Жұмыс күші тауар ретінде

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

І Капиталдың теориялық тұжырымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
ІІ Жұмыс күші тауар ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
ІІІ Қосымша құн өндіру механизмі және оның әдістері ... ... ... ... ... ... ... ...16
ІV Жұмыс күшінің миграциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Кіріспе
Өндірістің келесі бір факторы адам капиталы. Капитал көп мағыналы ұғым: ол материалдық игіліктердің қоры, ол сонымен қатар матер-иалдық емес элементтерді де қамтиды, атап айтқанда, адамның қабілеті, білімі бірқатар экономистер капиталды тек өңдіріс құрал-жабдықтары деп қарайды. Мұндай пікір саяси экономияның классиктерінен тараған. Смит капиталды жинақталған еңбек деп, ал Д. Рикардо капиталды өндіріс құрал-жабдықтары деп тұжырымдаған. Қазіргі экономистердің еңбектерінде де мұндай анықтамалар кездеседі. Мысалы, П. Самуэльсон мен Нордхаустың "Экономикс" деген еңбегінде, капитал дегеніміз экономикада басқа тауарларды өндіруге арналған, ұзақ мерзімді қолданылатын игіліктер деп түсіңдірілген. Бұл игіліктерге сансыз станоктар, жолдар, компьютерлер, жүк машиналары, прокат стандары, өндірістік үйлер т. б. жатады. Кейбір зерттеушілер капитал ұғымын ақшамен байланыстырады. Мысалы, Дж. Робинсон "Қазіргі экономикадағы күрделі қаржы" деген еңбегінде, "Капитал қаржы-ландыру көзі болмай тұрып, ақша сомасы ретінде танылған",— деп жазды. Маркстің саяси экономиясының маңызды категориясы ретінде капитал қоғамның бүкіл өңдірістік қатынастар жүйесін қамтитын құбылыс ретінде сипатталады яғни капитал капиталистер мен жұмыс-шылардың қосымша құңды өндірумен байланысты қатынасын, әрі оны бөлумен байланысты таптар арасындағы қатынастарды қамтиды. Маркс капиталдың жалпы формуласын шығарды. Ақша-Тауар-Ақша осыған орай ол капитал мәңгі қозғалыста болады деген қорытындыға келді. Капиталдың өсуінің көзі капиталистердің ақысыз иемденетін, жалдамалы жұмысшылардың еңбегімен өндірілетін қосымша құн болып табылады.
К. Маркс ақша-тауар және құрал-жабдықтар жеке алғанда капитал болады дегенді айтпайды, олар белгілі бір өндірістік қатынастар құрамында ғана капитал болып саналады, деп білді. Егер капитал ақшалай нысаңда тұрып қалса, өндіріске жол ашыл-майды. Ал егер ол өңдіргіш нысанда тұрып қалса, бір жағынан, өндіріс құрал-жабдықтарының, екінші жағынан, жұмыс күшінің қызмет атқармай тұрғаңдығын көрсетеді. Капитал егер соңғы фазада кедергіге ұшыраса, жинақталған тауарлар айналыс саласына өту жолын жапқаны болып табылады. Капиталдың ауыспалы айналымы тұрақты түрде бірінен соң бірі жаңарады және кайталанады. Бұл дүркін-дүркін келіп отыратын процесс. Капиталдың бір айналымы оның алғашқы ақшалай жұмсалған кезінен бастап, кәсіпкерге сол ақша өсімімен қайтып оралғанға дейінгі мерзімді қамтады. Мұны капитал айналымының уақыты деп атайды. Айналмалы капиталдың айналым уақыты ауыспалы айналымның бір айналымына тең. Саудамен шұғылданатын кәсіпкер капиталын тек тауар сатып алуға ғана емес, тауарды сатып өткізумен байланысты қызмет көрсетуге де жұмсайды. Тауарды сатып өткізумен байланысты шығындар айналыс шығындары деп аталады. Олар екі түрге бөлінеді: таза және қосымша айналыс шығындары. Таза шығындар тікелей айналыспен байланысты орын алатын шығындар, мұнда жарнама шығындары үлкен үлес алады.
Сонымен капиталға деген көзқарас әр қилы, алайда олардың бір мәселеде бірлігі де байқалады, табыс келетін қабілеті тұрғысынан капитал меншікпен үндеседі. Материалдық өндіріс саласында қызмет ететін капитал өнеркәсіп капиталы деп аталады. Өнеркәсіпке немесе ауыл шаруашылығына бөлінген ақша өндірістік объектіні салуға, машиналар мен жабдықтарды сатып алуға, сол сияқты өнім өндіруге қажетті шикізат пен материалдарға жұмсалады. Өнеркәсіп капиталының өндіріс объектілерін, станоктарды, жабдықтарды қамтитын бөлігі өңдіріс процесінде көп жылдар әрекет етеді. Оны негізгі капитал деп атайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Шеденов. Ө.Қ, Байжомартов.Ч.С, Жүнісов.Б.А, Кошагин.Б.И, «Жалпы
экономикалық теория», Алматы «Ақтөбе» 2002ж.
2.Қ.Қ. Ілясов, С.Қүлыпбаев, «Қаржы» Алматы 2005 ж.
3.Я.Ә.Әубэкіров,Б.Б.Байжүмаев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табаев.
«Экономикалық теория», Алматы, Қазақ университеті, 1999ж.
4. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері», Алматы, 2002ж.
5. Н.Қ.Мамыров, М.Ә.Тілеужанова «Макроэкономика», Алматы, экономика, 2003ж.
6. Райымкүлов.С «Экономикалық теория негіздері», Алматы, 2005ж.
7. Аяпова М.М, Арынов Е.М, «Экономикалық теория негіздері», Алматы, 2001ж.
8. Мауленов С.С, Бекмолдин С.Қ, Қүдайбергенов Е.Қ., «Экономикалык теория», Алматы, 2003ж.
9.Қаржы жэне қаражат 2007 ж. мамыр
10.Экономика негіздері 2006 ж. №6
II.Егеменді Қазақстан 2007ж. 15 желтоқсан 1-2 беттер
12. Сатаев.Т, Саясат 2007ж №2 ақпан, 4 бет
13. Исахова.П, Экономика негіздері 2007 №2 15-17беттер
14. Аль-пари, 2006ж. №1 179-186 беттер
15. Оңтүстік қазақстан газеті 26-желтоқсан 2007
16. Заң газеті, 2007ж. 19 сэуір, 3 бет
17. Мүса.С, Егеменді Қазақстан, 2007ж. 18 шілде, Ібет
18. ҚР Парламентінің Жаршысы, 2005ж. №19. 3 бет
19. Заң жэне Заман, 2007ж. №4. 32 бет
20. «Экономикалық теория негіздері» Оқулық, Алматы, 1998ж.2
21. «К. Маркс пен Ф. Энгельстің таңдамалы шығармалары»
2 том Алматы 1980 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...................................................5
І Капиталдың теориялық
тұжырымы.................................................................7
ІІ Жұмыс күші тауар
ретінде.....................................................................
..........14
ІІІ Қосымша құн өндіру механизмі және оның
әдістері...............................16
ІV Жұмыс ... ... ... бір ... адам ... ... көп мағыналы
ұғым: ол материалдық игіліктердің қоры, ол сонымен қатар ... ... де ... атап ... ... ... білімі
бірқатар экономистер капиталды тек өңдіріс ... деп ... ... саяси экономияның классиктерінен тараған. Смит ... ... деп, ал Д. ... капиталды өндіріс құрал-жабдықтары деп
тұжырымдаған. Қазіргі экономистердің еңбектерінде де ... ... ... П. Самуэльсон мен Нордхаустың "Экономикс" деген
еңбегінде, ... ... ... басқа тауарларды өндіруге
арналған, ұзақ ... ... ... деп ... Бұл
игіліктерге сансыз станоктар, жолдар, компьютерлер, жүк машиналары, прокат
стандары, өндірістік ... т. б. ... ... ... капитал ұғымын
ақшамен байланыстырады. Мысалы, Дж. Робинсон "Қазіргі экономикадағы күрделі
қаржы" деген еңбегінде, ... ... көзі ... ... ... ... танылған",— деп жазды. Маркстің саяси экономиясының маңызды
категориясы ретінде капитал қоғамның бүкіл өңдірістік қатынастар ... ... ... ... яғни ... ... мен жұмыс-
шылардың қосымша құңды ... ... ... әрі оны ... ... ... ... қамтиды. Маркс капиталдың жалпы
формуласын шығарды. Ақша-Тауар-Ақша осыған орай ол ... ... ... ... ... ... ... өсуінің көзі капиталистердің
ақысыз иемденетін, жалдамалы ... ... ... ... ... табылады.
К. Маркс ақша-тауар және құрал-жабдықтар жеке алғанда капитал ... ... олар ... бір ... қатынастар құрамында ғана
капитал болып саналады, деп білді. Егер ... ... ... тұрып
қалса, өндіріске жол ашыл-майды. Ал егер ол өңдіргіш нысанда ... ... ... ... ... ... жағынан, жұмыс күшінің
қызмет атқармай тұрғаңдығын көрсетеді. Капитал егер соңғы фазада кедергіге
ұшыраса, жинақталған тауарлар ... ... өту ... ... ... ... ауыспалы айналымы тұрақты түрде бірінен соң бірі
жаңарады және ... Бұл ... ... ... ... бір ... оның алғашқы ақшалай жұмсалған кезінен бастап,
кәсіпкерге сол ақша өсімімен қайтып ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Айналмалы капиталдың айналым
уақыты ауыспалы айналымның бір ... тең. ... ... капиталын тек тауар сатып алуға ғана емес, тауарды сатып өткізумен
байланысты қызмет көрсетуге де жұмсайды. Тауарды сатып ... ... ... ... деп ... Олар екі түрге бөлінеді: таза және
қосымша айналыс шығындары. Таза шығындар тікелей айналыспен байланысты орын
алатын шығындар, мұнда жарнама ... ... үлес ... ... ... көзқарас әр қилы, алайда олардың бір мәселеде
бірлігі де ... ... ... ... ... капитал меншікпен
үндеседі. Материалдық өндіріс саласында қызмет ететін капитал өнеркәсіп
капиталы деп ... ... ... ауыл ... ... ... ... салуға, машиналар мен жабдықтарды сатып алуға,
сол сияқты өнім ... ... ... пен ... ... ... ... объектілерін, станоктарды, ... ... ... процесінде көп жылдар әрекет ... Оны ... деп ... ... теориялық тұжырымы
Сырт қарағанда капитал мынадай нақты нысандарда орын ... ...... ... ... ақша — ... ...
тауарлы капитал нысанында көрінбекші. Солай дей тұра К. ... ... ... жеке ... капитал болады дегенді айтпайды, олар
белгілі бір өндірістік қатынастар құрамында ғана ... ... ... ... ... капиталға деген көзқарас әр қилы, алайда олардың бір
мәселеде бірлігі де байқалады, табыс келетін ... ... ... ... ... ... ... қызмет ететін капитал
өнеркәсіп капиталы деп ... ... ... ... ... ақша ... объектіні салуға, машиналар мен
жабдықтарды сатып алуға, сол сияқты өнім өндіруге қажетті ... ... ... Өнеркәсіп капиталының өндіріс объектілерін,
станоктарды, жабдықтарды қамтитын бөлігі өңдіріс ... көп ... ... Оны ... ... деп ... ... материалдар,
энергетикалық ресурстар өндіріс процесінде бір мезгілде пайдаланылады да,
өндірілген өнімге бірден кешеді.
Негізгі капиталдың қызмет етуімен ... ... және ... ... алады. Физикалық тозу процесі негізгі капитал элементтерінің өндірісте
одан әрі пайдалануға ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Олар ең алдымен машина мен
жабдықтарды ... мен ... ... капиталды пайдаланатын өндіріс
технологиясының құрылымы, ... ... ... өз ... ... ішкі процестер. Негізгі капиталды пайдалану ұзақтығы мен
физикалық тозу дәрежесінің арасында тікелей ... ... бар, ... мен ... ... ... ұзақ ... физикалық тозу дәрежесі де жоғары болады.
Негізгі капиталдың заттық тозуынан басқа, оның құнсыздануы ... ... ... ... ... ... байланысты олардың моральдық
тозуы орын алады. Негізгі капиталдың моральдық ... ең ... ... ... ... ... байланысты. Моральдық жағынан
тозған ... ... ... да ... ... ... ... өнімдердің бәсеке қабілеті де төмен болады. Моральдық
тозған, ескірген жабдықтарды, құралдарды жаңарту белгілі бір ... ... ол ... ... ... ... шығындарды қажет етеді.
Осымен байланысты өндірісті техникалық жаңартуға ... ... ... ұлғаяды. Дамыған елдерде өңдеуші өнеркәсіпке ... ... ... ... 60—80 ... ... және ... жағынан тозған, ескірген құралдарға кеткен шығындар
амортизациялық жарна арқылы етеліп отырады (негізгі капитал ... ... жыл ... ... өнімге ауысуы). Амортизациялық жарна
сомасының негізгі капитал құнына процентпен ... ... ... деп ... Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... тез ... байланысты мемлекет
заңды жолымен амортизация нормасын көтеріп отырады. Мемлекеттің бұл әрекеті
жабдықтардың ... ... ... тез ... моральдық ескірген,
уақыт талабына сай келмейтін құрал-жабдықтардан ... ... ... саясаты деп аталады. "Ғылыми-техникалық прогресс
жағдайында негізгі капиталдың моральдық ... ... ... ... осы амортизацияны тездету есебінен түседі. Амортизацияны тездету
пайдадан ... ... ... қорына аударға, сөйтіп қосымша қор
жинау көлемін арттыруға мүмкіңдік береді. ... тағы бір ... ... ... ... пайда салықтан босатылады.
Өндірісті кең көлемде жалғастыру үшін, кәсіпкер тапқан пайдасының бір
бөлігін өзінің ... ... ... ... ... ... бір бөлігін үстеме капитал ретінде пайдалануды капиталдық қорлануы
деп атайды. Ол тек жеке қапиталдың ғана емес, ... ... ... ... ... өсуінің тағы бір жолы — оның орталықтануы, бұл
фирмалардың бірін-бірі қосып алуы немесе жойып жіберуі нәтижелерінде ... ... ... ... қызмет етуші капиталдың
жалпы көлемі өзгермейді.
Материалдық игіліктерді өндірумен байланысты кәсіпорын пайдаланатын қандай
да болсын ... өз ... ақша ... ... Ақша ... жұмыс
күші мен өндіріс құрал-жабдықтарын сатып алуға жұмсалады (А-Т). Өндіріс
процесінде (Ө) сатып алған факторлар ... ... ... және жаңа ... ... осы ... ... (Т-А), кәсіпкер алдын ала жұмсаған
капиталын қайтарып алады. Капиталдың біртіндеп алғашқы ... ... ... ... сату және ... ... нысанға
қайтып оралуы капиталдың ауыспалы айналымы деп аталады.
Капиталдың ауыспалы айналымының бірінші және ... ... ... ал ...... ... ... Өнеркәсіп капиталы
ауыспалы айналымның әр сатысында әр қилы ... орын ... ... және тауарлы. Капиталдың ауыспалы айналымының үздіксіз орын алуы
олардың үш нысанының бір-бірімен алмасуының мәнін түсіндіреді. Олар әр ... ... ... ... ... ... болса, ауыспалы
айналым қалыпты деген сөз. Егер капитал ақшалай нысаңда ... ... жол ... Ал егер ол ... ... ... қалса, бір
жағынан, өндіріс құрал-жабдықтарының, екінші жағынан, жұмыс күшінің қызмет
атқармай тұрғаңдығын көрсетеді. ... егер ... ... ... ... ... айналыс саласына өту жолын жапқаны болып
табылады. Капиталдың ... ... ... ... ... соң ... және ... Бұл дүркін-дүркін келіп отыратын ... бір ... оның ... ақшалай жұмсалған кезінен бастап,
кәсіпкерге сол ақша ... ... ... ... мерзімді қамтады.
Мұны капитал айналымының уақыты деп атайды. Айналмалы капиталдың айналым
уақыты ... ... бір ... тең. ... ... айналым
уақыты авансыланған негізгі капиталдың жылдық ... ... ... ... ... ... авансыланған капитал-дың
жылдық амортизациясы мен айналмалы ... ... ... ... ... ... өндіріс уақыты мен бұл мерзімде капитал өндіргіш
нысанда болады ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Көп мөлшерде пайда табу мақсатымен
кәсіпкер ... ... ... ... ... тек ... капиталы ғана емес, айналыс саласында тауарларды
сату мақсатын көздейтін сауда капиталы да орын алады. Тарихи жағынан сауда
капиталы өнеркәсіп ... көп ... орын ... ол ұзақ ... еткен капиталдың түрі. Саудамен шұғылданатын кәсіпкер капиталын
тек тауар сатып алуға ғана ... ... ... ... ... ... де ... Тауарды сатып өткізумен байланысты шығындар айналыс
шығындары деп ... Олар екі ... ... таза және ... ... Таза шығындар тікелей айналыспен байланысты орын ... ... ... ... ... үлес ... ... айналыс
шығындары — өндіріс процесін жалғастырумен байланысты шығындар. Бұл
тасымалдау сақтау, ... ... ... ... тағы бір
нысаны — қарыз капиталы. Бұл белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ақша капиталы. Қарыз капиталының көзі ... бос ақша ... ... ... ... мен
фирмалардың уақытша бос қаржылары мен халықтың ақшалай қаражатынан тұрады.
Несие ... ... ... ... капиталына айналады. Қазіргі
экономикада несиенің ... түрі бар: ... ... ... ұлы адамдардың ішінде Карл Маркс аса көрнекті орын ... адал досы және ... ... ... бірге ол пролетариаттың
коммунизм жеңісі жолындағы тап күре-сінің теориясы мен ... ... ... пен ... ... дүние жүзі жұмысшы табының данышпан
ұстаздары және жұмысшы табының ісі үшін шайқасқан ұлы күрескерлер ... ... ... ... дем ... және ... ... тарихка енді. Адамзатқа және ең революцияшыл тап
— пролетариатқа дү-ниені тану мен өзгертудің үлы ... ... ең ... мәніндегі ғылыми дүниетану үғымы Маркстің есімімен байланысты және
соның есімімен аталған. ... ... ... ... сезсіз
кұрып, коммунизмнің жеңіп шығатындығының жанжақты және теория жүзінде терең
дәлелденуі Маркстің есімімен байланысты. ... ... оның ... оның ... атап ... ... қосымша құн
теориясы жайында өргімек. Жұмысшы табының ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Маркстің есімімен
байланысты. Жұмысшылардың капитал ... ... ... ... құлатып, коғамды социалистік негізде революциялық жолмен ... ... ... тап ... ... Маркстің есімімен байланысты.
Капитал қандай формада көрінсе де, ол қай жерде ... да оның ... ... ... ... басқаның еңбегін иемдену құралы болып
табылады. Алайда өнеркәсіп капиталының өздігінен өсетін құн ... ... ... ерекшелігі бар. Ол буржуазиялық коғамның ... оның ... екі ... — капиталистер табы мен жалдама
жұмысшылар табы арасындағы қатынас ... ... Бұл ... мәні — ... — өндіріс құрал-жабдықтарына монополиялық
меншік иелерінің жалдама жұмысшыларды канауы. Өнеркәсіп капиталы — ... ... ... ... деп ... К. ... ол зат ... белгілі бір тарихи формациясына жататын белгілі бір қоғамдық,
өндірістік қатынас, бұл ... ... ... және де осы ... ... бір ... сипат береді».
Заттай мазмұны тұрғысынан қарастырылатын капитал капиталисг қолындағы
белгілі бір акша ... ... ол ... ... өндіріс құрал-жабдықтары
түрінде, сондай-ақ капиталистік ... ... ... товарлар
түрінде болады. Ақша, өндіріс құрал-жабдықтары, өмірлік игіліктер, бұларды,
косымша құн алу үшін ... ... ... ... құралы ретінде
пайдаланған кезде ғана капиталға айналады.
Буржуазияшыл экономистер капиталды анықтағанда кез ... ... ... ... ... капиталды ақшамен немесе өндіріс
құрал-жабдықтарымен теңестіре отырып, оның ... ... ... Мысалы, казіргі заманғы американ экономисі П. ... тек ... ... ... ... ... яғни ... өзі жасайтын іргелі игіліктер» ретінде қарастырады. Басқа ір
буржуазиялық экономистер өндірісте пайдалы роль атқаратының бәрін: ... ... ... қазынды-арды, тұтыну заттарын, жұмыс
күшін ... деп ... ... ... ... ... ... тыс категория ретінде қарастырады, өйткені заттар, өндіріс
құрал-жабдықтары кез келген қоғамдық экономикалық формацияға болады ... ... ... ... оны әлеуметтік мәнінен айырады. Екі
қарама-қарсы әлеуметтік-экономикалық системаның—капитализм мен ... ... ... ... ... ... ... коғамда да материалдық игіліктерді жасау үшін өндіріс құрал-
жабдықтары ... ... К. ... ... кез келген еңбек
процесінің заттай факторы ... ... ... тек ... жағдайында ғана капиталға, жалдама ... ... ... құралына айналады. Капиталист өндірісті ұйымдастыра отырып, өзінің
капиталын ... ақша ... ... ... процесі
факторларына—өндіріс құрал-жабдықтарына және жұмыс күшіне айналдырады.
Сөйтіп, капиталист ие ... ... ... мен ... күші — ... ... құн ... тек кана басқа формасы. ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыс күші өнім
құнын жасауда бірдей роль атқармайды. Еңбек ... ... күші ... ... және жаңа өнім ... ... ... тұтыну кұнының бастапқы формасынан айырыла отырып, өз ... бұл кұн ... ... жаңа өнімге өшеді. ... ... яғни ... ... құнының жаңа өнімге көшуін жұмысшы
еңбек затына жаңа құнды бір ... ... ... ... ... жақты нәтижесіне жұмысшы өз еңбегінің екі жақты сипаты ... ... бір ... ... нақты еңбегімен ол тұтыну құнын
жасайды және оған ... ... ... ... ал
абстрактылы еңбекпен жаңа құн жасайды, сөйтіп оны ... ... ... ... еңбегімен жасалған жаңа құн оның ... ... және ... құн ... ... Өндіріс құрал-жабдықтарына
айналатын және еңбек процесінде өз құнының көлемін өзгертпейтін ... К. ... ... ... деп атады. Жұмыс күшіне айналатын және
өндіріс процесінде өз қүнын ... ... ... К. ... ... деп ... Еңбек процесі тұрғысынан капиталдың құрамды
бөлегінің объективті және субъективті факторлар ретінде де, ... ... мен ... күші ... де ... бар, ал ... ... тұрғысынан тұрақты және өзгермелі капитал ретінде айырмашылығы бар.
Тұрақты ... ... яғни ... ... ... құрал-жабдықтары
тек кана дайын өнімде бұрынғы мөлшерлерде сақталады. Капиталист сатып алған
жұмыс күшінің құнына тең өзгермелі капитал құны ... ... ... жұмысшы өзінің еңбегін жұмсай отырып, өзгермелі капитал мен қосымша
құнның келеміне тең жа-ңа құн жасайды. Қосымша құн, демек, тек ... ... ... ... ... ... құнның көлемі мына
формуламен беріледі: у + т ... у — ... ... ұдайы өндірілетін құны,
т — қосымша қүн. Капиталистік кәсіпорындарда жасалатын товарлар ... (XV) ... ... ... \У = с + о + т п. Бұл құн ... ... қатынастарын, капиталистердің жалдама жұмыс-шыларды
қанауын бейнелейді.
Портфельдік инвестициялар - шетел акцияларына, облигацияларына және ... ... ... ... Оны ... ... - ... алу.
Халыкдралық валюта қорының анықтамасы бойынша, акционерлік капиталдың
25%-нен астамы инвестор меншігінде болса, онда салынған ... ... ... ... ... екі инвестиция мөлшері ор елде әр алуан болып келеді.
Мысалы, АҚШ-та 10% (жеке меншік капитал).
1989 жылы ... ... ... ... - 32 ... $,
портфельдік инвестиция экспорты - 27 млрд. $ болды.
Тікелей инвестицияны шығару арқылы фирмалар екінші елде жаңа ... сол ... ... ірі ... бір ... ... ... сатып
алады. Шетелде ондай фирмаларды бас компанияның шетел ... ... Осы ... ... ... ... ... (ынтьмақтастық) компанияларға бөлінеді.
Бөлімше - 100% көлемде бас ... ... ... ... ... компания — шетелдегі дербес компания болып саналады. Оның өзіндік
балансы бар. Оны бас компания бақылап ... ... ... бас ... ... көп белігінің немесе түгелдей осы компанияның иесі болып
табылады.
Ассоцияцияланған ... - ... оны ... ... деп те атайды.
Оның төл компаниядан айырмашылығы мынада:
Бас компания оның акция пакетінің бір бөлігіне ғана иелік етеді.
Ассоцияцияланған компания түрлеріне ... ... ... ... ... 2 ... одан да көп ... ... және т.б. ... бар. ... ... мүдде бойына,
Еуропалық бірлестік" трансұлттық трест ретінде құрылған.
ІІ Жұмыс күші тауар ретінде
Жұмысшының сататыны өзінін, тікелей еңбегі емес, ... ... ... мұны ол ... ... ... береді. Мұның дұрыстығы
соншалық, заң бойынша — Англияда қалай екенін білмеймін, бірақ ... да ... ... ...... ... күшін сатуға рүқсат етілетін максимум мерзім белгіленіп ... ... ... ... ... сатуға рүксат етілетін болса, ... ... ... ... еді. Егер бұлай сату, мәселен, жұмысшынын, бүкіл
өмірін қамтыған болса, онда мұның өзі жүмысшыны бірден жалдаушының ... ... еді. ... ... ... ең бір ерекше
философ-тарының бірі Томас Гоббс өзінің ... ... ... ... бәрі де ... бүл ... түйсікпен аңғарған еді. Ол
былай дейді:
Барлық басқа заттар сияқты, адамның цұны немесе бағалылығы дегеніміз ... ... яғни ... ... ушін оған ... ... Егер ... негізге сүйенсек, қандай да болсын басқа то-варлардың ... ... ... де қүнын бел-гілей аламыз. Бірақ мұны
істеместен бүрын біз былай деп сұрауға тиіспіз: біз ... бір ... ... ... ... мен ... ... заттары,
яғни ұқсатылмаған жерден басқасының бәрі де еңбектің өнімі болып ... бар ... ... ... ал ... ... өзінің жұмыс
күшінен, білегінің күшінен, қара басынаіг басқа ... еш ... ... ... ... ... ... шығарып, баю
мақсатымен үнемі сатып алумен болады, ал ... ... күн ... табу үшін үнемі сатумен болады; мұндай ғажап оқиға қалай шықты? Бүл
мәселені зерттеу экономистердің алдын ала, ... ... ... ... нәрсесін, дұрысында бастапқы экспро-приациялау деп аталуға тиісті
нәрсені зерттеу болып табылар еді. Мұны зерттесек біз: бұл бастапқы ... ... ... ... ... бүл ... қызметкер мен
оның еңбек қүралдарының арасында бұрын болған бірлікті қиратқанын білер
едік. ... бүл ... ... ... алға қойған тақырыбымның шедберінен
шығып кетеді. Еңбекші-нің еңбек құралдарынан бір ... ... ... қол үзуі ... ... ... түбегейлі революция оны жойып,
бүрынғы ... ... жаңа ... формада қайта орнатқан-ға дейін бұдан
былай да сақтала бермекші және ... ... ... ... жүмыс күшінің құны дегеніміз не?
Қандай да болсын басқа товардың құны сияқты, жұмыс кү-шінің құны да ... ... ... ... ... ... Адамның жұмыс күші
оның өзінің нақты жеке ... ғана ... ... ... өмірін сақтау
үшін адам белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сияқты адам да тозады, сондықтан оны басқа адаммен ауыстыруға
тура келеді. Жұмысшының өзін ... ... ... заттары мөлшерінің
үстіне жұмысшыға жұмыс рыно-гында өзінің орнын басуға тиісті, жүмысшының
ұрпағын ... ... ... ... ... үшін тағы да ... ... мөлшері керек болады. Оның үстіне, жүмысшы ... ... ... ... бір ... алуы үшін тағы да ... белгілі
сомасын жұмсауына тура келеді. Біздің алға қойып отырған мақсатымыз үшін
бұл арада тәрбиелеу, ... ... ... ғана ... ... ... еңбекті қарастырсақ та жеткілікті болады. Алайда, реті келгенде
айта кетейін, мен сапасы әр түрлі жұмыс күшін ... ... ... ... өндірістің түрлі салаларында қолданылатын жұмыс
күшінің құны да ... ... тиіс ... атап ... ... ... бірдей болуын талап етушілік құр адасқандық, орынсыз
тілек болып шығады, мұндай тілек ешқашан да жүзеге ... Бұл ... ... ... ... ... жасау-дан қашқактауға тырысатын жалған,
үстірт радикализмнің туындысы болып табылады. Жалдама еңбек ... ... ... құны қандай да болсын басқа товардың құны сияқты
белгіленеді, ал жұмыс ... ... құны ... ... ... ... үшін түрліше еңбек мөлшерін керек ететіндіктен, оларға еңбек
рыногында да түрліше баға ... ... ... еңбек жүйесі негізінде
еңбекке бірдей ақы төленуін немесе ең болмағанда ақының әділдікпен төленуін
талап ету — ... ... ... ... талап еткенмен бірдей
нәрсе. Сіздердің дұрыстық, ... деп ... ... ... жоқ. Мәселе өндірістің қазіргі жүйесі түсында не нәрсенің қажетті
және болмай ... ... ... айтылғандардың бәрінен кейін жүмыс күшінің құны — ... ... ... ... және мәңгілік етуге қажетті тіршілік
заттарыньщ қүнымен белгіленетіндігі айқын болып отыр.
ІІІ ... құн ... ... ... әдістері
Енді белгілі бір жұмысшыға күн сайын қажет болатын тіршілік ... ... ... үшін 6 ... ... ... керек болады дейік.
Оның үстіне, бұл 6 сағаттық орташа енбек 3 шиллинг болатын алтын мөлшеріне
сіңіріледі ... ... ол 3 ... әлгі ... ... ... күндік
құнының бағасы немесе ақшаға шағылған түрі болады. Күніне 6 сағаттан жүмыс
істегенде ол өзіне ... ... ... ... ... ... ... яғни жұмысшы ретінде өзінің тіршілігін сақтау үшін жеткілікті
құнды күн ... ... ... еді.
Жұмысшының жұмыс күшін сатып алып, оның құнын ... соң ... ... ... бәрі сияқты, сатып алған товарын ... ... ... ... жұмысқа қосу арқылы оны тұтынатыны не
пайдаланатыны сияқты, адамның жұмыс ... де оған ... ... ... ... Жұмысшының жұмыс күшінің күндік не апталық құнын төлеген
соң капиталист осының арқасында әлгі жүмыс күшін күн бойына, не апта ... ... ... істеткізуге право алды.
Жұмыс күшінің құны өзін сақтап тұруға немесе өзін ұдайы толықтырып
тұруға қажет еңбектің мөлшерімен белгіленеді, ал бұл ... ... ... ... ... қабілеті мен дене күші арқылы ғана шек қойылады.
Аттын, жейтін жем-шөбі мен ол атты мініп ... ... ... екі ... ... ... күшінің күндік не апталық құны ол күштің күн сайын
не апта ... ... ... ... ... ... ... күшінің
құнына шек қоятын еңбектің мөлшері оның жұмыс күші атқара алатын еңбектің
мөлшеріне ешқандай шек жасай алмайды.
Қосымша құнның ... ... ... ... ... жұмыс күнінің
жүмыс күшініі құнын үдайы өндіруге қажет болатын бөлегі мен ... ... ... уа-қыттың немесе ... ... ... ... ... ... құнның нормасы жұмыс күнінің
жүмысшы өз еңбегімен өзінің жұмыс күшінің құнын ғана ... ... ... ... ... сырт ... ... жалғасатындығына
байланысты.
ІV Жұмыс күшінің миграциясы
Жұмысшы күшінің жаппай ауысуы XX ... ... ... дүниежүзілік
қоғамдастыққа тән құбылыс болып отыр.
Жұмысшы күшінің ауысуы дегеніміз — адамдардың тұрақты ... өтіп ... мен ... ... ... көрсететін қозғалыс.
Халықаралық миграцияның жұмыс бабындағы, отбасылық, рекреациондық
(үзіліс, дем алу мерзімі) және ... т. б. ... бар. Біз ... ... ... мен жұмысшы күшінің халықаралық рыногына
тоқталамыз. Жұмысшы ... ... ... ... ... өтіп
кететін еңбек ресурстары-ның ерсілі-қарсылы қозғалысы. Халықаралық еңбек
рыногын ұлттық және аймақтың ... күші ... ... ... ... ... ... миграция түрінде жүзеге асады.
1995 жылдың басында дүние жүзінде 35 млн. астам еңбекші-мигранттар болды.
Салыстыру үшін 1960 жылы ... саны 3,2 млн. ... ... ... Егер, әрбір еңбекші-мигранттың қарауында орта есеппен үш адам
болады десек, онда 1990-жылдардың ортасында ... ... ... саны 100
миллионнан асып кетті.
Жұмысшы күшінің халықаралық рыногы басқа дүние-жүзілік рыноктармен,
мысалы, тауарлар, қызмет ... ... ... ... жүзеге асады.
Жұмысшы күші өзінің бір елден екінші елге ауысуы ... ... ... ... ... ... ... миграциясына экономикалық және экономикалық емес
факторлар әсер етеді. Экономикалық емес себептерге саяси, ... ... ... т. б. факторлар жатады.
Экономикалық себептер әр түрлі елдердің экономикасының даму дәрежесіне
байланысты. Әрине, өмір сүру ... ... ... ... ... түсінікті нәрсе. Еңбекақы деңгейіндегі ... да ... ... туғызады.
Жұмысшы күшінің миграциясын көрсететін маңызды экономикалық себепке
кейбір елдердегі, әсіресе, нашар дамыған ... ... ... ... ... ... мен халықаралық корпорациялардың қызмет етуі
де жұмысшы күшінің миграциясына өз ... ... ... ... ... ... біріктіру мақсатында оларды
капиталға ... ... ... ... жұмысшы күші мол аймақтарға
ауыстырады.
Көлік қатынасының дамуы да өз ... ... ... миграциясының
ұлғаюына әсер етеді.
Миграциялық толқындар ... ... ... маман-
қызметкерлердің саны жұмысшылардан гөрі азырақ.
Халықаралық еңбек ... ... ... ... ... пайда
болды да кейінірек оны мемлекет тарапынан реттеу күшейді. Соның өзінде ... ... ... негізі сақталып қалды.
Халықтар миграциясы тарихындағы ең ... XIX ... ... АҚШ-қа қарай басталған миграция болды. Аталған ғасырдың 80-
жылдарында Италия мен ... ... ... ... жаппай миграция
басталды. Кейбір еуропалық елдердегі ауыл шаруашылығы жұмысшыларының
шамадан тыс ... ... ... жұмыссыздық оларды АҚІІІ-қа қоныс
аударуға мәжбүр етті. Бұл миграцияның тағы бір себебі ... ... ... ... және жеке бизнеспен шұғылдануға ... ... ... ... ... ... мигранттар өздерінің
әл-ауқатын арттыруға мүмкіндіктер алады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ-қа миграцияның үш толқынын атап
көрсетуге болады. Біріншісі ... ... ... умов"), яғни
жоғары дәрежелі мамандардың Солтүстік ... ... ... ... ж), Вьетнамнан (1974—75 ж. ж.), Куба-дан (1980—90 ж. ж.) ... ... ... ... ... ... және Кариб бассейні
елдерінен көптеп ... ... Егер ... және ... ... ... ... келсе, үшінші толқын мигранттары ... ... ... ... ... ғғ. ... ... Оңтүстік Шығыс елдері мен ... ... күрт ... Бұл ... ... ... мәнінде болып,
олардың саны 100 млн. адамға дейін жетті.
Еуропадағы миграцияның ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы күштері Еуропаның
өнеркәсібі дамыған елдеріне қарай ағылды.
Қазіргі кезде шетел жұмысшы күшін пайдалану дүние-жүзілік ... ... ... ... ... болып отыр.
Жұмысшы күші халықаралық миграциясының 5 бағытын атауға болады:
дамушы елдерден өнеркәсібі дамыған елдерге миграция;
өнеркәсібі дамыған елдердің өз шеңберінде жұмысшы күшінің ... ... ... арасындағы жұмысшы күшінің ауысуы;
жұмысшы күшінің бұрынғы социалистік елдерден өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... мен ... қызметкерлердің дамушы елдерден
өнеркәсібі дамыған елдерге ауысуы.
Өнеркәсібі дамыған елдер үшін ... ... ... жұмысшы күші
бірқатар салаларда, инфрақұрылымдық қызметтерде жұмыс істейді.
Мысалы, Францияда құрылыс саласындағы жұмысшылардың 25% ... ... ... ... ... ... 40% ... келгендер.
Өнеркәсібі дамыған елдер шеңберіндегі жұмысшы күштерінің ауысуы негізінен
экономикалық себептерге байланысты. Бұл елдерге тән нәрсе Еуропадан Америка
Құрама Штаттарына „білімділердің ... ... ... одақ ... шеңберіндегі халықаралық жұмысшы күшінің ауысуын
ерекше атаған жөн. Еуропалық Одақта „Еуропалық Экономикалық ... ... ... әлеуметтік құқықтары Хартиясы" (1 9 8 9 ... ... ... деп жазылған: 1) ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік және денсаулық ... ... мен ... Одақтастық территориясында еркін жүріп-тұруына құқылы".
2) „Еркін жүріп-тұру құқығы Еуропалық Экономикалық Одақтастықтың әрбір
қызметкеріне ... ... ... жағдайы, әлеуметтік қорғау мәселелерін
теңдік принципі негізінде шешіп, қабылдаушы елде таңдаған мамандығы ... ... ... мүмкіндік береді".
„Хартияда" біртұтас экономикалық ... құру ... ... ... деп ... ... Еуропалық Одақ елдері шеңберінде ауысуы жоғары ... ... ... ... ... ... соғуы мүмкін.
Бұл процестің тағы бір жағы ... ... ... ... ұшырату қаупі бар екендігінде. Мысалы, португалдық кәсіпорындар
өз жұмысшыларын Франция мен Алманияға олардың ... ... ... келісіп жіберетін фактілер бар.
Қалай болғанда да Еуропалық Одақ ... ... ... ауысуының іс-
тәжірибесін зерттеу ТМД елдеріндегі еңбек ресурстары рыногының қалыптасып,
дамуына ықпал етері анық.
Соңғы жылдары дамушы ... ... ... күштерінің ауысуы өсіп
келеді. Мысалы, „жаңа ... ... мен Араб ... ... ... Вьетнам мен басқа Оңтүстік Шығыс елдері арасындағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... елдердегі өмір сүру деңгейінің жоғарылығы және сол ... ... ... ... ... елдердің өзінен дамушы елдерге жұмысшы күшінің ауысуы
аз да ... ... Бұл ... ... Еуропа және Солтүстік Америка
елдерінен ОПЕК (мұнай экспорттаушы) елдеріне миграциядан байқалады.
Мұның басты ... ОПЕК ... ... оқу ... оқытушыларының,
инженерлердің, инструкторлардың еңбекақы деңгейінің бір шама жоғарылығында
болса керек.
Соңғы жылдары Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері ... ... ... ... байқалады. Шетел жұмысшы күштерінің жақын
шетелден келіп-кетуі, ең алдымен оның экономикалық пайдалылығында болып
отыр. Бұл ... ... ... ... кететін көлік ... ... және ... әдіс ... ... ... орналастыру шығындарының біршама кемдігін айту керек.
Қазақстан үшін жақын шетелден ... ... ... ... ... ... пайдасымен қатар өз қиындықтарын да алға ... ... ... біз шекараның „ашықтығын" пайдаланған ... ... ... ... тап болу жағдайын айтып отырмыз.
Сондықтан, мәселені ... ... ... заңдық, құқықтық шаралар
жүйесін жасап, қолдана бастаған дұрыс болар еді.
Жұмысшы күштері миграциясынан бөлек ... мен ... ... проблемасы бар.
Біріккен Ұлттар Ұйымы эксперттерінің анықтауы бойынша 1991 ... ... КСРО ... 7 млн. адам ... аударған. Қолайсыз саяси-
экономикалық жағдай туа қалса бұл сан бірнеше есе көбейеді.
Жұмысшы күші миграциясының ... ... және ... ... ... бар? Соны қарастырайық.
Жұмысшы күшін қабылдайтын елдер төмендегідей ... ие ... ... ... бағасының төмендеу болуымен байланысты тауар
өндірісінің шығындары азайып, өндірілген ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету түрлеріне қосымша сұраныс
туғызып өндірістің өсуін және жұмыспен қамтуды ынталандырады;
жоғары дәрежелі жұмысшы ... ... ел ... және ... ... шығындарды үнемдейді;
шетелдік жұмысшылар экономикалық кризис немесе жұмыссыздық жағдайында
белгілі бір амортизатор ... ... Олар ... ... ... қызметкерлер зейнетақымен қамтамасыз етілмейді және олар ... ... ... алынбайды.
Жұмысшы күшін экспорттаушы елдердің артықшылықтарына мыналар жатады:
1. Жұмысшы күшінің экспорты елге валюта келтірудің
маңызды көзі есебінде ... ... ... ... ... ... ... пайдасының
орта нормасы — 20%, қызмет көрсетудікі — 50%, ал ... күші ... орта ... бұлардан әлдеқайда жоғары.
Жұмысшы күшін экспорттаудан ... ... ... дамушы елдерде
жоғары қарқын (10%) алды. Мысалы, Египет Араб республикасы Суэц ... ... ... ... 970 млн. ... туризмнен—600 млн.
доллар, ал эмигранттардың ақша аударуынан 3 млрд. доллардай пайда көрді.
Мұндай ... ... ... ... күшін экспорттау артық еңбек ресурстарының экономикаға жасайтын
қысымын бәсеңдетеді, сөйтіп қоғамдағы әлеуметтік ... ... ел үшін ... ... ... ... тегін өтеді және
еңбекті ұйымдастырудың жаңа әдістеріне үйренеді т. с. с.
Сонымен қатар жұмысшы ... ... ... кейбір тиімсіз
құбылыстарға да тап ... Оның ... ... ... яғни
ұлттық экономиканың өзі зәру болып отырған ... ... ... ... ... тартудың дәстүрлі орталықтарына АҚШ пен Батыс Еуропа елдері
жатады.
Америка Құрама Штаттарының еңбек ресурстарын негізінен иммигранттар
құрағаны ... ... ... ... да АҚШ ... ... тарту
орталықтарының бірінен саналады. Төмен және орта дәрежелі жұмысшы күшінің
көршілес Мексика елінен ... өте ... ... ... тағы бір ...... ... Еуропалық Одақ
елдерінде 13 млн. мигранттар мен олардың отбасылары тұрады.
60—70-жылдары капитализм ... жаңа ... ... ... ... ... олар ... күшін тартудың тағы бір
объектісіне айналды. Мұндай орталықтардың қатарына Таяу ... ... ...... Араб Эмираттары, Катар, Кувейт т. б. жатады.
Халықаралық корпорацияны оның активтерінің құрылымы арқылы да анықтауға
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ең мол трансұлттық
корпорацияларға ағылшын-голланд концерні „РОЯЛ-ДАТЧ ШЕЛЛ" және ... ... ... ... „ИБМ" фирмалары жатады. Халықаралық
монополиялар туралы анықтамаларда: ... ... ... ... компаниялар, әлемдік
компаниялар т. с. с. ... ... ... ... ... ... ... трансүлттық корпорациялар дегеніміз — шетелде активтері (құнды
заттары) бар ұлттық монополиялар. Олардың өндірістік және ... ... ... тыс ... ... корпорациялардың шаруашылық жүргізу құқықтары шетелдерде
филиалдар, еншілес компаниялар ұйымдастыру және ... ... ... жүзеге асады. Еншілес компаниялар (дочерние ... және ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстары,
тұтынушыларға қызмет көрсету ... ... ... ... ... олар ... ірі өндірістік-өткізу кешендері. Оларда
бар акционерлік капиталға меншік құқығы құрылтайшы елдің өкілдеріне ... ... ... филиалдар мен сыбағалас компаниялар жергілікті
капиталдың басым қатысуымен аралас кәсіпорындар құруы да мүмкін.
Көп ұлтты корпорациялар ... - ... және ... бірқатар мемлекеттердің ұлттық компанияларын біріктіруші
халықаралық корпорациялар. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... машина жасау мен ... ... ... компаниясы „АВВ" т. с. с. жатады.
Еуропадағы көп ұлттық корпорациялар қатарына ... ... де ... ... ... ... корпорациялардың айрықша белгілеріне:
1) көпұлттық акционерлік капиталдың бар болуы; 2) көпұлттық басқару
орталығының ... ... 3) ... ... әкімшілігіне жергілікті
мамандардың тартылуы жатады.
Трансүлттық және ... ... ... ... да қосуға болады.
Әлемдік корпорациялар қазіргі дүниежүзілік ... ... ... ... Олар ... ... болып, үнемі өсу жолында. Әлемдік
деңгейге барынша ... ... ... ... ... мұнай өндіру, автокөлік, ақпараттық, банк және т. б. салалар
жатады.
Трансұлттық корпорациялардың пайда болуының басты себептерін атайық. ... және ... ... ... ... күштердің дамуы негізінде ұлттық
шекарадан шығуы мүмкін болған өндіріс пен капиталдың интернационалдануы.
Өндіріс пен ... ... ... ... бар аса
ірі компаниялардың ... ... ... ... айналуы, олардың шаруашылық байланыстарының ... ... ... Капиталды шетке шығару халықаралық корпорацияларды
қалыптастыру мен дамытудың ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... артық пайда табу үшін ұмтылыс деп айтар едік. Өз
кезегінде қатаң бәсекелік күреске төтеп беру үшін өндіріс пен ... ... ... да ... ... ... жеделдетті.
Қорытынды
Қорыта айтқанда материалдық өндіріс саласында қызмет ететін капитал
өнеркәсіп ... деп ... ... ... ... ... ақша ... объектіні салуға, машиналар ... ... ... сол ... өнім ... ... шикізат пен
материалдарға жұмсалады. Өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... процесінде көп жылдар
әрекет етеді. Оны негізгі капитал деп ... ... ... ... ... ... бір ... пайдаланылады да,
өндірілген өнімге бірден кешеді. Негізгі ... ... ... ... және ... тозу орын ... Физикалық тозу процесі
негізгі капитал ... ... одан әрі ... сипаттайды.Негізгі капиталдың физикалық тозуына көптеген
факторлар әсер етеді. Олар ең ... ... мен ... пайдалану
ұзақтығы мен қарқындылығы, негізгі капиталды пайдаланатын ... ... ... ... ... өз ... жатқан ішкі процестер. Негізгі капиталды пайдалану ұзақтығы мен
физикалық тозу дәрежесінің арасында тікелей пропорци-
ялы ... бар, ... мен ... ... ... ұзақ ... физикалық тозу дәрежесі де жоғары болады. Негізгі капиталдың заттық
тозуынан басқа, оның ... ... және ... ... ... ... ... олардың моральдық тозуы орын алады.
Негізгі капиталдың моральдық тозуы ең әуелі ғылыми-техникалық прогрестің
қарқынды дамуымен ... ... ... ... ... ... ... де
жұмысшы күштерінің ауысуы байқалады. Шетел жұмысшы күштерінің жақын
шетелден келіп-кетуі, ең ... оның ... ... болып
отыр. Бұл арада жұмысшы күшін тасуға кететін ... ... ... және ... әдіс ... ... жұмысшыларды
жайғастырып, орналастыру шығындарының біршама кемдігін айту керек. Демек,
қосымша құнның нормасы ... ... ... өз ... ... ... құнын ғана өнді-ретін немесе өзінің жалақысын өтейтін уақыттан сырт
қаншалық мөлшерде жалғасатындығына байланысты.
Жұмысшы күшін ... ... ... ... ... елдерде
жоғары қарқын (10%) алды. Мысалы, Египет Араб республикасы Суэц каналын
пайдаланудан 80-жылдардың соңына ... 970 млн. ... ... ... ал ... ақша ... 3 ... доллардай пайда көрді.
Мұндай мысалдарды көптеп келтіруге болады. ... ... ... ... ... экономикаға жасайтын қысымын бәсеңдетеді, сөйтіп
қоғамдағы әлеуметтік шиеленісті төмендетеді. Экспорттаушы ел үшін ... ... ... ... ... және ... ... жаңа
әдістеріне үйренеді т. с. с.
Экономикада тек өнеркәсіп ... ғана ... ... ... сату ... көздейтін сауда капиталы да орын алады. Тарихи
жағынан ... ... ... капиталынан көп бұрын орын алған, ол ұзақ
жылдар үстемдік еткен капиталдың түрі. ... ... ... тек тауар сатып алуға ғана ... ... ... ... ... ... де ... қатар жұмысшы күшін ... ... ... ... да тап ... Оның негізгісі „білімділердің кетуі", яғни
ұлттық экономиканың өзі зәру болып отырған ... ... ... ... ... Ө.Қ, ... ... Кошагин.Б.И, «Жалпы
экономикалық теория», Алматы «Ақтөбе» 2002ж.
2.Қ.Қ. Ілясов, С.Қүлыпбаев, «Қаржы» Алматы 2005 ж.
3.Я.Ә.Әубэкіров,Б.Б.Байжүмаев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табаев.
«Экономикалық теория», Алматы, ... ... ... ... Г.М. ... ... ... Алматы, 2002ж.
Н.Қ.Мамыров, М.Ә.Тілеужанова «Макроэкономика», ... ... ... ... ... Алматы, 2005ж.
Аяпова М.М, Арынов Е.М, «Экономикалық теория негіздері», ... ... С.С, ... С.Қ, ... Е.Қ., ... ... 2003ж.
9.Қаржы жэне қаражат 2007 ж. мамыр
10.Экономика негіздері 2006 ж. ... ... 2007ж. 15 ... 1-2 беттер
Сатаев.Т, Саясат 2007ж №2 ақпан, 4 бет
Исахова.П, Экономика негіздері 2007 №2 ... 2006ж. №1 179-186 ... ... ... ... 2007
Заң газеті, 2007ж. 19 сэуір, 3 бет
Мүса.С, Егеменді Қазақстан, 2007ж. 18 шілде, Ібет
ҚР Парламентінің Жаршысы, 2005ж. №19. 3 ... жэне ... 2007ж. №4. 32 ... ... ... Оқулық, Алматы, 1998ж.2
«К. Маркс пен Ф. Энгельстің таңдамалы шығармалары»
2 том Алматы 1980 ... ... ... ... ... ... ... ж.
2001 ж.
2000 ж.
50000
40000
30000
20000
10000
0
45600
40074
35748
35715
29100
26700
Қазақстан Республикасындағы жұмыс күшінің миграциясы
Жылжымайтын мулiктермен операциялар, қызметтер
Қызмет ... үй және ... ... ... және газ
Өңдеу өнеркәсібі
Кен өндіру кәсіпорны
Балық аулау,балық өсіру
Ауыл шаруашылығы
30000
20000
10000
0
14918
25996
24098
19333
15072
18470
25366
23750
18975
25289
19250
14352
Экономикалық қызмет түрі ... ... ... ... ақысы
Енгізу және шығару
Қысқа капиталы
Кәсіпкер капитал
Заемдар мен несиелер
Басқа қаржы институт есеп ... ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Маркетингтегі тауар түсінігі3 бет
Тікелей салықтар: корпорациялық табыс салығы13 бет
Өнеркәсіптік революция және индустриялық дамудың басы13 бет
Дін - адамзаттың біріктіруші күші4 бет
Еңбек күшінің халықаралық миграциясы24 бет
Еңбек нарығында жұмыс күшіне сұраныс16 бет
Еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныстың жалпы сипаттамасы7 бет
Еңбек рыногынындағы жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы4 бет
Жұмыс күші факторының мәні мен маңызы41 бет
Жұмысшы күшінің36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь