Конфликт және оның шешу жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

Конфликт және оның шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
Жасөспірім шақтағы конфликт ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... .16

Конфликт шешу кезіндегі гендерлік айырмашылықтар ... ... .22


ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ

2.1. Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2. Әдістемелердің сипаттамасы мен қолдану аясы ... ... ... ... ... ... .30
2.3. Эксперименттік зерттеу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
2.4. Зерттеу мәліметтерінің математикалық.статистикалық өңделуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40



Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Адам жан дүниесінің қилы-қилы қыр сыры мен тіршілік әрекеті зерттейтін психология ғылымының сан салалы екендігі айқын. Жантану жайынжағы бірден-бір жетекші ғылым психология болғандықтан, оның қарастырар мәселелері қашан да маңызды. Психология сферасы өте кең және қызықты бүгінгі таңда да көптеген шешілмеген сұрақтар, жасырын феномендер және де түсініксіз құбылыстарға толы.
Бұл жұмыста жасөспірімдердің арасында туған конфликтерді шешу кезіндегі гендірлік айырмашылықтар мәселесі қарастырылады.
Осы жерде А.Б.Боссарттың келесі сөздерін келтірген жөн болады: "Қоғамда адамға өте аз көңіл аударады. Оған ол аз мөлшердегі көңілдің өзі өте кеш аударылады. Ол, тіпті адам болғанда, немесе толық жетілмеген, немесе дайын кезде адам емес..." Жасөспірімге осындай мән берілуі өте қажет, себебі ол осы кезеңде дау, жан-жалға (конфликт) өте бейім, тез түскіш болып келеді. Осы жасының күшіне байланысты отбасының және мектеп өмірімен қанағаттанбайды, себебі ол олардың түсініктері мен нормаларынан есейіп кеткен, осы кезде олармен конфликтке түсе отырып, жасөспірімді ересектер қоғамы еріксіз түрде өзінің заңдылықтарымен, өзінің ерекше құрлымымен тартып тұрады және оған осы кезде өте қиын болады, оған жаңа жағдайларға бейімделу керек, өзін ересек ретінде қабылдауы керек, және өзін басқалар ересек тұлға ретінде қабылдауына жету керек.
Жұмыстың мақсаты: Конфликт жағдайындағы жасөспірімдердің гендірлік айырмашылықтарын теория және эксперимент жүзінде зерттеу.
Зерттеу пәні: Жасөспірімдердің гендірлік ерекшеліктері.
Өзектілігі: Бұл тақырыптың өзектілігі көптеген факторларға негізделген. Біріншіден жасөспірімдер әр кезде, әр дәуірде актуалды болған. Осы кездегі баланың психологиялық ерекшелігіне арналған көптеген зерттеулер қызығушылық тудырады. Екіншіден жасөспірімдерде конфликт жиі кездеседі. Бұл жас уақытында жасөспірімдер өздерінің өсу, өзгеру ерекшелігіне байланысты конфликті болатынына көптеген адамдар келіседі. Конфликт жасөспірім шақтағы негізгі мәселе болып табылады. Қазіргі кезде Бұқаралық ақпарат құралдарында жазып отырғандай жасөспірім арасындағы конфликт жиі кездеседі. Сонымен қатар біз жасөспірімнің топ арасындағы әрекетте агрессиясын байқаймыз. Тағы айта кететін жайт таңдап алынған тақырыптың ғылымда, практикада актуалдығы жасөспірімдерге негізделген адамдар арасындағы гендірлік ерекшелік. Біздің зерттеуіміз жасөспірімдердің конфликтік жағдайын шешу арқылы гендірлік ерекшелікті табуға бағытталған.
Болжамдары: Жасөспірімдер тобында шиеленісті шешу стилдерін таңдау олардың тұлғалық және гендірлік айырмашылықтарына байланысты
Зерттеу міндеттері: 1. Конфликт және жасөспірімдер (гендер) мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау.
Анцупов А.Я, Шиполов А.И. Конфликтология учебник.-М:Юнити, 2000г.-110с.
Бородкин Ф.М, Коряк П.М. Внимание конфликт.-Издательство. Наук. Сибирское отделение Новосибирск. 1983.-56с.
Кармин А.С. Конфликтология. учебник.-Питер. 1999г.-65с.
Хасан Б.И. "Психотехнические стратегии в прикладной конфликтологии". Бюллетень клуба конфликтологов ¹1, Красноярск, 1991г.-28с.
Шейнов В.Г. Конфликты в нашей жизни и их разрешение. 1988г.-180с.
Скотт.Г. Джини способы разрешения конфликтов 1991г.-52с.
Коновалов В.В. Конфликт. Л., 1998г.-58с.
Черняк Е.Б. Вековые конфликты. М., 1988г.-145с.
Кичанова И.М. Конфликт: за и против. М., 1988.-120с.
Рояк А.А Психологический конфликт и особенности индивидуального развития ребенка. М., 1988.-115с.
Скворцов В.В. Способы разрешения конфликтов Киев, 1991.-221с.
Воронин Г. Конфликты в школе // Социс. журнал ¹3, 1994.-78с.
Мир психологии. Научно-методический журнал ¹2 апрель-июнь 2005г.-С. 93-112.
Кондратьев М.Ю. Типологические особенности психосоциального развития подростка. // Вопросы психологии. ¹3, 1997г.-С. 69-78.
Формирование личности в переходный период: от подросткового к юношескому возрасту / от. ред. И.В.Дубровина.-М.: Педагогика, 1987г.-121с.
Драгунов Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте/ Вопросы психологии. ¹2, 1982г.-С.25-38.
Шалгимбаев Т.М. Современное состояние исследования подростков с нарушениями поведения // Вестник АГУ. Серия психологические науки.-¹1. 2003г.-С.88-94.
Асмолов А.Г. Психология личности.-М, 1970г.-68с.
Краковский А.П. "О подростках", 1991г.-75с.
Кулагина И.Ю. "Возрастная психология" М.: Изд-во УРАО. 1997г,-88с.
Аракелов Г.Г. "О психологии подростка", М., 1991г.-112с.
Поливанова К.Н. "Психология возрастных кризисов", М, 2000г.-62с.
М.М. Мұқанов, Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1982ж.-65б.
Драгунов. Подросток. М. 1976.-56с.
Т. В.Бендас. Гендарная психология: Учебное пособия.-СПб.: Питер, 2005.-279с.
Ананьев Б.Г., Рыбалко Е.Ф. Особенности восприятия пространства детей. М., 1964.-54.
Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. СПБ., 2001.-38с
Антология гендерной теорий / Сост. и коментарий Е.И.Гаповой и А.Р.Усмановой. Минск, 2000г.-38с.
Багрунов Е.В. Половые иразличия в видовой и индивидуальной изменчивости психики человека. Л., 1981г.-53с.
Бендас Т.В. Гендерные исследования лидерства // Вопросы психологии. ¹1. 2000г.-С.87-95.
Берн Ш. Гендерная психология СПб., 2001г.-63с.
Введение в гендерные исследования Харьков; СПб., 2001г.-39с.
Гозман Л.Я. Психология эмоциональных отношений. М., 1987г.-38с.
Ивченкого Н.П., Ефимова А.В., Аккузина О.П. установки подростков по отношению к началу половой жизни // Вопросы психологии. ¹3. 2001г.-С.49-57.
Клецина И.С. Гендерная социализация: учебное пособие. СПб. 1998г.-68с.
Лоренц К. Агрессия. М., 1994г.-58с.
Практикум по гендерной психологии/ Под ред. И.С.Клециной. СПб., 2003г.-45с.
Реан А.А. Агрессия и агрессивность личности// Психологический журнал. ¹5. 1996г.-С.3-18.
Хорни К. Женская психология. СПб., 1993г.-25с.
Л.Д. Столяренко Основы психологии. Ростов Н/Д Издательство "Феникс", 1999г.-154с.
А.Г.Шмелев и коллектив. Основы психодиагностики. Учебное пособие вузов. Москва, Ростов-на-Дону: "Феникс", 1996.-197с.
Шмелев А.Г. Стандартизованные методики в семейной психодиагностике.-В кн.: Семья в психологической консультации.-М.: Педагогика, 1989г.-69с.
        
        МАЗМ∝НЫ
Б
Кіріспе.....................................................................
.................................4
ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
Конфликт және оның шешу жолдары........................................6
Жасөспірім шақтағы конфликт ерекшеліктері.........................16
Конфликт шешу кезіндегі гендерлік айырмашылықтар.........22
ЭКСПЕРИМЕНТТІК ... ... ... мақсаты, ... ... ... ... мен ... аясы.........................30
2.3. ... ... ... ... ... ... жан ... қилы-қилы қыр сыры мен тіршілік әрекеті зерттейтін
психология ғылымының сан салалы екендігі айқын. Жантану ... ... ... ... ... болғандықтан, оның қарастырар мәселелері қашан
да маңызды. Психология сферасы өте кең және ... ... ... ... ... сұрақтар, жасырын феномендер және де түсініксіз
құбылыстарға толы.
Бұл жұмыста жасөспірімдердің ... ... ... шешу ... ... мәселесі қарастырылады.
Осы жерде А.Б.Боссарттың келесі сөздерін келтірген жөн ... ... өте аз ... ... Оған ол аз ... ... өзі өте кеш
аударылады. Ол, тіпті адам болғанда, немесе толық жетілмеген, немесе дайын
кезде адам емес..." Жасөспірімге ... мән ... өте ... ... ... ... дау, жан-жалға (конфликт) өте бейім, тез түскіш болып келеді.
Осы жасының күшіне ... ... және ... өмірімен
қанағаттанбайды, себебі ол олардың түсініктері мен ... ... осы ... олармен конфликтке түсе отырып, жасөспірімді ересектер
қоғамы еріксіз түрде өзінің заңдылықтарымен, ... ... ... ... және оған осы ... өте қиын ... оған жаңа жағдайларға
бейімделу керек, өзін ересек ретінде қабылдауы керек, және өзін ... ... ... ... жету ... ... ... жағдайындағы жасөспірімдердің гендірлік
айырмашылықтарын теория және эксперимент жүзінде зерттеу.
Зерттеу пәні: Жасөспірімдердің гендірлік ерекшеліктері.
Өзектілігі: Бұл ... ... ... ... негізделген.
Біріншіден жасөспірімдер әр кезде, әр дәуірде актуалды болған. Осы ... ... ... ... көптеген зерттеулер қызығушылық
тудырады. Екіншіден жасөспірімдерде конфликт жиі кездеседі. Бұл ... ... ... өсу, ... ... ... ... көптеген адамдар келіседі. Конфликт жасөспірім шақтағы
негізгі мәселе болып табылады. Қазіргі кезде Бұқаралық ақпарат құралдарында
жазып отырғандай ... ... ... жиі ... ... біз ... топ арасындағы әрекетте агрессиясын байқаймыз. Тағы
айта кететін жайт таңдап алынған тақырыптың ғылымда, практикада актуалдығы
жасөспірімдерге негізделген адамдар ... ... ... Біздің
зерттеуіміз жасөспірімдердің конфликтік жағдайын шешу арқылы гендірлік
ерекшелікті табуға бағытталған.
Болжамдары: Жасөспірімдер тобында шиеленісті шешу ... ... ... және ... ... байланысты
Зерттеу міндеттері: 1. Конфликт және жасөспірімдер (гендер) мәселесіне
арналған әдебиеттерді талдау.
Әдістемелер ... кіші және ... ... ... ... жүргізу.
Индивидуалдық мәліметтерді өңдеу және топтық көрсеткіштерді айқындау.
Зерттеу міліметтерін ... ... және ... ... болжамын дәлелдеу
І. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1. Конфликт және оның шешу ... ... ... ... ... ... ... мағынаны
білдіреді. Бұл оппоненттердің ... ... ара ... бағытталған мақсаттардың қызығушылықтардың, позициялардың
ойлардың немесе көзқарастарының ... ... ... ... да ... ... бағыты бар жағдай жатыр
немесе мақсаттарымен тілектерінің және ... ... ... қиын ... ... қарама-қарсы қызығушылықтар түйіскен
кезде пайда болады. Конфликт-жеке ... ... топ, ... ... ... бейнесі. Сондықтан, конфликт лидерлік
қатынастардың нормасы деп айту дұрыс.
Жалпы ... ... ... ... белгілі бір
ойларының, мақсаттарының, мүдделерінің, құндылықтарының және тағы ... ... ... ... ... ... "Конфликт" ұғымы
И.П.Павловтың ғылыми мектебінен келген "эксперименталды невроз", "қиын күй"
деген терминдермен функционалды туыстықта жатыр [1, 110б].
Ресей ... ... және ... ... деп ... ... ... ал күрес-бұл конфликт".
"Конфликт" термині көптеген құбылыстарға таралған. Әлеуметтік
конфликт барлық жағынан адамдармен ... ... ... ... екі ... жақ болу ... ... әрекеттері өз
қызығушылықтарына бағытталған, осыдан екі ... ... ... ... да ... ... адамдарды қоздыратын қысым тән.
Әрбір конфликтте оның ... ... ... ... сана бар және өз ... ... ... оларға жауап
бере алады. Әрбір қатысушы-субъект ... ... ... бір ... адам ... ... ... субъекттер бір-біріне оппонент болады,
олардан басқа да ... ... ... ... бақылаушылар. Бақылаушылар
екі жақ арасында бейбіт функцияны атқарады. Бірақ олар тез ... ... ... мүмкін. Конфликт даму үшін инцидент керек. Конфликт пәні ... ... ... созылған конфликт кезінде оны бөліп қарастыру қиынға
соғады, өйткені ... ... ... ... кетеді. Сонымен
қатар мәні жоқ конфликттер де болады. Егер жағдай ... ... ерте әлде кеш ... зиян ... [2, ... өмірімізде көп адамдар конфликтке түскен шығар. Кейде адам бір
немесе бірнеше ... ... да ... ... ... әлде аяқ астынан
конфликтке түсіп қалуы мүмкін. Кейде еріксіз екі адамның арасына арбитр
немесе бір ... ... ... де ... ... ... ... 6-5 ғасырларда Қытай ойшылдары
қарастырған. Олар, конфликт-жағымды (янь) мен жағымсыз (инь) ... ... деп ... Ал ... философ-диалектигі Гераклит (б.ғ.д.
530-470ж) ойынша, өмірде барлығы соғыстан туады. "Соғыс-барлық зат, ... ... Ол ... ... деп ... ... адам, ал
тағы біреулерін құлдар етіп жаратты" ... Ал ... адам және ... айта ... ... ... және бағынушы деп екі түрге бөледі,
Аристотельдің ойынша, әлсіз адамдар тегіндік пен адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... және
"Рассуждение о первой декаде Тита Ливия" атты еңбегінде ол күшті мемлекетті
құру жайлы айтып кетеді. Өзінің еңбектерінде ол ... ... ... айтып
кетеді. Ол конфликтте ... ... ... және ... ... ... көреді.
Томас Гообс (1588-1679) 1651ж өзінің белгілі трактатын шығарды. Оның
ойынша, қоғамның ... ... ... всех ... ... Т. ... үш негізгі себебін бөлді: біріншіден-бәсеке; екіншіден-
себепсіздік; үшіншіден-атақ құмарлық.
Қазіргі концепциаларға ... ... ... ... ... ... ... жағдай анализіне көп мән берді. Оның
ойынша, конфликт-әлеуметтік анамалия, оны ауру ... ... ... алуға
болады. Әлеуметтік тәртіптің қолдаушысы Парсонс интеграция проблемасына көп
көңіл бөлген.
Парсонс позициясын "адамдық ... ... ... ... ... ... ... индустриалды дамыған қоғам әлеуметтік
консенсус және ... ... ... ... ... белгілі өкілі, гарвард университетінің профессоры Элтон
Мэйо (1880-1949) бойынша, ... ... ... ауру", одан адам
түрлі жағдайлармен қашу керек [13,93б].
Елуінші жылдары әлеуметтік конфликт ... ... ... ... ... ... көзқарастар азая бастады. Осы ... ... жаңа ... ... ... ... Л.Козер;
Р.Дарендорф пен К.Боулдинг.
Американдық зерттеуші Льюнс ... 1956ж ... ... атты кітапты жарыққа шығарды. Бұл кітапта "әлеуметтік топтар
конфликті ... ... және ол ... ... ... мәнге ие" деп жазылған.
Конфликтке деген қызығушылық Европада да болды. 1965ж Рольф ... ... ... және ... ... атты ... ... Оның
ойынша, әр қоғамда дезинтеграция және конфликт ... ... ... ... ... және ... ... жалпы теориясы"
атты кітаптың авторы Кеннет Боулдинг та, ... ... ... ғылым
ретінде құруға ұмтылды. "Конфликт" термині физикалық, биологиялық және
әлеуметтік құбылыстың анализінде кең ... ... ... ... ... ... социологиясы"
деген терминді алғаш енгізді. Ол әлеуметтік қарым-қатынас пен ... ... ... ... ... ... 20 ... Роберт Эзра Парк (1864-1944), Эрнест Уотсон
Берджес (1886-1996), Аббион Вудбери ... ... ... ... ... байланысты аспектіде қарастырды: жарыс (соревнование), конфликт,
ассимиляция және ... ... Бұл ... конфликттер алдыңғы
қатарда, өйткені жарыстан икемденуге содан кейін ассимиляцияға өтуде маңызы
зор.
Қазіргі батыс ... екі ... ... бар; ... Батыс
Еуропада кең тараған конфликтті зерттейтін институттардың ... ... ... Италия, Испания); ал екіншісі АҚШ-та кең
тараған дүниежүзілік зерттеу институттардың іс-әрекетімен байланысты. Осы
институттардың ... ... көп ... ... ... ретінде,
Фишер мен У.Юридің 1990 жылы шыққан "келісімге жол және ... атты ... [3, ... зерттеу әдістемелері: эксперимент, документтерді зерттеу,
сұрақтама, бақылау және тағы ... ... ... ... ... оның
шекараларын анықтап алу қажет. Оның үш аспектісі бар: кеңістік, уақыт ішкі
жүйелік.
Кеңістікті ... ... ... ... ... ... ... анықтау халықаралық қарым-қатынаста өте
маңызды.
Уақыт шекарасы-бұл конфликттің мерзімі, яғни оның басы мен ... басы ... ... актісімен анықталады. Конфликт
татуласумен, немесе керісінше бір жақты жоюмен аяқталуы мүмкін.
Ішкі жүйелік аспектіні қарайтын ... әр ... ... ... ... ... ... және тағы басқа) болады. Бұл ішкі ... ... және әр ... [7, ... ... үш ... байланысты:
1. Бірінші қатысушы саналы және белсенді түрде конфликт инициаторына қарсы
әрекет етеді;
2. Екінші қатысушы бұл әрекеттердің оған ... ... ... ... ... ... инициаторына қарсы жауап ретінде белсенді
әрекеттер қолданады. Бұл мезеттен конфликт басталды деуге ... ... ... немесе конфликттің екі жағы
Жақтардың қызығушылығы мен құндылықтардың өзара ... ... ... ... бұзуға бағытталған мінез-құлық
Басқа жаққа әсер ету үшін күш қолдану
Екі жақтардың ... ... ... орта ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері: агрессивтілік, авторитеттілік
Конфликттік қатынастың стратегиясы мен тактикасы [8, 145б].
Конфликт критерийлері:
1. Жақтардың өзара тәуелділігі, яғни бір ... ... ... ... ... ал бұл ... бірінші субъектінің жауап реакциясын
тудырады.
2. Жағдайды конфликттік деп ұғыну, яғни екі жақ ... ... ... ... жасалынған қастық деп бағалайды.
Мінез-құлық стратегияларын таңдау: компромисске келу немесе ... ... ... үшін ... ... Көп ... ... құбылыс ретінде қабылдайды. ... ... ... үшін ... 15% жұмысшылар жұмыстан айырылды. ... ... ... ... ... ... деген. Бұл бағытты
Аристотель, Гоббс, Гегель, Маркс, Вебер қолдады. Реалды өмір болу ... ... ... ... ... ... ... адамға
еркіндік береді, онсыз еркіндік бола алмайды деген Р.Дарендорф. Л.Козердің
айтуы бойынша топ ішіндегі конфликт ... ... ... ... ... кезеңнен өтеді. Бұл кезеңдер міндетті және ... ... ... әр ... болса да, оның тізбегі бірдей.
1.Конфликт алдындағы жағдай, осы ... ... ... ... ... ... осы кезеңде қандай да бір алғышарттар болады. Бұл жағдайда
латентті деп те ... Ол мына ... ... ... ... пайда болуы.
Жағдайды түсіну.
Конфликтті емес әдіспен жағдайды шешу.
Конфликт алдындағы ... ... ... туындау үшін, бір жақ екінші жақтың қызығушылығына ... ... ... ... болуы керек осы кезеңнен бастап конфликт
пайда болады, бұл екі жақтың алғашқы қақтығысуы. Егер ... ... ... ... ... бұл ... ол жарыққа шығады. Кейде,
осы кезде конфликт ... тез ... ... ... Ол мысалы,
конфликтанттар инцидент кезінде өз конфликттерін шешеді. Ерекше жағдай-бұл
"өткір конфликт", бұл конфликтте бір адам ... ... ... жазаға
дейін қорқытады.
3.Эскалация-бұл кезеңде конфликт табалдырықпен жүреді. Эскалация үздіксіз
болуы мүмкін.
Кульминация кезеңінде конфликтіге түсетін екі жақтың ... ... ... ... ... ... қажеті жоқ екенін түсініп, ... ... ... ... яғни белгілі шешімге келуі [9, 120б].
"Конфликт" типологиясы
Конфликт типологиясы ... ... ... ... мәні-нақты конфликттің ерекшелігіне сай, ... яғни ... ... ... өз ... былай жасады:
Қарама-қарсылықтың шиеленісуі деңгейіне байланысты соғыс, жанжал, араздық,
ұрыс-керіс.
Мәселелік-іс-әрекеттік белгісі бойынша ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси.
Адамдардың конфликтке түсу деңгейіне байланысты: тұлғаіштік , тұлғааралық,
тұлға және топ ... ... ... ... ... ... ... нақты дұрыс шешім қабылдауға және өзара қатынастарды
дамытуға мүмкіндік берсе, оларды ... ... деп ... ... ... және ... қабылдауға кедергі жасайтын конфликттерді
деструктивті ... ... ... ... 5 типі бар, ... мен топ ... конфликт
Тұлғаіштік конфликт: Бұл жерде конфликт қатысушылары адамдар емес, ... ішкі ... ... ... ... түрлі психологиялық факторлар болып табылады: қажеттіліктер,
мотив, құндылық, ... және тағы ... Бұл ... ... ... конфликт кезінде тілектерінің соқтығысуы жүреді. "Ол",
"Мен" ,"Жоғары мен" ... ... ... ... ... ... принципіне бағынған алғашқы туа болатын құрылым. Ол сапасыз
тілектер мен құмарлықтарда көрініс табады.
"Мен"-шынайылықтың принципіне ... ... ... ... ... талаптарға сәйкес шынайылық принципіне
негізделген "цензуралық" құрылым
Тұлғаіштік ... ... "Ол" және ... мен" ... ... ... өткеру сублимация, проекция, рационализация,
регрессия, т.б. механизімдері көмектеседі.
Тұлғаішілік конфликттің нақты көрсеткіштері бар. Олар:
Когнитивті көлем: өзіндік бағалаудың төмендеуі, ... ... ... көлем: іс-әрекет сапасының төмендеуі, ... ... ... көрсеткіштер: адаптация механизмінің нашарлауы, ... ... ... ... ... қабілетінің төмендеуі, ұйқының нашарлауы.
Эйфория: жағдайға сәйкес емес қуаныш сезімінкөрсету "жас арқылы күлу".
Проекция: басқаға негативті ... ... ... ... ... емес және әлеуметтік құпталмаған өз әрекеттерін сақтау.
Тұлғаіштік конфликтерді шешу үшін, ... ... ... ... ... ... ... және себебін анықтау; үшіншіден, сәйкес
шешу әдісін ... ... ... шешу ... ... әр адам өмірінде маңызды рөл атқарады, әсіресе
шығармашылық адамда, ол шешуші болады. Адам уақыт өте ... ... ... ... ... ... Әрине, адам оларда болдырмауын тырысу
керек, бірақ конфликт ... , ... ... ... әдіс табу ... ... ... конфликттің байсалды
нәтижесі-суицид жүзеге асуы мүмкін.
Тұлғааралық конфликт ең көп тараған конфликт типі және ол ... ... ... Бұл ... ... ... мен
құндылықтарға немесе жеке тұлғалар арасында ... ... Оған ... де ... ... ерлі ... ... бала, ерлі зайыпты-
туыстар арасындағы конфликтер. ... ... ... ... ... Көптеген жетекшілер бұл конфликтің негізгі себебін ... ... ... ... да, ... көзқарастардың
ерекшелігі себебін, бір-бірімен қатынас орната алмайтын адамдар бар. Бірақ,
бұл конфликтердің себебі-объективті. Көбінесе бұл-шектелген ... ... ... ... ... аудандар, т.б.
Тұлғааралық конфликтердің ерекшелігі мынада:
Адамдардың қарама-қарсылығы, олардың жеке мотивтердің соқтығысуынан болады.
Белгілі барлық себептер ... ... ... және ... ... ... конфликт мінезді, темпераментті, интелектті және де ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Конфликтке түскен субъектілердің барлық қатынастары және ... ... ... ... тұлғалық және топтық қызығушылықтар негізінде туады. Оның
туу ... ... ... ... ... жеке ... болуы мүмкін. Көптеген
зерттеулердің нәтижесіне қарағанда өндірістік жағдайлардың ... ... ... белгілі болды.
"Тұлға-топ" нұсқасындағы конфликтті шешудің 2 жолы бар. Олар:
Біріншісі, конфликтке түскен адам өз ... мен ... ... ... топ ... ... ... жеке тұлға топтан
шығып кетеді
Топаралық конфликт: ∝йым арасында конфликттер туындайтын конфликт ... және ... емес ... тұрады. Мысалы, түрлі бөлімдердің
жұмысшылары арасындағы ... ... ... мақсаттардың
келіспеушілігінен, шектелген ресурстар үшін ... ... ... ... ... яғни ... және әлеуметтік бәсекелестіктен
туады.
Әлеуметтік конфликт: Өзара қатынас субъектілерінің ... ... ... бір ... ... жағдай . Бұл конфликтте
негізгі үш ... ... ... ... бұл ... ... ең ... жағдайы; екіншіден, әлеуметтік конфликт түрлі
әлеуметтік бірлестіктердің, яғни класс, ұлт, мемлекет, әлеуметтік ... ... ... яғни ... ұлт, ... ... әлеуметтік субъекттің соқтығысуынан көрінеді; үшіншіден, қарама-
қарсы жақтар бір-біріне ... ... ... ... ... ... Ашық және жабық конфликт
2. Мотивациялық конфликт
3. Коммуникация (қарым-қатынас) конфликті
4. Мақсатқа жету жолындағы конфликт
5. Статустық конфликт
6. Жеке және ... ... ... конфликтісі
8. Аз мөлшердегі қатыгездікті таңдау конфликті
9. Қарама-қарсы қабылдау конфликті
10. Қажеттілік конфликтісі
11. Әлеуметтік норманың және қажеттілік конфликтісі.
Конфликті шешудегі формалар мен ... ... ... ... деңгейді конфликті шешу термині
мен атау дәстүрлі болды. Алайда көптеген авторлар басқада ... ... "өшу" ... ... ... ... "айқасу" (А.Каменев), "өшіру" (А.Рапопорт), "өзіндік шешім"
(А.Анцупов), "алыптастау" (Р.Аккоф, ... ... ... ... т.б.
Берілген түсініктерден ең кең тараған түрі конфликтің шешілуін неше
түрлі жолдармен шешу. Конфликті ... ... ... шешу, өшу,
шектеу, басқа конфликтіге ауытқу.
Конфликттің шешілуі-бұл бірге ... ... ... ... ... тездету. Конфликттің шешілуі екі жақтың да
белсенділігін талап етеді, олар ... ... ... ... ... шешу ... ... өзгеруі керек немесе біреуі өз ойын
өзгертіп, өз позициясынан ... ... ... жиі екі ... ... суық қарым-қатынасынан пайда болады.
Конфликті бақылау, ол конфликтті шешуден ерекшеленеді, ол екі жақтан
басқа үшінші жақта өз қызметін көрсетеді. Оның ... екі ... ... бір оппонентті ғана қолдау ... ... ... мен ... арасындағы конфликттің 62% шешіледі. Ал 38% бұл ... ... ... ... 6% ... өшеді, 15% басқа мәселеге ауысып,
өршей түседі, 17% ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... Конфликт бұл
жерде"ашық" формадан "жабық" формаға ауысады. ... өшуі ... ... ... ... (конфликт объектісі өз ... ... ... ... ... ауысуы.
ресурстардың әлсіреп, күреске күштің қалмауы.
Конфликтті шектеудегі негізгі түсінік конфликттің ... ... ... тыс ... ... ... ... жағдайлар бар. Олар конфликтке үлкен
ықпал етеді. ... ... ... ... ... тудырған адамның біреуін басқа жұмысқа ауыстыру.
бір ... ұзақ ... ... ... ... ... екі жақтыда жіберу)
конфликтті тудырған объектіні алып алу (балалар ... ... ... алып ... ... өршу даму екі жақ ... жаңа мәселенің туындауынан
болады.
Конфликттің шығуы шығыны күрестің қорытындысы болып қарастырылады. Бұл
конфликттің шығыны:
бір ... ... ... оның ... білу барысында тоқтату.
бір жақтың жеңісі.
конфликтті тудырған объектіні бөліп алу (симметриялық ... ... ... ... де ... мүмкіндігі, тіл табысу.
объектті қолдану ережесін құрып, тіл табысу.
бір жақтың екінші жаққа компенсация төлеуі.
объектке деген екі жақтың немқұрайлығы.
объектілердің альтернативті ... ал екі ... да ... [5, ... шешу ... ... өте ... М.Дойча американ
конфликтологының ойынша конфликтінің ... ... ... Ал ... ... ... ... байланыстың,
әрекеттің тоқтатылуы, травмалық факторларды шектеу, бір конфликтіге ... ... ... ... ... болашақта индивидтің
белсенділігін, әрекетін ... ... ... критериі: қарама-қайшылықтардың
шешілу деңгейі болып табылады. Қайшылықтардың толық шешілуі ... ... ... ... ... Айта ... бір жайт
әрқашанда оң жақ жеңіске жетуі тиіс. Ақиқатты жақтау, әділдік ... ... ... ... жақсы әсер етеді. Дұрыс
емес жақтың да өзіндік қызығушылығы барын ... ... ... оларды
басып, ашу келтірсек жаңа конфликттің тууына алып келеді [6, 52б].
Конфликтінің алдын-алу:
Адамдармен қарым-қатынас барысында ... ... ... бар. ... ... 1. Егер ... өзіңнің жауыңа
айналдырғың келмесе, оның ойлау қабілеті мен ... ... ... 2. ... өзіне-өзі деген сенімін нығайту керек. 3. Адамдармен
сөйлесу барысында қарама-қарсы пікірлеріңіз ... ... ... ... Адам қорғанысқа дайын болу мүмкін де, барлық қарсы ... ... ... ... Немесе адамның жақсы көңіл-күйін сіздің
қарсы сұрақтарыңыз бұзып, ... ... ... 4. ... ... отырып, оған өз пікірін айтуға мүмкіндік беру керек. Әрине, бұл
үлкен ... ... ... ... өте ... Бұл ... ... үшін, ол принципке айналуы керек. Кейде манипулятор-адамдар кездеседі.
Олар саналы түрде манипуляцияны өз пайдасы үшін қолданды.
Келесі сөз, бұрын болған ... ... ... ... ... ... болады, әсіресе типтік. Бұндай ... ... ... жөн. Оны ... ... арасындағы
қақтығыстар себебін анықтау, және әрине, оны жоюға немесе жұмсартуға тырысу
керек. Егер себебіне әсер ете ... ... ... онда ... ... ... қатар конфликтінің алдын-алуды "іскерлік ойын" арқылы
жүргізуге болады. Бұл ... ... ... Ойын ... бөлініп, өздерін мүдделі тұлғалар рөлінде қабылдайды және олардың
мүмкіндік реакциясын модельдейді. Бұндай тактика ... де ... ... ... ... ... [4, 28б].
1.2 Жасөспірім шақтағы конфликт ерекшеліктері
Жас өспірімдік шақ-тұлға қалыптасуының дағдарысты кезеңдерінің бірі.
Ол көптеген спецификалық ерекшеліктерімен сипатталады. Бұл-сана, ... ... ... ... өте ... қайта жасаулар кезеңі.
Бұл кезең-адамның жылдам өсуімен және де ... ... әсер ... ... ... ... ... сипатталады. Жаңа психологиялық және тұлғалық ... ... әр ... ... барысындағы қарым-қатынасты
құрайды, яғни-оқу, өндірістік іс-әрекет және шығармашылық жұмыстар т.б.
Осы жасқа тән табиғилық-ержетудің көрінісі, өзіндік ... ... ... өз ... өз ... ... ... Жасөспірімдік кезеңді классикалық зерттеу ... ... ... ... ... айтуы бойынша жасөспірімдік кезеңде
(14-18жас) өмірдегі ең негізгі екі өзгеріс жүзеге ... ... ... ... және өз менінің мәдени ... ... ... ... өз ... ... ... Белсенділік пен қабілеттіліктің ... ... ... ... ... даму психикасын аяқтайды.
В.Штерн бойынша жасөспірімдік шақ-бала ойыны мен ересек ... ... ... ... деп сипатталады.
Э.Эриксон бойынша-жасөспірімдік шақта жеткіншектер (11-20) өмірден өз
орнын анықтау, уақытша ... ... кім ... "Қандай болам"?
деген сұрақтарды өзіндік анықтаулар, өзін белсенді ... ... ... ... ... жыныстық поляризация және жүріс-тұрыс ,
өз қатарларының арасында ... ... ... алу ... сияқты әлеуметтік-
психологиялық позицияларды анықтауға ұмтылды.
И.С.Кон жасөспірімдік шақты-жасөспірімнің тұлғасының мотивация
сферасының дамуына зейін аудара ... ... ... ... деп ... ... дамуы мен оларды тәрбиелеудегі ең күрделіде
шиілініскен проблемалардың ... ... ... ... ... ... тән ... қысқаша мазмұны мынадай. Жасөспірімдік кезең ... ... ... ... ... фундаменталды зерттеуінен
кейін жас жеткіншек образдық сипаттамасында бейнеленген "ашу мен ... мен ... ... ... осы ... ... критикалық
деген ат берілді. Біздің ғасырдың алғашқы ширегінде ... ... ... ... ... ... ... көзқарас билік алып
тұрды. Бұл көзқарастың негізін салғандар С.Холл мен З.Фрейд болды. ... ... ... туралы теорияда жасөспірім шақтың бас
кезіндегі Эдипова жағдайының екінші рет пайда ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Дегенмен био-
генетикалық универсализм теориясының пайда болған әртүрлі вариацияларымен
қатар жеке тұлғаның ... ... ... қызығушылығы жасөспірімнің
әлеуметтік жағдай идеалына тәуелділігін ашатын ... ... ... ... ... бағыт совет психологиясының қалыптасу
кезіндегі алғашқы кезеңде бірқатар зерттеулерге тән, олар ... ... ... т.б. ... ... ... жиі
бейнеленеді.
Германияда З.Фрейд теориясына қарсы болған Э.Шпрангер жасөспірімге
"аралық класс" деген ... ... ... ол ... ... дін, ... т.б. ... өмір сүретін "жеке адамның мәдениетке өсуі", белгілі бір
"қоғамдық өмір формасының кезеңі деп ... ... ... ... ... ... ... өзіндік сана дамуын зерттей
отырып, өзіндік баға мен өзіндік сана критериінің даму ... ... ... ... ... жайлы қорытындыға келді. Осыған ұқсас
жұмыстар ... ... ... әлеуметтік себептерін
түсіндіру үшін біртіндеп ірге тасы қаланғанымен, бұл жұмыстар өзінің дербес
сипатына қарай ... ... қиын ... ... ... ... жайлы, көз қарастарға елеулі қозғалыс сала алмады [22,
62б].
Био-генетикалық универсализм теориясына 20-30 жылдары Америкада Боаз
мектебінің ... ... ... ... берді. Олар қоғам
тарапынан болатын әсерге қандай шамада адам еріксіз көнетінін, оның ... ... нені ... анықтайтынын яғни өмір мен ... ... ... ... ... ... "анайы" деп
аталатын (примитивный) цивилизациямен айналысты. Боас шәкірттері мен басқа
этнографтары жинақтаған материалдарды салыстырып әрі ... ... ... ... атап ... Жасөспірімдік кезеңнің ұзақтығы әр түрлі кейбір анайы цивилизациядағы
тайпаларды бірнеше ай , өнеркәсіп ... ... ... білім алудың
жалғасуымен ата-анаға материалды тәуелділіктің сақталуына байланысты,
балалық ... ... ... ... 4 жылға дейін созылады.
2. Жасөспірімнің дамуы мен ерекшеліктерінің жалпы бейнесі екі ... ... ... ... критикалық даму бейнесімен қатар сәйкестік
(гармониялық) конфликтсыз дамуы да ... ... ... ... ... өтуі жайлы алғашқы мәліметтерді берген. М.Мидтің
болмай қоймайтын ... пен ... ... ... ... ... материалдарды ғалымдардың назарын жаңа проблемаларға аударды [23,
65б].
Р.Бенедикт этнографиялық материалдарды балалықтан есею шаққа өтуі ... ... ... ... ... ... және баланың жас кезінде
үйренгені мен, ересек адам ролін атқаруға қажетті көз-қарасы мен іс-әрекеті
тәсілі арасындағы ... ... ... типі ... ... үшін маңызды бірқатар нормалар мен талаптардың сәйкес келуі
жағдайында кейбір үндіс және ... ... ... ... ... баяу ... де, бала ересектердің іс-әрекет тәсілін бірте-бірте үйреніп
біледі және ... ... ... талаптарды орындауға дайын болып
шығады. Өтудің екінші типі балалармен ересектерге қойылатын нормалар ... ... ... орын ... деп ... ... М.Мид те
осы жайында айтқан болатын. Жоғарыда аталған жағдайларда есеюге өту ... ішкі ... ... ... де ол ... ... ... яғни формалды есеюге қолы жеткен кезде ересек адам ролін ... ... ... ... ... былай айтылады: "Баланың
есеюі табиғи факт болып табылса да, осы ... шақ іске ... жол ... ... айналып және осы дербес мәдени көпірлердің бірде-біреуі
"есеюге" апаратын ... ... жол ... ... алмайды. Осылайша
этнографтар зерттеулерінен шығатын қорытынды, бала ... ... ... ... ... ... конфликт, дағдарыс,
қиындықтардың болуын немесе ... ... ... ... ... ... [21, 112б].
Л.С.Выгодский жасөспірім шақтағы негізгі ерекшеліктер мен басты
қарама-қайшылық ретінде дамудың үш нүктесінің ... ... ... ... ... жайында гипотеза ұсынды. Кейбір психологтар
жасөспірімдік уақыт толығымен дағдарыс жағдайында өтеді ... ... ... тек бас ... ... ... ... деп есептеді және ерекше
негативті фазаларды бөле ... оның ... ... қыз ... ... ... (Ш.Бюлер бойынша) ал ер балаларда бір жарым жылға дейін бұл
уақыт жасөспірімнің жаныстық есеюі кезіндегі алғашқы ... ... ... деп ... ... ... тән құбылыста: бір жағынан,
баланың бұрынғы қызығушылығының бұзылуы, екінші жақтан, ересек адамдармен
қарым-қатынастың қирауы, осыған ... ... ... ... ... негатизм, жұмысқа қырсыздық, ызақорлық, оңашалануға
бейімділік [19, 75б].
Қазіргі уақыттағы совет психологтарының жасөспірімдерді тәрбиелеудегі
қиындықтарға ... ... ... ... ... және оны ... ... жасөспірім кезеңдегі конфликт пен қиындықтардың болуы
міндетті емес, олар дұрыс ... ... ... ... мен ... ... ... педагогикалық практикалар негізінде қалыптасты
және жеткіншектермен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... ... тәуелдігін ашатын бірқатар
зерттеулерден шықты. Жасөспірім тұлғасындағы орталық құрылым өзінің ... емес ... ... ... көзқарасы пайда болу формасында өзіндік
сана дамуындағы сапалы алға жылжумен ... ... ... Есеюге
ұмтылу мен өзін ересекпін деп санау осы ... ... жағы ... Дәл осы ... жаңа құрылымды біз жасөспірім шақтың басындағы
психологиялық ... деп ... Бұл ... ... деп ... түрде
аталады, бірақ бұл термин ... ... ... ... ... ашып ... ... өзін бала қатарына
жатқызуға қарсы болу және ... ... өзін ... ... ... өте жоғары бірақ, есеюге ұмтылу мен қоршаған ортаның ... деп ... ... бар болғанмен, нағыз, яғни толық есеюді
сезіну болмайды. Есеюдің ... ... мен ... ... ... ... біртіндеп азаяды, бірақ ол жасөспірім шақтың соңына
дейін сақталып қалады және осы ... ... ... ... жасөспірімнің әлеуметтік белсенділігінің спецификалық стимулы
ретінде көзге түседі. Жасөспірім дамуының әртүрлі вариантына талдау-жасау
"есею ... ... ... мүмкін болатын көздерді бөліп қарастыруға
мүмкіндік береді. Оның бірінші көзі-бұл дене ... ... ... пен жыныстық жетілудің бас кезі жасөспірім үшін бұл қатты
сезіліп тұрған ... ... ... сезімі" баланың өздігінен
айтарлықтай іс-қимыл жасау және ересектердің оған бала ... ... ... ... ... болуы жағдайында пайда болады. Өзін ... деп ... ... ... оған ... тең ... ... де жеткіншекте "есею сезімі" пайда болады. Олар ересектер
өнегесі бойынша олармен қатар тұрады да ... ... ... ... жеткіншек өзі мен өзінен ересек санайтын адам арасындағы нақты ... ... да, ... ... ... ... ... мүмкін. Өзін ересек сезіну жыныстық жетілу және дене дамуының
алға жылжуына дейін ... ... ... Яғни ... тегі ... ... ... [14, 69б].
Жеткіншектің өзін бала емес ... ... ... ... бар, ... ... ... балалар мен ересектер әртүрлі екі
топ құрады және олардың міндеттері, құқықтары мен ... ... ... және ... балалармен қарым-қатынасы
әртүрлі нормалар негізінде құрылады, оның ішінде көптеген ... ... ... өз ... ... ... ... еместігін, оның
бағыныштылығы, тең хұқылы емес жағдайын айқындайды. Жеткіншекте өзінің
балалық шекараны аттап ... ... ... ... ... оның ... ... яғни "балалық" нормадан "ересектер" нормасына қайта
бағдарлануын, сонымен қатар тек ... ... ... іс-әрекет
тәсілі, құндылықтар, әртүрлі нормаларды меңгерудегі зор алғырлығымен көзге
түсетін спецификалық әлеуметтік белсенділікті ... ... ... ... ... және ... қарым-қатынас кезінде тура
пайдалану немесе еліктеу арқылы өзіндік тәрбие және өз бетінше білім алу
жолымен практика ... іске ... ... ... ... ... ... ұқсас болуға ұмтылуы, олардың өмірі мен ... ... ... олардың ерекшеліктерін, қасиеттерін іскерлік пен айрықша
құқықтарын, оның ішінде ... ... ... ... көзге
көрініп тұрған өзгеше белгілерімен артықшылықтарын иемденген кездерде
байқалады [15, 121б].
Жеткіншектің ... ... ... үлкендер қасиетін меңгеруге
тырысуынан көрінеді. Ербалалар өзіндік ... өз ... ... ер ... қасиеттерді дамыта бастайды. (күш-батылдық, ерік-жігер, табандылық
т.б.) Осы үшін олар ... ... ... ... ... жас жеткіншектің жаңа құқықтарға талабы үлкендермен ... ... ... бой ... да, ол ... жасөспірім
арасындағы конфликт себебінде және жеткіншектер ренішінде анық ... ... ... ... ұзақ уақытқа созылуы мүмкін, және
одан шығу жолдары әртүрлі, бірақ соңғы нәтиже-ол бала ... ... ... қарым-қатынастың жаңа түрі қалыптасады.
Біздің ұйғаруымыз бойынша жасөспірім шақтағы ... ... ... ... ... айтсақ, балалық шақтағы бала мен ересек
адам арасындағы қарым-қатынас түрі ересек адамдардың бір-бірімен ... тән ... жаңа ... ... ... ауысуы тұжырымдалады.
Бұл ауысу әдетте жасөспірімдік шақтың шегінен тыс ... ... ... ... дәл осы ... ... дәлірек айтсақ, осы ауысу бала мен
орта арасындағы бұрынғыға ұқсамайтын ... яғни ... пен ... ... ... ... жаңа тәсілдерінің қалыптасу процесі
негізінде жасалатын "қайталанбас" қарым-қатынастың тууын көрсетеді.
Жасөспірім шақ-балалық ... ... өту ... ... дәл осы ... ... ... ересек болуға, яғни оның
әлеуметтік ... ... ... үйрету керек. Бұл кезеңдегі
тәрбиенің мәні мынада: ... ... ... ... әртүрлі
тапсырмалар мен міндеттерді ересектер берген талап деңгейіне ... ... ... қатар ересек адам іс-әрекетімен қарым
қатынас нормалары бойынша ... ... ... ... [16,
25б].
Жасөспірімде "есею сезімі" пайда болған ... ол ... ... ... ал ... оған қарым-қатынасы балалық шақпен
салыстырғанда өзгермей қалады. Жасөспірім мен ересек адам ... ... ... әртүрлі бейнелеуге сәйкес конфликт дамуының мүмкін
болатын үш нұсқасы бар. 1-нұсқа қарама-қайшылықтың тереңдеуі мен, кең ... ... ... бар, ... дамуы мен сипатталады.
Оның бірінші түйіні жасөспірімнің өз бетінше іс-әрекет жасау, ... ... ... ... ... ... деп ... ересек адамның қарама-
қайшылықты көзқарасынан пайда болады. ... ... ... ... ... ... бар, ... ол эпизодты түрде байқалады,
себебі ересек адам өзінің спецификалық іс-әрекетімен бұл ... ... ... ... өз ... ... бұрын рұқсат
бермегеннің бәріне еркіндік береді, сондықтан соқтығысу азаяды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... үнемі байқалып тұрады. Жасөспірім үшін қолы жететін және ... ... ... ... ... жиі ... ол ... сақталып әрі жасөспірімнің мақсаттары мен ұмтылысы кезіндегі есеюдің
дамуына қолайлы жағдай жасайды, ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін қажетті құрал ретінде үлкенге ... ... ... адам ... ... қарай жасөспірімдерді бала
емес үлкен адам деп қабылдап соған сәйкес қарым-қатынасты ... ... ... ... олардың арасындағы қиындықты туғызатын
қарама-қайшылық азаяды, қарым-қатынастың алғашқы бейнесі өзгеріп, конфликт
азая ... ... ... жойылады [17, 88б].
1.3 Гендірлік айырмашылықтар
Гендірлік ерекшеліктер жыныспен байланысты, ... ... ... ... ... алып ... бірін-бірі түсінбеушілік,
ойларының бір жерден шықпауы, бір мәселені бірге шеше ... мен ... ... ... ролдері, әрекеттеріндегі
гендірлік ерекшеліктер жайлы ... ... бар. ... сенімдер мен
стереотиптер ойға қонымсыз, тіпті адам қатарына "жатпайды" ... ... ... айтылады.
Әрине барлық әйелдер мен еркектерді бірдей деп айтуға ... де ... ... ... ... ... қарама-қарсы
жыныстың туғызатын конфликтілерінің себебін. Көптеген дискуссияларда бұл
ерекшеліктің негізін табиғи немесе әлеуметтік факторлардан көреді. ... ... ... ... бұл ... ... де әрекет етеді. Бұл қиын
сұраққа қорытынды жасамай фактілік жұмысқа көңіл аударайық.
В.А.Геодакянаның концепциясына сүйенсек жыныстардың ... ол ... ... биологияның жүйелерінің тіршілік етуін қамтамассыз
етеді. Жүйе екі бөлікке бөлінеді: ... ... ... ... ... ... ... бейімделуін бақылайды;
екіншісі (әйел)-пайда болған генофондты сақтау яғни ... ... ... тұрады. "Еркек-ол топырақ, әйел-ол мрамор". Еркектің
дербестігінде табиғат эксперимент жүргізеді. ... ... ... ... ... ... ... организмінде бекітіледі.
Өйткені жақсының бәрін солар ... беру ... ... ... ... сенімдікпен қамтамассыз етеді. Адамда ол физикалық және психикалық
деңгейде көрінеді.
Әйел ұрпақ әкелудің қиын ... ... ... сол үшін ... ... және ... ... төтеп бере алады. Жаңа туған
кішкентай қыздың кейбір ауытқуларына қарамастан ұлға ... ... көп. Әйел ұзақ өмір ... ... физикалық психикалық аурулар
сирек кездеседі, ал еркектерде ондай аурулар жиі ... ... 100 ... ... атап ... ... 48 мыңы ... организімінің тұрақтылығы физиологиялық функциялардың деңгейінде
көрініс табады [25, 279б].
Гендірлік ... ... ... ... ... кішкентай
баланы түсіне білуі. Зерттеулер көрсеткендей ... ... ... ... ... ... ... деген махаббаты, көңіл-күйі ықпал
етеді. Әйелдің эмоционалдығы, сезгіштігі, ... осы ... ... ... алты ... ... сөзімен жауап береді (анасының
денсаулығы жайлы). "Ол өйткені әйел ғой, ал ... ... бір ... ... ... ... ... уақыт бойы еркектер психикалық
және физикалық игілікті сезінеді.
Еркектер шеткі полюсте жиі ... ал ... ... ... ауырланып кетеді. Мысалы: жиі кездесетін сұрақ "кім кімнен
ақылды ?" мына ... ... ... ... ... еркектер
арасында генилер, дарындылар сияқты ақылсыздарда өте көп. әйелдер орташа
зонада ... және ... ... ... аса да ... емес [35,
68б].
К.Юнг өзінің "аналитикалық психологиясында" ... ... ... идеясын ұсынады. Ол әйел бірлігінің санасы еркектің психикасында
жатыр және "анимус"-еркектің санасының әйел ... ... ... ... ... бізде бауыр басқан объектпен сол ... ... ... ... Адам ... анимусын немесе анимасын немесе
толтыруға үлкен мүмкіндік алады. Егерде ... ... ... онда бұл
объектінің мүлтіксіз орындалмауы байқалады.
К.Юнгке сүйенсек, "анимус" немесе ... ... ... деңгейінде құрылады және оларды үйрену бетінде тұрады.
Мысалы: әйелдердің еркекшора болуы, ... әйел ... өзін ... ... әрекеттің сәйкес келмеуі, олар мәдениеттік нормалармен
байланысты. Мысалы: әйел бастықтан жылулықты, ... ... ... ... бастыққа қарағанда). Егерде ол бұндай қасиеттерді байқатпай,
жасамаса, ол негативті реакцияны ... пен ... ... ... тез ... ... ... еркектер агрессивті көрінеді. ∝лдар мысалға жиі
төбелеседі, ата-аналарының тілін алмайды, мұғалімдерге қарсы шығады т.с.с.
Алайда қыздарда өздерінің ... ... ... ... Олардың көп тарағаны байкот, эмоционалды қабылдамау, изолюция т.б.
Мысалы "әйелдік ұжымды" еске алайық, ... өсек ... ... ... өте көп. ... қатар әйелдер өте сақ, олар тым шектен асыпта
кетпейді, әлеуметтік нормалардан ... [31, ... ... ... ... ... ... ұрғашыға агрессивті болуға "табу" салынған, яғни агрессивті
болмауы керек. К.Лоренц айтқандай егер де бұғы ... ... ... ... онда ұрғашы оны психикалық дұрыс деп ойламайды, адамға
қауіп төндіреді. Ал иттер мен мысықтар ... ... ... ... ... ... ... адамдар табиғатты жеңіп шықты: көптеген еркектер әйелге оңайлықпен
қол жұмсайды. Алайда ... ... бұл ... құптамайды, өз
агрессиясын ұстауға тырыстырады.
Дебари ... ... ... ... ... өмір
сүреді; ал әйелдер-жақындастық әлемінде. Осыған ... ... үшін ... ал ... ... ... сақтау
үшін.
∝лдар өз ойындарында бір-бірімен жарысады, ол жерден өз ... ... ... саты ... ... ойындары анық ережеге
сай орындалады. Ал қыздардың ... ... ... ... ... ... жоқ. Қыздар тездікке ұмтылады [38, 18б].
Еркек пен әйел арасындағы конфликт бір-бірін түсінбеушіліктен ... өз ... тура айта ... ал ... керісінше. Бір-біріне
деген ақпарат алмасу әйел үшін өте ... ал ... үшін ол жай ... ... ... ... ... әр нәрсені нүктесіне дейін
сұрау көбінесе конфликтіге соқтырады. Еркектер таңдағаннан гөрі, ... ... Олар ... ... ... етпейді. Олардың
ақылы іске аспаса ашуланады. Ал әйелдерге сол бір ... ... ... ... сол ар қылы олардың күйі жақсарып қалады. Өз
сырласының проблемаларын ... ... ... ... ... ... Ал егер әйел ... онда ол қызықсыз жағдайға көңілін аудармайды.
Мынадай жағдайларда бар егер еркек өз жолдасына көмек бере ... оның ... оның ... оны жындандырып жібереді.
К.Витакер айтқандай, сіз "таңқалдыратын адамыңызға еш ... ... ... гөрі сол ... таңдана қарайды.
Егерде әйелді біржаққа шақырса ол жауап берместен ... ... ... Ондай нәрсені айту әйелдің түсінігінде ... ... ... көрсету. Ал еркектердің әйел ... ... ... ... ... бұл тек қана жалпы
заңдылықтар, оны тек индивидуалды ерекшеліктер жасыра ... [37, ... ... ... ... ... көп ... жағдайлар
байланысты. Ол әртүрлі жас арасында болады. Ең алдымен жастық кезеңдер бар,
оларды, "конфликті" деп атауға әбден болады. ... ... ... жас ... жеке ... ... ... нәрсе.
Бұл әсіресе бала шақтық, этаптарда байқалады. Осы кездері бала ... ... ... ... өзін ... ... ... Бізге
белгілі 2-3 жаста сәби мен көптеген ... ... олар ... сол ... өзінің жасай алатынын көрсеткісі келеді. Ал келесі
классикалық "қиын" жас-жасөспірімдік шақ, ол ... ... ... өзін
тәрбиелеу, өзін жоғары бағалаумен байланысты. Организмнің физикалық
құрылуына, өзгеруіне байланысты, бұл ... ... ... де, оны ... да өте қиын ... Бұның салдарынан көптеген конфликтер туындайды.
Жасөспірім шақта бала сезімтал, өкпелегіш, ашушаң келеді.
Басқада сыни ... ... бар ол ... мәселелермен
қажеттіліктерді қамтиды, одан кейін конфликт тууы мүмкін.
Мысалы: еркек үшін 40 жас ... ... ... ... болып
табылады, олар көптеген эмоционалды байланыстарды іздейді. Негізінде ... ... ... ... өмірге деген, жанұясына деген, көңіл
толмаушылық пайда болады.
Ал 60 жасқа толған адамдар мәселелік жағдайларды бастан ... ... өмір ... байланысты негізгі қажеттіліктердің жоқ болуы.
Қазіргі таңда қарт адамдардың тәжірибесі күшін жойып барады.
Қазіргі кезде біздің ... ... кең ... ... ... Мысалы: жұмысқа алған кезде қатаң жастық талаптар
қойылады, кейбір кезде тіпті ойға қонымсыз талаптар. Сол ... бір ... ... шақырады, талап жасы 25-тен аспау керек.
Туа жастық ерекшеліктер ұрпақтардың ... ... ... құндылықтары, өмірлік талаптары конфликтік жағдайды
туғызады. "∝рпақ конфликтісі" қазіргі қоғамда өз ... ... ... ... Ол ... ... жағдайларда көрініс табады [32, 39б].
Мінездік ерекшеліктер.
Тағы бір адамдар арасындағы түсінбеушілік, олардың мінездерін әртүрлі
болуына байланысты.
Жеке адамның көптеген ... ... бар. ... бірі
Батыстық әлемде көп ... ... ... ол ... ... ... Бриггс және оның қызы Изабель Майерс жеке
адамның типтерінің индикаторын ... оның ... 4 ... адам ... ... жинайды-сыртқы әлемнен (экстраверттік
тип) немесе ішкі әлем арқылы (интраверттік тип) 2. Әлем туралы ақпаратты
қалай ... ... ... ... тип) ... өз бетінше,
кездейсоқ, өзінің ой-қиялын қосу арқылы (интуитивті тип).
Жыныс аралық айырмашылықтарды түсіндіретін барлық концепцияларды екі
үлкен категорияға ... ... ... және биологиялық. Биологиялық
тұрғыда, әйелдер мен еркектердің арасындағы айырмашылықтар-темпераменттің
конституцияның туа ... ... ... ... қалыптасуымен,
генетикалық және гармоналды факторлармен түсіндіріледі. Еркек жынысы
өзгерісте ... ... ... ал әйел ... ... рольді ойнайды. Гендірлік психологияның реакциясы әр түрлі болады.
Мысалы И.Ц.Клецина (2003) ... ... ... ... ... адам даму ... өзіне-өзі
қалыптастыратындықтан жыныстық диморфизмнің ... ... ... ... мен мінез-құлқына алмастыруға
болмайтындығын атап ... ... ... ... қарамастан
В.А.Геодакян концепциясы отандық психологиядағы белгілі концепциялардың
бірі ... қала ... ... ... ... ... ... қоғаммен қалыптасады. Бірнеше концепцияларды атап
көрсетейік. Осы бағыттағы белгілі теориялардың бірі-Элис Игли теориясы. ... 1987 ... ... ... американ зерттеушісімен өңделеді.
Қоғам қабылдауы үшін, ... мен ... ... ... ... іс-әрекет жасау керек, яғни индивидке өзінің жынысына сәйкес
қоғам анықтаған стереотиптік күтулерді ... ... ... мінез
құлықтың сипаттамалар және тұлғалық қырлар-еркектерге тән болса, ... тән. Бұл ... өте ... ... моделі бойынша, адамдарда әртүрлі жыныс өкілдеріне
қатысты инплицитті ... бар. Бұл ... ... тәжірибе негізінде
қалыптасады. Зерттеушілер біледі, әйелдердің немесе еркектердің қандай болу
керек екенін. Осылай әйелдермен ... тән ... ... Адам өзін осы күтулерге сәйкес келетіндей болып ... ... ... ... сәйкес гендірлік стереотиптер
индивидті өзінің тұлғалық ... ... ... ... және де ... есеп бергенде өзінің ... ... ... ... ... Сондықтанда нәтижелер
стереотиптерді бекіте түседі [29, 53б].
Еркектің психологиясы теориясы:
Әйел психологиясы ... ... ... ... бір ... ... ... да қатысты. Жалпы айтатын болсақ,
ерлер мен әйелдердің ерекшеліктерін салыстырмайтын концепциялар ... ... ... ... осы ... әйел ... ... оң мөлшерде дамыған. Көп жағдайда, гипотезалар
маскулинділіктің маңыздылығы ... ... ... ұл ... мен ... ... ... алғанда, ми қалыптасуындағы, көру-кеңістіктік қабілеттіліктерін
түсіндіруге тырысады. Психоанализ ... ... ... анасынан бөліну психикасы ретінде қарастырады, және ол осы
кезде өзінің артықшылықтарын, анатомиялық ... ... ... ∝л бала өзін ... ... тырысады.
Т.Парсонс және Р.Бейлз еркектік рольді инструментальды роль ретінде
қарастырды
Э.Маккоби ... ... ... ерекше субъкультуралық
ерекшелігін түсіндіруге тырысты. Бұл психика көбінесе өз ... әсер ... ... және де бұл ұл ... ... ... де ... [28, 38б].
Гендірлік қарым-қатынас теориясы:
Бұл жерде атақты концепция-Эмонор Маккобидің жаңа ... ... ... ... Оның ойы ... ... ... шақты жыныстық сегрегация жағдайында өседі. Қыздар бірінші
болып ұлдардан сепарация, яғни ... ... ... келе ... топтарын құрып, ол ... ... бір ... ... топ ... ... ... отырады.
Нәтижесінде екі гендірлік субъкультура ... ... да ... ... қарай осындай жыныстық сегрегация өмір барысында жалғасын таба
береді. Алайда бұл сегрегация мен ... ... ... яғни ... пайда болады. Бұның пайда болуын ... ... ... ... ... конвергенциясы әр түрлі сферада көрініс
береді: а) ... ... б) ... ... в) ... ... ... Қай тенденцияның басым болуына оның ... ... ... жас ... индивидтер арасындағы қарым-қатынаста ... ... ... ... өз ... ... әр түрлі көрсетеді. Аналар
ұлдарына да, қыздарына да бірдей қараса, әкелер ұлдарына қатал ... ... ... ... ұстауға тырысады.
Теория эксперименттік фактілермен тамаша бекітіледі. Ол гендірлік
қарым-қатынастың барлық спектірін түсіндіреді: бір ... ... ... ... ... ... ... мен, ерлі-
зайыптылармен, ата-ана мен бала арасында
[33, 38б].
2. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ
2.1. Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... шешу ... ... зерттеу.
Зерттеу болжамы: Жасөспірімдер тобында шиеленісті шешу стилдерін таңдау
олардың тұлғалық және гендерлік айырмашылықтарына байланысты.
Зерттеу объектісі: Кіші және ... ... ... ... ... 1. ... арқылы кіші және ересек жасөспірімдер
тобына зерттеу жүргізу.
Индивидуалдық мәліметтерді өңдеу және топтық көрсеткіштерді айқындау.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... дәлелдеу. (Манна-Уитни критериі)
Зерттеушілер: Жасөспірімдер тобы
Зерттеу мерзімі: 10-Наурыз 30-Сәуір
Әдістемелер: 1. К. Томас әдістемесі
2. А.Басса-Дарки сұрақтамасы
3. Ч.Спилбергер мазасыздану шкаласы.
2.2 ... ... мен ... аясы
1. К.Томастың қайшылықты жүріс-тұрыс стилін анықтау әдістемесі:
К.Томас ... ... ... 5 ... ... қашу ... және ... стилі-тұлғааралық қарым-қатынастағы жетістікке жетуіндегі
белсенділікке талпынуымен сипатталады. Бәсекелестік стиліне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... көбіне
серіктестіктердің пікірін ескереді.
Келісім стилі-тұлғааралық қарым-қатынас ой-пікірлерімен қатынаста қалыпты
деңгейге жетуге ұмтылады. Олардың ... ... ... өз ... ... стилі-қойылған мақсатты жүзеге асыруда жауапкершіліктен қашумен
сипатталады, яғни жауапкершіліктен жазадан ... Өз ... ... ... Іс-әрекетте табысқа жету мотивациясы жоқ.
Бейімделу стилі-қарым-қатынас мақсатында оң нәтижеге жетугеқызықпайды
белсенділік ... Бұл ... ... ... ... ... қашуға тырысады.
Бақталастық стилі келесі-жағдайларда эффективті болып келеді:
сіз белгілі бір ... ... сіз үшін өте ... тез қабылдау қажет,
сіз үшін жоғалтатын ешнәрсе жоқ, басқа таңдау жолы жоқ:
сіз неғұрлым тез шешім ... ... ... ... ... ... ... емес шешім қабылдауыңыз керек және сізде билік бар.
Қашу стилі келесі жағдайларда
- шиеленісушілік өте ... және оны ... ... жағдайда;
сіз үшін шығын өте маңызды емес және өз күшіңізді жоғалтқыңыз келмейді.
сіз үшін қиын күн болды
сіз уақыт ұтқыңыз келеді.
сізде билік аз.
қарама-қарсы ... ... көп ... ... ... ... сізді ерекше толғандырады.
сіз жақсы қарым-қатынасты сақтағыңыз келеді
шындық сіз жағыңызда емес.
сізде ... аз, және ... ... ... ... шешу екі жақ үшінде маңызды
сіздерде тығыз, өзара байланысты қатынас бар.
сізде ... ... ... уақытыңыз бар
өз қызығуларыңызды көрсетуге қабілетіңіз бар
сізде теңбилік бар.
Келісім стилі
сіз шешімді тез алғыңыз келсе;
екі жақ та ... ... ... ... ... ... уақыттық пайданы пайдаланғыңыз келеді.
сіз жақсы қарым-қатынасты сақтағыңыз ... ... ... ... ... тәсілдер нәтижесіз болғанда К.Томас өзінің сұрақтамасында жүріс-
тұрыстың варианттары берілген. Әр ... ... 30 ... топталған,
олардың әрқайсысынан өзіне сай келетін тұжырымды таңдауы керек. Әр шкала
бойынша ... ... саны ... сол адамның қайшылықты
жағдайдағы жүріс-тұрыс тенденциясы көрінеді.
2. А.Басс.А.Дарки ... пен ... өз ... шиеленістік жағдайдағы агрессия мен
өшпенділіктің туындарын жіктеуде бірқатар реакция түрлерін бөліп ... ... ... физикалық күштің қолданылуы.
Жанама агрессия-астыртын мақсат пен басқаға ... ... ... ... ... түрдегі агрессия. (ащу, ызаның шапшуы,
аяқпен ... ... ... ... ұру т.б.) Бұл ... ... және ... сипатымен ерекшеленеді.
Тітіркенушілікке бейімділік-өз мөлшердегі қозудағы негативті сезімнің
туындауына деген дайындық (күйгелектік, ... ... ... мен заң ... ... ... қаралықтан
белсенді күреске дейін өсетін мінез-құлық және ... пен ... ... ... мінез-құлық көрінісі.
Өкпе-айналасындағыларға деген көреалмаушылық, қызғанушылықтан туындаған
арнайы немесе ойда тұратын әрекеттер.
Секемшілдік-айналасындағыларға деген қатынастағы ... және ... ... ... ... ойда ... ... сезімдердің түрлерін көрсету (талас-
тартыс,айқай т.б) сөздік жауап қайтару мазмұны ... ... ... ... сипатындағы сөздер)
Кінәлі сезіну, ұлттан азап шегу-өзін жаман адам ретінде ... ... ... ... істеп жүргендей сезінуден туындаған ар-ұжданы
алдындағы азап шегу.
Басс-Дарки сұрақтамасы 75 ... ... ... бойынша сыналушы
қойылған сұраққа "Иә" немесе "Жоқ" ... ... ... ... ... "иә" ... ¹ 1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, ... жауабы-9 және 7 тұжырымдарды бейнелейді.
Жанама агрессия "иә"- 2, 10, 18, 34, 42, 56, 63 "жоқ"-26, 49.
Тітіркенушілік ... 19, 27, 43, 50, 57, 64, 72 ... 35, ... "иә" 4, 12, 20, 28 ... "иә"-5, 13, 21, 29, 37, 44, 51, 58.
Секемшілдік "иә"-6, 14, 22, 30, 38, 45, 52. ... 66, 74, ... ... "иә"- 7, 25, 23, 31, 49, 53, 60, 71, 73. "жоқ" 33, ... ... сезіну, ар ұждан алдында азап шегу-"иә"- 8, 16, 24, 32, 40, 47, ... ... ... – 5-ші және 6-шы, ал ... индекске –1,
3, 7 ші өлшемі жатады. ... ... ... ... ... 24 ... тең ... өшпенділік 6,5-7±3 ке тең болмақ.
Инструкция: Сіздерге өздеріңіздің мінез ... ... ... ... ... ... көз қарастарыңызға,
ұстанымдарыңызға сәйкес келетін сұрақтар болса "иә" жауабын ал ... ... "жоқ" ... ... ... барлық сұрақтарға көп
ойлшанбай жауап беріңіз.
3. Ч. Спильбергер мазасыздану шкаласы.
Берілген тест сол уақыттағы ... ... ... ... және ... мазасыздану (адамдардың тұрақты мінездемесі ретінде)
деңгейінің өзін-өзі бағалаудың ... және ... ... ... мазасыздану Ч.Д.Спилбергпен өңделіп және Ю.А. Ханинмен
бейімделініп, жағдайдың үлкен ... ... ... ... ... ... Реактивті мазасызданғыштық
қызушылықпен, тынышсыздықпен, нервтілікпен сипатталады. Өте ... ... ... аударуды бұзады, кей кезде жұқа кординацияны
бұзады. Өте жоғары тұлғалық мазасыздану ... ... ... ... және ... ... ... мазасыздану негативті бастапқы қасиет емес. Мазасызданудың ... ... ... ... табиғи және міндетті ерекшелігі. Бұл барыста
пайдалы мазасыздық тұлғалық оптималды ... ... ... ... ... (РТ, ... сөз 1-20) және тұлғалық (ЛТ, айтылған сөз
21-40) мазасыздануды жеке-жеке бағалайтын 2 бөлімнен тұрады.
2.3 ... ... ... және ... ... Жасөспірімдер тобының К.Томас әдістемесі бойынша топтық
мәліметтері.
¹
Ф.И.О
Бәсекелестік
Ынтымақтастық
Келісімге келу
Қашу
Бейімделу
1
А.М.
11
9
5
6
7
2
Ж.С.
8
10
7
5
9
3
Л.Қ.
7
7
9
8
8
4
Т.П
9
8
6
4
5
5
А.А.
10
11
6
5
4
6
М.Р.
6
6
7
6
6
7
Қ.Д.
7
5
9
6
9
8
Ж.О.
7
6
8
7
8
9
С.А.
10
9
9
7
4
6
11
А.Э.
11
10
6
5
4
12
Р.Б.
6
8
8
8
7
13
Ю.Л.
6
7
6
7
7
14
П.Л.
9
6
7
6
4
15
В.Р.
10
10
5
4
6
16
Д.Х.
8
9
9
4
5
17
Н.Е.
9
8
9
8
8
18
П.О.
6
6
7
6
6
19
С.М.
7
5
6
7
9
20
Қ.Ж.
11
5
8
4
7
21
Д.Ж.
8
7
5
4
4
22
Р.А.
7
9
6
6
6
23
А.А.
9
10
9
8
5
24
Д.П.
10
8
7
7
9
25
Б.Б.
8
7
8
6
8
Кесте-2 ... ... ... шығу ... ... көрсеткіштері.
¹
Шкала атаулары
∝лдар тобы
Қыздар тобы
1
Бәсекелестік
58 %
33 %
2
Ынтымақтастық
19 %
35 %
3
Келісімге келу
29 %
44 %
4
Қашу
43 %
16 %
5
Бейімделу
11 %
42 %
Сурет: Жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... бойынша алынған мәліметтер көрсеткіштері
жасөспірім жастың түрлі сатысындағы ұлбалалар мен ... ... ... ... ... туындау ерекшеліктерін
көрсетеді: Зерттеулер нәтижесі бойынша кіші жасөспірімдік жастағы ... ... ... мен қызбалалардың жыныстық ... ... пен ... ... біршама айырмашылықты
көрсетеді: Кіші жасөспірім жастағы ұлбалалардағы өшпенділік ... тең, ... ... төмен. Сұрақтамаға кіші жасөспірім жастағы
25 ұлбала мен 25 қызбала ... ... ... ... ... бейнеленген.
Кесте-3 Кіші жасөспірім ұлдардың агрессиялық реакциялары мен ... ... ... көрсеткіштері
1
Ф
49
50
99
4,9
2
Ж
35
34
69
3,4
3
Т
33
29
62
4,4
4
Н
32
30
62
3,1
5
Ө
53
56
109
5,4
6
С
61
65
126
6,3
7
В
61
62
123
6,1
8
К
74
69
143
7,1
∑∫=
10
10
20
20
Кіші жасөспірімдік жастағы қызбалалардағы өшпенділік пен ... ... осы ... ... өшпенділікпен
агрессиялық көрсеткіштерінен жоғарғы деңгейді көрсетеді. Кіші жасөспірім
жастағы ... ... ... –13,1-ге тең, қалыпты жағдайдан
жоғарыға көрсеткіштен, ал агрессиялық көрсеткіш – ... тең ... ... Алынған нәтижелер көрсеткіші.
Кесте-4 Кіші жасөспірім қыздардың агрессиялық реакциялары мен ... ... ... ... ... ... таңдау-дың пайыздық көрсеткіштері
1
Ф
32
36
68
3,4
2
Ж
23
26
49
2,2
3
Т
43
45
88
4,4
4
Н
20
24
44
2,2
5
Ө
51
62
113
5,6
6
С
77
74
151
7,5
7
В
56
76
132
6,6
8
К
56
51
107
5,3
∑∫=
10
10
20
20
Алынған пайыздық көрсеткіштер графаға орналасу арқылы бағаналы
диаграмма салынады. Кіңші ... ... ұл ... мен қыз ... ... ... ... 1- суретте бейнеленген.
Ересек жеткіншек ұл балалардың өшпенділік көрсеткіші 8,3-ке тең. Қалыпты
жағдайдан төмен. Ал ... ... -19-ға тең бола ... ... ... Ересек жасөспірім ұлдардың агрессиялық реакциялары мен сандық
көрсеткіштері

агрессия реакциялары
ұлдар
7
сынып
ұлдар
8
сынып
барлық таңдау қосындысы
барлық таңдау-дың пайыздық көрсеткіші
1
Ф
73
50
124
6,2
2
Ж
60
45
105
5,2
3
Т
57
25
93
4,6
4
Н
37
25
62
3,1
5
Ө
39
20
59
2,9
6
С
56
52
108
5,4
7
В
106
59
165
8,2
8
К
50
43
93
4,6
∑∫=
10
10
20
20
Ересек жасөспірім жастарға қыз балалардағы өшпенділік пен ... ... ... осы ... ұл балалардың өшпенділік көрсеткішінен
жоғарыдай ... ... ... ... ... ... ... жасөспірім жастағы қыз балалардың өшпенділік көрсеткіші -9,7-ге тең
қалыпты жағдайдан жоғары, ал агрессиялық көрсеткіш -17,1-ге тең ... ... ... ... жасөѕспірім қыздардың агрессиялық реакциялары мен
сандық көрсеткіштері.

агрессия ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасөспірімдердің гендірлік ерекшеліктерінің
көрсеткіші.
Ересек жастағы жасөспірім (13-15 жас ... ұл ... мен ... ... және ... көрсеткіштері түрліше нәтижелерді
көрсетеді. Өшпенділік көрсеткіші (ұл балаларда) -8,3-ке тең, ... ... ... ... (қыз ... ... ... жағдайдан жоғары және ұл балалардың көрсеткіш деңгейінен басымырақ.
Ұл балалардағы агрессиялық көрсеткіш -19-ға тең, ... ... ... ... ... ... ... тең, қалыпты жағдайдан
төмен.
Демек кіші жасөспірім ұл балалардың өшпенділік көрсеткіші 11,7-ге
тең, қыз ... ... тең. Кші ... қыз ... өшпенділік
көрсеткіші ұл балалардікінен басымырақ, ал ұл балаларда ... ... қыз ... агрессиялық -14,4-ке тең.
Жасөспірім жастың барлық сатысындағы кіші және ересек жасөспірім
жастағы ... ... ... ... ... ... байқалады. ересек жасөспірімдерде кіші жасөспірім жастағы
балалардікімен ... ... ... динамикасы өте
жоғарғы деңгейде байқалады.
Зерттеу мәліметтерінің ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің өзара
байланысын анықтаймыз, ол үшін ... ... ... ... пайдаланамыз.
Кесте-7 Жасөспірімдердің шиеленістік ... ... мен ... ... ... байланысын анықтау (К.Томас
және Басса-Дарки әдістемелері бойынша)

Бәсекелестік стилі
Ранг №
Физикалық агрессия
Ранг №
d

1
8
20,5
26
22,5
-8,5
72,25
2
4
2,5
15
12
-11,5
132,25
3
6
11,5
14
2
9,5
90,25
4
7
16,5
15
12
4,5
20,25
5
5
5,5
14
2
3,5
12,25
6
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
7
6
11,5
15
12
-2
0,25
8
8
20,5
26
22,5
-6,5
4
9
5
5,5
15
12
-0,5
42,25
10
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
11
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
12
4
2,5
15
12
-11,5
132,25
13
3
1
14
2
-1
1
14
10
2,5
26
22,5
2,5
6,25
15
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
16
9
2,4
27
25
-1
1
17
5
5,5
15
12
-6,5
42,25
18
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
19
8
20,5
15
12
8,5
72,25
20
8
20,5
26
22,5
-2
4
21
5
5,5
15
12
-6,5
42,25
22
6
11,5
15
12
-0,5
0,25
23
7
16,5
15
12
-4,5
20,25
24
8
20,5
15
12
8,5
72,25
25
8
20,5
15
12
8,5
72,25

325
325
840
а) Спирменнің рангілік ... ... ... Таблица бойынша критикалық мәнін анықтаймыз (В.Урбах)
Жауап: Бәсекелестік стилімен физикалық ... ... ... ... ... ол ... ... деңгейіне жетеді.
Кесте-8 Жасөспірімдер тобындағы шиеленістік жағдайлардағы тұлғалық
мазасыздану деңгейі мен агрессивтілік реакцияларының ... ... ... және ... ... ... ...
Тітіркенгіш-тік
Ранг №
d

1
25
5,5
16
9,5
-4
16
2
27
15
15
4,5
10,5
110,5
3
25
5,5
15
4,5
1
1
4
26
10,5
27
16
5,5
30,25
5
25
5,5
27
16
-10,5
110,25
6
28
19
16
9,5
3
9
7
29
22
28
22
0
0
8
25
5,5
13
1,5
4
16
9
29
22
28
22
0
0
10
26
10,5
27
16
1
1
11
24
11,5
15
4,5
-4
16
12
27
15
15
4,5
2,5
6,25
13
31
25
28
22
3
9
14
27
15
27
16
-1
1
15
25
5,5
16
9,5
-4
16
16
27
15
16
9,5
5,5
30,25
17
28
19
27
16
3
9
18
24
1,5
16
9,5
-8
64
19
25
5,5
14
2
3,5
12,25
20
26
10,5
27
16
-5,5
30,25
21
27
15
16
9,5
-5,5
30,25
22
30
24
29
25
-1
1
23
28
19
28
22
3
9
24
26
10,5
27
16
-5,5
30,25
25
29
22
28
22
0
0

325
325
558
а) Спирменнің рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
ә) Таблица бойынша критикалық ... ... ... ... ... мен ... ... арасында
өзара байланыс бар және ол статистикалық мәнділік деңгейіне жетеді.
Кесте-9 Жасөспірімдер ... ... шешу ... ... ... ... арасындағы өзара байланыс дәрежесін
анықтау (К.Томас және Ч.Спилбергер әдістемелері бойынша).

Қашу стилі
Ранг №
Ситуациялық мазасыздану
Ранг ... ... ... ... ... саламыз.
ә) Таблица бойынша критикалық мәнін анықтаймыз (В.Урбах).
Жауап: Қашу стилімен ... ... ... ... ... бар және ол ... ... деңгейіне жетеді.
Кесте-10 Жасөспірімдердің шиеліністі шешу стилдері бойынша гендірлік
айырмашылықтарын анықтау. ... ... ... ... мәнін есептейміз.
ә) критикалық мәнін анықтаймыз (Гублер Е.В. ... А. 1973. ... ... қабылданады.
Жауап: Жасөспірімдердің шиеленістік ситуацияларды шешу жолдарын таңдауда
гендірлік айырмашылықтар айқын көрінеді және ол ... ... ... жетеді.
Кесте-11 Кіші жасөспірімдердің ... ... ... ... ... анықтау (А.Басса-
Дарки).

Ұлдар тобы
Агрессив-тілік көрсеткіш
Ранг

Қыздар тобы
Бәсекелестік
R
1
ДЖ
8
20,5
1
А.М
7
14
2
А.Б
7
1,4
2
А.А
5
4,5
3
М.К
7
14
3
Ж.А
8
20,5
4
А.Б
7
14
4
А.Б
7
14
5
Д.Д
7
14
5
С.Т
5
4,5
6
С.И
7
14
6
Л.Ж
6
8
7
А.М
9
23,5
7
А.А
3
1
8
Д.Н
8
20,5
8
Қ.А
6
8
9
Ә.Ж
10
25
9
С.Н
7
14
10
М.О
6
8
10
Ә.Ж
5
4,5
11
Ж.Н
8
20,5
11
7
14
12
А.Ж
9
23,5
12
4
2

211
97,5
а) эмперикалық мәнін есептейміз.
ә) критикалық мәнін ... Е.В. ... 1973 ... ... ... ... ... ситуациялардағы агрессивтілік деңгейлер
арасында гендірлік айырмашылықтар бар және ол ... ... ... жетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бітіру жұмысын жазу барысында теориялық талдауға түскен психологиялық
әдебиеттерде жасөспірімдік кезең ... ... ... жас”, “дағдарысты”
және “ауыспалы” жас ... ... ... ... бұл
дағдарыстардың басты себебі, жасөспірім дамуындағы физиологиялық өзгерістің
ықпалы деген пікір де ... ... жоқ. ... ... дамуда жыныстық кемелдену маңызды рөл алады. Бұл зерттеулерде
ағзаның дамуымен байланысты басқа да ... ... ... кемелдену
де баланың психикалық дамуына өз әсерін ... ... ... ... ортаға деген қатынасы өзін өз құрдастарымен,
ересектермен салыстыруы өсіп келе ... ... ... ... ... оның сапалы әлеуметтік позициясы ... ... ... өзін ... мүшесі ретінде тануының дамуы жасөспірімді
жеке тұлға ретінде анықтайды.
Жасөспірімдердегі конфликтілі ... ... ... әсер ... ... күрделі және көп қырлы процесс екені
айдан анық. Жалпы агрессиялы жүріс-тырыс ... ... ... ... ... құралдарының әсерімен анықталады. Мәселен,
отбасындағы ... ... суық ... ... ... бейімділігін қалыптастырады. Ата-аналар өздерінің
жасөспірім ұл-қыздарының жазалау мен сабақ үлгерімін қатаң ... өз ... ... және ... ... ... ... жасөспірімнің конфликтілі жүріс-тұрысына
құрдастармен қарым-қатынасы әсер етеді. Жасөспірім өз ... ... ... ... ... балалардың жүріс-тұрысын бақылай отырып
үйренеді. Конфликтке бейім ... өзі ... ... ... жақын достарды іздейді. Мұнда жасөспірімдер конфликттегі
реакцияларды шынайы мысалдармен үйреніп қана ... ... ... да игеретіні белгілі болып отыр.
Біздің ойымызша жасөспірімдік кезең агрессиялы ... ... ... ... табылады. Максималды деуіміздің
себебі, бұл кезеңде агрессия спонтанды, ... ... ... ... ... ... ... өседі немесе
кемиді. Агрессивтілік, өзінен үлкен балалармен қарым-қатынасқа түскен
жасөспірімдерде жиі ... ... ... ... ... ... өз ... болмаған агрессияның жаңа түрлерін ашады.
Зерттеулер көрсеткендей, құрбы ... ... ... тұлға дамуының маңызды факторы болып табылады. қарым-
қатынаста ... ... ... және бір-бірін құрметтеу
сезімдері қалыптасады. Жоғарыда атап өткендей, жасөспірімдерде екі әр ... ... ... ... ... ... ... құру қажеттілігі балаларда ерте пайда болады
және өскен сайын күшейе ... ... ... ... өте ... каналы болып табылады, осындай қарым-қатынас арқылы
жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... ... туралы т.б.). Екіншіден, бұл тұлғааралық қарым-
қатынастық арнайы ... ... ... және ... да ... ... өзара әрекет дағдыларын қалыптастырады, мысалы, ... ... ... ... өз ... қызығушылықты қоғамдықпен
біріктіру. Үшіншіден, бұл эмоционалды байланыстың да арнайы түрі. Қандай да
бір топ ... ... ... болушылық сезімі, жасөспірімге
үлкендерден ... ... ... және эмоционалды сенімділік пен
тұрақтылық сезімін береді.
Психологиядағы конфликт мәселелері ... ... ... талдауы мен дербес жүргізілген эмпирикалық ... ... және ... ... ... маңызды тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді.
Жасөспірімдік шақтағы қарым-қатынас психологиясы екі ... ... ... ... және ... яғни ... құрамында болушылық қажеттілігі. Оңашалану көбіне үлкендердің
бақылау кезіндегі эмансипациясында байқалады. Осы ... ... ... сонымен бірге кеңістік автономиясына деген қажеттілік те күшейеді.
Осы кезде пайда болатын жалғыздық ... ... ... түсу
және құрдастармен топтасу сезімдерін туғыздырады. Бұл топта олар ... ... ... ... ... ... ... және өзіндік ... ... ... ... болу қажеттілігі (аффиляция) ... ұл ... Олар ... бір күн де бола ... ... ... құрметтеуді іздесе, екіншілері топта жетіспейтін ақпаратты және
коммуникативті дағдыларды ... ал ... ... ... ... ∝л балалар және қыздардың ... мен ... ... ... ... Бұл аффиляция мінезіне
байланысты. Бір қарағанда, ұл балалар қыздарға қарағанда қарым-қатынасшыл
болып келеді. Ерте жастан бастап олар ... ... тез ... ... ... ... ұйымдастырады. ∝л балалар көбіне
экстенсивті қарым-қатынаста ... қыз ... ... ... балалар топтық қарым-қатынасты қаласа, қыздар керісінше бір-екі
қызбен қарым-қатынаста болуды қалайды.
Конфликті жүріс-тұрыс кезінде ұл ... ... ... ... ... ... ... қыздар компромистік және бейімделу
стилдеріне бейім келеді.
Қорыта келгенде біздің ... ... сай алға ... ... шешу үшін ... алған әдістемелер жиыны арқылы
жасөспірімдер тобында шиеленісті шешу стилдерін ... ... ... ... ... ... туралы зерттеу болжамымыз
толығымен дәлелденді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Анцупов А.Я, Шиполов А.И. Конфликтология ... ... Ф.М, ... П.М. ... ... ... ... Новосибирск. 1983.-56с.
Кармин А.С. Конфликтология. учебник.-Питер. 1999г.-65с.
Хасан Б.И. ... ... в ... ... ... конфликтологов ¹1, Красноярск, 1991г.-28с.
Шейнов В.Г. Конфликты в нашей жизни и их ... ... ... ... ... ... 1991г.-52с.
Коновалов В.В. Конфликт. Л., 1998г.-58с.
Черняк Е.Б. Вековые конфликты. М., 1988г.-145с.
Кичанова И.М. Конфликт: за и ... М., ... А.А ... конфликт и особенности индивидуального ... М., ... В.В. ... разрешения конфликтов Киев, 1991.-221с.
Воронин Г. Конфликты в школе // Социс. журнал ¹3, 1994.-78с.
Мир психологии. ... ... ¹2 ... 2005г.-С. 93-112.
Кондратьев М.Ю. Типологические особенности ... ... // ... психологии. ¹3, 1997г.-С. 69-78.
Формирование личности в переходный период: от подросткового к ... / от. ред. ... ... ... Т.В. ... конфликта в подростковом возрасте/ Вопросы
психологии. ¹2, 1982г.-С.25-38.
Шалгимбаев Т.М. ... ... ... подростков с нарушениями
поведения // Вестник АГУ. Серия психологические науки.-¹1. 2003г.-С.88-94.
Асмолов А.Г. ... ... ... А.П. "О ... ... И.Ю. ... психология" М.: Изд-во УРАО. 1997г,-88с.
Аракелов Г.Г. "О психологии подростка", М., 1991г.-112с.
Поливанова К.Н. "Психология возрастных кризисов", М, ... ... Жас және ... ... ... ... ... М. 1976.-56с.
Т. В.Бендас. Гендарная психология: Учебное пособия.-СПб.: Питер, ... Б.Г., ... Е.Ф. ... ... ... ... ... Б.Г. Человек как предмет познания. СПБ., 2001.-38с
Антология гендерной теорий / Сост. и ... ... ... ... ... Е.В. ... ... в видовой и индивидуальной изменчивости
психики человека. Л., ... Т.В. ... ... лидерства // Вопросы психологии. ¹1.
2000г.-С.87-95.
Берн Ш. Гендерная психология СПб., 2001г.-63с.
Введение в гендерные исследования Харьков; СПб., ... Л.Я. ... ... ... М., ... Н.П., ... А.В., Аккузина О.П. установки подростков ... к ... ... жизни // Вопросы психологии. ¹3. 2001г.-С.49-57.
Клецина И.С. Гендерная социализация: учебное пособие. СПб. 1998г.-68с.
Лоренц К. Агрессия. М., 1994г.-58с.
Практикум по ... ... Под ред. ... СПб., ... А.А. ... и ... личности// Психологический журнал. ¹5.
1996г.-С.3-18.
Хорни К. Женская психология. СПб., 1993г.-25с.
Л.Д. Столяренко Основы ... ... Н/Д ... ... ... и ... Основы психодиагностики. Учебное пособие вузов.
Москва, Ростов-на-Дону: "Феникс", 1996.-197с.
Шмелев А.Г. Стандартизованные методики в семейной психодиагностике.-В ... в ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
АЖ-ді қорғаудың криптографиялық құралдары5 бет
Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық негізі65 бет
Соғыстан кейінгі бейбіт реттеу проблемасы23 бет
Тауарларды қажетті орнына жеткізіп беруші шағын фирма үшін автоматтандырылған есептік жүйе құру74 бет
Халықаралық жеке құқықтағы неке қатынастарының түсінігі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь