастырылуын және жүргізілуін алдын ала
болжайды /12;10-бет/.
Ақшаның түрлері. Ақша өзінің ... ... екі ... толық құнды ақшалар және толық құнсыз ақшалар /7; 26-бет/.
| ... ... ... ... ... ... құнсыз ақшалар |
Толық құнды ақшалар - номиналдық құны оны дайындауға кеткен нақты
құнымен сәйкес келетін ... ... ... ... ... соның
ішінде: мыстан, күмістен және алтыннан жасалғандары жатады. Металл ақшалар
әр түрлі формада болған. Монета түріндегі ... – бұл ... ... ... бет жағы – аверс, артқы жағы – реверс және жаны гурт деп
аталады.
«Монета» сөзінің шығуын римдіктердің ... ... ... ... есімімен байланыстырады, яғни сол шіркеуден берілген
ақшалай қаражаттың ... ... эпир ханы ... ... ... ... жеткендігі туралы аңыз бар. «Монета» сөзі латынша «moneo» -
«кеңес беремін, көңіліңнен шығамын» дегенді ... ... VIIғ. ... ... ... және Ертедегі
Лидия мемлекетінде пайда болды. Киев Русінде алғашқы ... ... ... ... ... ... айналыста алтын монеталармен қатар,
күміс монеталар да қоса ... ... ... ... де ХІХғ. екінші жартысында өтті.
Бұл елдердің ішінде алтын өндіру жағынан бірінші орынды, өзінің ... ... елі ... ... ... ... қағаздай белгілерінің пайда
болуының мынадай объективті қажеттіліктері болған:
▪ алтын өндірісі тауар өндірісінің артынан ілесе алмай, ... ... ... ... ... өтей ... жоғары құнды алтын ақшалар ұсақ ... ... ... ... ... ... ... алғанда өндірісті және тауар айналымын
ынталандырмады.
Алтын айналысы не бары ... ... ... дейін болды
және соғысушы елдер өздерінің шығыстарын жабу мақсатында құнның
қағаздай белгілерін ... ... ... нәтижесінде біртіндеп алтын
айналыстан шыға бастайды.
Толық құнсыз ақшалар ... ...... құны ... яғни олардың өндірісіне кеткен қоғамдық еңбектен жоғары ... ... ... ... ... металдық белгілері – арзан бағалы металдардан жасалған ұсақ
монеталар, мысалға жез, алюминий т.б. ... ... ... ... ... ... ... белгілері екіге
бөлінді: қағаз ақшалар және несиелік ақшалар.
Қағаз ... - бұл ... ... ... Тарихта олар
айналыста жүрген алтын және күміс монеталардың орынбасарлары ... ... ... ... ... ... объективті мүмкіндігі, олардың
айналыс құралы қызметін атқару ерекшеліктеріне байланысты.
Металл ақшалардың қағаз ақшаға ауысу себептері мынадай:
❖ металл ... ... алып жүру ... металл ақшалардың мемлекеттік билік органдарының жасаған ... яғни ... ... ... алу ... ... ... барысында бүлінуі;
❖ бағалы металдарды ... ... ... шығаруға қарағанда
қымбатқа түсуі;
❖ эмиссиондық табыс (шығарылған ақшалардың ... құны ... ... құны арасындағы айырма) алу мақсатында қазынаның қағаз
ақшаларды шығаруы;
❖ бюджет тапшылығын жабу мақсатында қағаз ... ... ... ... б.э. ... Қытайда, 1690ж. Ұлыбритан отары
болған Солтүстік Америкада, 1762ж. Австрияда және 1769ж. Ресейде пайда
болды. Бірінші ... ... ... қағаз ақшалар барлық елдерде
шығарылды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... он елде
(АҚШ, Италия, Индия, Индонезия және т.б.) ғана сақталған. Кешегі ... ... ақша ... негізінде қағаз ақшалар, яғни 1,3,5 рубльдік
қазыналық билет формасында ... рет ... ... ... ... және Қазақстандағы 1993ж. ақша реформасы нәтижесінде
айналымнан алынды.
Қағаз ақшалар ... ...... ... жабу
мақсатында шығарылатын және металға ауыстырылмайтын, сондай-ақ
мемлекет белгілеген өзіндік номиналы бар құнның белгілері.
Қағаз ақшалар тек қана ... ... және ... ... ... ... ... ұлғаюы мемлекеттің қаржы жетіспеушілігіне
байланысты шығаруымен түсіндіріледі. Қағаз ақшалар өзінің табиғаты ... және ... тез ... ... құнсыздану себептеріне:
айналысқа басы артық қағаз ақшалардың шығарылуын,
эмитентке ... ... ... және төлем балансының қолайсыздық
жағдайын жатқызады.
Несиелік ақшалар - тауар өндірісінің дамуымен, яғни ... алу және ... ... ... ... (несиеге) берілуімен
байланысты пайда болған ақшалар.
Несиелік ақшалардың ... ... ... ... Мұндай ақшалардың басты мақсаты: ақша айналымын икемді ... ... ... ... ақша ... ... мүмкіндік
жасау.
Несиелік ақшалардың мынадай түрлері бар: вексель, банкнота және
чек.
«Вексель» сөзі ... bill note - ... шоты ...... бір соманы алдын ала келісілген мерзімде ... ... ... ... борышқордың қарыздық міндеттемесі.
Вексельдің екі түрі бар: жай және аудармалы.
Вексельдің түрлеріне ... ... ... ... заңында / 2: 28.04.1997/ мынадай түсініктемелер берілген:
→ Жай вексель (соло) – вексельді ұстаушыға вексельде көрсетілген
соманы ... бір ... ... талап етуге байланысты төлеу туралы
вексель ... еш ... ... ... сипаттайтын
вексель.
→ Аудармалы вексель (тратта) – вексельде көрсетілген ... бір ... ... ... ... ... төлеу құралы
үшінші бір тұлғаға (трассатқа) вексель берушінің (трассанттың) еш нәрсемен
негізделмеген ұсынысын сипаттайтын вексель.
Трассат тратта ... ... ... ... ... ... ... Аудармалы вексель келесі бетіндегі индоссамент
(басқа біреуге аударып жазу) ... ... жүре ... ... ... ... байланысты вексель айналысы ұлғая түседі және мұндағы әр
индоссант вексель бойынша міндеттемеге бірлесіп жауап береді.
Жай және аудармалы вексель – ... ... ... ... қатар, экономикалық әдебиеттерде вексельді мынадай
түрлерге бөледі: қаржылық,қазыналық, ... ... ... ... ... |
| |
| ... (банктік)- |
|белгілі бір ақша сомасын|
|қарызға беруден ... ... ... |
| ... ... – бұл| | Жай ... – бұл |
|банкнотаның алғашқы пайда | |қазіргі кездегі айналысқа ... ... ... | ... ... банк ... еркін алмастырылатын,| |билеті. ... ... ... | | ... Орталық банктің | | ... | | ... ... мен ... қарағанда коммерциялық банктердің
құрылып, олардағы ағымдық шоттарда бос ақшалай қаражаттардың жинақталуына
байланысты несиелік және айналыс құралы ретінде ... кеш ... ... ... 1683ж. ... пайда болды.
Чек – ағымдағы шот иесінің чекті ұстаушыға белгілі бір ақшалай
соманы төлеу құралы ... ... ... ... ... ... өзінің
банкісіне берген жазбаша бұйрығы.
| ... чек – ... ... |
|ақша алуға арнал- |
|ған төлем құралы. |
| ... чек – ... ... |
|белгілі бір |
|тұлғаның атына |
|жазылады. ... чек – бір ... ... ... ... ... бойынша басқа |
|бір тұлғаға беруге құқық ... ... ... |
| ... чек – ... мәлімдеушіге |
|ондағы көрсетілген |
|сомасы төленеді. |
|Есеп айырысу чегі -|
|заңды тұлғалар ... ... есеп ... ... |
| ... чек|
|– банктің чекте |
|көрсетілген |
|соманы төлеуге |
|кепілдендіруін ... ... ... чегі – ... ... |
|арналған төлем|
|құралы. |
Электрондық ...... ... ... түрде өңдеу құралдарын қолданатын байланыс жүйелері арқылы жүзеге
асыратын банктер және олардың ... ... мен ... алушылар
арасындағы төлемдер жиынтығы.
Электронды ақшалар пластикалық карточка формасында болады.Олар ... ... ... ... ... | | ... ...... ... | ... – оның ... ... қаражаты бар, | |мен карточка иесі ... ... | ... ... ... ... | ... несиелік көлемінде|
|шоттағы қаражатты | ... мен ... ... ... | ... ... жасауға, не |
|арқылы қолма-қол ақша | ... ақша ... ... ... тауарлар | |арналған карточка. ... ... үшін ... | | ... ... құралы. | | ... ... ... ... ... ... ... карточкалардың отандық және халықаралық түрлерін кеңінен
қолдануда. Оларға «Eurocard», «Master Card », «Visa », « ALTYN », ... т.б. ... ... ... ... ... ... карточкалар да
кеңінен қолданылуда. Мұндай карточкалардың шоттары көбіне теңгемен ашылады.
Несиелік карточкалар бөлшек сауда айналымында және ... ... ... ... ... несиелік карточкалардың мынадай
түрлері қолданылады: банктік, саудаға арналған, бензин сатып ... ... және ... ... ... ... Біршама
кеңінен таралған ... ... ... ... ... Ақшаның атқаратын қызметтері.
Ақша экономикадағы рөлін өзінің атқаратын негізгі қызметтері
арқылы ... ... әр ... ... ... процесінен туындайтын
тауар өндірушілердің формасы ретінде ақшаның әлеуметтік және ... ... бір ... сипаттайды /5;18-бет/.
Ақшаның қазіргі экономикадағы ... ... ... ... ... |
| |
| құн ... және баға ... |
| |
| айналыс (айырбас) құралы |
| |
| ... ... |
| |
| ... және қор жинау құралы |
| |
| дүниежүзілік ақша ... құн ... ... ... ... және негізгі қызметі
болып барлық тауарлар құнының өлшемі қызметі болып табылады, ол тауарлардың
балама айырбасын қамтамасыз ... та ... ... ... емес, тауарды өндіруге кеткен қоғамдық қажетті адам еңбегі саналады.
Барлық тауарлар қажетті еңбек өнімі болып табылады, ... да ... бар ... ... олардың құнының өлшемі бола алады. Ондай тауар
болып алтын есептеледі, оны өндіру үшін құнды ... ... ... Ақша мен ... салыстыру үшін біртекті базаны ... ... ... ... ... болады. Ақшалар құн ... ... ... арқылы орындайды, яғни тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанға
дейін орындалады. ... ... ... ақшалай
формаға айналуы үшін тауарлар бағасын белгілеу жеткілікті, бұл жағдайда
тауарларды өткізу сатып алушыда нақты ақша ... ... ғана ... – тауар құнының ақшалай көрінісі болып табылады. Ол тауарды
өндіру мен өткізуге кететін қоғамдық қажетті еңбек шығындарымен анықталады,
яғни баға бұл ... ... ... құны болып табылады. Тауар бағасы
нарықта қалыптасады, ... ... ... пен ... ... ол ... ... және ақша құнына тәуелді болады. Нарықтағы сұраныс
пен ұсыныстың ... ... ... ... оның құны ... ... әр ... тауарлардың бағаларын салыстыру үшін оларды
бір масштабқа келтіру ... яғни ... ... ақша ... ... ... айналысы кезінде бағалардың масштабы ақшалай металдың
салмақтық көлемі деп ... ол кез ... елде ақша ... ... ... ... ... бағаларын өлшеу үшін қызмет етеді. Егер ... ... ... ... онда ... тауарлық әлем алтынның әр түрлі
көлеміне теңестіріледі. Алтын арқылы тауарлар өзара салыстырмалы ... ... ... және ... ... ... бар. ... аты ақшалай металл (алтын, күміс) ақшаның салмақтық құрамымен
сәйкес келді, ал салмақтық масштабтың аты бағалар масштабы деп ... ... және ... ... ретінде ақша әр түрлі қызметті
атқарады. Олар адам еңбегінің қоғамдық еңбекке айналуы ретінде құн ... ... ... ... – металдың тұрақты салмағы ретінде
қарастырылады. Сондықтан да құн өлшемімен құн ... ... ... ... ... ... берілген көлемімен оның әр ... ... ... ... ... ... атқарудан қалды, яғни ол
ақша қызметін, соның ішінде құн өлшемі қызметін ... ... ... алмастырылды.
Әрбір мемлекет өз құн ... ... ... ... ретінде теңге, Ресейде – рубль, АҚШ-та – доллар, ... ... ... саналады. Ел шеңберіндегі ішкі айналыста бағалар масштабы айрықша
рөлді атқармайды, ал ел ... тыс ... ... ол ақшаның сатып
алушылық қабілетін анықтау үшін үлкен рөл ойнайды. Айрықша қажетті жағдайда
үкімет алдын ала ... ... ... ... ... реформасы деп аталады. Ақша реформасы - бұл ... бір ... өту, ол ... ... ... ... түсіндіріледі.
Демек, құн өлшемі – бұл ақша бірлігі, ол тауарлар мен ... ... және ... үшін ... ... айналыс құралы қызметі. Бұл қызметтің маңызын тауар
айналымының Т-А-Т ... ... ... ... ... Т
(тауар) – А (ақша) – Т (тауар). Бұл жағдайда ақша ... ... ... атқарады, оның негізі болып айырбас баламасы саналады.
Формуладағы тауарлық айналым екі ... ... ... ... яғни оның
ақшаға айналуы және тауарды ... алу, яғни ... ... ... Бұл
жағдайда ақша айналыс құралы қызметіндегі делдал болып ... ... ... үшін ақша үнемі қолда болуы тиіс, яғни бұл қызметті шынайы
әрекет етуші ақшалар атқара алады. Егер сатып ... ақша ... онда ... ... ... Бұл ... ақша басқа тауарды сатып алу үшін қажет
болады. Олар тауар сатушының қалтасында жатпайды, сатушылар оларды ... ... ... алу үшін қолданады, ақша үнемі айналыста жүреді.
Сондықтан бұл жерде ақшаның рөлі өте жылдам және ол бір ... ... ... ... ... үшін қажет. Осыған байланысты айналыс
құралы ретіндегі ақша үшін олардың құндық құрамы ... ... яғни ... ... ақша ... ... ... бөлінуі мүмкін. Осының
салдарынан ... ... ... ... ... ... қағаз ақша белгілері
сияқты олардың орынбасарлары болуы мүмкін.
Кредиттік ақшалар. ... ... ... кезінде, яғни
бартерде (тауарды тауарға) сатып алу мен сату сәйкес келді. Айналыс құралы
ретіндегі ақша қызметі ... ... ... алу және сату ... ... ... болады, дербес болады, уақыт бойынша сәйкес
келмейді. Сатушы тауарды сатып ... соң, ... ... ... ... алу үшін ... асықпайды. Бұл айырбастың бұзылуының объективті
мүмкіндігін қалыптастырады, яғни сатылған тауар сатып алынған ... ... ... ... ... ... бастапқы сатыларында, яғни алтын ... ... ... ... ... ... ... ол бір мезетте әрі құн
өлшемі, әрі айналыс құралы ретінде ақша қызметін ... ... ... бір-біріне сәйкес келмеді.
Тауарлық айналымының ары қарай дамуы ақшаның осы қызметінің бір-
бірінен бөлектенуіне әкелді, құн өлшемі ... ... ... ... ал ... ... қызметін – олардың ... ... ... ... ... /12;24-бет/.
Сонымен, ақша айналыс құралы қызметін атқаратындықтан ... ... яғни ... ... ... тауарлар массасы және бағасы
негізінде анықталады. Ал егер айналыстағы ақша ... ... ... ... онда ақшаның құнсыздануына инфляцияға жол береді /5; 20-бет/.
Ақшаның төлем ... ... Әр ... жағдайлардың болуына
байланысты тауарлардың тек нақты ақшаға ғана сатылмайтыны белгілі. ... ... ... ... ... мен ... ... ұзақтығының бірдей
еместігі, сондай-ақ бірқатар тауарлардың өндірісі мен
сатылуының маусымдық сипатта болуы ... ... ... ... туғызады. Соның нәтижесінде тауарлардың
төлемін кешіктіріп сатып алу және сату, яғни ... беру ... ... ... ... ... ерекше бір қозғалыс формасына ие:
Т (тауар) – М (міндеттеме), келісілген ... ... М ...... ... құралы қызметі мен айналыс құралы қызметтері
арасында өзара айырмашылық бар. Ақша ... ... ... ... ... ... төлем құралы қызметінде ақша мен тауардың бір-біріне
қарама-қарсы қозғалысы болмайды, яғни қарыздық міндеттеме ... ... ... ... алу ... ... білдіреді. Тауарлар мен ... ... ... ... ... ... төлемеу қаупін
тудыруы мүмкін.
Ақша төлем құралы ретінде тек қана тауар айналысына қызмет етіп
қоймай, сол сияқты қаржы және ... ... да ... ... ... ... төлемдерді мынадай түрде топтастыруға
болады:
... және ... ... бойынша төлем
міндеттемелері;
• мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер;
• банктік несиелер, мемлекеттік және ... ... ... міндеттемелер;
• сақтандыру міндеттемелері;
• әкімшілік, сот алдындағы және өзге міндеттемелер.
Ақшаның төлем құралы қызметін толық бағалы емес, яғни қағаз ... ... ... /5; ... қор жинау және қорлану қызметі. Ақша жалпыға бірдей
балама ретінде, оның ... ... ... ... ... ... ... құралы болып табылады.Сондықтан да адамдар оларды жинақтауға немесе
қорлануға тырысады. Қорлану үшін ақша ... ... ... ... және ... алу ... ... қор жинау қызметін толық бағалы емес ақшалар атқара
алмайды, ... ... ... құны жоқ. Бұл ... ... ... жүктелген.
Ал ақшаның қорлану қызметін толық бағалы емес ақшалар атқарады.
Тауар өндірісі ... ... екі ... ... асырылады десе болады:
1)Кәсіпорындар мен ұйымдардың ағымдық және жинақ (депозиттік)
шоттардағы, сол сияқты банктегі басқа ... ... ... қалдықтары
түрінде қоғамдық қорлану формасында;
2) Банктердегі халық салымдарында, облигацияларда жинақталған жеке қорлану
формасында /5; 21-бет/.
Дүниежүзілік ақша. Сыртқы сауда ... ... ... ... ... көрсету барысы дүниежүзілік
ақшалардың пайда болуына себеп болды.
Дүниежүзілік ақшалар жалпыға ортақ төлем құралы, жалпыға ортақ
сатып алынатын құрал және ... ... ... ... ... ... табылады. Халықаралық төлем құралы ретінде дүниежүзілік
ақшалар ... ... есеп ... ... ... алынатын құрал ретінде дүниежүзілік ... ... ... ақшамен төленетін тауарлар және көрсетілетін қызметтер
айырбасындағы тепе-теңдік бұзылған ... ... ... ... ... байлықты құрау ретінде дүниежүзілік ақшалар бір елдің екінші бір
елге займ немесе ... ... ... ... ... де еліміздің ішіндегі ақша мемлекетпен ... ақша ... ... ... ... ... ал елімізден тысқары
жерде, К. ... өз ... ... ... ... ... шешеді де,
өзінің бастапқы формасы ретіндегі металл ... яғни ... ... ... ... деп ... Сондай-ақ бұл жерде дүниежүзілік ақша
ретінде алтынның қызмет етуі ... ... ... ... ... ақша ... алтын
және алтынға ауыстырылатын жекелеген ... ... ... ... АҚШ ... және ... фунт ... атқарған.
Қазіргі кезде дүниежүзілік ақша қызметін: АҚШ – ... ... ... ... – еуро, сол сияқты ... ... ... ... қарыз алу құқығы) атқарады.
1999 жылы қаңтар айынан бастап, Еуропалық ... ... ... «Еуро» енгізілді. Еуропалық валюталық Одаққа бастапқыда он бір
ел ... ... ... ... ... ... ... Ирландия, Португалия, Испания және ... ... 1 ... бастап, «Еуро» қолма-қолсыз төлемдер үшін ... жаңа ... ... үшін ... ... мен ... 2002 ... 1 қаңтарынан және 6 айдай уақыт
ішінде енгізіліп, валюталық одаққа мүше елдердің ... ақша ... ж. 1 ... ... өз ... ... ... жүйесі туралы ұғым .
Биметаллизм және монометаллизм ... ... ... тән ... ақша ... ... ... – ол тарихи ... және ... ... ... ... ақша айналымы. Алғашқы ақша ... XVI –XVII ... ... ... ... ... болды. Бірақ оның кейбір
жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре ... ... және ... ... ... ... ақша ... өзгеріс
енгізді.
Ақша жүйесінің типі: ақша – ерекше тауар ретінде ... ... ... ... ... ... ақша – құн өлшемі қызметін
атқаруына байланысты қалыптасады. ... әлем ... ақша ... типтері кездеседі:
➢ металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толық құнды
ақша айналыста жүреді және ол ... ... ... Ал ... ... ... ... несие ақшалары және қағаз ақша айналысы, бұл ... ... ... толық құнды ақша, яғни алтын біржолата ығыстырылып,
айналыста тек ақша белгілері ... ... ... ... құн ... ... ... байланысты металл ақша жүйесі: биметаллизм және
монометаллизм болып бөлінеді. Алғашқы капитал ... ... (XVI – ... биметаллизм ақша жүйесі пайда болып, одан әрі дамыды. Онда ақша
айналысын толық ... ... ... ... - ол мемлекет заңды түрде ... ... ... ... мен ... ... ақша жүйесі.Бұл жүйеде алтын мен күміс тең
құқықты ақша – қос ... ... онда екі ... да кең ... ... ... шектеусіз қатар жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
1. Қатар жүретін валюта жүйесі – онда алтын мен ... ... ... ... ... нарықтық бағасына байланысты
бекітілген.
2. Қос валюталы жүйе – онда металдардың сандық арақатынасын ... ... мен ... ... сол ... соғылды.
3. «Қосалқы» валюта жүйесі – онда алтын мен ... ... ... ... деп ... ... ... монета алтынның
белгісі ретінде жүрді.
Биметаллизм жүйесі Батыс Еуропа мемлекеттерінде XVI – XVII ... ... ... ХІХ ғ. аяғына дейін кең қолданылды. Ақша ретінде екі
металды қолдану ақшаның жалпыға ортақ ... ... ... ... мен ... арақатынасын айқындағанда да қиындықтар кездесті.
Дегенмен 1865 ж. Франция, ... ... және ... ... қалу ... ... келісім жүргізе бастады.
Нәтижесінде (1865-1878 жж.) Латын монеталық ... ... ... ... екі ... да құны 5 франк және одан да жоғары болатын монеталар
соғылып, күміс пен ... ... 1:15,5 тең ... ... ... ... алтын мен күмістің нарықтық құнына сәйкес келмеді.
Биметаллизм жүйесі өскелең капиталистік шаруашылықтың талабын
қанағаттандыра ... ... құн ... ... екі металды қатар қолдану
ақшаның бұл қызметіне қайшы келді. Жалпыға бірдей құн ... ... ... ғана ... жүреді. Ондай тауар не алтын, не күміс. Оған қоса ХІХ ғ. ... ... ... ... байланысты күмістің құны кеми бастады.
Бұл кезде алтын мен күмістің нарықтық арақатынасы 1:20, 1:22 тең болды. Ал
заң ... ... мен ... ... ... әлдеқайда төмен
болғандықтан алтын монеталар айналыстан шығып, қазына қорына ... ... ... шығуы Коперник-Грешем заңында айтылған «жаман ақша жақсы
ақшаны ... ... ... ... ... ... тауарлы өндірістің қарқынды дамуы тұрақты ақшаны,
яғни жалпыға бірдей бір эквивалентті қажет ... ... ... ... ақша ... ... келді /8; 57-59-бет/.
Монометаллизм -бұл барлығына бірдей балама және ақша айналысының
негізі болып бір ғана ... ... ... күміс) қызмет ететін ақша жүйесі
/9;42-бет/.Айналыстағы құн белгілері мен ... ... ... ... монометаллизмі Ресейде 1843-1852 жж., Индияда 1852-1893
жж., Голландияда 1847-1875 жж. қызмет етті /8; ... ... ... ... рет ақша ... ... XVII ғ. Ұлыбританияда қалыптасып, 1816 ж. заңды түрде бекітілді.
Көптеген елдерде ол ХІХ ғ. ... ... ... ... Германияда –
1871-1873 жж., Швецияда, Норвегияда және Данияда – 1873 ... ... жж., ... – 1892ж., ... және ...
1897ж., АҚШ- та – 1990ж.
|Алтын монометаллизмі құн белгілерінің |
|сипатына байланысты |
| | | | | ... ... | ... ... | ... ... ... | ... | ... |
Алтынға ауыстырылатын құн белгілерінің сипатына байланысты ... ... ... ... монета стандарты, алтын құйма
стандарты және алтын дивиздік (алтын ... ... ... ... – бұл ... ... тұсындағы
капитализмнің талаптарына біршама сәйкес келе отырып, ... ... ... ... мен ... сыртқа шығарудың дамуын
қолдады. Бұл ... ... ... тән ... белгілермен сипатталады:
➢ алтын елдің ішкі ақша айналысында болып, ақшаның барлық ... ... ... ... ... рұқсат етілді (әдетте елдің ... ... ... емес ақшалар айналыста жүре отырып, еркін және шектеусіз
мөлшерде алтын монетаға ауыстырылды;
➢ алтынды және ... ... ... ... ... шығаруға және ішке
алып келуге болатын болды.
Алтын монета ... ... етуі ... ... ... ... ететіндей мөлшерде алтын қорының болуын, және оның
монета айналысының резерві ... ... ... ... ... ... соғыс тұсындағы бюджет тапшылығының өсуі,
оны займдар және ақша ... ... жабу ... ... алтын
қорларынан көп мөлшерде айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... алтын монеталарға еркін ауыстыру қауіпін
туғызды. Бұл кезеңдерде ... ... ... ... ... өзінің
қызметін тоқтатса,кейіннен көптеген елдерде де (АҚШ-тан басқа) ... ... ... ауыстыру тоқтатылады, және оны сыртқа шығаруға
тыйым салынады, ... ... ... қазынаға сақталуға жіберіледі.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң жайлаған капитализм дағдарысы ... ... ... ... ... алтын монета стандарты
негізінде қалпына келтіре алмады.
1924-29жж. Ақша реформасының жүруі барысында алтын ... ... яғни оның ... екі ... формасы жасалады: алтын
құйма және алтын девиз стандарты.
Алтын құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы, мұнда
айналыста алтын ... ... және ... ... ... ... ... салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ... ... ... тек ... ... көрсетілген жағдайлар да ғана
айырбасталады. Англияда 12,4 кг алтын құймасының ... ... ... 12.7 кг ... ... ... бағасы – 215 мың ... ... ... ... ... және басқа да елдерде алтын
дивиз (алтын валюта) стандарты бекітіліп, мұнда да ... ... ... алтын монетаны еркін түрде жасау болмайды. Мұнда ... ... ... ... ... жүргізілді. Осындай жолмен алтын
девиз стандартын қолданатын елдердің ақша ... ... ... ... байланыс сақталды.
Сонымен,1929-1933жж.дүниежүзілік экономикалық дағдарыс нәтижесінде
алтын монета стандарты барлық елдерде бірдей айналыстан алынып тасталынып,
(мысалға, ... -1931 ... ... ж., ... – 1936ж.) ... ... ауыстырылмайтын банкнот жүйесі бекітілді /9; 42-43-бет/ .
2.2.Ақша теориялары және олардың дамуы.
Әр түрлі кезеңде жетілдірілген ақша ... мен ақша ... ... ... және экономиканың қаржы құралы ретінде
жетілдіру тұрғысынан ... ... ақша ... ... ... ... зерттеуі қажет.
Ақша теориясында үш негізгі бағыт ... ... ... ... , ... және ... /12; 77-бет/.
| ... ... |
| |
| |
| |
| |
| ... |
|теориясы XVII – |
|XVIIIғғ. |
| |
| |
| ... ... ... ғ. пайда |
|болды - XXғғ. |
| |
| ... ... XV – ... |
| |
| |
| |
| |
| ... металл теориясы. Ақшаның металл теориясы XV – XVII
ғғ. ерте кезеңдерінде, яғни ... ... ... ... аса ... ... Англияда – У. Стэнфорд, Т. Мэн, ... ... – А. ... ... ақшаны қоғам байлығымен, яғни
асыл тастар – алтын және ... ... ... ... ... Сонымен қатар, олар нағыз байлық – табиғатынан шын мәнісінде ақша
болып табылатын тек алтын мен ... деп ... Бұл ақша ... ... ... ... ... себебі ақшаны алтын мен күміске
теңеп, тауар шаруашылығындағы ақшада адамдардың өндірістік ... тыс ... ... ... ... ... қайнар көзі
сыртқы сауда болып табылады – дейді және ... ... ... ... ... келуін қамтамасыз етеді – деп пайымдайды. Қазіргі авторлар
ерте металлизм теориясының қателігі – біріншіден, ... көзі ... ... ... ... өндірілген материалдық құндылықтардың
жиынтығы ... асыл ... ... ... ... ... олардың (металл ақша) орнын басатын, яғни қағаз ақшаларға
ауысудың мақсатқа ... мен ... ... ... ... есептейді.
Германияда ХІХ ғ. екінші жартысында алтынмонетарлық стандарттың
енгізілуімен металл ... ... ... ... Бұл оның бірінші
метаморфозасы болды , неміс экономистері (К. Книс және т.б.) ақша деп тек
асыл ... ... ... ... ... да санады.
Екінші метаморфоза бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін болды,
оның өкілдері алтынмонетарлық ... ... ... ... мойындап, алтын монометаллизмнің жаңа кесілген формаларын: алтын
құйма және алтын-дивиздік стандарттарды енгізуге, теорияларын әдістеуге
тырысты.
Ақшаның ... ... ... ... ... соғыстан кейін болды. Оның өкілдері (Ж. Рюэфф, М. Дебре, Р.
Харрод) халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жүйесі қирағанда ХХ ғасырдың 70-жылдарының
басында алтын стандартты қалпына ... ... ... ... АҚШ- та 1981 ж. осы ... бойынша арнайы комиссия құрылды,бірақ
ол алтын стандартты енгізуге пайдасыз болады деп есептеді.
Сонымен, ҒТП-тің, өндірістің, тауар ... ... ... ... ХХ ... тар ... ... және металл жүйесінің ішінде
кредитте негізделген, сапалы жаңа төлем әдістері мен айналыс ... ... /12; ... ... ... ... ғғ. ... теориясы өкілдері ... ... Дж. ... ... және А. Смит болып табылады. Бұл теория ақша айналымында құнсыз
монеталар қаптап кеткен кезде ... Бұл ... ... ... деп және оның ... ... құнмен (номинал) және ақша болып
табылатын баға масштабымен анықталады деп ... Олар ... ... ауыстырудың таза құралы деп қарастырып, оның құндылық табиғатын
толық теріске шығарды.
Ақшаның номиналистік теориясының негізгі ... ... ақша ... ... ... болып табылады, оның көмегімен ақшаның
салыстырмалы құны анықталады;
➢ бірдей бөліктері бар тамаша масштаб болып табылатын ... ... ішкі құн ... ... жағдайға ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. ... ... оның ерте ... ... ... – оның ... болып құнсыз ақша емес, ол қағаз ақша болды.
Неміс ғалымы Г. Кнаптың ақша теориясында («Ақшаның мемлекеттік
теориясы») ... ... анық ... ақша – ... ... ... өнімі, мемлекет билігінің
туындысы;
o ақша – бақылау төлем құралы, яғни мемлекеттік мұратты ... ... ... ... ... қызметі – төлем құралы. Ол ақшаның мәні белгілердің
материалдарында емес, олардың қолдануын реттейтін ... ... ... жж. ... ... кезеңінде номинализм алтын
стандарттан кетуді ақтау үшін теориялық база ретінде ары қарай дамуға
бет алды.
Мемлекеттік ... ... ... ... Дж. Кейнс өзінің «Ақша туралы трактатында» ... ақша ... ... ... ... ... төлем құралы болып табылады және
олар қоғамның үнемі ... ... ... – деп ... ... ақша
алтынды айналымнан ығыстырып, бұл құбылыс ақшаны алтын әсерінен азат ... дәл осы жәйт ... ... ... ... ... Кейнс номинализмнің тәжірибелік мақсаты – алтын
стандартты ... ... ... ... еркін енуін және экономиканы
инфляциялық процесті басқару арқылы ... ... ... ... ... – ақша болмысының мәселесі жөніндегі
үстем теорияларының ... ... ... ... ... ... ақша ... белгілер болып табылады деп санайды. «Экономика»
шығармасында ол: ... ... ... ... ақша ... ... ақша ... мәнін, олардың ішкі табиғатын кейіптейді ... Ақша –
жасанды әлеуметтік шарт» - деп ... ... ... ... ақша адам ... ... мемлекетпен жасалды, ал шын мәнінде ақша – ... ... ... мен ... ... ... ... бағалы металдарды өңдеу өндірісінің жетімсіздігі нәтижесінде
пайда болды. Қағаз ақшаның өлшем мөлшерінің қызметі мен ... ... ... ... ретінде тиімділігіне байланысты болып шықты.
Сонымен, номинализм теориясының сипаты: ақша ... ... ... ... көп қызметтерінен бас тарту, ақшаны құн масштабымен
теңдестіру, өте оңды сан бірлігі болып табылады /12; 79-бет/.
Ақшаның сандық ... ... ... ... XVI ғ. ... ол ... құн деңгейі мен ақшаның құны ... ... деп ... Бұл ... француз Жан Боден ойлап
тапты.Оның пайымдауынша, Батыс Еуропада тауардың ... ... көп ... ... ... ... сол ... бұл жағдай
ақша санының көбеюіне әкеліп соқты,ақша санымен тауардың бағасы да өсті.
Кейінірек мұндай пайымдауды ... ... ... басқа
өкілдері Д. Рикардо, Монтескье, Д. Юм, Дж. Миль т.б. қолдады.Олар аталған
теорияға айналымдағы ақшаның сандық ... мен оның ... ... ... ... ғ. ... ақшаның сандық теориясы батыс ... ... емес ... ... ... ... ... алды. Негізінде, трансакциондық және кембридждік ... ... ... ... ... ... американдық
ғалым М. Фишер қалады. Оның теориясында белгілі бір ... ... саны – орта ... ақша ... өндірілуі және сатылған
тауарлардың саны орта бағамен анықталады делінген. Сонымен ... ... олар екі ... ақша ... ... ... санына әсер етпейді деп есептелген. Ол қысқа мерзім ішінде
аталған шамалар өзгеріссіз қалады деп болжады: ақша ... ... ... ... ... ... күйі сияқты ұзақ мерзімді
факторлармен анықталады, ал тауар өндірісі ресурстардың ... ... ... ... – деп қарастырды, яғни
айналымдағы ақшаның саны баға ... ... әсер ... баға ... ... ... ақша ... (ақша
саны) болып табылады. Ақша салмағының өзгерісі бағалардың өзгерісіне сәйкес
келеді. Оның негізгі сандық теориясының ... = PQ ... ... ... Q – ... мәмілелердің саны,
V – ақша айналымының жылдамдығы,
M – ақша салмағы,
P – баға.
Бұл теңдеу ауыстыру теңдеуі деп аталады. Ол ақша ... ... ... ... ... туғызды, М(ақша
салмағы) мен Р ( баға деңгейі) ... ... ... ... ... ... ... ағылшын
экономистері Кембридж университетінің профессорлары А. Маршалл, ... Д. ... ... ... монетаристер деп атады. ... бір ... ... теориясының негізіне ақша айналымы емес,
шаруашылық субъектілердегі қаржылардың ахуалы алынды.
Кембридждік бағыт тауар ... ... ... Фишердің есептеуі сияқты сатылған тауарлар санын орташа бағаға
көбейтіліп, анықталады. Бірақ, сонымен қоса, егер М. ... ... ... ... ... ... ... мектебінің формуласы мынадай:
PV – TV + DV'
мұнда: P – бағалардың жалпы деңгейі,
V - өндірістің көлемі,
T – ақша белгілерінің саны,
D – ... және V' ақша мен ... ... ... екі ... соңғы қорытындысы бірдей. Ақша ... ... ... ... ... ... себебі болып табылады.
Батыс елдеріндегі экономикалық даму ... мен ... ... ұлы ... кезінде осы теорияның өкілдері өзгермейтін деп санаған
ақша айналымының жылдамдығы кенет тербеліске душар болды, сондай-ақ кризис
... ... ... ... ... ... ... айқын ашып
көрсетті. Осы тұжырымдама баға ... ... ... тигізер әсерімен санаспай, мұндай процестің тек айналымдағы
ақша санының өзгеріс ... деп ... ... бәрі ... ... ... ... төмендеуіне әкеліп соқтырады. Алайда, бұл теория
1960-1980 жж. саяси экономикадағы жаңа ағым формасында – ... таба ... /12; ... ... ... ХХ ғасырдың ортасындағы экономика қаржы
саласы мен ақша ... ... ... ... ... ... Осы кезеңде Чикаго экономикалық ғылым орталығы пайда болды, оның
өкілдері Чикаго ... ... Ф. ... Дж. ... Дж.
Вайнер, Г. Саймоне және М. Фридмэн болды.
М. Фридмэн ... ... ... ... ... ... негізі ретінде Кембридж мектебінің ... А. ... И. ... ... ... ... ақша ... анализі мен қазіргі ақша
теориясы маңызды орын алады. Ғалымның пайымдауынша, ... ... ... ... ... экономиканың тұрақтылығына даңғыл жол
ашады.
М.Фридмэн зерттеулерінің нәтижесі және жалпы ... ... ... ... ... ... еркін, шексіз бәсекелестігі бар, өзіндік жолмен, өзіндік
реттелу ... ... ... ... ... ... ... табылады;
← ауыртпалықтар мен кризистер экономикаға сырттан ... ... ... бұл факторлардың себепкері - өзін-өзі
реттейтін күштер әрекетін жоятын мемлекеттік ... ... ... реттеу шеңберін тарылту қажет, өйткені «бірде-бір
өкімет нарықтан асып, ақылды бола ... ал ... ... ... ... ... ... ақшамыз
шалынады»;
← экономика саласындағы зерттеулер мен тәжірибелік жұмыстардың
салмақ орталығына ақша-несие қатынастарын салу керек;
... ... ... ... ... ... себептерін белсендіру шараларын күшейту
керек (М.Фридмэн, өкімет әрекеттерін алдын ала көру мүмкіншілігі
бар инвесторлар мен ... ... ... мен ... ... шарттанатын
«рационалды күту» түсінігін енгізді );
М. Фридмэннің ... ... ... ... ... (Чикаго, 1956) көрініс тапқан ережеледің барлығы дамыған елдерде,
алдымен АҚШ-та, Англияда, ... ... т.б. ... ... жасалған экономикалық ақша-кредит саясаттарында пайдаланылған.
90-шы жылдарда жүргізілген экономикалық саясат, инфляциямен
күрес, ... ... ... ... шығу барысында Қазақстан
монетаристік саясатты ұлттық ерекшеліктерді ескере ... ... ... ... ... ... ғылыми негізі дұрыс болғанын,
қазіргі ... даму ... ... ... ... ... ... ақша сұранысы теориясы екендігіне
басты назар ... ал ...... теориясы тарауларының бірі. Ақша
массасының нақты көлемі сатып алынатындай болып танылатын тауарлар мен
қызметтердің ... ... яғни бұл ... ақша сұранысына
байланысты. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... себепкер болады ма? – деген сұрақ туады. Алғашқы нәтижелер қатарына
бағаның бірқалыпты төмендеуі, табыстың арту көрінісі болуы ... ... ... ... ... бір ... ... ақша тапшылығы мен өндіріс
ресурстарының азаюына ... ... ... ақша ... мен ... ... болу үшін несие мен ... ... ... ... ол ... ... ... ақшаның тиімді саны, баға
дефляциясының екпіні номиналды пайыз ... ... ... ... Ақша
айналымының теңдігі қалпына келеді.
Монетаризм, ақша сұранысы қызметін экономиканы сараптау
барысында ақша табысы мен баға ... ... ... ... ... рөл ... ... ретінде қарастырады. Аталған жағдай тауарлар
мен қызметтердің сұранысына емес, ақша сұранысына назар ... ... ... ақша мөлшерін бірқалыпта ұстау үшін банктің
міндетті қорларын қолдануды ұсынады, бұл банктердің ... ... ... ... депозиттік және несиелік пайыздар деңгейі
белгіленеді. Экономикалық өсу жағдайында міндетті ... ... ... ... ақша ... ... үшін қосылуы мүмкін.
Банктердің қорларды азайтуға табиғи ұмтылысы қоғамға депозиттер ... ... ... ... ... ... ... өсімін бақылауда ұстауды қажет ететін
ақшаның массасына банктен тыс ақша, мерзімді және талап етілмелі ... өсу ... ... резервілеу нормаларының
төмендеуі, қағаз ақша ... ... үшін ... ... ... туындайды. Банктердің инфляцияны жасанды түрде басуға ұмтылысы
өсім пайызы бар депозиттер бойынша несие беру ... ... ... ... ... ... ... ұстаудың қажеттілігі
бар ақша массасының құрамына банктен тыс қағаз ақша мен депозиттер кіреді.
Ақша массасы өсімінің ... ... баға ... ... Жасанды түрде тоқтатылған инфляция өте қауіпті. ... ... ... ... ... жасап, еркін кәсіпкерлік жүйесін
қиратады.
М.Фридмэн экономикалық саясатта екі тараптың – фискальды және
ақшалы – ... ... ... ол ... ... ... және т.б. мемлекет бекітуінің уақытша тиімділігін баса көрсетеді.
Монетарлық саясатты ұстанған кезде – М.Фридмэнше – ... ... ... бар ... ... ... Бақылау
мүмкіншілігі бар әр түрлі параметрлер ішінде ақша ауыстыру курсы, әр ... ... баға ... және ... ... ақша
көлемі ең тартымды болып табылады.
ҚР Ұлттық ... ... жж. ... ... ... ... және ... тұрақтандыру үшін монетарлық
теорияның негізгі қағидаларын, оның ... ... және ... массаларды
және MV = PQ формуласын тең ұстанды.
Басқаша айтқанда, ол айналымдағы ақша ... ... көп ... ... мен ... массаларына сәйкестендірді. Ақша массасын
қысу айналымдағы жоғары несиелік мөлшерлемені, банктің міндетті ... т.б. ... ... ақша ... ... ... алу әдісімен
жүзеге асырылады /12;83-86-бет/.
2.3. Ақша ... ... ... ... ... ... басталғанға дейін «ақша айналысы» және
«ақша ... ... ... жеке ... ... ... тек қана қолма-қол ақшалар қозғалысын білдіреді. Ақша айналымы
қолма-қол және қолма-қолсыз айналымдарды да ... ... ... ... ... ... қызметтер көрсетілу және төлемдер ... және ... ... ... мен ... ... қолма-қол ақшалардың қозғалысы ақша ... деп ... ... ... ... несие және банктер» атты
кітапта анықтама ... Ал, Ақша ... А.В. ... ... қолма-қолсыз түрдегі ақша белгілерінің ... ... ... деп ... ... /11;34-бет/. Сонымен қатар, «Нарықтағы
экономика терминдерінің анықтама сөздігінде, еңбекақы төлеу, тауарларды
өткізу ... үшін есеп ... және ... ... ... ... үздіксіз қозғалуы» ретінде сипаттайды /10; ... ... О.И. өз ... ... және ... кітабында да «ақша
айналымы дегеніміз қолма-қол және ... ... ... үздіксіз
қозғалуы» деп ұқсас анықтама берді. 1992 жылы Киевте ... ... ... ... ақша ... ... анықтама береді: «Экономикалық
қатынастар субъектілерінің арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... ». Бұл ... үздіксіз қозғалысы дегенге жинақ қорлары ретінде сатын айналымнан
тыс қалып қоятын ақшалар бөлігі қарсы ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшалармен жүргізілетін және
банктердегі шоттар бойынша қолма-қолсыз аударулар жолымен жасалатын ... ... деп ... /15; ... ... бұл анықтама
ақша айналымының көлемін ғана сипаттап, мазмұнын толық ашпайды. 1988 жылы
шыққан «Ақша айналымын жоспарлау және ... атты ... де ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақша айналыстарының жиынтығы ретінде,
тек қана құрылымын қарастырып ... ... О.И. ... айналымы нақты
және нақсыз ақшалардың үздіксіз қозғалыс процесі» деген анықтаманы қазіргі
кездегі ақша айналымының ... ... ол ... қозғалысты
әртүрлі ақшаның орнын алмастырушылары емес, ақшаның өзі ... ... ... /4; ... ... ... ... ... айналымы»,
«ақша-төлем айналымдары» деген түсініктер бір-біріне ұқсас деп есептеліп,
бірін-бірі жиі алмастырып ... ... ... ......... құралы ретіндегі ақшалардың қызмет ететін елдің
ақша айналымы» болып табылады. О.И.Лаврушин де ... ... ... ... ... деп ... ... «Қазіргі
қаржы-несиелік сөздікте» «төлемдер айналымы – қолма-қол ақшалай және қолма-
қолсыз формадағы ақша ... ... деп ... ... М.А. төлемдер айналымы деп барлық ақша ... ... Бұл ... ... ақша ... ... ақша көмегімен және
чектер, жиро-бұйрықтар, пластикалық карталар, электрондық ... ... есеп ... ... ... шот ... ... нәтижесінде
жүзеге асырылуы мүмкін. Бірақ отандық және ... ... ... ... ... есеп-айырысуларды нақты сипаттап,
анықталмайды, яғни, бір-бірінен
дербес, бірақ өте тығыз «төлем» және ... ... ... ... жатады. Қазақстан Республикасы төлемдер мен ақша аударымдары ... ... ...... ... ... арқылы немесе оның
қолдануынсыз ақша аудару немесе ақшалай міндеттемелер немесе ақша ... ... ... төлем құжатын қолдану жолымен міндеттемелердің
орындалуы». Ал, есеп айырысу төлемді жүзеге асырумен ... ақша ... ... ... ... ... білдіреді /1;413-
бет/.
Төлем және есеп айырысу механизмінің құрылымдық-фукционалдық элементтері
|Заң шығарушылық база |
- ... ... және ҰБ ... ... ... және есеп ... ... қатысушылары|
|(субъектілері) |
- ... ... емес ... ... ... ... ... ... ... мен ақша ... ... ... |
-қолма-қол ақшамен ... ... ... ... құралдар
төлем төлем-
талап ... ... ... құралдарының түрлері |
ақшалай ... ... ... - ... ... ... ... аудару |
|байланыс |
|жүйелері |
- ... ... ... ... ... ... ... байланыс
- халықаралық
телекоммуникациялық байланыс(СВИФТ)
Сонымен, төлемдер айналымы дегеніміз экономикалық шаруашылықтардағы
қаржылық және ... емес ... ... пайда болатын
міндеттемелерді жабу мақсатында төлем құралы ретіндегі қолма-қол және ... емес ... ... мен ... құралдарының үздіксіз қозғалысы
жүзеге асатын ақша айналымының құраушы бір ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын
экономикалық дамудың жаңа сатысы ... яғни ... ... қарқынды ауқымда қолданылуы, ... ... ... ... ығыстырылуы процестері туралы жиі жазуда. Жалпы, ... ... ... ... ... ие. Ол үшін ХІІ ғасырда айтыла
бастаған ... кең ... еске алу ... ... ... ... және ... үлгілері
ретінде транзакциялық депозиттерді санауға болады. Белгілі ... және ... ... былай деп жазған: «ХХ ғасыр бойы депозиттік
институттардағы транзакциялық депозиттер бірте-бірте ... ... ... ... ... үстемделуші ақша формасына айнала бастады.
Бұл депозиттер чектердің көмегімен қолданысқа тартылды». Бірақ, депозиттік
чектерді ақша ... ... бола ... ... 30-шы ... яғни депозиттік чектер пайда болып,
кең қолданыла ... ... ... тек қана ... ақша ... ... ... чектерді ақша ретінде қабылдаған.1930 жылы Кейнс
өзінің «Ақшалар туралы трактат» атты кітабында алғашқы рет ақша ... ... ... кіргізді. Бірақ, оған басқа белгілі экономист,
Колумбия университетінің профессоры Т. ... ... ... ... ... ... ... теңестірмеді.
Қазіргі кезде экономистер ақша түсінігіне төте жолмен, яғни «ақша
ретінде қолданылатынның ... - ... деп ... анықтамасына сүйеніп,
карталар да – ақша деп қате санауда және ... ақша ... ақша ... ... құралы ретінде теориялық жағынан жеткілікті қарастырмай, жиі
жаңылысуда деп ойлаймын /3;316-320-бет/.
Қорытынды
Сонымен қорыта ... ... рөлі ... ... ... У.Гладсонның айтуы бойынша адамзатты «қаншалықты
ақша аздырғандай, ... та ... ... ... ... ... ақша ретінде ерекше танымал айырбас
құралдары қолданылды. ... құны ... деп ... Олар ... бұйымдары, балық аулайтын қармақ, маталар және т.б. болды. Бұндай
әр түрлі пікірлер көптеген экономистердің ... – бұл ... мен ... ... бәрі» - деген тұжырымдауына себепші болады.Бірақ
бұл ғылыми анықтама болып табылмайды. Ақшаның пайда болуының зерттелуінде
екі көзқарас бар: ... және ... ... ... кезінде
ақша адамдар арасындағы саналы, тиімді келісімнің ... ... ... ... ... көзқарас кезінде дәлелденеді: ақша – бұл жалпы
эквивалент рөлі бекітілген, көптеген тауарлардың ішінен ... ... ... дамуының нәтижесі.
Осы теорияға сәйкес ақшаның пайда болуы тауар айырбасының дамуына
байланысты.
Ал ақшаның қызметтеріне келетін болсам, ақша бес ... ... құн ... ... құралы, төлем құралы, қорлану құралы және
әлемдік ақша.
Курстық ... ... ... ақша ... ... ... Осы жерді қысқаша түрде қорыта айтатын болсам, ақшаның
дамуы үш негізгі теорияларға ... ... ... және ... ... ... капиталдың алғашқы қорлану кезінде пайда ... ... ... яғни ... Т.Ман, Д.Норс және т.б. Олар
ақшаның қызметтерін қазына ретінде және әлемдік ақша ... ... ... ... ... асыл ... ... Мемлекеттің
монетаны бұзуына қарсы шықты. Ақшаны әлеуметтік қатынастар емес, зат
ретінде қарастырды. ... ... ... құрушылар римдік және
ортағасырлық юристер болып табылады. ... оны ... ... мен
Дж. Стюарт (Шотландия) дамытты. «Металлистерге» сын айта отырып, олар
ақшаның басқа ...... ... мен ... ... ... ақшаны тауарлар айырбасына қызмет ететін шартты белгі, есеп
бірлігі ретінде көрсетті және ол мемлекеттік ... ... ... ... ... Ақшаның сандық теориясының негізін қалаушылар Дж. Локк (XVII
ғ. соңы ), Ш.Монтескье, Д. Юм, Д. ... (XVIII ғ. ... ... ... құндық негізін қорғады. Ақшаның сандық теориясының жақтаушылары
ақша бірлігінің құны мен ... ... ... ... ақшаның
мөлшерімен байланысты анықталады деп есептеді.
Курстық жұмысымды қорыта келе, мың жылдан астам уақыт адамдар
ақшасыз өмір сүріп, сауда айырбас ... ... ... ... келе ... Ақша ... ... айырбас заттардың айналымнан алынып тасталуы
оларды өндіру қорының мөлшерден артық болуы және ... ақша ... ... ... ... ... ... бола бастады.
Ақша эволюциясының осы заманғы кезеңіне электронды ақшалар жүйесі
сай келеді. Олардың көмегімен ақша операциялары жүргізіледі: банк ... алу, ... ... ... ... ... беру , ... және т.б. Электронды чектік кітапша болып ... ... ... ... ... ... ақшалар жүйесі қалыптасу
сатысында.
Қазіргі кезде ақша өте үлкен рөлді атқарады. Сондықтанда ... ... ... ... Егер ... құны ... кетсе,
халқымыздың экономикасына әсері өте көп болады. Сол себепті де ... ... ... ... сонда экономикалық жағдайымыз жақсы
болады.
Осы ойларды іс жүзінде асыруымыз үшін бір жағадан бас, бір жеңнен
қол ... ... үшін ... ... ... ... әдебиеттер:
1. ҚР төлемдер мен ақша аударулар туралы Заңы. 29.06.1998.№237-Алматы:
«Жеті Жарғы», 1999.
2. «ҚР-дағы вексель айналысы туралы» ҚР заңы. ... «С. ... ... -2005» атты ... ... ... ... қаласы.2005. 2-бөлім
4. Деньги кредит и банки. Под ред. О.И. Лаврушина. Москва. «Финансы ... ... Ақша ... және ... ...... ... 2004.
6. Общая теория денег и кредита /Под ред. Жукова Е.Ф. – Москва: «Банки и
биржи», 1995.
7. Финансы. Денежное обращение. ... / Под ред. ... Л.А. ... ... ЮНИТИ», 1997.
8. Ақша.Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Көшенова Б.А. Оқу құралы / -
Алматы: «Экономика», 2000.
9. Ақша айналысы және ... ... С.Б. Оқу ...... «Қазақ
университеті», 2000.
10. Толковый словарь Терминов рыночной экономики. Под ред. С.Б.Байзакова
В2-х.ч. – ... ... ... Деньги Кредит и Банки. Под ред. А.В.Борискин, А.А.Тарабцев, А.Б.
Тарушин. Санкт-Питер., СпецЛит, 2000.
12. Ақша, несие, ... ... ...... ... ... ... дело и денежно-кредитная система.
Э.Дж.Долан, К.Д.Кэмпбелл, Р.Дж.Кэмпбелл. Москва-Ленинград.1991
14. О чем ... ... / Под ред. ... А.П. 2-е. – ... ... ... ... СССР. Геращенко В.С. – Москва.,
«Финансы»,1976.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша жүйесі."24 бет
Ақша жүйесі28 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі38 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері, Қазақстан Республикасының ақша жүйесі23 бет
Ақша жүйесі және оның тарихи типтік дамуы22 бет
Ақша жүйесі туралы ақпарат28 бет
Ақша жүйесі, түсінігі және элементтері29 бет
Ақша жүйесінің элементтері мен ақша айналысы29 бет
Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері55 бет
Ақша жүйесінің құқықтық жүйесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь