Экологияның техникалық дақылдарға (қант қызылшасы, қартоп) тигізетін әсері

Кіріспе

Негізгі бөлім:
I. Экологияның техникалық дақылдарға (қант қызылшасы, қартоп) тигізетін әсері.
1.1. Қант қызылшаның аурулары

II. Дәнді дақылдардың экологиядағы маңызы.

III. Жамбыл облысының экологияның ауыл.шаруашылығының маңызы.
3.1. Бидай . жаздық бидай мен күздік бидайдың өсіп.оқу кезеңі.
3.2. Облыс бойынша дәнді дақылдарды өсіру нәтижесі.
3.3. Дәнді дақылдардың көп таралған ауруларының түрлері.

IV. Қорытынды

V. Қосымша
5.1. Жамбыл облысының жер қоры
5.2. Жамбыл облысының жер сапасының жағдайлары

VI. Қолданылған әдебиеттер
Қазақстанның өңтүстік және оңтүсік-шығысының тәлімі жерлерінде егіс алқаптарының айтарлықтай үлкен бөлігінде (80 пайызы) дәнді және мал азығындық дақылдар орналастырылады. Бұл тәлімі жерлер жауын-шашын түспейтін, жартылай немесе толық жауатын аймақтарға бөлінеді.
Қазақстанның өңтүстігі, 1000 жылдық күзіндегі ауа-райы жұмсақ, құрғақ сипатта болды. Күндізгі уақытта жылымық жиі орын алуы және түнге қарай күннің күрт суытып кетуі күздік дақылдар егістіктерінде мұз қабыршықтарының пайда болуына әкеләп соқырады.
Ауыл шаруашылығы дақылдарынан мол өнім алуды қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі-топырақты дер кезінде өңдеу болып табылады.
Жаздық дақылдар үшін сүдігер көтеру тиімді екендігі дәлелденген. Себебі, күзде жыртылған жерде көктемде ылғал айтарлықтай көп сақталады. Топырақтың тығыздалғын жоғары қабатын бұзып, ылғалдың артық желге ұшып кетуін болдырмау басты агротехникалық шаралардың бірі.
Көктемгі егіс-дала жұмыстарында топырақты 50-60 сантиметр тереңдікке дейін саңылаулау маңызды әдістердің бірі болып табылады. Бұл тәсілді тау баурайындағы өңірлерде, жауын-шашынмен жартылай және толық қамтамасыз етілген, көктемгі нөсер жауын кезінде су эрозиясына жедел ұшырайтын тәлімі жерлерде қолдану ұсынылады. Саңылаулауды тырмалаумен бір мезгілде қар кетісімен-ақ, ауыл шаруашылық техникасын іске жегу мүмкін болысымен жүргізеді. Топырақты саңылаулау көктемде әдетте сүдігерді жаздық дақылдарғ арнап өңдегенде, отырғызған кезде қолданылады.
Тау баурамындағы еңіс жерлерде бұл тәсіл топырақтың эрозиядан сенімді қорғалуын, жауын суының көктемгі суағарының қысқаруын және топырақта қосымша 15-5 С мм. көлемінде ылғал жинақталуын және дәндік масақты дақылдардың түсімі гектарына 2-ден 4 центнерге дейін көтерілуін қамтамасыз етеді.
1. Атамекен газеті. 4 маусым 2000 ж.
26 шілде 2000 ж.
2. Ақ жол газеті. 18 қараша 2000 ж.
15 қыркүйек 2000 ж.
20 қыркүйек 2000 ж.
3. Қант қызылшасы. Автор Ажкеев А.И.
Алматы, Қайнар 1977 ж.
4. Астықтану және диқамшылық негіздері. Оқу құралы.
Автор Әзтаев Ә., Отыншиев Б.
Қайнар, 1994 жыл.
5. Қазақстан бидайы. Автор Оразалиев Р.А.
Алматы, Қайнар, 1994 ж.
6. Картоп – екінші нан.
Автор Жоланов Б.
Алматы, Қайнар 1985 ж.
7. Атамекен газеті. 11 мамыр 2000 жыл.
8. Дәнді дақылдардың аурулары.
Автор Ж. Жиенбаев
Алматы, Қайнар 1974 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
|Кіріспе | |
| | ... ... | ... техникалық дақылдарға (қант | ... ... ... әсері. | ... ... ... | |
| | ... ... экологиядағы маңызы. | |
| | ... ... ... | ... ... | ... – жаздық бидай мен күздік бидайдың | ... ... | ... ... ... дақылдарды өсіру нәтижесі. | ... ... көп ... ... | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... ... жер қоры | ... ... жер ... жағдайлары | |
| | ... ... | |
| | ... ... және ... ... ... егіс
алқаптарының айтарлықтай үлкен бөлігінде (80 пайызы) дәнді және ... ... ... Бұл тәлімі жерлер жауын-шашын
түспейтін, жартылай немесе толық жауатын аймақтарға бөлінеді.
Қазақстанның өңтүстігі, 1000 ... ... ... ... ... болды. Күндізгі уақытта жылымық жиі орын алуы және түнге ... күрт ... ... ... ... егістіктерінде мұз қабыршықтарының
пайда болуына әкеләп соқырады.
Ауыл шаруашылығы дақылдарынан мол өнім ... ... ... ... ... дер ... ... болып табылады.
Жаздық дақылдар үшін сүдігер көтеру тиімді ... ... ... ... жерде көктемде ылғал айтарлықтай көп ... ... ... ... бұзып, ылғалдың артық желге ... ... ... агротехникалық шаралардың бірі.
Көктемгі егіс-дала жұмыстарында топырақты 50-60 сантиметр тереңдікке
дейін саңылаулау маңызды әдістердің бірі ... ... Бұл ... ... ... ... ... және толық қамтамасыз
етілген, көктемгі нөсер жауын кезінде су эрозиясына ... ... ... ... ұсынылады. Саңылаулауды тырмалаумен бір мезгілде қар
кетісімен-ақ, ауыл шаруашылық ... іске жегу ... ... ... ... ... әдетте сүдігерді жаздық дақылдарғ
арнап өңдегенде, отырғызған кезде қолданылады.
Тау баурамындағы еңіс жерлерде бұл тәсіл топырақтың ... ... ... ... ... ... ... және топырақта
қосымша 15-5 С мм. ... ... ... және ... ... ... ... 2-ден 4 центнерге дейін көтерілуін қамтамасыз
етеді.
Топырақты көктемгі өңдеу кезіндегі ең ... ...... ... ... ... ... Оны дер кезінде жүргізудің маңызы өте
зор. Себебі, тырмалаудан, соң ылғалдық жоғалуы 2 және ... да көп ... таза ... ерте себілетін масақты дәнді дақылдардың
тұқымын себу үшін бір-екі рет тырмалау ... ... ... ... ... ... алдында тырмалау мен бірге культивация да ... ... ... ... себу ... ... ... дақылдар үшін 6-8 см., ал ұсақ-тұқымды жоңышқа, еркекшөп
үшін 4-6 см. Кеш себілетін дақылдар егісіне ... бір ... ... екі культивация жүргізіледі.
1999 жылы күзде күздік бидай тұқымын сепкен ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайлар қалыптасты. Осы себептен
де, көктемде күздік бидай егістіктері ... ... ... ... ... қанағаттанарлық, болмаса сирек өскенін анықтау
керек. Қазақ ЕҒЗИ деректері бойынша 1м3 50-60 өсімдік болғн ... ... ... ... жаздық дақылдарды қайта себуге тура келеді.
Тәлімі егіншілік ... ... ... ерте жүргізу тиімділік
береді. Тұқым себу нормасы топырақ ... ... ... арам ... ... ... себу әдісіне тағы
басқаға қарай белгіленеді.
Ерте себілетін дәнді дақылдар (жаздық бидай, арпа, сұлы) тұқымын себу
нормалары (аймақтар бойынша әр гектарға ... ... дән ... ... қамтамасыз етілмеген тәлімі жер – 3,0–3,5.
2. Жартылай қамтамасыз етілген тәлімі жер – 4,0–4,5.
3. Қамтамасыз етілген жер ... ... ... сепкен жағдайда тұқым себу нормасын 15-20%
кеміту керек.
Катоктарды қолданбай тұқым сепкен жағдайда, одан ... ... ... ... ... ... тұқымды қопсытылған топырақ
жауып қалатын бороздаларғатастап кетіп отырады. Ауа райы құрғақтау болса
топырақ тез кеуіп кетеді де, ... өніп ... ... Егер ... ... ... ... онда топырақты тығыздаудың қажеттілігі
болмайды.
Республика ғылыми мекемелерінің деректеріне қарағанда тыңайтқыштардың
ғылыми тұрғыда негізделген ... ... ... ... ... ... ... 2-3 есе, ал күздік бидай түсімін 6 центнерге дейін
көтереді.
Көктемде дәнді дақылдар тұқымын себу кезінде фосфор тыңайтқыштарын аз
мөлшерде еңгізу ... ... азот ... ерте ... ... маңызды орын беріледі.
Суармалы алқаптарды пайдалануға, жоғары табыс алуды қамтамасыз ететін
дақылдар өсіруге ерекше көңіл бөлу қажет.
Аймақтың суармалы жерлерінде ... ... ... ... ... ... ... мен жүгері, қант қызылшасы мен ... ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ дәнді-
бұршақты дақылдарға (бұршақ, соя, нұт және т.б.) топырақтың құнарын қалпына
келтірушілер ретінде бірінші кезекте көңіл бөлінуі тиіс.
Ауыспалы егіс-егіншілік ... ... ... және бола ... ... ... түсімділігін тұрақты түрде өсіруге жәрдемдеседі.
Бұл ауыспалы егістерде көп ... ... және ... ... ... ... болуы тиіс.
Ерте егілетін дәнді дақылдарды дәнді-бұршақты және жүгері ... ... ... Ал, ... ... үшін ... ең құры дегенде оны үшінші жыл пайдаланылғаннан кейінгісін бөлген
абзал. Қандай жағдайда да, бір жерге ... бір ... ... ... ... болмайды.
Сол сияқты, күшті тығыздалынған суармалы ... ... және көп ... шөп ... жүргізген жөн. Бұл көптеген артық-
шылықтарымен қатар егістік жердің су өткізгіштігін, ылғалдылығын ұлғайтады,
топырақтың эрригациялық ... ... күрт ... және ... түсімін гектарына 2,5 – 5,5 центнерге арттырады.
Қызылшаның тамыр жемістері мен жапырақтарнда құрамында қант ... оның ... ... мен ... да көп. Қазір ... ... ... түрі бар. Бұлардың ішінен 40-45 түрі аса
зиянды және көп тараған. Зиянды жәндіктердің ... ... бір ... ... қызылша егілетін аудандардың бәрінде де кездеседі. ... ... ... ... ... бүргешіктері, шалғын сары
көбелектер, жоңышқа көбелегі, ихачев ... ... көп ... ... өте зиянды. Көбелектерден гөрі, қызылшаны оның құрттары көп зияндайды.
Қызылшаның көбінесе тұқымы, жапырақтары, ... ... ... ... Бұл ауруға шалдыққан қызылшаның тамыры қарайып кетеді.
Тамыр жегі әр-түрлі микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... басқан топырақтарға өскен өсімдіктер суыққа
шалдығатын болса, олар тамыр жегіне оңай шалдығады.
Ақұнтақ. Бұл ауру ... ... ... қазалша
егістіктерінде көп кездеседі. ... ... сол, ... ... ... ... Сөйтіп ол дұрыс өсе ... тез ... ... барып қурайды. Ғылыми зерттеу және озат тәжірибеге ... ... ... ... облысында қызылша өнімі 10-15%, ал
қанттылығы – 0,3% ... ... ... ... ... Бұл ауру қызылшаның
жапырақтарына, сабақтарына және шоғырмақарына сұрғылт боз ... дақ ... ... ... ... ... нашарлайды және жапырақ тез
буланады. Сөйтіп дақ басқан жапырақ тез қурайды. ... ... ... өнімі және олардың қанттылығы орта есеппен алғанда 1-4% ... ... ... көбінесе, тиімді мөлшерден артық суарылған
қызылша шалдығады.
Тамыр жемістің ауруы. Бұл ауру ыза суы ... ... ... ... ... ... егісінде жиі кездеседі. Бұған шалдыққан тамыр
жемістің төменгі бөлігі ... ... ... ... ... ... қорек тамырлары да қарайады. Ауруға шалдыққан қызылша топырақтан
оңай суырылады.
Бұл әр түрлі зиянды бактериялардың әсерінен ... ... Ауру ... ... ... ... қызылшада көп болады.
Ризоктониоз ауруы. Бұл аурудың белгісі тамыр ... ... ... нүкте
тәрізді дақ түседі. Ауру пайда болған жер ойылып шірейді. Бұған шалдыққан
өсімдіктің жапырақтары мезгілінен ... ... ... ... Өнім ... Бұл ауру көбінесе ыза суы тайаз және ... ... ... жие ... Ризоктониоз ауруының қоздырғышы
топыраққа біраз саталады, ... ... 40% ... ... шашады. Қызалшаның гектарына мың кг. шамасында формалин мен шашу
арқыла да ауруды ... ... ... ... ... ... ұнтағымен өңдеу жақсы нәтиже береді.
Ауруды жою үшін қызылшаның ... оның ... және ... ... ... ... ... етіп зябьке жырту керек.
Церкозпороз ауруына шалдыққан қызылшаны бір процент барда сұйығы мен 0-
4 ... ... мыс ... мен өңдейді. Кейде бұл ауруға қарсы “АБ”
препаратын да шашады.
Егістіктегі көбелектерді құрту үшін егісті ДДТ ... ... Оны ... 20-25 кг. мөлшерінде шашады. Кальций арсенаты
не болмаса фторлы ... ... да ... ... Бұл улар ... 8-
10 кг. шамасында қолданылады. Ал, қызылшаға ... зиян ... ... ... ... біз ... ... арам шөппен
қоректенеді. Сондықтан қызылша егістері және ... ... ... болмауы жөн. Қоңызы бар участоктарды 5,5 процент ДДТ немесе 12%
гексохлоранмен өңдеу керек. Бір гектар ... 25-30 кг. у ... ... кальций арсенатын да, әр гектарға 10-12 см. жұмсауға болады.
Дәнді дақылдардың аурулары.
Бидай өсімдігі қаракүей ауруына шалдығады. Оған ауа райы да көп ... ... 10-150 ... ... ... ... ... себілген күздік бидай бұл ауруға көп мөлшерде шалдығады. Бидайдың
тұқымы топыраққа неғұрлым ... ... ... ... ... ... жағдай туады. Топырақ жақсы жылымаса тұқым
да кешігіп өнеді. Өсімдіктің кешігіп өнуі аурудың жұғуына қолайлы болады.
Бұл ауру ... ... ... ... ... белгі береді. Т.
levіs қаракүйесі грибінің ... ... ... ... иісі ... түсі ... ... қара қоңыр тартады.
Жеке спора ашық қоңыр түсті, ұзынша, болмаса сопақтау болып келеді. Грибтің
споралары 20 ... ... ... ... және ... топырақта
жақсы өнеді. Тұқым жыл сайын ... ... де, ... ... бұл ауру ... ... ... Өйткені ауру
қоздырғыш хламидоспоралар топырақта қыстап шығады және инфекция таратады.
Споралардың ... ... ... өніп, күздік бидаймен қатар жаздық
бидайды да ... ... 1966 жылы ... ... ... ... ... егілгенде өсімдіктер 0,35% қаракүйеге
шалдықты. ... ... ... және ... бидай бір жерге
қатарынан бірнеше жыл егілсе де аса ... ... ... ... ... алдын ала хламидоспоралар және қаракүйе түйіршіктері
шашылған топыраққа себілгенде, ... ... ... ... 4,6 – 17,0%, ал екіншісінде 0,1 – 0,7 процент болды.
Егер топырақта инфекция қоры көп болса, онда тұқымды ... ... ... ... ... ... ... хламидоспоралар
күзде топыраққа шашылып, осы жерге сол сорттың тұқымы себілгенде өскен
өсімдіктердің масағы 5,7% ... ... Ал ... споралармен тозаңданып,
гексахлорбензолмен дәріленіп (2 кг/т) инфекциядан таза мөлдікке себілгенде
өсімдіктердің масақтары 10,9% ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары күздік бидай
егісінде қатты қаракүйек ауруы көп таратылғанын көрсетті, жаздық бидайда да
бұл аймақта ... мал ... ... ... жыл сайын дәрілеу қатты
қаракүйенің жайылуын тежеп ... ... ... ... ... Ustіlago nudo. Ол масақты зақымдап, оның барлық мүшесін қара
қоңыр спораларға ... ... ... ... ... түтікшесінен
шыққанда жұқа түссіз қабықшамен көмкеріліп, мұржа ... ... ... ... ... Әр ... ... жағдайларда кездесетін
тозаңды қаракүйе спораларының мөлшері әр түрлі болады. ... ... ... ... ... ... ... олардың гүлденуінің аяғына
дейін споралар тозаңдайды. Олар ... гүл ... ... ал ... ... ... және дән пайда бола бастаған кезде дәнді
толық, тығыз жаппайтын қабықшалардың жарығынан ... ... ... ... ... ... ауа ылғалдылығы 100% болса, хломодоспоралар көп
өнеді.
Споралардың өнуіне аса ... ... 20 ... олардың өнуі
байқалатын ен төменгі температура 25-30 градус. Тозаңды қаракүйе арпа
егілетін ... ... де ... Бұл ... ... ... және түрі зақымданады. Тозаңды қаракүйеге қарсы тұқымды техникалық
және химиялық әдістерімен ұсынылады.
Тамыр шіруі ауруы. Бұл ауру ... ... ... ... ... ... бес жыл ... кейбір шаруашылықтарды жаздық бидайдың
өнімі тамыр шіру ауруының әсерінен 1,5 ... 27 ... ... ... шіру ... даму ... ... болатын
жәндіктерге және басқа грибтерге, төмен және жоғары ... ... ... ... ... ... жүйесі дұрыс жұмыс
атқара алмай, өсімдіктер нашарлап, тамыр шіру ауруына беріктігін кемітеді
де өнімін азайтады, ал кей ... ... ... ... мүмкін. Тамыр
шіру ауруының тарауының негізгі бір себебі гельминтоспориоз және ... ... ... ... ... ... Мұндай дәндерді сепкенде
физиологиялық жағынан әлсіз көк өсіп ... егер ... бұл ... ... дерті кездессе, өсімдіктер тамыр шіру ... ... ... ... ... ... ... шіру ауруымен дәнді дақылдар піскенше ауырады. Әсіресе өсімдіктің ... және жер ... ... буын ... ... жиі ... жағдай бір қатар дән салатын сабақтардың жойылуына себепкер болады, ал
кей джағдайда өсімдік жойылып кетеді. ... ... ... ... ақ ... ауруы айтарлықтай әсер етеді. Өйткені, бұл ... ... ... және ... ... ... ... ауруақ тозаң күйде байқалып, ал өсімдік масақтанған кезде
зақымдалған жерлерінде сұрғылт-бурыл мицелилер ... ... Бұл ... ... гриб – Ascomycetes ... ... ... ... ... ... қамтитін грибоктардың сорғыш
түтікшілері таспаланған бөлшектерден тұрады. Грибоктар көбінесе ... ... мол ... ... ақ ... ауруына шалдығуына себепкер болатын
факторларға мыналар ... ... ... жеткіліксіздігі, температура
мен ылғалдылықтың қолайлы болуы. Калий ... ... ... ауруға қарсылығы бір шама артады.
Дәнді дақылдарды,грибокты және бактериялды кеселдермен қатар, вирустер
де кездеседі. ... ... сұлы және ... ... ... да ... туғызып, зор залал келтіреді. Бидайдың бұл ауруына қуыршақтану
мен мозайка жатады. Бұл ауруға шалдыққан дақылдың сабағы ... ... ... тұрады, олардың саны кей уақытта 100-ден асады.
Масақтарының түрі ... ... Бұл ... арпа ... ... ... Табиғатта бұл ауру дақылдарға қара қоңыр шегірткелер арқылы
тарайды, ... бұл ... ... ... ... ... ... есептелінеді. Қуыршақтану ауруының егіске ... себу ... ... ... болады, кеш себілген танаптарда
ауру аз тарап жеңіл түрде өтеді. Жаздық дәнді ... ... ... кездесетін мозаика ауруының белгілері өзгеше болады. Жаздық егіс
күздік егістей мол ... ... ... ... ... алдымен
аурудың белгілері төменгі жапырақтарда пайда болып , кейіннен жоғарғыларына
тарайды, ал күздік бидайда керісінше болады. Бұл аурудың ... ... ... ... сай келеді, бірақ патологиялық процестері
өзгеше. ... және ... ... диагностикалау кезінде,
дифференциялау, клетка ... ... ... ... ... ... ... ауруының вирустері тарғыл шегіртке арқылы таралады.
Дақылдарды себу мерзімі мен себілген тұқымның нормасы егістің бұл ... ... әсер ... Тұқымның себу нормасы кем болса, егіс
сирек болып шығады да, мұндай ... ... ... ... ... ... түседі. Егіс кешігіпсебілсе ауруға күздік бидай аз, ал ... ... ... ... ... ... шарты зиянды жәндіктерге қарсы күрес
шараларын уақтылы жргізілулері, және ... ... ... ... қолайлы мерзімде себу оның өнімділігін арттыруда, өсімдіктерді
аурудан ... ... орын ... ауыл шаруашылығы дақылдарын, оның
ішінде ... ... ... ... агрономиялық тәжірибелер айқын
көрсетт. Егер ... дәл ... ... тез ... ... өніп ... өзі бидайдың қатты қаракүйе қоздырғыштан аман қалуына көмектеседі.
Ауыл ... ... ... ... тұқым арқылы тарайды.
Тұқымдарда аурулардың қоздырғыштары төменгі түрде сақталады:
а)қаракүйе ... ... ... ... және ... ... кездеседі. Олар сыртқы түріне қарай тұқымнан оңай
ажыратылады;
б) дәннің үстіне ... ... ... ... Мұндай споралар
көзге көрінбейді, сондықтан жабысқан споралардың саны арнаулы әдіс ... ... ... ... ... ... ... Бұған бидайдың
тозаңды қаракүйесі, альтернариоз, гельминтоспориоз, және тағы басқа аурулар
жатады. ... ... ... ... ... ... қарап
ажыратуға болмайды, ал альтернариозбен, гельминтоспориозбен зақымдалған
дәндердің қараюына ... оңай ... ... таза ... алу үшін егісті жинау жұмыстарының ... ... зор. Бұл үшін өнім ... ... жақсарту керек.
Жамбыл облысы экологиясының
ауыл-шаруашылығындағы маңызы.
Әкімшілік шекараларының шектелген облыс аймағы 144,2 мың кв. км. ... ... ... ... қоса ... 153,14 мың кв.км.
тең. 1998 жылдың қаңтардың 1 жұлдызына дейінгі есеп ... ... ... 1019 мың (53,9%) тығыздығы 1 кв. км. шаққанда 7,07 адам.
Облыс тұрғындарының саны 1996 жылмен салыстырғанды 7,4 мың ... ... ... өсуі – 8,2 мың ... ал көші-қон салдары – 15,6
(арамызға енген халық саны 11 мың ... ... ... ... ... саны күрт ... яғни 84,9 ... керісінше
ауылдық жерлерде 75,5 адамғы молайған. Қатты толғандыратын жағдай халықтың
Республика көлемінен ... ... 1997 жылы ... шет ... ... 13,6 ... ... Көші-қон арқылы облыс көлемінен кеткен адамдар
саны 1996 жылмен салыстырғанда 1,4 есе өскен.
Облыс көлемінде аудандық бағыныштылықты үш қала бар, олар Шу, ... ... ... ... ... алып ... ... аймағы қоңыржай белдеудегі шөлейтті ландшафтты зонаға
жатады.
Пайдалану ерешеліктеріне сай жер қорлары ... ... ... ... ... және процент ... ... | |
| |1996 |1997 |
| ... |% ... |% ... жерлері |10707,7 |69,9 |10666,3 |69,6 ... ... | | | | ... |877,5 |5,7 |876,2 |5.7 ... |7707,1 |50,3 |7678,0 |50,1 ... ... ... |2123,1 |13,9 |2112,1 |13,8 ... ... ... |431,9 |2,8 |431,9 |2,8 ... ... ... ... | | | | ... жерлері. |2493,1 |16,3 |2493,1 |16,3 ... ... қоры (боз ГЛФ) ... |300,4 |2,0 |301,2 |2,0 ... ... жерлері: | | | | ... ... ... |12,7 |0,1 |12,7 |0,1 ... ... |19,5 |0,1 |19,5 |0,1 ... ... |1349,0 |8,8, |1390,3 |9,1 ... тыс ... жер. |15314,3 |100 |15314,3 |100 ... ... ... | | | | ... |1390,1 |9,1 |1390,1 |9,1 ... ... | | | | |
| |502,2 |3,3 |502,2 |3,3 |
| |14426,4 |- |14426,4 |- ... ... 14426,4 мың ... ... алып ... Оның көпшілігі шөл
және шөлейтті жер. Облыс жерінің көпшілігі ауыл ... ... яғни ... ... 10666,3 мың ... ... Соның ішінде 8779,7 мың гектар жер, ауылшаруашылық өнімдер
алу үшін, оның 87,5% (7678 мың ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланымты бөлінеді. Жер
қорларының жүйелері және ауылшаруашылық ... ... ... ... ... 9899,9 мың ... жер ... болып есептелінеді, оның 197,3 мың гектары шаруашылық қожалықтарға
берілген.
Айдалатын жер көлемі 904,0 мың гектар, оның 154024 мың ... ... мың ... ... 106,5 мың ... Жуалы өңірлерінде.
Ауыл шаруашылық өнімдеріне арналған жер сапасы төмендегідей.
Тұзды жерлер – 1204,8 мың ... ... – 357,2 ... ... – 79,6 мың ... су ... шалдыққан жерлер – 7973,4 мың гектар
Суармалы жерлер сапасы жайлы 2-кестеде көрсетілген.
Талдау нәтижесі облыстардың ... күн ... ... айналуда, бұдан
шығар қорытында ... ... ... экологиялық жүйенің
бұзылуына әкеліп соғады.
Шөлге айналудың негізі себептері, өндірістік жұмыстардың молаюы, жерге
мөлшердің тыс ... ... ... шөлге айналудың негізгі себептері жайылымдарды орынсыз
пайдалану, ... ... ... және ... аймақтарда жердің
орынсыз жыртылуымен, топырақтың түрлі пестицидтермен ластануы.
Айдалмалы жерлердің жағдайы ойланарлықтай облыс ... 5% ... ... дәрежеде 26% орташа 69% төмен және өте төмен.
Жерді есепсіз пайдалану нәтижесінде тек айдалмалы жерлер емес, жайылым
шабындық жерлерде ... ... ... ... ... ... көп ... тозуда.
Тозығы жеткен жайылым 7,8%, улы ... ... ... 3%. ... Талас, Мойынқұм, Сарысу, Луговой аудандарында өзгерістер
жеткілікті.
Көпжылдық ... ... ... жер көлемі 10,9 мың гектар, оның
көпшілігі суармалы ... ... ... ... бұл жерлердіңде
кемігені байқалады. Аса бір проблемалық ... ол ... Бұл ... ... жүруі салдарынан ауыл шаруашылығына арналған
жерлердің көлемі кемуде.
Картоп – аса бағалы, жоғары калориялы дақыл. Оның құрамында 2 ... адам ... ... минералды тұздар, кальций, темір, фосфор
және басқа көптеген қоректік ... ... Оны С ... ... десе де ... ... бұл ... деген қажеттігінің жартысына
жуығын қартоп есебінен алады.
Сіңімді белогы жөнінен картоп барлық азықтық ... ... ... Ал ... ... ... қант қызылшасынан екі есе артық
десе де болады.
Картоп өндірісін арттырып, ... ... ... ... ... мәселенің бірі өнімді аз ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жергілікті
жағдайларға бейімделген жоғары өнімді сорттар ... ... ... ... ... ... өсу, өнім беру ... ерекше
назар аударылады. Ал сорттардың өміршеңдігі оның биологиялық ... ... ... ... ... ... өсіретін шаруашылықтарды бұл аса маңызды. Онсыз мол өнім ... ... ... ... ... ... ... отаны Тынық
мұхит жағалауының өзенді алқаптары болып табылатын ... ... ... ... ... болған. Бұл ауданның климат жағдайы жоғары
ылғалдылықпен, ... ... ... ... ... ... ... жоғары ылғалды ауамен ерекшеленеді. Осы жабайы картоп
ерекшелігінің әсері біздің мәдени сорттарда әлі де бар. Олар ... мен ... ... көп ... ... ... аудандарда кәдімгі егіп өсіру жағдайында картоп
өнімі өте төмен болады, яғни өсімдіктің ... ... ... бір ... ... тұқымдастар (фасоль, бұршақ, ... ... ... ... ... ... алғы ... болып табылады. Оны
томат, баклажаннан кейін егуге ... ... ... ... ... Ал
картоптың өзі дәнді, ... ... көп ... ... ... алғы ... ... біздің елімізге картоптың 93 сорты, оның ішінде 79 ... ... 14 түрі ... ... нәтижесінде
аудындастырылған.
Бұлар жоғары өнімді, әр түрлі ауруларға ... ... ... ... өнімді сорттарды таңдауға мемлекеттік ... ... ... яғни қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институты
ғалымдары тексеріп, әртүрлі топырақ - климат ... ... ... ... анықтау жөнінде көлемді жұмыс жүргізіп келеді.
Тұқымдық мақсатқа арналған картопты июньның ортасында, тіпті аяғына
таман отырғызады. ... ... яғни ... ... үшін ең қолайлы отырғызу мерзімі ... аяғы – ... ... табылады.
Біздің облысымызда өсірілетін картоптардың сорттары мынадай.
Ерте пісетін Приекульский - өте тез пісетін ... ... ... ... ... “көзшелері” бар.
Богарный – жылдам пісетін өнімді сорт. Түйнектері домалақ, ірі, ... роза – тез ... ... ... ... ... ... көлемі орташа.
Берлихинген – орташа мерзімде пісетін, өнімді ауруға төзімді сорт және
тағы басқалары.
Картоптың ... ... ... жағдайларын ескеріп,
аудандастырылған сорттарын таңдап ала білмеу опық жегізеді.
Біздің ... ... ... ... картоп өніміне
қалайсыз. Өйткені ол ылғалды талап етеді.
Қыста қардың аз жаууы, ... және ... ... қаты ... ... ... кері ... тигізеді, әсіресе
ылғалмен қамтамасыз етілмеген тәлімі алқаптардағыларының жағдайына қолайсыз
әсерін тигізеді.
Әр шаруашылық иелері ... егу ... ... ... ... ... ... Арамшөп көктей бастаса өңдеу жұмыстарын жүргізуі
керек. Картоп ылғалды қажет ететіндіктен, өнім ... ... ... ... ... картоп отырғызу технологиясы мен техникасының жетілдірілуіне
байланысты картоп ... ... ... мөлшерде гербицидтермен және
тыңайтқыштармен бірге сіңіру дәстүрге айналып жүр.
Технологиялық картада минералдық тыңайтқыштарды су мерзімінде ... ... ... ... қажеттігі мұқият ескерілген.
Картоптан мол өнім алудың алғы ... оны ... ... болып
табылады. Бірақ қазіргі экономикалық жағдайда облысымыз ауыл шаруашылығы
таза сумен ... етуі қиын ... тұр. ... ... ... химиялық, энергетикалық өнеркәсіптер зардабынан ауа райы, су қоры
ластануда. Бұл ... ... лас ... сулар ... ... үшін ... ... ... ... ... ауруларға шалдығады, қара дақ пайда
болады.
Соған қарамастан, облысымыздың егістік ... ... 39,8 ... ... және 500 мың ... ... ... Сондай-ақ,
картоптың егістік алқаптары да ұлғайтылды.
Біздің облысымыз талай жылдардан бері техникалық дақыл - ... ... ... ... Аса ... ...... Жуалы, Меркі, Шу аудандары. Бұл аудандар қант қызылшасын өңдеп,
өсіріп мол өнім ... бай ... ... ... мол өнім өсіру оңай шаруа емес. Өйткені ол баппен
түлейтін дақыл. Егістік жерді ... ... ... оны ... ... орындау, дақылды өсу кезеңінде агротехникалық талапқа сай күтіп-
баптау, ең соңында әбден жақсы өсіп жетілген, қанттылығы толысқан ... ... алу аса ... істі ... ... қажет
етеді.
Қант қызылшасы үшін ауыспалы егіс жүйесін дұрыс қолданудың маңызы өте
зор. Бұл ретте оған тиімді алғы дақылды ... ... жөн. ... ... ... аулының шаруашылықтары 34 гектар ... ... ... ... еді. ... осы ... 32 мың ... қант қызылшасы
өңдірілді. Сонда әр гектарды түсімі мың центнерге жете қабыл болды. Бұдан
шығатын қорытынды: ауыспалы егіс ... ... ... қызылша үшін алғы
дақылды дұрыс таңдай ... қант ... ... мол өнім алуға әбден
болады.
Қазіргі экологиялық жағдайда облысымыздың шаруашылықтары егіншілік
мәселесіне мұқият қарауда.
Экологиялық жағдай өнеркәсітердің ... ... су ... лайлауы,
майынды сулардын жойылуы бәріде егіншілік ісіне ... ... ... ... жердің құрғауына, сорға айналуына себеп блып отыр.
Қант ... ... ... мәні зор. Қант ... ... ... ... шаруашылықтарда жер өңдеуге ерекше мән беріледі.
Кейбір шаруашылықтар жер ... ... әр ... 10 ... сіңіреді. Жер жыртылғаннан кейін әр учаскені тегістеу қолға
алынады.
Топырақтағы ... дәл ... ... ол тез ... қалады.
Сондықтан жер тегістеуді жер ... ... күз ... ... Содан кейін егістікке тырма салынады; мала ... ... Ал ... ... бойда жер өңдеу жұмыстарына қайта кірісу керек. Ең
әуелі ылғал жабылады. Артынан мала жүргізіледі. Содан соң ... ... ... ... ауа ... ... әсері мол. Мысалы, кей жылы көктем
кезінде құрғақ жел жиі соғып, топырақты ... ... ... Ал енді
бір жылы жауын-шашын көп болады. Міне осыған қарай, ... ... ... ... тура ... ... ... орналасқан қызылша плантацияларын
дақыл көктеп шықпай тұрған ... ... ... ... келеді.
Қант қызылшасы - баппен түлеп, күнмен жетілетін, сумен ... ... ... ... ... ғылыми негізделген егіс танаптарын игеру қанағаттанғысыз
болып отыр. Қызылшаның едәуір бөлігі 3 жыл және одан да ... ... ... бір ... ... береді, немесе кездейсоқ алдыңғы дақыл орнына
егіле салады. Ал бұл ... ... ... элементтерінің азайып
кетуіне, топырақта қызылшаға ас ... ... ... жәндіктердің
таралуына әкеп соқтырады.
Сонымен қатар минералды тыңайтқыштардың болмауы да қант ... ... және ... өнімділігін арттыру егістікті өңдеудің
дұрыстығы және вегетация бойы топырақта ... және ... ... ... ... әсер етеді.
Жамбыл облысында егістің оптимальды мерзімі және оны өңдеудің әдістері
- қатараралықты қопсытудың ... оны ... ... ... ... әлі де аз ... жылдары қуаншылықтың, су тапшылығының салдарынан ... ... ... ... ... Су ... алдағы уақытта
да болады. Сондықтан қазіргі суландыру жүйелерін ... ... ... су ысырабын барынша азайтқан жөн.
Дәнді дақылдардың экологияның бұзылуына
қарамастан өсіп-өну қарқыны
Бидай – адам баласы ежелден пайдаланып келе жатқан ең ... ... жер ... кең ... ... ... ... жүрген ауылшаруашылық
дақылдарының ішінде бірінші орын алады. Бидайдың мұндай кең тарауына, тек
соның ғана химиялық құрамында болатын, ... ... ... ... болуы. Осының арқасында бидайдың ұнынан нан, макарон ... ... ... ... белогының құрамында адам организміне
керекті барлық амин қышқылдары бар. ... олар ... ет ... егістік көлемі мен оның жалпы түсімі бойынша біздің еліміз
дүние жүзінде ... орын ... Оның егіс ... 70-80 млн. ... Бұл басқа егіліп жүрілген ауыл шаруашылық дақылдарының көлемінің 50
процентке жуығы.
Бидай тегіне 27 түр кіреді. Оның ішінде ең көп ... ... ... түрге бөлінеді: жаздық және күздік бидай. Жаздық бидайды көктемде,
күздік бидайды күзде ... ... ... қысы жылы ... өңтүстік
аймақтарымызда ғана егіледі. Күздік бидай жаздық бидайдан көрі ... ... және ерте ... ... ... ауылшаруашылық
қызметкерлеріне бірқатар жеңілдік жасайды. Күздік бидай барлық бидай егісі
көлемінің 20-25 процентін ғана ... ... өте көп ... ... ... егісінің 75-80 процентін
алады. Әр аймақтын ауа райының жағдайына байланысты әртүрлі қасиеттері бар,
өзі ... ... ... салыстырмалы түрде көп беретін сорттар
шығарылған.
Облысымыздың жеріндегі бидай егісіне қолайсыз ... ... - ... пен ... ауа. ... ... осы ... төзімділігін зерттеу республика фитофизиологтарының үнемі
назарында болатын ... ... ... ... ... және ... тежейді.
Сонымен бірге тканьдардың дифференциялануы ... ... ... ... ... су ... ... нашарлауы нуклеин
қышқылдарын синтездеу процесстерін өзгертетінін көрсетіп отыр.
Өңтүстікте және тау бөктеріндегі ... ... тез ... ... жетіледі де, жоғары өнім береді. Себебі олар ... ... ... және ... ... тиімді пайдаланып, жазғы
аңызоқтарға ұрынбай пісіп үлгереді.
Күздік және ... ... ... ... ... ... арқылы ерекшеленеді және олардың өсіп-өнуіне керекті ... де ... ... ... өзінің еровизациялық сатысының
өтуіне төмен температура (0 – 20 0C) керек етеді және ол саты көп ... ... 90 күн) ... ... Ал ... ... ... бұл сатысын + 20 0C-ға жақсы
температурада 5-10 күн ішінді өтеді. Егер күздік ... ... ... дән ... ... дейін қыстап шығады да, ... жылы ... ... ал ... ... күзде себіле қалса, ол қыста үсіп кетеді.
Қазақстанда 20-дан астам жаздық, 12 ... ... ... Олар ... жер және ауа ... ... қарай
әртүрлі тараған.
Арпа дәнді дақылдар тұқымдасына жатады. Табиғи жағдайда көпжылдық және
біржыджық өсімдіктер. Біржылдық формасы күздік және ... ... ... ... тек біржылдық өсімдік ретінде тараған, оның ішінде жаздық
формасы 90%, күздік формасы – 10 ... ... ... ... өсімдік – жер шарының ... ... ... да, ... да ... ... ... 4500 м. Биіктікте де,
солтүстікте де өсе береді. Ол өте тез, 70-85 ... ... ... ... ... биік тауларда, жазы ыстық және құрғақ аудындарда да өсе
алады. Бұл аудандарда құрғақшылық басталғанша ... ... ... Осы ... ... арпа ... ... қалалардың
айналасында сыра жасау мақсатымен, оңтүстікте ауа ... ... көп ... қиын эеологиялық жағдай кезінде ... ... ... көп ... ... ... аз түсуі, құрғақшылық, қатты ыстық ... ... ... әсерін тигізді. Жинап алуға келмейтіндіктен мыңдағангектар
дәнді масақты дақылдар алқабын ... ... ... тура ... ... ... диқандары тәуір өнім жинап алды.
Жалпы түсіп – 377,7 мың тоннаны ... Бұл ... он ... ... ... ... тұрақты өсуі үрдісі байқалды.
Әр гектардың қайтарымы орта ... 11,9 ... ... ... ... шаруа қожалығы (әр гектардан 20 ... ... ... (19 ... ... ... ( 21,5
центнерден) өндірістік кооперативтері дәнді дақылдар түсімі жөнінен ... ие ... ... ... ... ӨҚ ... С. ... әр
гектардан 35 центнерден астық алып, жқсы көрсеткішке жетті.
Қордай ауданындағы “Ақ бұлым” ... ... В. ... ... 831 тонна астық бастырды. “Талапты” ... ... ... көрсеткіші – 785 тонна. Жуалы аудынындағы “Күреңбел” ӨҚ-нен Р.
Шайымқұлов 711 тонна астық ... ... ... ... және сорт ... ... ... берілді.
Облыстың төрт элита тұқымды шаруашылығы және бес тұқым шаруашылығы
күздік бидай тұқымымен айналысты. 2000 ... ... үшін ... себу ... ... ... ... және екінші кластыларымен жүргізіледі.
Дәндік жүгері жиналыпалынды. Түсімі әр ... орта ... ... айналды.
Облысты тұтас алғанда қысқа арналып 463,7 мың тонна пішен (100 пайыз)
және 49,5 мың ... ... ... 100 ... ... ... мен ауыл ... жарамды жерлер үшін айтарлықтай
қауіп туғызған зиянкес шегірткелерге қарсы күрес ... да ... ... ... 14,5 мың ... орнына 112,5 мың гектар алқап химиялық
жолмен өңделді. Бұл іспен 27 қосын айналысты. Республикалық бюджет есебінен
11420 метр ... ... улы ... ... ... ... 2000-2002 жылдарғы кезеңде ... ... ... Онда ... ... ... ... су тапшылығы, құрғақшылық, ауаның ластануы,
шайынды ... ... ... ... ... ... аздығы
туралы мәселелерді шешу және болашақта ол проблемалармен күресу қажеттігі
айтылған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу ... ... ... егіс дала ... ... ... ... мынадай.
Жамбыл облысында қыста қардың аз жаууы және оның жылы болуы себепті
мұзарттар мен биік ... ... ... қоры аз ... ... ... өзі дақылдарды суару маусымы кезінде ағын судың өте тапшы ... ... ... ... ... ... мына ... ерекше
назар аудару қажет:
- Қолда бар су қоймаларында, жинақтаушы тоғандарда, бөгендерде қар еріген
кезде ылғал қорын мол жинап алуға, бұл үшін ... ... ... ... ... өткізуге көңіл бөлу керек;
- Кез-келген суландыру жүйесін жөндеуге тездеп кірісу керек. Бұл қолда быр
ағын суды тиімді пайдалануға ... ... Бұл ... міндетіне
кіретін бұрынғы аудандық суландыру жүйелері басқармаларының күні өткен.
Осыдан да аудындық және ... ... бұл ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарды қатыстырулары тиіс.
- Сәуірдің аяғы-мамырдың басында күздік бидайды, көпжылдық шөптерді, ... ... мен ... ... ... ... ... норма 800-
900 м3 га болуға тиіс. Мұның өзі ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мұның үстіне сын кезеңде
барлық суды техникалық және көкөніс ... ... ... болады.
- Құрғақшылықты көктемлде техникалық, көкөніс және ... ... ... ... ... ... суаруды да
қарастырған жөн. Мұны оларды себер алдында 2-3 күн бұрын 450-500м3/га
нормасында жүргізу ... ... ... ... ... ... ... мен қондырғыларды қолдану да тиімділік
береді.
Сапасы өте жоғары ... алу үшін ... ... ... ... ... ... егістіктер ең жақсы, арам шөптерден таза ізашарларға
орналастырулары ... Оның ... ... дақылдардың қадырені
әсіресе,, дәнді дақылдардыкі тұқымдық егістіктеррді зақымдамауы тиіс.
- Жамбыл ... ... үшін ауыл ... ... ... ... сорттары мен будандарын өсіру ұсынылады:
жаздық бидай “Қазақстан-4”, “Қазақстан-10”, ... ... ... ... арпа – Бәйшешек, Арна, Сәуле, Жұлдыз, Север; жүгері -
“Қазақстан-43ТВ”, “Қазақстан-587СВ”, “Қазақстан-700СВ”, ... Соя - ... ... ... сұлы – ... ... ... “ҚазМС
– 44 буданы”.
Тұқымдық телімдерде 1 сыныпты себу дәрежесіне ... және ... сорт ... 1 ... ... ... ғана ... тиіс.
Себер алдында тұқымды міндетті түрде Ваксил, Суми-8, Дивидент және басқа да
дәрі – дәрмектермен дәрілейді.
Тұқымдық телімдер ең қолайлы ... ... ... тиіс. Бірінші
кезекте жоғары репродукциялы телімдер себіледі. Әр тесімге ... ... ... ... ... ... Бұл егістіктердің біркелкі өсіп,
пісіп ... ... ... ... ... алынатын егістіктерге
қарағанда тұқым себу нормасы 15-20 пайыз төмен болуы ... ... ... мен ... ... ... ... сақталуы тиіс.
Қорыта келе айтар нәрсе – ауыл ... ... ... ... талаптарын қатаң сақтаған, ... ... ... факторларды мұқият ескерген жағдайда ғана өздері
өсіретін дақылдардан тұрақты да мол өнім алуға қол жеткізеді.
Колданылған әдебиеттер:
1. Атамекен ... 4 ... 2000 ... ... 2000 ж.
2. Ақ жол газеті. 18 ... 2000 ... ... 2000 ... ... 2000 ... Қант ... Автор Ажкеев А.И.
Алматы, Қайнар 1977 ж.
4. Астықтану және диқамшылық негіздері. Оқу құралы.
Автор Әзтаев Ә., Отыншиев Б.
Қайнар, 1994 жыл.
5. Қазақстан ... ... ... ... Қайнар, 1994 ж.
6. Картоп – екінші нан.
Автор Жоланов Б.
Алматы, Қайнар 1985 ж.
7. Атамекен газеті. 11 мамыр 2000 жыл.
8. ... ... ... Ж. Жиенбаев
Алматы, Қайнар 1974 ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тағамдық құндылығы жоғары нанбөлке өнімдерін өндіру технологиясы64 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Атомдық энергетика9 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Бидай сорттарының физиологиялық және биохимиялық өзгерістеріне құрғақшылықтың тигізетін әсері23 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау5 бет
Туризмнің дамуына әсер етуші факторлар19 бет
Энергетикалық ресурстар және энергетика өндірістерінің қоршаған ортаға тигізетін әсері9 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь