Жарнама туралы


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4


1.1.Жарнама . кәсіпкер стратегиясының бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2.Жарнама қалай жұмыс жасайды? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3.Тауарын жарнамалайтын кәсіпкерлерге берілетін кеңестер ... ... ... ... ... .10
1.4.Слоган деген не? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.5.Жарнама түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.6.Жарнама мен тұтынушы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.7.Жарнама қай кезде өтірік айтады? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.8.Жарнаманың артықщылықтары мен кемшіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... . ...15
1.9.Кәсіпорынның жарнамалық іс.әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ...16
1.10.Жарнама әрекетін жүргізудегі негізгі сатылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
1.11.Жарнама және оның міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
Егер де сіз тұтынушылар үшін қажетті тауар немесе қызмет ойлап тапсаңыз, оларды жарнамалау қажет. «Қақпан құрып, ірімшік қоюды ұмытпа» деген мақал бекерге айтылмаған. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкер алдында тек қана өндірістік сипаттағы мақсаттар емес, сонымен қатар, өткізу нарығын жаулап алу мен ұстап тұру мәселелері де бар. Алаңда өз тауарының жарнамасы бар шитілер (тақтайлар) орнату, пошта арқылы жарнамалық қағаздар тарату, жалпылама ақпараттық шаралар – кез келген тәсіл тұтынушыны өз өнімімен таныстырады.
Жарнама дегеніміз белгілі тапсырыс берген демеушінің атынан тауарды тартымды көрсетуге және оны сатып алушыға қарай жылжытуға бағытталған ақылы әрекеттер. «Жарнама» латын тілінен аударғанда «айқайлау» (reclamare) ұғымын сипаттайды.
АҚШ Маркетинг Ассоциациясының анықтамасы бойынша, жарнама дегеніміз тауарларды, қызметтерді, идеяларды тұтынушыларға қарай жылжытуына арналған «кез-келген» әрекеттер нысандары және нақтылы жағдайды есепке ала отырып, анағұрлым тиімді тәсілдер мен әдістерді қолдана отырып әлуетті тұтынушылардың назарларын жарнамалау объектісіне аудару үшін орындалатын ақылы қызметтер деп анықталған.
Халықаралық сауда палатасы жарнамаға мынандай анықтама берген: «...ақпаратты таратушы қызметінің ақысы төленбейтін атақтыларына қарағанда жеке емес әртүрлі жарнаманы дұрыс таратқан құралға ақы төлейтін тапсырушы нақты белгіленген тауарларды , қызметті және коммерциялық пікірді нарыққа ұсыну пайдалы, оны тапсырушының кім екені анық болуы тиісті емес». Сондықтан да, жарнама – белгілі бір қайнардан тараған, нақты мақсатқа бағытталған, тауарлар туралы, қызмет пен оны өндірушілер туралы ақылы ақпарат таратады. Екінші жағынан «жарнамаға» мынадай түсініктеме беруге болады: «Жарнама бұл – халыққа тауар туралы ақпарат беретін, таныстыратын, оны сатып алудың қажеттілгін үгіттейтін үрдіс» Демек, жарнама - өнімнің өтуін құлшындыратын және оған сұраныс қалыптастыратын бұқаралық ақпарат құралы.
Жарнаманы саудада ақпарат беру құралының бір түрі және маркетингтің төрт элементінің бірі (нарықтану) деп алуға болады. Яғни, нарықтық операциялар – тауар, құн, сату, жарнамалардың элементтері.
Жарнама барынша маңызды нарықтық құралға айналып барады. Жоғары дәрежедегі бәсекелестік бар және әр сатушы тұтынушының сұранымын қанағаттандыра алатын дамыған нарықтық жағдайда, жарнама бәсекелестік күрестің шешуші факторы бола алады және сол арқылы өзінің пәрменділігін арттыруда. Бірақ тауарды сатып алу циклінің әр кезеңі жарнамада өзінің ерекшеліктері бар. Жарнаманы тек коммерциялық қажеттілікті өсіру құралы («Жарнамалық прессинг» деп айтылатындай) ретінде қолдану тиімсіз нәтижеге әкеледі. Жарнама барынша көп ғасырлар бойы өмір сүріп келе жатса да, XIX ғасырдың ортасында ғана БАҚ-қа ене бастады, яғни қоғамда кеңінен орын алды.
1)А.Мейірбеков, Қ.Әлімбетов. Кәсіпорын экономикасы.-Алматы: Экономика, 2003;
2)Нехорошева Л.Н. Экономика предприятия – Минск: Высшая школа,2003.
3)Қазақ ССР-нің экономикасын тұрақтандыру және нарыққа көшу бағдарламасы – Алматы,1991;
4) Рахимжанова Н.И.,Попкова Е.Б., Стекольникова Т.П. Основы рыночной экономики – Астана,2003;
5) Предпринимательство в РК. Сборник законодательных актов – Алматы: Юрист,2000;
6) Жарнама туралы 2003 жылғы 19 желтоқсандағы №508-II Қазақстан Республикасының Заңы (www.medialaw.asia сайтынан);
7) Дейан А. Реклама – СПб: Нева,2003;
8) www.stud.kz.;
9) Шаекина Ж.М, Нәбиев Е.Н, Базарова С.Қ. Маркетинг негіздері. Оқу құралы- Астана: «Парасат Әлемі»,2003.;
10) Котлер Ф. Маркетинг, менеджмент – СПб: Питер Ком, 1999г;
11) Назайкин А.Н. Эффективная реклама в прессе – Международный институт рекламы,2001г;
12) Современный маркетинг. В.Е.Хруцкий,И.В.Корнеева, В.Е.Автухова – 1991г;
13) Маяковский В.В. Агитация и реклама, 1959г;
14) Нысанбаев С.Н, Садыханова Г.А. Маркетинг негіздері, Алматы, «Қазақ университеті», 2002.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.1.Жарнама – кәсіпкер стратегиясының
бөлігі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... 6
1.2.Жарнама қалай жұмыс
жасайды? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3.Тауарын жарнамалайтын кәсіпкерлерге берілетін
кеңестер ... ... ... ... ... .10
1.4.Слоган деген
не? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ...11
1.5.Жарнама
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ...12
1.6.Жарнама мен
тұтынушы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... 13
1.7.Жарнама қай кезде өтірік
айтады? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.8.Жарнаманың артықщылықтары мен
кемшіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .. ...15
1.9.Кәсіпорынның жарнамалық іс-әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ...16
1.10.Жарнама әрекетін жүргізудегі негізгі
сатылары ... ... ... ... ... ... ... . ... ... .17
1.11.Жарнама және оның міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ..23
Пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... .25

