Ұйқы безінің құрлысы мен қызметі


1. Ұйқының жалпы сипаттамасы және маңызы
2. Ұйқының физиологиялық негізі
3. Ұйқының жас ерекшеліктері, ұзақтығы және гигенасы
Ұйқы адам организімнің қалыпты қызмет атқаруы мен тірлігін сақтауға қажетті жағдай. Сергек ояу адам сыртқы ортамен белсенді қарым-қатынаста болып, оның әсерлеріне лайықты жауап береді. Ол сыртқы ортаның тітіркендігіштерінің түріне байланысты күшті әсерге күшті, ал әлсіз әсерге әлсіз жауап берсе, ұйқыдағы организімнің жауабы мүлде басқаша болады.
Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланыс нашарлайды немесе мүлде тоқталады, денедегі зат алмасуы, бұлшық еттердің тонусы, ас қорыту, жүрек-қан тамырлар мен тыныс мүшелерінің қызметі төмендеп, дене тұлғасының бұлшық еттері босаыды. Тыныс жилігі, жүректің соғуы азаяды. Ұйқыдағы адамның миындағы нерв клеткаларының өзара байланыстары жөнге келтіріп, талданып, талқыланады,қажетті мәліметтер есте сақталады. Ол мәліметердің іздері нығайып, күейтеді, нейрондардың энергия қоры қалпына келтіріледі, сондықтан ұйқы қандай да болмасын организімге өте қажет.
Ұзақ уақыт ұйқы кемігінде адамның еңбек қабілеті, есте сақтау, ойлау қабілеттері төмендеп, нашарлап кетеді, денсаулығы бұзылады. Тіпті ұзақ мерзім ұйқысы қанбаса адамның психикасында өзгерістер пайда болып, психоз, неавоз ауруларының, шаршау, қалжырау белгілері орын алады.
Ұйқы- оршанизмнің тыныштық қалыпты, толық демалуы. Тірі жандардың бәрі ұйықтауы тиіс. Адам да, жануарлар да, тіпті өсімдіктер де ұйықтайды. Айталық, көктеген ағаштар қыста демалады, жапырақтар түсіп, зат алмасуы төмендеп, уақытша тынышталады. Адам тәуліктің 1/3 бөлігін ұйқыда өткізеді. Егер адам 70-80 жыл өмір сүрсе, оның 25-28 жылын ұйқыда өтеді. Ұйқысыз адам да, жануарлар да ұзақ өмір сүре алмайды.
1 Дүйсенбин.Қ, З. Алиакбарова. «Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы» Алматы, 2003

2 Қ.С. Рымжанов, И.М. Төленбек. «Адам мен жануарлар физиологиясы». Алматы, 2000

3 А.Г.Хрипкова «Жас өспірім физиологиясы» 1978

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Тақырыбы: Ұйқы безінің құрлысы мен қызметі.

Ұйқы адам организімнің қалыпты қызмет атқаруы мен тірлігін сақтауға қажетті
жағдай. Сергек ояу адам сыртқы ортамен белсенді қарым-қатынаста болып, оның
әсерлеріне лайықты жауап береді. Ол сыртқы ортаның тітіркендігіштерінің
түріне байланысты күшті әсерге күшті, ал әлсіз әсерге әлсіз жауап берсе,
ұйқыдағы организімнің жауабы мүлде басқаша болады.
Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланыс нашарлайды немесе мүлде тоқталады,
денедегі зат алмасуы, бұлшық еттердің тонусы, ас қорыту, жүрек-қан тамырлар
мен тыныс мүшелерінің қызметі төмендеп, дене тұлғасының бұлшық еттері
босаыды. Тыныс жилігі, жүректің соғуы азаяды. Ұйқыдағы адамның миындағы
нерв клеткаларының өзара байланыстары жөнге келтіріп, талданып,
талқыланады,қажетті мәліметтер есте сақталады. Ол мәліметердің іздері
нығайып, күейтеді, нейрондардың энергия қоры қалпына келтіріледі, сондықтан
ұйқы қандай да болмасын организімге өте қажет.
Ұзақ уақыт ұйқы кемігінде адамның еңбек қабілеті, есте сақтау, ойлау
қабілеттері төмендеп, нашарлап кетеді, денсаулығы бұзылады. Тіпті ұзақ
мерзім ұйқысы қанбаса адамның психикасында өзгерістер пайда болып, психоз,
неавоз ауруларының, шаршау, қалжырау белгілері орын алады.
Ұйқы- оршанизмнің тыныштық қалыпты, толық демалуы. Тірі жандардың бәрі
ұйықтауы тиіс. Адам да, жануарлар да, тіпті өсімдіктер де ұйықтайды.
Айталық, көктеген ағаштар қыста демалады, жапырақтар түсіп, зат алмасуы
төмендеп, уақытша тынышталады. Адам тәуліктің 13 бөлігін ұйқыда өткізеді.
Егер адам 70-80 жыл өмір сүрсе, оның 25-28 жылын ұйқыда өтеді. Ұйқысыз адам
да, жануарлар да ұзақ өмір сүре алмайды.
Ұйқыны азайтуға болмайды, әсіресе балаларда, болмайды, өйіткені ол
организімнің барлық әректіне, соның ішінде, ми қыртысындағы нейрондардың
қызметіне әсер етеді. Мысалы, 7-8 жасар балада тәулігінде 2-3 сағаттай
ұйқыны азайту оның шартты рефлекстерінің мөлшерін айтарлықтай төмендетеді.
Тіпті, ұйқысы қанбаса, жас өспірімдер де зардап шегеді. 12-13 жастағы
блалар 1-2 сағ кем ұйықтаса, оладың жұмыс қабілетінің дәрежесі төмендейді.

И.П.Павлов пен оның шәкірттерінің зерттеулері негізінде ұйқы мен ішкі
тежелудің табиғаты бір екені анықталды. Ояу жүргенде ішкі тежелу нерв
клеткаларының жеке топтпрында ғана байқалады. Ал ұйықтағанда күллі ми
қыртыстары мен қыртыс асты құрылымдарына тарайды. И.П. Павловтың айтуынша,
ұйқы мидың жоғарғы бөлімдеріне жайылған қорғаныс тежелуі.
Қазіргі мәлімет бойынша ми бағанасының ұйқы мен сергектікке әсер етуші
нерв клеткаларының шоғырланған топтары болады. Ұйқының пайда болуына
таламус, гипоталамус пен торы құрлымының маңызы бар екені анықталды.
Таламус пен гипоталамуста арнайы ұйқы орталықтары бар деп есептеледі. Бұл
орталықтар жануарлардың миына электродтардв орналастырып, ұйқы және
сергектік орталықтарын тітіркендіруі арқылы дәлелденеді. Егер ұйықы
орталығын тітіркендірсе, жаңа ғана ұйқыдан оянғанжануар қайтадан ұйықтап
қалады. Ал, керсінше, сергектік орталығын тітіркендірсе, ұйқыдағы жануар
тез оянады.
Ұйқыны зерттеу үшін мидың ЭЭГ-сын организімнің түрлі қалыптырыны
жазып алып талданғанда, ұйқыда жатқан организмнің белсенді қызмен атқарып
жатқан нейрондарының саны сергек кезіндегіден анағұрлым көп екенін
байқаған, яғни ұйқы организмі белсенді жағдайы. Ұйқыдағы организмнің миының
көпшілік бөлімдрі белсенді қызмет атқарады.
Ұйқы және сергектік қалыптарына ми қыртыстары ықпалын тигізеді.Ондай
ықпал лимбика және торлы құрылымы бөлімдерінің ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сүйектің мүше ретіндегі құрлысы
Қоздырғыш құрылымдардың функциялық ерекшеліктері. Қозғалыс қызметінің жүйелік реттелуі
Ішкі секреция бездері
Сана проблемасының философияда қойылуы
Жас физиологиясы мен мектеп гигиенасы. Балалардың өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары
Қос мекенділердің сыртқы және ішкі органдарының құрылысы
Моносахаридтер немесе жай қанттар
Тәжірибелік сабақтар өткізуге арналған методикалық нұсқау - «Aзық-тулік өнімдерінің биохимиясы» пән бойынша
Ультрадыбыстық зерттеу аппаратының түрлері,құрылысы,жұмыс істеу принциптері жайлы
«Жас ерекшеліктер физиологиясы және мектеп гигиенасы» курсы бойынша лекция тезистері
Пәндер