КІРІСПЕ

Егер де сіз тұтынушылар үшін қажетті тауар немесе қызмет ойлап
тапсаңыз, оларды жарнамалау қажет. Қақпан құрып, ірімшік қоюды ұмытпа
деген мақал бекерге айтылмаған. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкер
алдында тек қана өндірістік сипаттағы мақсаттар емес, сонымен қатар, өткізу
нарығын жаулап алу мен ұстап тұру мәселелері де бар. Алаңда өз тауарының
жарнамасы бар шитілер (тақтайлар) орнату, пошта арқылы жарнамалық қағаздар
тарату, жалпылама ақпараттық шаралар – кез келген тәсіл тұтынушыны өз
өнімімен таныстырады.
Жарнама дегеніміз белгілі тапсырыс берген демеушінің атынан тауарды
тартымды көрсетуге және оны сатып алушыға қарай жылжытуға бағытталған ақылы
әрекеттер. Жарнама латын тілінен аударғанда айқайлау (reclamare) ұғымын
сипаттайды.
АҚШ Маркетинг Ассоциациясының анықтамасы бойынша, жарнама дегеніміз
тауарларды, қызметтерді, идеяларды тұтынушыларға қарай жылжытуына арналған
кез-келген әрекеттер нысандары және нақтылы жағдайды есепке ала отырып,
анағұрлым тиімді тәсілдер мен әдістерді қолдана отырып әлуетті
тұтынушылардың назарларын жарнамалау объектісіне аудару үшін орындалатын
ақылы қызметтер деп анықталған.
Халықаралық сауда палатасы жарнамаға мынандай анықтама берген:
...ақпаратты таратушы қызметінің ақысы төленбейтін атақтыларына қарағанда
жеке емес әртүрлі жарнаманы дұрыс таратқан құралға ақы төлейтін тапсырушы
нақты белгіленген тауарларды , қызметті және коммерциялық пікірді нарыққа
ұсыну пайдалы, оны тапсырушының кім екені анық болуы тиісті емес.
Сондықтан да, жарнама – белгілі бір қайнардан тараған, нақты мақсатқа
бағытталған, тауарлар туралы, қызмет пен оны өндірушілер туралы ақылы
ақпарат таратады. Екінші жағынан жарнамаға мынадай түсініктеме беруге
болады: Жарнама бұл – халыққа тауар туралы ақпарат беретін, таныстыратын,
оны сатып алудың қажеттілгін үгіттейтін үрдіс Демек, жарнама - өнімнің
өтуін құлшындыратын және оған сұраныс қалыптастыратын бұқаралық ақпарат
құралы.
Жарнаманы саудада ақпарат беру құралының бір түрі және маркетингтің төрт
элементінің бірі (нарықтану) деп алуға болады. Яғни, нарықтық операциялар –
тауар, құн, сату, жарнамалардың элементтері.
Жарнама барынша маңызды нарықтық құралға айналып барады. Жоғары дәрежедегі
бәсекелестік бар және әр сатушы тұтынушының сұранымын қанағаттандыра алатын
дамыған нарықтық жағдайда, жарнама бәсекелестік күрестің шешуші факторы
бола алады және сол арқылы өзінің пәрменділігін арттыруда. Бірақ тауарды
сатып алу циклінің әр кезеңі жарнамада өзінің ерекшеліктері бар. Жарнаманы
тек коммерциялық қажеттілікті өсіру құралы (Жарнамалық прессинг деп
айтылатындай) ретінде қолдану тиімсіз нәтижеге әкеледі. Жарнама барынша көп
ғасырлар бойы өмір сүріп келе жатса да, XIX ғасырдың ортасында ғана БАҚ-қа
ене бастады, яғни қоғамда кеңінен орын алды.
XIX ғасырдың аяғында АҚШ-та, XX ғасырдың 30 жылдары Францияда бұрынғы
қалыптасқан жарнамалық агенттіктер қайта құрылып, олардың ақпарат
кеңістігіндегі бүгінгідей қажеттілікке жетуіне жарты ғасырдай уақыт кеткен.
Ресми деректерге қарағанда, Ресей территориясында қазіргі кезде 3000 аса
ірі отандас және шет елдік мықты полиграфиялық базасы және сонымен қатар
ғылыми орталықтары бар жарнамалық агенттіктер жұмыс істейді екен. Жарнама
өзінің ұзақ тарихында сапалық тұрғыдан қайта жаңғырды. Ол ақпараттандырудан
жадыда қалу, жадыда қалудан шартты рефлекс пайда болу, шартты рефлекстен
еріктен тыс есте қалу, еріктен тыс есте қалудан көз алдында символдық бейне
пайда болу сияқты жолдардан жүріп өтті. Жарнама өз кезегінде, алғашқыда
сатып алушының жарнамалық бейнені саналы түрде шешіммен қабылдау арқылы
сауда жасаса, беретін келе сауданы автоматты түрде жасауға қол жеткізді.
Енді жарнамаға сатып алушыдан саналы түрде болмаса да шынайы келісім керек.
Ендігі кезекте жарнама ақпаратты саналы басқара отырып адам өміріне белсене
араласады.

1.1. Жарнама – кәсіпкер стратегиясының бөлігі

Жарнама адамзатқа ерте замандардан белгілі. Жарнама (француз тілінде
reclame - айқайлап айту) – тауарлар мен қызмет түрлерінің тұтынушылық
қасиеті туралы әр түрлі іс-шаралар, бір нәрсені хабарлау. Жарнама қай кезде
де адамдармен тиімді болатындай қарым-қатынасқа бағытталады. Жарнамалық
шығармашылық - әлемдік мәдениеттегі өзінше бөлек объект. Жарнаманың
көрнекті әрекеттерінің көп ғасырды дәстүрлері бар.
Адам өзін тұлға ретінде сөзіне бастағаннан бері өздерінің жеке қасиеттері
мен керемет сапаларын көрсету тәсілдерін меңгере бастады. Мұны бәрінен
бұрын киініп, денелерін бояп, сурет салу арқылы жасады. Осы кезде суреттік
жарнама пайда болды. Адамдар суреттер мен мүсіндерді тек қана үңгір
қабырғаларын бояу арқылы ғана емес, сонымен қатар өздерінің маңдайларына,
мұрындарына, қолдары мен аяқтарына салу арқылы да меңгерді. Әдет-ғұрыптық
тату (сурет салу) дәстүрлері бүгінгі күнге дейін сақталған. Орталық
Африкада , Австралияда, Оңтүстік Америкада татудың саяси функциясын
көрсететін тайпалар өмір сүреді. Тату бойынша тайпа заттарын, саяси
дәрежесін (рангын), жеке қасиеттерін – жігерлілігін, батылдығын көруге
болады. Осы мақсаттарға бояумен жасалған денедегі ендер және әр түрлі
әшекей бұйымдар қызмет етеді.
Тайпалық тотемдерде жарнаманың белгілері болды: тайпа басшысы ретінде
батылдық, даналық, қулық иесі есептелген жануарлар тағайындалған. Ал осы
жануарлар бейнесі уакыт өте келе фирмалық белгі болып қайта оралды. Жеті
мың жыл бұрын жазу пайда болды және ежелгілер оны жарнамалық мақсатқа
қолдана бастады. Фин саудагерлері теңіздерде жүзіп жүріп, жағалаудағы
тастарға, ең жақсы бұйымдарды тек өздерінен сатып алуға хабарламалар жазып
кеткен. Ал біздің заманымызға дейін жеткен жарнамалық хабарламаларының бірі
– құлдардың сатылуы жөнінде хабарланған, египет папирусы деп есептеледі.
Жарнама мәтіндерінің ең көнесі – Мемфистегі түс жору хабарламасы. 2500 жыл
бұрын таста былай деп жазылған: Мен,Крит аралынан Риномын, құдайлардың
көмегімен түс жоримын.
Жарнаманың көптеген тәсілдері антикалық дәуірде пайда болған. Антикалық
дәуірде сонымен қатар дыбыстық жарнама және сурет жанры да жақсы дамыған.
Фирмалық белгілер өте қажет болды, себебі өндіруші мен сатушы көбіне бір
адам ретінде шығып жүрді. Шеберлер бұйымдарда өздерінің аттарын қырып жазып
немесе бас бармақтарын ішкі сазда басып қалдырып отырды. Жарнамалық кәсіпке
тек қана шеберлер мен саудагерлер ғана араласқан жоқ. Басшылар, әскер
басшылар, атақты адамдар өздерінің атақтарын, жасаған ерліктерін әйгілеу
үшін жазулар жазылған мүсіндер жасатқан. Бұларды ежелгілер сөйлейтін
тастар деп атаған, олар ондаған данамен шығарылып, антикалық калалардың
аландарында орнатылған.
Қабырғаларда бояумен салынған немесе ойылған графити деп аталатын жазбалар
кең тараған. Ежелгі Помпейде осындай мың жарымдай жазба табылған. Олардың
ішінде көптеген қазіргі заманғы құрылымды жарнама мәтіндері бар:
экономикалық, саяси, әр түрлі қызметтер туралы жарнамалар, тіпті қоршаған
табиғатты қорғауға арналған хабарламалар.
Ежелгі Римде үйлердің қабырғаларында жазған. Үйлердің иелері, әрине қарсы
шықты, қала басқармасы мұндай жабайы жарнамаға қарсы тұруға тырысып,
жарлықтар шығарды. Антикалық қалалар, саудагерлер мен шеберлер, өздері мен
өз тауарларын белгілеу үшін, үйлерін әшекейлеген. Сол кезден бастап адамзат
екі мың жыл бойы жазбалар арасында тұрып келеді. Жазбалармен бірге суреттер
болды. Суреттер әрқашан да тауардың символдық бейнесін немесе қызмет –
белгілерді бейнелеген. Мұндай белгілер өте көп болды. Гладиатор күрестері,
трагедиялар, көшпенді күлдіргілер көрсетілімдері – бәрінде жарнамалық бағыт
болды. Осы барлық акробаттар, сиқыршылар, балгерлер, актерлер, сәйкес
мәтінді айқайлап, дауыстарымен, ғана емес, түрлерімен, киімдерімен, іс-
қимылдарымен жарнама жасады.
Антикалық дәуірдегі түрлі жарнамалық кәсіпшілік батыс еуропада
ортағасырларда жалғасын тапты. Мемуарлы әдебиетте ауызша жарнаманың
үлгілері сақталған. Шағын дүкендердің, кафелердің иелері айқайлап
жарнамаланғанға қанағаттанбайды. Олар тіпті, физикалық күшті пайдаланды -
өтіп бара жатқан адамды қолдарынан, киімдерінен ұстап, өздерінің
дүкендеріне сүйреп әкелген, Ортағасырлық жарнама әлемі ауызша айғайлап
айтумен шектелмеді. Ортағасырлық қалалар өмірін суреттік тақтайларсыз
елестетуге бола ма? Жарнама жасау үшін суретшілер, мүсіншілер еңбектенді.
Шеберхана, шағын дүкен, мейманханаларды бейнелеу үшін діни және теңіздік
белгілер қолданылды. Көбісі жаза алмайтын, оқи алмайтын кезеңде мұндай
белгілер өте жақсы жарнама болды. Мейманханаға тақтайларында бейнеленген
белгі уақыт өте келе оның атауына айналды. Міне, ежелгі еуропалық
мейманханалардың атаулары осылай пайда болған: Періште, Пірадар басы,
Қабақ басы, Қиыстырылған кілттер, Раушан мен тәж және т.б. Көптеген
сатушылар есіктердің үстінде үш өлшемді белгілер орнатқан. Әдетте, бұл
белгілер ұсынылатын затқа байланысты болатын. Қолғап дүкенін қолғаптар
суретінен, бас киімдікін – бас киімнен, көзілдіріктікін – үлкен
көзілдіріктер немесе көздердің суретінен тануға болады.
Баспасөз пайда болуы Еуропа өміріне нендей өзгеріс әкелді екен: Иоганн
Гутенберг ойлап тапқан баспа станогы (1450ж.) жарнамалық кәсіптің жаңа
дәуірін бастады. Графиттерді жазбалық қағаздар алмастырды. Жарнама арнайы
кәсіпшілік ретінде таныла бастады. Гутенбергтің типографиялық станогының
пайда болуымен жаңалықтың уақытылы тарауы мүмкін болды. Бірінші басылған
жарнамалық хабарлама 1472 жылмен белгіленген. Мәтін Лондонның бір
шіркеуінің есігіне жабыстырылған, онда діни кітаптың сатылуы жөнінде
айтылған.
Кеін жарнама кеңінен таныла бастады. Ол барлық салаға еніп, таратудың
барлық әрекеттері мен тәсілдерін меңгере бастады. Жарнама дамуының жаңа
қадамы журналистика факультетінің ашылуымен сәйкес келеді. Бұдан былай
жарнамалық кәсіп мерзімді басылымдармен байланысты дамыды. Әрине, баспалық
жарнама еуропалықтар өміріне, газетке қарағанда бұрын енді. Газетте
жарияланған бірінші жарнамалық жолдама – жоғалған жылқылардың мекен-жайын
айтқандарға берілетін сыйлық туралы хабарлама болып саналады. Бұл Лондонның
бір газетінде 1630 жылы жарық көрген.
Англияда басталып, Еуропаны жаулап алған индустриалды революция Америкаға
жетті. Жарнаманың жаңа түрлері өркендей бастады: арнайы жарнама баспалары,
жарнама агенттіктері, ірі жарнама компаниялары ашылды. Жарнама –
мәдениеттің ажырамас бөлігі ретінде жанданып отырды.
XIX ғасыр туралы ерекше тоқталған жөн. Бұл, фотографиямен байланысты,
жарнаманың жаңадан өрлеуі басталды. Француз азаматтары Л.Ж.М. Дагер мен
Ж.Н. Ньепс 1839 жылы өз балалары жарнама жұмысында қандай шу тудыратынын
тіпті де сезген жоқ. Жарнамалық мәтінді, жарнаманы шынайы және сенімдірек
ететін сурет толықтырады. Ал 1844 телеграфтың шығарылуы қашықтыққа қарсы
күресте нүкте қойып, алыс аймақтарды орталықпен байланыстырды. Жарнама
кәсіптік іске айналды. Мәтін дайындаумен айналысатын жарнама агенттіктері
құрылды. Жарнама сөздерінің мәтінін дайындайтын және жарнама компанияларын
өткізетін, жобалайтын бірінші жарнама агенттігі – филадельфиялық жарнамалық
агенттік Айер и Сын болды, ол 1890 жылы құрылған. Ресейде жарнама қалай
дамыды? X-XI ғасырларда саудагерлер өз тауарларын жарнамалаудың түрлі
тәсілдерін қолданды. Әдетте, белгілі төлем ақыға айғайлап жарнамалаушыны
шақырып, ас дүкендерінің қасында тұрып, тауар артықшылықтарын және оның
иесінін жетістіктерін хабарлап тұрады. Кітап баспасы пайда болған кезде,
XVI ғасыр соңында Русьте жарнамалық сипаттағы суреттер мен мәтіндік
парақтар тарай бастады. Лубоктар (суреттер) патша сарайынан, жарлы лашығына
да таратылды. Мұндай суреттер ресейлік экономика нарығының дамуымен
коммерциялық жарнама ретінде жақсы қолданылды. Ресейде жәрмеңке – халыққа
ұнайтын және асыға күтетін іс-шара, ол жұмыс орындарына да пайда әкеледі.
XIX ғасыр басында Мәскеуде кеңінен жарнамаланған арзан тұрып қалған тауар
сатылымы өткізілді. Бұл сатылым сәтті болды. Мәскеулік саудагерлер соңынан
арзан сатылымдар ұйымында Ресейдің басқа қалаларының сатушылары да қосылды,
ал Нижний Новгородтағы жыл сайынғы жәрмеңке бар әлемге танылды. Ондағы
жәрмеңке әрқашан да мейрам ретінде өтті. Жәрмеңке тауардың жарнамалық
көрмесі рөлінде болды. Ресейде бұрыннан көрме де белгілі. Оны жартылай
сауатты шеберлер ұйымдастырды. Олар өз бұйымдарын қатемен жазғандықтан, ол
күлкілі болды.
Жарнамалық сипаттағы баспа хабарламалары XVIII ғасырдың басында Петр
I Ведомостволарында кездеседі. Жарнама мәтіндері бұл кезде жұмыс
ақпараттары ретінде болды. XIX ғасырдың басында жарнама ағыны газет
ақпаратында күш жинай бастады, ал меншіктіліктің жойылуымен Ресейде жарнама
кәсібінің жаңа сатысы дами бастады. Ол капиталистік қатынастың жылдам
дамуына байланысты. Ғасырлар тоғысында жарнама қандай болды? Жарнаманы XIX
ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында еуропалық және Ресейлік деп бөлудің қажеті жоқ.
Жарнама түрі мен тәсілдері бірдей болды. Еуропада да, Ресейде де
газеттердің жарнама берушілерге күресі басталды, бас қарулары жарлықтың
тиімділігі болды. Жарнамалаудың нәтижелі тәсілі қарастырылды, сонымен қатар
иллюстрация қатар қолданыла бастады. Жарнама мәтініне жиі үш сиқырлы сөз –
жаңа, арзан, соңғы сөздері енгізілді. Олар қазіргі кезде де
жарнамалық тиімділіктің негізін құрайды. Адамдарды арзан, әрі жаңа тауарға
қызықтырды.
Газет жолдарынан баспа жарнамасы қала көшелерінде аяқ басты. Дөңгелек
мұнараларда, алаңдарда, базарларда жарнама қағаздары жабыстырылды. Жарнама
трамвайларда да пайда болды. Дүкендер жанында кішкентай балалар тауар жайлы
жазылған күнтізбелер мен қағаздар таратты. Көптүсті боялған қағаздар қала
түріне әсер ете бастады. Қарапайым афиша XIX ғасыр басында ерекше жарнама
жанрына айналды. Бірақ, жарнаманың бұл түрінің бәсекелесі – сауданың ежелгі
және дәстүрлі серігі – маңдайшадағы жазулар (вывеска) болды.
VIII ғасырдан бастап жарнамалық белгілердің дәстүрі сақталды. Арнайы
дүкендерде суретті мәтінсіз маңдайшалар немесе үлкен жарнамалық белгілер
болды. Оптикалық дүкендерде темір жақтаулы, көк әйнекті көзәйнектер суреті
болды. Сағат дүкендерінде – ағаштан немесе басқа материалдардан жасалған
үлкен қалта сағаттары болды, олардың циферблатында дүкен иесінің фамилиясы
жазылған. Әр дүкеннің өз мағынасын білдіріп тұратын белгілері болды. Жеміс-
жидек дүкеннің маңдайшасында қара түстің үстінде, алтын түстес құмырада
ананасы бар жеміс-жидек суреті болды. Ал шаштараздарда – сабындалған адам,
оның қасында ұстарасы бар шаштараз суреті болды. XIX ғасырдағы жарнама
әлемінің соңғы жаңалығы – көше витриналары. Электр тогы бар қалаларда кешке
жақын витриналарда шамдар жанып тұрды. Көше витриналары тауарды көбірек
мөлшерде көрсету үшін пайдаланылды. Неғұрлым тауар көп көрсетілсе, витрина
соғұрлым бай саналды. Әр дүкенге қатаң сақталатын жарнама ережелері
бекітілді.

1.2. Жарнама қалай жұмыс жасайды?

Өтпелі экономика қиыншылықтарын бастан кешіріп отырған жас мемлектімізде
бәріміз де шамалы ксіпкер болуға мәжбүрміз. Сіздің жеке фирмаңыз болмаса
да, өзіңіз шығаратын тауарды сатпасаңыз да, жұмыс берушімен келісім шартқа
отыру үшін жарнама ережелерін білуіңіз қажет. Жарнама істің (кәсіптің)
тиімді кіріспе бөлігі болып табылады. Өз тауарыңды өткізу үшін, тек қатты
айғайлап сатып алушыларды шақырып қана қоймай, қазіргі заманғы жарнама
қулықтарының барлығын да білген жөн. Сауданы мәдениетті жүргізуде бірден-
бір қажетті іс-жарнама.
Сатып алушы сізді таңдау үшін жарнаманы қалай жасау қажет?
Жарнама қащан да қажеттілікке ие. Тұтынушыға қажетті тауарды табуға, ал
өндіруші мен сатушыға оны өткізуге көмектесе отырып, жарнама айналымды
жеделдетеді. Неғұрлым жарнама сәтті болса, соғұрлым сауданың жүруін
кеңейтеді. Жарнама жаңа сұранысты тудырады. Ақырында, осы жарнама өмірге
жаңа мамандықты, кәсіпшілікті, армандар мен идеяларды әкеледі.
Кәсіпкер жақсы және нашар жарнаманың ерекшелігін білуі керек, бұл үшін
жарнаманың құрылу принциптерін білу керек. Тауарды өткізу туралы әр түрлі
керекті ақпаратты жинау, өңдеу және ұйымдастыру әрекеттерін біріктіретін –
нарықтық сараптама. Мұның өзі мөлшерлік нарықтық сараптама және сапалық
нарықтық сараптама болып бөлінеді. Осыдан жарнаманыңм негізгі мәні
анықталады: бұл тауар туралы айту емес, сатып алушының сол жарнамаланған
тауар қанағаттандыруы тиіс қажеттілігін еске салу.

Жарнамада айтылатын адам қажеттіліктерінің негізгілері мынадай:

Азық-түлікке деген қажеттілік – тағамдар мен сусындардың рөлі айтпаса
да түсінікті. Көпшілік адамдар үшін түскі тамақ, әсіресе үй асханасынан
басқа жерде ауқаттану ұнайды. Бұл әрі адамдармен кездесу уақыты. Бұл
байланысты тағам мен сусын жарнамасында тиімді пайдалануға болады.
Өзін-өзі сақтау қажеттілігі. Өзін-өзі сақтауға үлкен қауіп –
жұмыссыздық, кірістің (табыстың) болмауы, ауру және мүгедектіктен келеді.
Тұтынушы мен оның отбасының қауірсіздігін сақтандыру компаниялары,
фармацевтикалық өнеркәсіптер, медицина, полиция, өрттен қорғау, мемлекеттік
ұйымдарды реттеу жарнамалары бекіте алады.
Денсаулық. Бұл себеп жеміс-жидек шырынын, спорт тауарларын, киімнің
бөлек түрлерін, туристік жолдамаларды, тұрғын үйлер желдеткіштері
жабдықтарын, т.б. сату кезінде сәтті қолданады.
Махаббат қажеттілігі. Егер ұсынылатын тауарды әйел адам қолданса, онда
ер адамның ол тауарға қызуғышылығы артады және керісінше. Сондықтан, бұл
себеп жарнамаға негіз бола алады.
Сыйласуға деген қажеттілік. Жарнамалық өнім негізінде жаңа тауарға деген
адамның талпынысы жатуы керек. Егер сауда орталығының басшылары уақытты
қызықты өткізуді де қанағаттандыру керектігін түсінбесе, онда нарықтың өз
үлесін кеңейтуге оның үміті ақталмайды. Бұрын мұны бәрі білді және
сондықтан да өз тұтынушыларын қала өсектерімен, күлдіргі әңгілермен
қызықтырды.
Өз-өзін сыйлау қажеттілігі. Бұл қажеттілікке оқыту бағдарламалары,
музыкалық аспаптар мен музыка сабақтары, көркемөнер көрмелері және т.б.
жауап береді. Осы сала тауары мен қызметін қолданып, адам өзін-өзі реттек
қажеттілігін жүзеге асырады.

1.3. Тауарын жарнамалайтын кәсіпкерлерге берілетін кеңестер

- Сәтті жарнамалық табыстарды қайталаған жөн. Жарнаманы терең ұғыну оныншы-
он екінші басылымнан басталады. Егер бір жарнаманы он үш апта бойына
аптасына бір рет көрсетсе, онда оны 63% көрермен немесе тыңдарман есінде
қалатынын сынақ дәлелдеген. Бір айдан соң жарнаманы 32%-ы есіне түсірген.
Тағы екі аптадан соң тек 21%-ы оны есіне түсіре алған. Бір жарым ай өткен
соң жарнама науқанының аяқталуы себепті 80% сатып алушы жарнамаланған
тауарды ұмытып кетті.
- Бір реттік жарнамалық акцияны қабылдайтын жарнама науқаны. Жарнамалық
науқан жарнаманы радио бойынша, теледидар бойынша және афишаларда тікелей
қосады. Барлық жарнама науқаны бойынша бірегей жарнамалық хабарлау мен
бірегей жарнамалық сипат болуы керек.
- Жалықтыратын тауар жок, жалықтыратын жарнама бар. Эмоция назар
аудартқызады. Көңіл аударылған кезде, жарнаманың келесі сатысы басталады:
адам оның мәнін ұғына бастайды. Тұтынушы тауарды алғаннан пайда көретінін
ойлап, оны алуға асығады.
- Жарнамада аргументация керек. Сатып алушы өзінің қандай пайда көретінін
білуі қажет. Жарнамада бірінші орында – қолдану әмбебаптылығы, сақтау
артықшылықтары және ең соңғы орында – пайда мен арзандығы тұрады.
- Жақсы әсер жалпы талқылаудан емес, дәлелдік болады. Жарнамада дәлел көп
болса, тауар соғұрлым жақсы өтеді.
- Жарнама тұтынушыға салыстыру мүмкіндігін беруі қажет. Мысалы, жуу
ұнтағының жарнамасы: Қандай болды – дәл солай қала бермек.
- Кәсіпкерлер, барлық даралық сатып алудың 85%- ын әйелдер қарайтынын
ұмытпаулары керек. Әйелдер ең алдымен өзіне ұнайтындығынан қарайды, сонан
кейін басқа әйелдердің пікірін тыңдайды, ал ең аз мөлшерде ер адам пікірін
тыңдайды.
- Жарнама көп шығын кетсе, соғұрлым сатып алушылар фирма белгісін тезірек
біледі, соғұрлым олар осы фирманың белгісіне көңіл аударады.

1.4. Слоган деген не?

Слоган – саудалық қарым-қатынастың қайталанбайтындығын білдіретін қысқа
мәлімет, ұран, афоризм. Жарнама түріне қарамастан слоган барлық
хабарламаларда қайталанады. Соңғы 100 жылдағы Кока-кола фирмасының
слоганынын дамуын бақылау қызық. Компания Кока-кола арқылы тұтынушылар
шөлін қандыруға сендіре алды ма? Сендіре алған болу керек: жарнама ағыны
Кока-кола ағыны сияқты әлсіреген жоқ, кеңейіп, көп аудандарға жетуде.
1886 ж. фармацевт Дж. Пумбертон сусынды шығарғаннан кейін оның слоганы
келесідей дамып отырды:
1886ж. – Кока-кола ішіңіз.
1904ж. - Кока-коламен рахаттаныңыз.
1906ж. – Нағыз сапа сусыны.
1911ж. – Күлкіні еріткен сусын.
1917ж. – Күн сайын 3 млн.
1923ж. – Шөлді рахатқа айналдырыңыз.
1926ж. – Кока-кола - шөл мен салқындық арасындағы жол.
1923ж. – Мұздай суық.
1923ж. – Кока-кола - теңдессіз сусын.
1947ж. – Бұл керемет.
1946ж. – Иә.
1950ж. – Шөлге де сапа қажет.
1956ж. – Жер бетіндегі ең өтімді сусын.
1966ж. – Мұндай дәм ешқашан да жалықтырмайды.
1976ж. – Кока - өмір қуаты.
1980ж. – Коканың дәмін көр де, күлімде.
1988-1991ж.ж. – Нағыз сусынмен еш нәрсе теңеспейді.
1997ж. - Әрқашан да Кока-кола.

Ұран шығарудың көптеген теориялары бар:
- Ұран татулы болуы керек және құрамында жақсылыққа уәде беруі керек;
сөздерде әріптердің немесе сөйлем бөлшектерінің қайталануы керек-ті.
- Ұранда басты әріптер, графикалық белгілер болуы керек.
- Дейін және кейін тіркестіріп, көбірек және жақсы сөздерін
қолдану.
- Егер ұранда жалпылық қолданылса, онда ол шешімді түрде болуы керек.
Сони фирмасының ұраны осы талаптарға жауап береді: Бізде арзан емес,
бізде жақсы.

1.5. Жарнама түрлері
Жарнаманың қандай түрін қолдану керектігі көптеген себептерге байланысты:
жарнамалайтын өнімге, жарнама берушінің қаражаттық мүмкіндіктеріне,
жарнаманың тұтынушыға жеткізілуіне және т.б. Кәсіпкер, өз тауарына
сәйкестендіріп таңдау үшін жарнаманың барлық ерекшеліктерін жақсы білуі
қажет.
Баспалық жарнама. Кун сайын миллиондаған адамдар газет оқиды. Газеттік
жарнамаға бәрінің көзі үйренді. Газеттік жарнамаға тез жауап беріледі және
де газеттік жарнама өте тиімді. Газетте берілетін қосымшалар адамдар
арасында белгілі және кәсіпкерлер ойлағаннан әлдеқайда арзан.
Жарнаманың тағы бір түрі – журналдардағы жарнама. Егер газет барлық
тұрғынға таратылса, онда журнал белгілі бір оқырман аясына таралады. Газзет
жарнамасы тез оқылады, ал журнал жарнамасы апта, ай бойы тұрады. Газет
қағазында сапалы сурет ала алмайсыз, ал журнал қағаздары өте сапалы.
Газеттің артықщылығы, хабарлама жарық көруден 1-2 күн бұрын тапсырыс ала
алады. Ал журналға бірнеше апта бұрын беріледі. Жарнама мәтіні шынайы,
қарапайым жазылуы керек.
Радио мен теледидардағы жарнама.
Радио мен теледидар – қуатты жарнама құралы. Көп адамдар үшін оқығанға
қарағанда есте сақтау оңай.
- Радиодағыдай, теледидарда да екі элемент қажет: Адам дауысы мен әдемі
сәйкес әуен. Жарнама әуенінің біршама маңыздылығы бар: көңіл аудартады,
басқалар арасында белгіні ерекшелейді, белгі атауын есте қалдыра алады,
тауар құндылығын өсіре алады, жеңімпаз кейпіне енуге мүмкіндік береді.
- Радионың кемшілігі, құлақтың көз сияқты тез қабылдай алмауында. Радио
бойынша берілген хабарлама қайталанбас және өткінші.
- Теледидарда жарнаманың барлық түрлері бар. Әлем бойынша жарнамаға жыл
сайын 250 млрд. доллар жұмсалады. АҚШ,Жапония, Германия, Ұлыбритания,
Франция, Оңтүстік Корея, Италия, Бразилия, Испания, Австралия сияқты
алпауыт елдер жарнамаға қаржыны аямай құяды.
АҚШ-та теледидар жарнамасына барлық жарнама шығынының шамамен 20%-ы кетеді.
Бір минуттық ролик 250 мың долларды құрайды.
- Теледидар бағдарламасы қаншалықты қызықты болса, оның арасына
кірістірілген жарнама соншалықты жағымсыз әсер береді.
Тікелей пошталық жарнама. Тікелей пошталық жарнама – бұл көзделіп атылған
оқ. Пошталық жарнаманың түрлері өте көп: хат жіберу конверттері, пошталық
открыткалар, каталогтар, фирмалық журналдар, шақырулар, сурет карталары,
күштізбелер, т.б. болуы мүмкін.АҚШ-та жалпы жарнамаға кететін шығынның 14%-
ы жарнаманың осы түріне жұмсалады. Теледидар мен газеттен кейін тікелей
пошталық жарнама үшінші орын алады.
Сыртқы жарнама. Соңғы кезде тұтынушылар көшеде қаптап ілініп тұрған
жарнаманы көріп жүр. Қанша қате, әрі нашар болғанымен бұл хабарламалар
өздері жарнамалайтын тауарға тұтынушы табады. Сыртқы жарнама өзіне көңіл
аударылатындай жасалуы керек, жүріп бара жатқан адамға оңай оқылуы қажет.
Дүкен сөрелеріндегі жарнама. Жақын жерден және дереу сатып алуға қажетті
тауарлар мен қызметтер туралы дүкен сөрелеріндегі жарнамалар-ақ жеткілікті.
Сатылу процесі сол сәтте басталуы мүмкін. Сөрелердің адамға деген әсері
газет жарнамаларының тиімділігінен артық. Сөредегі жарнамалардың
артықшылығы: онда тауар тұрады және оны сату сол сәтте ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жарнама агенттіктер туралы
Жарнама нарығы туралы
Жарнама туралы мәлімет
Жарнама
Жарнама нарығы
Маркетингтегі жарнама
Туризмдегі жарнама
Жарнама қызметі
Жарнама агенттігі
Жарнама және оның маңызы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь