Мүлікті қорғаудың қылмыстық құқықтық маңызы

Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Магистрлік жұмыста алаяқтық арқылы жасалатын қылмыстардың құрамы, оны саралаудың маңызы және ондай қылмыстардан айыратын теориялық негіздер, қылмыстың туу жағдайлары және алаяқтыққа байланысты заң нормасын жетілдіруге байланысты ұсыныстар жете қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік меншік пен жеке меншіктің тең құқықтылығы және теңдей қорғалатындығы туралы айтылған [1, 6 б.]. Конституция талабына лайық Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі қандай меншік түрлерінің теңдей қылмыстық-құқықтық қорғауға алынатынын және барлық меншік түрлеріне қол сұғушылық үшін теңдей қылмыстық жауапкершілікті белгілейді. Бұл үшін, әрине, біз қоғам өмірінің барлық салаларында болып жатқан өзгерістерге сәйкес жұмыс жасауымыз қажет. Өкінішке орай, біздің республикамызда әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік-экономикалық, жағымды әлеуметтік көріністерге кері әсерін тигізетін келеңсіз құбылыстар аз кездесіп жатқан жоқ. Құқық қорғау жүйесінде соңғы жылдары жүзеге асырылып жатқан негізгі реформалар осындай жағымсыз құбылыстарды ауыздықтауға бағытталған.
Cоңғы жылдары қылмыстардың жалпы саны азайғанымен алаяқтықтың қоғамдық қауіптілігінің аса ауырлығымен сипатталатындығын көрсетеді. Нақтырақ айтсақ алаяқтық жолмен жасалған ұйымдасқан түрлері көбеюде.
Ерекше атап өтетін жайт: кез-келген экономикалық қызмет, ең алдымен, елдегі бар материалдық, қаржылық және өзге де қорларға негізделген. Міне, сондықтан да бұл қиындықтарды қылмыстық қол сұғушылықтардан қорғау мемлекеттің аса маңызды міндеттерінің бірі болып қала бермек.
Бұлардың барлығы экономика мен қаржы саласында қорғау, басқару және есепке алу және материалдық құндылықтарды сақтау мәселелерін түп-тамырымен өзгертуді қажет етеді. Өкінішке орай, жоғарыда атап кеткеніміздей, елімізде әлі жеке адамның немесе мемлекеттік және қоғамдық мүлікті талан-таражға салу, оның ішінде алаяқтық жоғары дәрежеде орын алып отыр.. Оның үстіне, сараптама көрсетіп отырғандай, соңғы жылдары талан-тараждан келтірілген материалдық залалдың жалпы саны мен көлемінің өсуі байқалады.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев Қазақстан Республикасының 2010-2020 жылдарға арналған құқықтық саясат тұжырымдамасында қоғамдағы ең құнды игілік-адам, оның денсаулығы, бостандығы екенін ескере отырып, адамның мүлкіне әрекет етушілерге жоғары жауапкершілік қолданылуы қажеттігін басым айтқандығына тоқтала отырып, зерттеу тақырыбының күн тәртәбәнен түспеген өзекті мәселелердің бірі екендігін көруге болады [2] .
1 Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгертулермен толықтырулар енгізу туралы.- Алматы: ЮРИСТ, 2010-40 б
2 Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы №858 Жарлығы // Заң газеті. – 2009. - 25 тамыз.
3 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі.-Алматы: ЮРИСТ, 2011.-148 б.
4 Архипова И.А., Милин А.Е. Приобретение или сбыт имущества, заведомо добытого преступным путем. Учебное пособие. М.: Издательство «Юрлитинформ», 2009.-168 с.
5 Каширский С.В. Квартирные кражи и их предупреждение-М.: Юрлитинформ, 2009.-216с.
6 Алауханов Е.О. Қылмыстық құқық (жалпы бөлім).Оқулық.Алматы: ҚР Құқықтық сараптама және халықаралық ғылыми зерттеулер орталығы, 2009.-456 б.
7 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық ерекше бөлім.Алматы: 2002 ж-459 б.
8 Курс уголовного права.-Т.3.Особенная часть/ под.ред.Г.Н.Борзенкова –М., 2002.-С.386-387.
9 Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. М., 2001.-С.5.
10 Қазақстан Республикасының Жоғары Сотының “Бөтеннің мүлкін заңсыз иемдену жөніндегі істер бойынша сот тәжірбиесі туралы” 2007 жылғы 11 шілдедегі № 8 нормативтік қаулысы.
11 Чинхоев Ш. Квалификация хищений государственного и общественного имущества в особо крупных размерах. А., 1983.-С.250
12 Кригер Г.А. Квалификация хишений социалистического имущества. М., 19714 Хакимов. И.Х. На страже собственностей. Ташкент, 1976.-С.190.
13 Гаухман Л.Д., Максимов С.В. Уголовная ответственность за преступления в сфере экономики. М.: ЮрИнФО, 1996.С.62; Уголовное право.Особенная часть. М.: НОРМА, 1998. С.192.
14 Коробеев А.И. Транспортные правонарушения: квалификация и ответственность.М.: Юридическая литература,1990.С.241.
15 Клепицкий И.А. Собственность и имущество в уголовном праве// Государство и право.1997.№5.С.74-83.
16 Кудрявцев В.Н.Общая квалификация преступлений. – М., 1972. – 35 б.
17 Куринов Б.А. Научные основы квалификации преступлений. – М., 1984. – 21-22 б.
18 Беляев В.Г. Применение уголовного законв. Волгоград, 1998. – 49 б.
19 Коржанский Н.И. Объект посягательства и квалификация преступлений. Волгоград, 1976. – 24 б.
20 Кузнецов А.В. Уголовное право и личность. – М., 1977. – 65-66 б.
21 Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. – М., 1957. 124 б.
22 Фролов Е.А. Объект уголовно-правовой охраны и его участие в организации борьбы с посягательствами на собственность: Заң ғыл. докторының дис..Свердловск, 1971.-12 б.
23 Новоселов Г.П. Учение об объекте преступления. Методологичексие аспекты. – М., 2001. – 60 б.
24 Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть. – М., 1996. – 147 б.
25 Мотин О.А. Частный интерес в системе объектов уголовно-правовой охраны: заң ғыл. кандидатының автореф. дис. – Волгоград, 2005. – 13 б.
26 Таций В.Я. Объект и предмет преступления в советском уголовном праве. Харьков, 1988. – 88 б.
27 Кругликов Л.Л. Проблемы теории уголовного права. Ярославль, 1999. – 12 б.
28 Пинаев А.А. Проблемы дальнейшего совершенствования советского уголовного законодательства об ответственности за хищения. Автореф. дис. ...докт. юрид. Наук. Киев. 1984. – 4 б. Ресей Федерациясының Қылмыстық заңы. Ерекше бөлігі. М.: ОЛИМП. 1997. – 175 б.; Некоторые проблемы уголовно-правовой оценки преступлений против собственности граждан. – 2-42 б.
29 Борзенков Г. Преступления против собственности//Человек и закон. 1998. № 7. – 26-31 б.
30 Кочои С.М. Ответственность за корыстные преступления против собственности. – М., 2000. – 81-82 б.
31 Куринов Б.А. Уголовная ответственность за хищения государственного и общественного имущества. – М., 1954. – 25 б.; Сирота С.И. Преступления против социалистической собственности и борьба с ними. Вороноеж, 1968. – 14 б.
32 Право собственности в СССР: Проблемы, дискуссии, предложения. – М., 1989. 4 б.
33 Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. – М., Юр. лит. 1991. – 16 б.
34 Разгильдиев Б.Т. Задачи Уголовного права Российской Федерации. Саратов, 1993. – 58 б.
35 Шульга А.В. Хищение имущества вверенного виновному: проблемы квалификации. Краснодар, 2005.-С.345
36 Матышевский П.С. Ответственность за преступления против социалистической собственности.-Киев,1983.-С.20.
37 Пинаев А.А. Уголовно-правовая борьба с хищениями.-Харьков,1975.-С.13
38 Курс уголовного права Под редакцией Г.Н. Борзенкова и В.С. Комиссарова.-М.,2002.-Т.3.-С.388-389
39 Скляров С.В.Понятие хищения в уголовном законодательства России: теоретический анализ//Государство и право.-1997
40 Гаухман Л.Д..Квалификация преступлений.-М.,
42 В.А.Сергиевский, С.М.Рахметов. Квалификация престплений.-Алматы, 1999
43 Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений.- М., 2001.- С.126.
44 Нұрмашев Ү.У. Қылмыстық құқық ерекше бөлім: Алматы., 2008 ж.-Алматы.-234 б.
45 Волженкин Б.В. Квалификация хищений государственного или общественного имущества путем присвоения, растраты или злоупотребления служебным положением.- Л., 1987.-С.211.
46 Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений: закон, теория, практика.- М., 2001.
47 Борзенков Г.Н. Ответственность за мошенничество. М., 2005.-С.128.
Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений.- М., 2001.- С.126.
48 Качурин Д.В. уголовная ответственность за обман и злоупотребление доверием (мошенничество) в отношении предприятий, организаций и коммерческих структур с различными формами собственности в период рыночных отношений //Дисс. канд.юрид.наук. М.: Юридический институт МВД РФ, 1996. С. 41-42.
49 Клепицкий И.А. Недвижимость как предмет хищения и вымогательства // Государство и право. 2000.- № 12.- 12 с.
50 Иващенко С.Б. Уголовная ответственность за неправомерное завладение чужим недвижимым имуществом. Автореф. Дисс. ... канд. юрид. наук. – М., 1998. – 23 с.
51 Верина В.Г. Дифференциация уголовной ответственности за преступления против собственности: проблемы теории и практики. Саратов, 2003. – 87 с.
52 Попова Ю.В. Уголовно-правовая охрана земли. Автореф. дисс. ... канд. юрид. наук. Краснодар, 2004. – 10 с.
53 Наумов А.В. Российское уголовное право. Курс лекций: в 3 т. Т.2. Особенная часть (І-Х главы) М., 2007.- 256 с.
54 Тенчов Э.С. Понятие хищения в зеркале законодательной техники // Юридическая техника и вопросы дифференциации ответственности в уголовном праве и процессе // Под ред. Л.Л.Кругликова. Ярославль, 1998. – 14 с.
55 Братанов В.В. Хищение культурных ценностей: уголовно-правовые и криминологические аспекты: Автореф. дисс. ... канд. юрид. наук. .Новгород, 2001. – 3 с.
56 Яни П. Хищение: некоторые вопросы предмета и ущерба // Законность. 1996.- №10. – 15 с.
57 Бондарь А.В., Старков О.В., Упоров И.В. Мошенничество как вид преступного посягательства против собственности и особенности его проявления в сфере банковской деятельности. Сыктывкар, 2003. – 45 с.
58 Пастухов В. Несчастная собственность // Аргументы недели.- № 46 от 15 ноября 2007 г., - 9 с.
59 Алексеев С.С.Право собственности. Проблемы теории. – 97, 98 с.
60 ҚазССР Жоғарғы Сотының 1980 ж. 23 желтоқсанындағы Пленумының «Соттардың көліктегі ұрлықтар туралы істерді қарастыру кезінде заңнаманы қолдану практикасы туралы» Қаулысының 5 тармағы
61 Российское уголовное законодательство: Особенная часть: Учебник // Под ред. М.П.Журавлева и С.И.Никулина. М.: Спарк, 1998. – 134 с.
62 Есипов В.В. Уголовное право: Часть особенная. Преступления против личности и имущества. Изд. 2, пересмотр. И доп. Спб., 1899. – 139 с.; Фойницкий И.Я. Курс уголовного права: Особенная часть. Посягательства личные и имущественные. Спб., 1912.- 169-173 с.
63 Жижиленко А.А. Преступления против имущества и исключительных прав. Л., 1928. – 6, 13,14 с.
64 Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений: закон, теория, практика. – М., 2001. – 84-85 с.
65 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне Түсінік.-Алматы: ЖШС «Издательство» Норма-К», 2004.- 648 б.
66 Хабаров А.В. Преступления против собтвенности: влияние гражданского-правового регулирования: Автореф.Дисс...канд.юрид.наук.Тюмень,1999.- 30 с.
67 Бабкин С.А. Владение, пользование и распоряжение имуществом, находящимся в общей совместной собственности супругов.- М., 2004.- 234 с.
68 Шейфер С.А., Безверхов А.Г. Имущественные преступления в семье: материально-правовой и уголовно- процессуальный аспекты // Государство и право. 2001.- №6.- 55-56 с.
69 Ускова Ю.В. Уголовно-правовая охрана семьи. Краснодар, 2001.- 128с.
70 Верин В. Новый УК и судебная практика// Закон. 1996.-№ 9.- 75с.
71 В.В.Мальцев. Ответственность за преступления против собственности. Волгоград,1999.- 300 с.
72 Бойцов А.И.Преступления против собственности. СПб.: Юридический центр Пресс, 2002.- 773 с.
73 Белокуров О.В. Присвоение и растрата: общие признаки и специфика // Вестн. Моск.ун-та. Сер.11. Право.-1991.- №2.
74 Белокуров О.В. Присвоение и растраты: Проблемы квалификации.Ульяновск.- 1996 .- 111с.
75 Фойницкий И.Я. Курс уголовного права.Часть особенная. Посягательства личные и имушестенные. СПб.,2006.- 307 с.
76 Шульга А.В. Хищение имущества вверенного виновному: проблемы квалификации. Краснодар, 2005.- 235 с.
77 Клепицкий М. «Вверенное имущество» в уголовном праве // Законность. 1995.-№12.- 9 с.
78 Уголовное право Республики Казахстан. Особенная часть.: Учебник под ред. И.Ш.Борчашвили и С.М.Рахметова.- Алматы, 2000.- 122 с.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Магистрлік жұмыста ... ... ... ... оны ... ... және ондай
қылмыстардан айыратын теориялық негіздер, қылмыстың туу ... ... ... заң ... ... байланысты ұсыныстар жете
қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының ... ... ... мемлекеттік меншік пен жеке меншіктің тең құқықтылығы және
теңдей қорғалатындығы туралы айтылған [1, 6 б.]. Конституция талабына ... ... ... ... қандай меншік түрлерінің теңдей
қылмыстық-құқықтық қорғауға алынатынын және барлық меншік түрлеріне ... үшін ... ... жауапкершілікті белгілейді. Бұл үшін,
әрине, біз қоғам өмірінің барлық салаларында болып ... ... ... ... ... ... ... біздің республикамызда
әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік-экономикалық, жағымды ... кері ... ... келеңсіз құбылыстар аз кездесіп жатқан
жоқ. Құқық қорғау жүйесінде соңғы жылдары жүзеге асырылып жатқан негізгі
реформалар ... ... ... ... ... ... қылмыстардың жалпы саны азайғанымен алаяқтықтың қоғамдық
қауіптілігінің аса ауырлығымен сипатталатындығын көрсетеді. Нақтырақ ... ... ... ... ... ... атап ... жайт: кез-келген экономикалық қызмет, ең алдымен,
елдегі бар материалдық, қаржылық және өзге де ... ... ... да бұл ... ... қол ... ... аса маңызды міндеттерінің бірі болып қала бермек.
Бұлардың барлығы экономика мен қаржы саласында қорғау, басқару және
есепке алу және ... ... ... ... ... қажет етеді. Өкінішке орай, жоғарыда атап кеткеніміздей, елімізде
әлі жеке адамның немесе ... және ... ... ... оның ішінде алаяқтық жоғары дәрежеде орын алып отыр.. Оның үстіне,
сараптама көрсетіп отырғандай, соңғы ... ... ... ... жалпы саны мен көлемінің өсуі байқалады.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... саясат тұжырымдамасында қоғамдағы ең құнды игілік-адам,
оның денсаулығы, ... ... ... ... ... мүлкіне әрекет
етушілерге жоғары жауапкершілік қолданылуы қажеттігін басым ... ... ... ... күн ... түспеген өзекті
мәселелердің бірі екендігін көруге болады [2] .
Елімізде орын алған жаңаша көзқарастағы қылмыстық заңдар қабылданданып
өзгерістер мен ... ... да, ... ... ... ... соттық-тергеу және алдын-ала тергеу ... ... ... ... жоқ, бұл тақырыпқа сәйкес арнайы ... ... жоқ. ... ... ... жөнінде де, жауаптылықтың негіздері
мен шегі жөнінде де ... ... ... жоқ, ... ... ... және ... негізгі себептері мен мұндай ... ... ... жеке ... ... және ... ... түрінің алдын-алу шараларының жүйесі анықталмаған. Осы аталғандар
біздің диссертациялық жұмысымыздың өзектілігіне күмән келтірмейді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Алаяқтық ... ... ... қоғамға
қауіптілігі жағынан жоғары деңгейде, сондықтан мұндай ... ... ... ... бір жақты пікірге осы уақытқа
дейін келген жоқпыз.
Қылмыстық құқық ғылымында алаяқтықты өзекті мәселе ... ... ... ... ... жүргізген ғалымдар қатарында
А.Н. Ағыбаев, Е.О. ... ... Р.Е. ... ... Г.М. Атаханова, Н.С. Жетібаев, М.Қ. Бисенова, Ш.Б. Маликова, Б.М.
Жугралина және ресейлік ... Г.Н. ... В.А. ... ... Л.В. Григорьева, Д.В. Качурин, В.Ф. Кириченко, Г.А. Кригер,
В.Д. Ларичев, Ю.И. Ляпунов, Б.С. Никифоров және т.б. ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының басты
мақсаты болып мүлікті ... ... ... ... ... ... жүргізу қажет. Алаяқтық арқылы ұрлаудың нақты ... ... ... толық тоқталу, ұқсас қылмыстардан айрудың теориялық
негіздер келтіру, алаяқтықты ... ... ... ғылыми
тұрғыдан ұсыныстар мен тұжырымда жасау.
Бұл мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттер туындайды: алаяқтыққа
қылмыстық ... ... ... ... оның ... ... ... құрамын жүйелей отырып, аталған қылмысты саралаудың
маңызына тоқталу; алақтықтың ереше саралау белгілеріне ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан талдау
жасау.
Бұл жұмыстың зерттеу объектісіне - бөтеннің мүлкіне алаяқтық ... ... үшін ... ... негіздері мен жағдайларын реттейтін
құқықтық қатынастар жатады. Алаяқтық арқылы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық аймақтарына
тән ... ... бұл ... ... ... ... көп емес - 7% ... қатар, меншікке қарсы қылмыстардың қылмыстық құқықтық
ерекшеліктеріне олардың анық ... ... ... ... ... ... адамдар санының көп болуы, қолданылатын тәсілдер мен
әдістердің ... ... ... ... артуы; анық білінетін эгоцентризммен, жеке адам ... ... ... ... ... мақсат тұтуымен
қатар олардың әлеуметтік-демографиялық, адамгершілік-психологиялық және
қылмыстық-құқықтық сипаттамаларының ретсіздігі жатады.
Зерттеу пәні алаяқтықты ... ... ... ... ... және ... ... бойынша жүргізілген зерттеулер
құрайды.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізі : таңдап алынған ... ... ... ... ... ... ауқымды
көлемде игеру мақсатында әртүрлі ... оның ... ... ... ... құқықтық және құрылымдық кеңінен
қолданылады. Алаяқтықты саралауда ... ... және оның ... келтірілетін зардаптың ... мен ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
әдістерге арқа сүйеу орын алды.
Зерттеу жұмысының деректік негізі: ... ... ... ... Қылмыстық құқық, Қылмыстық атқару
заңдарына негізделіп ... ... ... заң ... ... мен ... ... қатар философия, әлеуметтану,
психологиядағы тұжырымдар мен пікірлер негізге ... ... ... зерттеу барысында жиналған материалдармен, статистикалық мәліметтер
зерттеудің эмпирикалық базасын құрайды.
Диссертациялық зерттеудің ... ... ... жұмысы алаяқтықтың
қазіргі таңдағы шешілмей жатқан мәселесін ашып көрсетуге бағытталған.
Алаяқтықтың қылмыстық құқықтық ... ... ... орай оның ... ... алаяқтықтың қазіргі таңдағы алдау, арбау жолдарын
жете зерттелген.
Диссертация бойынша қорғауға ұсынылатын негізгі ... ... ... ... алаяқтық алдау анықтамасы біркелкі емес.
Атап айтқанда, оны ... ... ... ... дәлелді бұрмалауға»
шоғырланған, осындай алдау деп «қылмыс субъектісінің ... ... ... ... итермелейтін кез-келген дәлелдерді бұрмалау» қабылданған.
Алаяқтық алдау анықтамаларының негізінде ... ... ... ... ... ... алдау - «кез-келген ... ... ... жасыру».Сондықтан алаяқтықтың нақты анықтамасын негіздеу;
2. Алаяқтың тек қасақана ... және ... ... және адам ... ... ... ... алынатындығын
негіздеу;
3. Алаяқтық арқылы жәбірленушіге тек қана мүліктік емес моральдық
зиянның келетіндігін алға ... ... ... және ... ... теориялық маңызы сенімге кіріп алдау арқылы мүліктік зиян
келтірудің қылмыстық- құқықтық тұрғыдан зерттеу жүргізілуімен ... ... ... ... ... кезінде қоғамға қауіпті әрекетті
саралауға, алаяқтыққа жаза тағайындауда тиімді қолданудың заңды негіздерін
анықтауға бағыттайды.
Диссертациялық ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстарды мынадай ... ... ... алу ... ... елеулі көмек көрсетеді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... мен ... енгізу барысында;
Қылмыстылықтың алдын алу бағытында жүргізілетін арнайы ... және ҚР ... Соты ... ... ... бойынша
нормативтік қаулыларын дайындауда;
Жоғары оқу орындарында «Қылмысты саралау» пәнінен дәріс және семинар
сабақтарын өткізу барысында пайдалануға болады.
Зерттеу ... ... ... ... зерттеудің негізгі
тұжырымдары, ұсыныс қорытындылары қылмыстық ... және ... ... ала ... ... ... ... өтті.
Диссертациялық зерттеу жұмысының нәтижесі ғылыми-тәжірибелік
конференцияларда жария ... атап ... ... құқықтағы
алаяқтықтың субъективтік белгілерінің маңызы/ ... ... ... және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-әрекет
аясында заңнаманы жетілдіру» атты ... ... ... ... 2010 ж.; Ұйымдасқан топ болып алаяқтықты жасау//
«Қазақстан Республикасының индустриалды- инновациялық даму ... ... және ... атты республикалық ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары.Алматы.-1 наурыз 2011 ж.
Жұмыстың ... мен ... ... ... ... үш бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
.
1 МҮЛІКТІ ҚОРҒАУДЫҢ қылмыстық құқықтық маңызы
1.1 ... ... ... ... ... ... ... меншіктің өзі сияқты қоғамдық өмірде негізгі орынның
бірін ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуының барлық кезеңінде жүрді. Тарихи
тұрғыда ... ... ... ... ... одан ... ... болып, тек 1991 жылы ғана тәуелсіз мемлекет болды. ... ... ... ... ... ... мемлекеттердегі
қалыптасқан ағымға бағынышты еді. Меншік иесі құқығы күшінің шектелген саны
белгілі бір ауқымнан шықпауға әрі ... тиіс ... ал ... меншікке қатысты құқығы болса, тар ауқымда қатаң ... ... ... жеке ... ... ... ... табиғи құқықты
“байланыстырғыш” ретінде байқалды. Жеке адамның меншікке ... ... ... ... тиімді тосқауыл ретінде
қарастырылды. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ойдың жаратылыстану - құқықтық мектептері өркениетті қоғамның
институттық негізі ... ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық дәстүр аясында туындағаны сөзсіз. Әйтсе
де сыртқы сипаттағы ... бір ... ... ... өзіндік
ерекшелігі де болды. Ол негізінен мына ... ... :
1. ... ... кезең –ХІХ ғасырдың екінші жартысынан 1917
жылды қоса;
2. кеңестік кезең- 1917 ... ... 20 ... 80 ... ... ... кезең- 80 жылдардың ... ... ... ... қылмыстылықтың ерекше бір түрі ... ... ... ... өйткені нақ осы сала нарық өмірінің ең маңызды ... ... ... да, 1997 жылы ... ... ... кодексінде және 2011 жылғы 25 қаңтардағы
қылмыстық заңнамадағы ... ... ... ... ... ... , оның ішінде алаяқтыққа ерекше көңіл бөлінді [3,
2 б.].
И.А. Архипованың ... ... иесі ... ... ... ... өз
қалауы бойынша кез – келген әрекеттер жасауға, ... ... бұл ... ... ... беріп, иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі болып
қала отырып, оларға мүлікті иелену, пайдалану және оған ... ету ... ... ... ... ... ... және оған басқа да
әдістермен ауыртпалықтар түсіруге, оларға өзгеше түрде билік етуге құқылы
[4, 112 ... да, ... ... ... құқықтары азаматтық құқық
нормаларымен және меншік құқығына қоғамға қауіпті қол сұғушылық ... ... ... де ... ... меншік иесінің құқықтары меншік нысандарына
қарамастан тең ... ... ... ... ... түрлерінің
тең түрде қылмыстық құқықтық қорғалынуы үшін қылмыстық заң қылмыстық
жауаптылықтың ... ... ... ... ... бірдей етіп
белгілеген. Меншік нысандарының тең қорғалынуы ... ... ... ... меншік нысандарына қол сұғатын ұқсас іс - әрекеттерді
бірыңғай ... ... ... меншікке, оның ... қол ... үшін ... ауырлататын немесе аса ауырлатын
белгілерін де бірдей белгілеген; үшіншіден, меншік ... ... ... қол сұғушылық үшін заңда жазаның бірдей түрлері және ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы ретінде саналады. Сондықтан ... ... бұл ... қол ... адамның өз басына қол
сұғушылықпен парапар. Меншікке қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... бірі ... ... меншікке қарсы қылмыстарды кейде мүліктік қылмыстар деп
аталады деген пікірде. 1922 және 1926- ... ... ... тарауларының тақырыптары осылай деп аталған. Бұл екі түсінік бірдей,
себебі меншікке ... ... ... ... заты мүлік болып
табылады [5, 87 б. ].
Е.О. Алаухановтың пікірінше: меншікке қарсы қылмыстар деп - ... ... ... өзге ... залал келтіре отырып немесе ... ... ... ҚК-те көзделген нысандар арқылы жасалатын
қасақаналық немесе абайсыздық іс-әрекеттерді айтамыз [6, 140 ... ... ... ... объектісін меншік иесінің иелену,
пайдалану ... оған ... ету ... құрайтын меншікке байланысты
қоғамдық қатынастар құрайды.
Меншікке қарсы ... ... ... болып меншіктің кез –
келген нысаны табылады. Меншіктің нақты нысаны қылмыстық жауаптылыққа және
адамның ...... ... ... ... де, ... іс бойынша
анықталынуы міндетті болып табылады, себебі: ... ... ... дәлелдеу затының міндетті элементі; екіншіден, кейбір ауырлататын
белгілерді тануға әсерін тигізеді.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... тікелей
объектісі бөтеннің мүлкі екендігі туралы қорытынды жасауымызға болады.
Меншікке қарсы қылмыстардың ... ... ... ретінде өз мүлкі
бола алмайды. Өз мүлкіне қатысты әрекеттер, егер де олар ... ... ... ... мен ... ... ... ғана заңсыз
деп танылады. Бірақ та, бұл жағдайда қылмыстық ... ... ... ... ... ... игіліктер – қоғамдық тәртіп, қоғамдық
қауіпсіздік, азаматтардың өмірі мен денсаулығы қарастырылады.
Біз талдайын деп отырған ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Меншікке қарсы кейбір қылмыстар көп
объектілі ... ... ... ... жасау барысында өмірге,
денсаулыққа зиян ... ... ... ... ... ... ... иеленуді жатқызамыз.
Отандық ғалым А.Н. Ағыбаевтың ойынша меншікке қарсы қылмыстардың заты –
Азаматтық кодексте көрсетілген меншік құқығының кез – ... ... ... ... ... ... қызметтің нәтижелері де меншікке
қарсы қылмыстардың заты ретінде қарастырылады. ... ... ... сәйкес интеллектуалдық меншіктің өнімдері азаматтардың
конституциялық құқықтары мен бостандықтарына ... ... ... [7, 191 б.]. Бұл ... ... ... заң шығарушының
позициясы өте орынды деп есептейміз.
Осылайша, меншікке қарсы қылмыстардың заты ретінде – заттар, ... ... ... ... кезде мүліктік құқықтар, интеллектуалдық
қызметтің нәтижелері, яғни азаматтық ... ... ... да ... ... мүліктер қарастырылады.
Меншікке қарсы қылмыстардың объективтік жағы ... ... ... ... Олардың объективтік жағы үш міндетті
белгіден тұрады: іс – қимыл, ... және іс – ... мен ... ... ... Тек ... ... аяқталу кезеңі
алғашқы қылмыстық қызмет сатысына көшірілгендіктен келте қылмыс ... ... Ал ... ... ... құрам ретінде
сипатталған. Яғни, қылмыстың объективтік жағының ... ... ... іс – ... ... ... қылмыстарда іс – қимыл көбінесе белсенді әрекет
сипатында болады. Тек қана ... ... ... ... ... жолымен
мүліктік зиян келтіру әрекетсіздік арқылы ... ... ... жою ... ... ... да әректсіздік болуы мүмкін.
Қылмыстық нәтиже әруақытта да материалдық сипатта болады да, ... ... ... Көп ... ... нәтижені меншік иесіне немесе
өзге де адамдарға ... ... ... ... ... Тек ... ... сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік зиян келтіру кезінде залал
жіберіліп алынған табыс нысанында болуы мүмкін.
Меншікке ... ... ... объективтік жағының міндетті
белгісі – қылмысты ... ... (күш ... күш ... ... немесе
ашық) болып табылады.
Меншікке қарсы қылмыстардың ішіндегі тек ... ғана ... ... жасалынады – ол бөтеннің мүлкін абайсыздықта жою немесе
бүлдіру арқылы ... ... ал ... ... тек ... Осыған байланысты тек бөтеннің мүлкін қасақана жою немесе
бүлдіру ... ... ... ... жасалынады да, қалғандары тек
тікелей қасақаналықпен жасалынады.
Жалпы ережелерге сәйкес меншікке қарсы ... ...... болып табылады. Тек бір ғана қылмыста – бөтеннің мүлкін иелену
немесе ... ... ғана ... ... ... табылады. Кейбір қылмыс
құрамдарында арнайы субъект ауырлататын белгі ... ... ... ... ... пайдаланып алаяқтық жасауы.
Қылмыстық жауаптылық туындайтын жас мөлшеріне қатысты меншікке қарсы
барлық қылмыстарды екі ... ... ... ... ... қылмыстар
үшін 16 жастан жауаптылық туындайды: алаяқтық, бөтеннің мүлкін иелену және
ысырап ету, алдау немесе ... ... ... ... ... зиян
келтіру, көрінеу қылмыстық жолмен табылған мүлікті сатып алу немесе сату,
интеллектуалдық меншік құқықтарын бұзу, ... ... ... ... ... мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру, бөтен адамның мүлкін ... ... ... ... ... ... ... алушылық,
автокөлікті ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену, ауырлататын жағдайда бөтеннің
мүлкін қасақан жою немесе ... үшін ... 14 ... бастап
туындайды.
Мүлікке қарсы қылмыстар қылмыс құрамының субъективтік белгілеріне
байланысты пайда табу ... және ... табу ... ... табу мақсатындағы қылмыстардың субъективтік жағының міндетті
белгісі - пайда табуды көздеу немесе сондай ... ... ... ... ... ... ... объективтік жақтарының белгілеріне
қарай, мүлікті алумен байланысты талан – ... салу деп ... және ... - ... ... емес ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес ... ... ... ... ... мүлкін иелену және ысырап ету, тонау,
қарақшылық және ерекше құнды заттарды ұрлау жатқызылады.
Талан – ... ... емес ... ... ... алдау
немесе сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік зиян келтіру, ... ... ... мүлікті сатып алу немесе сату, ... өзге де ... ... ... ... заңсыз иелену құрайды.
1.2 Қылмыстық құқық теориясындағы және қылмыстық заңнамадағы талан ... ... ... және ...... ... дәлме – дәл анықтамасын беру осы қылмыстардың
мәнін анықтауға, қылмысты дұрыс саралауға, талан-таражға салудың жекелеген
түрлерін басқа ... ... ... ажыратуға, сондай – ақ осы қылмыс
түрлерімен ... ... ... жүргізуге және заңдылықты сақтауға мүмкіндік
береді.
Күші жүріп тұрған заңдарға сәйкес талан-тараж ұғымы - ... ... оның ... ... ... ... – таражға салудың
барлық нысандарына тән белгілерді айқындап, біріктіруге ... ... ... ... ... талан – таражға салудың ұғымын беру барысында ескі
заңдардың тәжірибесі, сондай – ақ қылмыстық ... ... ... ... ... ... мен тәжірибесінде соңғы уақытқа дейін талан –
таражға салудың біртұтас анықтамасы кездеспеген болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... көрейік.
Одақтас республикалардың қылмыстық заңдары «талан - тараж» ұғымын кең
түрде қолданғанымен де, бұл ... ... ... [8, 121 б]. Талан –
таражға ... ... ... ... ... теориялық деңгейде
қалыптастырылды. Яғни, «талан - тараждың» біртұтас ... ... ... ... ... қарау барысында әртүрлі шешімдер
қабылдауларына әкеліп ... Бұл ... ... ... ... ... ... ойдағыдай күрес жүргізулеріне елеулі дәрежеде
кедергі келтірді деп айтпасымызға болмайды.
Отандық тәжірибеге ... ...... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сот Пленумының 25 шілде 1996 жылғы №9
қаулысында ... Осы ... ... ... ... ... мүлкін талан – таражға салу деп – ... ... ... ... ... ... ... және оны өз пайдасына немесе
басқаның пайдасына айналдыруды – ... ... ... салу ... ... Ал, В.Н. Кудрявцевтің ойынша бөтеннің мүлкі жасырын да, ... ... ... алу, ... ... қою ... қызмет бабын
пайдаланып қиянат жасау жолымен де талан-таражға салынуы ... ... ... ... рет заң ... ... – таражға салудың толық
көлемдегі және кеңейтілген анықтамасы 1997 жылы 16 шілдеде ... ... ... ... ... ҚК – тің 175-бабының ескертуінің 1 тармақшасына сәйкес: «осы
Кодекстің баптарында ұрлық деп пайдакүнемдік ... ... ... ... меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне залал келтіре отырып
айыптының немесе ... ... ... ... ... алып ... ... танылады».
Іс – қимылды талан – тараж ретінде саралау барысындағы келесі мәселе
-кінәлінің алынған мүлікке деген құқығының жоқтығын ... 14 ... ... егер де ... ... ... болса, яғни автокөлікті
арендаға беруші мүлікті ... ... алып ... ... Бұл ... ... талан – тараждың субъектісі ретінде қарастырмаймыз.
Берілген ұғым талан – таражға салудың белгілерін анықтау, оларды бір ... ... және осы ... ... күрес жүргізу үшін маңызды
және ... ұғым ... ... ... ... ... – таражға салудың ұғымын қарастырған
кезімізде, бұл ұғымды қалыптастыруға түйткі ... ...... ... ... аудармауымызға болмайды. Қазіргі кезде «талан
- тараж» ұғымының ... ... екі ... ... орын алып
отыр. Бұл теориялар Г.А. Кригер және В.А. Владимировпен берілген.
Г.А. Кригердің ... ... ...... ... осы ... жалпылайтын ұғым болуы қажет. Яғни, талан – таражға салу деп –
«мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдардың ... ... ... ... иелену немесе үшінші жақтарға беру» [12, 72б].
Г.А. Кригермен берілген ...... ... ҚР ҚК ... ... ... қылмысты жүзеге асырған «әрекетке» және «талан-
тараждалған ... ... ... ... ... ... болады.
«Талан-тараждалған мүлік тиісті адамдарға» қатысты айырмашылықтарға
қатысты, қазіргі ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... өзге ... таниды. Г.А. Кригер жәбірленуші ретінде
«мемлекеттік ... ... ... ... қорларын түсінеді [13, 172
б].
Бұл айырмашылықтың ... ... ... ... Себебі: КСРО
кезінде жеке меншік мемлекеттік меншікпен бірдей құқықтық мәртебеге ие ... ... ... ... категория болғандықтан біркелкі
мағынада қолданылмайды. Бұл ... ... да ... ... ... ... ... шын мәнісінде де қолданылады. Бірақ, иелігіңде нақты мүлкің
болмаса да, белгілі бір қорға ие болуға ... ... ... ... ... жәбірленушіге қатысты ұғым шектелген ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік немесе
қоғамдық ұйымдардың «қорлары» емес, тікелей ... ... ... танылады [14, 121б].
Бұл жағдайда мемлекет немесе қоғамдық ұйым ... ... ... қатысты айырмашылықтарға келетін болсақ, Қазақстан
Республикасының ... ... ...... «бөтен мүлікті кінәлінің
немесе үшінші жақтардың меншігіне алу немесе айналдыру» жолымен ... ... Г.А. ... талан – таражды «иелену немесе үшінші жақтарға
мүлікті беру» деп түсінсе, [13,111б] В.А. ... ... ... ... ... мүлікті құқыққа қайшы алу және ... ... ... ... ... ... алу» деп түсінеді [14,
87б].
Осылайша, «талан - ... ... ... барысында ғалымдар және заң
шығарушы арқылы әртүрлі терминологиялық базис қолданған. Жоғарыда келтірген
әр терминіміздің дара мағыналық жүктемесі бар. ... ... ... ... ... терминінің өзі де өте ұтымды емес. Себебі
орыс тіліндегі нұсқада берілген ... ... ... ... ... ... «ұрлау» болып кеткен. Яғни, заң шығарушы топтық ұғымды
жеке - дара ... бір ... ... Олай ... ... себебіміз
«ұрлау» бөтеннің мүлкін талан – таражға салудың бір нысаны ғана ... ... да біз ... ... ... кодексінің 175-
бабының ескертуінің 1-тармақшасында берілген ...... ... ... деп ... ... «Талан – таражға салу дегеніміз –
пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе ... зиян ... ... ... ... басқа адамдардың
пайдасына заңсыз, қайтарымсыз алу немесе айналдыру».
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ...... ... ұғымында адамды талан – тараж үшін
жауаптылыққа тартудың мәнді шарты болса да, ... ... ... ... Осыған байланысты тәжірибе жүзінде жиі
кездесетін жағдай мүліктің заңсыз иеленушіден алынуы, ... ұры ... Бір ... алып ... бұл ... құқыққа қайшы, егер де
олар мүлікті меншік иесіне, заңды ... не ... ... ... ... ... ... Осы жағдайға байланысты сот
тәжірибесіне талдау жүргізіп ... ... Сот ... қаулысына
сәйкес «алынған мүлік адамның заңсыз иелігінде ... да ... ... мүлікті талан – таражға салу ретінде саралау қажет» ... ... ... ... ...... анықтамасында талан –
тараж меншік иесіне немесе өзге де ... зиян ... ... ... бар[15, 71 б.].
Келтірілген зиян алынған мүліктің мөлшерімен анықталынады. ... ... ... ... ... заң ... қылмыстық істі
қозғау үшін заңды тұлғаларға қатысты ... ... құны 10 ... ... кем ... қажет деп есептейді. Яғни, 10 айлық
есептік көрсеткіштен кем болса, ұсақ ... ... - ... ... Осыған байланысты келесідей түсініксіз жағдайлар ... бұл ... ... иесіне келтірілген қай зиянның
бағаланатындығы түсініксіз: тек қана мүліктік немесе моральдық зиянның ... ме? ... ... ... құны ... болғанымен де
ол меншік иесіне немесе өзге де иеленушісіне өте бағалы болуы мүмкін.
Екіншіден, жай талан – ... ... ... тек ... тұлғаларға
қатысты ғана көрсетілген. Ал жеке тұлғаларға қатысты мәселе қалай шешіледі?
Осы көтерілген ... ... ... ... ... ... анықтауға байланысты меншік иесіне
келтірілген тек мүліктік зиян ғана ... ... Ал ... зиян
азаматтық құқықтық тәртіпте қарастырылуы қажет.
Заңда жеке тұлғаларға қатысты ұсақ ...... салу ... ... ... ретінде қабылдауымыз қажет. Сондықтан да
қылмыстық заңдардың жаппай ізгілендіруі қарсаңында жеке тұлғалардың мүлкіне
қатысты талан – таражға салудың мөлшерін 2 ... ... ... ... ... - тараж» ұғымын жан – жақты ... ... ... ...... тән, оны ... ұқсас құрамдардан ажыратуға мүмкіндік
беретін негізгі объективті және ... ... ... ...... ... ... белгілеріне: қол сұғушылықтың
объектісі мен заты; мүліктің алынуы; алудың құқыққа қайшылығы; ... яғни ... ... ... ... ... қылмыстың маңызды және ... бірі ... ... Оның ролі екі ... ... Объект қылмысты бағалау, оның коғамға қауіптілігін белгілеу, қылмыстың
әлеуметтік ... ... ... ... роль ... ... қылмысты ғылыми және зандық тұрғыдан топтарға бөлуге мүмкіндік
береді.
Қазіргі таңдағы күші бар қылмыстық кодексте объектінің жалпы ... ... ... ... ... ... ... яғни
объектінің көптеген сұрақтары дұрыс зерттелмеген. Қылмыс объектісін
зерттеген авторлар бір ... ғана ... ... бұл ... . ... ... ... тікелей және ең алдымен нұқсан
келеді, бұл жайында қылмыстық құқық теориясында қылмыстың жалпы, ... ... ... ... ... [16, ... объект бұл - қылмыстық құқық нормаларымен қорғалатын қоғамдық
қатынастар болып табылады. Жалпы объект барлық қылмыстарға бір.
Оның ... ... ... ... ... ... ... объект болса біртектес және бір-бірімен тығыз ... ... ... табылады. Топтық объект қылмыстық әрекеттердің
қоғамға қауіптілік дәрежесін, оның ... ... ... орын ... ... бұл - ... ... немесе бір-бірімен тығыз байланысты
бірнеше қатынас. Қылмыстың тікелей объектісі ... ... ... ... және оның ... ... дүрыс беруге
мүмкіндік туғызады. Нақты қоғамдық ... ... ... өте ... ... ... ... қатынастікі болуы мүмкін.
Талан – таражға салудың мәнін анықтауда негізгі рөл осы ... ... ... Бұл мәселе қылмыстық құқық теориясында жете
зерттелінген ... ... ... ережелерін басшылыққа ала отырып,
шешіледі.
Жалпы объектісі меншік қатынастары болғандықтан, талан – таражға салу
меншікке қарсы ... [15, 162б]. Бұл ... ... ... кодексінің 6 тарауында бейнеленген, яғни 6 тарау «Меншікке қарсы
қылмыстар» деп аталынады. Бұл қылмыстар тікелей ... ... ... ... де, жеке ... де ... бағытталуы мүмкін. Яғни,
топтық және тікелей объект ... бөлу ... қай ... ... ... үшін қажет. (Мысалы, жер, автокөлік, ерекше құнды
заттар т.б.) ... ... ... қылмыстың қоғамға қауіптілігін ашуға
және жасалған іс – қимылды дұрыс саралауға мүмкіндік ... ... ... ... ... – таражға салудың тікелей
объектісі ... ... бір түрі ... ... [17, 163 б.]. ... ... ... табылады, себебі, объект – қоғамдық қатынас, ал
мүлік – бұл ... ... ... яғни осы ... болып табылады. Мүлікке зиян келтіру тек талан – ... ... ... ... да қымыстық әрекеттермен жасалынуы мүмкін. (Мысалы,
диверсия, салақтық). Ендеше, талан – ... ... қол ... ... ... ... қажет. Егер де, мүлік объект ретінде
болса, біз мүліктің сипаттамасымен ... ... ғана бір ... ... ... ... талан – таражға салу мақсатынсыз
автокөлікті заңсыз иелену кезіндегі ... ... ... заттарды талан
– таражға салу кезіндегі ерекше құнды заттар).
Жоғарыда айтып ... ...... ... ... меншік
қатынастары дедік. Адамдар арасындағы қатынастар оларға берілген құқықтарды
сақтауды көздейді. Бұл құқықтар сақталмаған жағдайда қоғамдық қатынастар ... ... да ... ... ... ... ... немесе белгілі
бір затқа иелену құқығы (интеллектуалдық меншік ... ... ... ... бұзу) бола алады. Бірақ та, бұл көзқарас ... ... ... ... ... ... алмайды, себебі, қылмыстың затымен
байланысты қылмыстар қамтылмай сырт қалып қояды. ... да, ... ... ... ... ... меншік құқығымен шектеп қоюға
болмайды, зиян келтірілген меншік қатынастарының мазмұнын ашуымыз қажет.
Талан – ... ... мәні ... меншік иесі немесе үшінші жақ өзіне
тиесілі мүлікті пайдалану мүмкіндігінен айырылады. Меншіктің мемлекеттік
және жеке деп ... ... ... ...... салудың тікелей
объектісі деп меншіктің нақты нысанын түсінеміз.
В. Гбеляевтің ойынша талан – таражға ... заты – ... ... ... ... Қылмыстық құқық ғылымында зат деп қылмыс бағытталған
қоғамдық қатынастардың материалдық ... яғни оған қол сұғу ... зиян ... заттар түсіндіріледі [18, 303 б.].
Жалпы қағидаға сәйкес қылмыскер иеленген зат басқа біреудің меншігінде
болуы қажет. Талан – ... ... ... ... үшін оның ... бөліп көрсетуімізге болады. Олар:
1. Заттық белгі.
2. Экономикалық белгі.
3. Құқықтық белгі.
Талан – таражға салудың заты ... ... ... ... яғни ... ... бөлігі, заттың белгісіне ие болады.
Бұл мүліктің заттық белгісі.
Осыған байланысты, ... ... ... ...... ... ... идеялар, көзқарастар, адамның ақыл – ойының көріністері, мәлімет
қарастырыла алмайды. Интеллектуалдық меншікті ...... салу деп ... мағынасында ғана айта аламыз. Заттық ... ... ... жылу ... ...... ... заты бола алмайды. Пайдақорлық
мақсатта энергияның бұл түрлерін заңсыз, өз бетінше қолдану меншікке қарсы
қылмыстардың басқа құрамын ... (ҚР ҚК 182 бабы – ... ... сенімге
қиянат жасау жолымен мүліктік зиян келтіру).
Талан – таражға салудың затының келесі белгісі – ... ...... ... заты тек ... бір ... ... ие зат
бола алады. Заттың құндылығының көрінісі – оның ... ... ... да ... ... құндылықтар және басқа да бағалы қағаздар
(акциялар, облигациялар, ... және т.б.) ... ... ...... ... заты ретінде қарастырылады. Керісінше,
шаруашылық құндылығы жойылған заттар немесе адам еңбегі сіңбеген табиғат
объектілері талан – ... ... заты ... қарастырылмайды. Осы
белгіге сүйене отырп, біз талан – таражды экологиялық қылмыстардан ... емес ... ... ... – ақ тек ... ... ... құжаттар (сенім хат, квитанция т.б.) экономикалық ... ... ... ... Бұл құжаттарды ары қарата
мүлікті алу мақсатында талан – таражға салу ... ... ... ... ... ... ... емес құжаттарды, штапмтар
мен мөрлерді талан – таражыға салу үшін ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... – таражға салудың затының үшінші белгісі – құқықтық белгі деп
көрсетеді В.Г. ... Бұл ... ... ... Жоғарғы Соты
2003 жылғы 11 шілдедегі №8 Нормативтік ... ... . ... ... ... салудың және меншікке қарсы басқа да қылмыстардың
заты – кінәлінің меншігіндегі емес, яғни ... ... ... табылады» деп
есептеген А.В. Кузнецов[19]..
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, былай деп айтуымызға болады.
Талан – таражға салудың заты – ... ... ... ... бағалы
қағаздар және бағалы өмірдің басқа да заттары.
Талан – таражға салудың заты жылжитын да, ... да ... ... ...... ... анықтау үшін мүліктің жылжымайтындық
белгісінің маңызы жоқ. ... ... ... ... (үй, ... ... ... объективті қасиеттеріне байланысты жасырын түрде алына
алмаса да, алдау, күш қолдану және қорқыту жолымен алына ... ... ...... тәжірибесі көрсетіп отырғандай кейбір жағдайларда
«жылжымайтын» мүлік ... ... ... ... ... жеке ... бұзып, тасу; бау – бақшаның темір қоршауын алу және әкету; байланыс
линияларын ... және ... ... ... ... – таражға салудың заты азаматтық
айналымнан алынған заттар да бола алады[20, 83 б].. Бірақ та, егер ... және ... ... ... ... ... ...
жарақ, радиоактивті заттар, есірткі заттар мен жүйкеге әсер ететін заттар)
талан – таражға салынса, жасалынған әрекеттер ... ... ... ... ҚК ... ... ... қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы
қылмыстар» бойынша сараланады
Талан – тараждың ... ... ... ... кінәлінің немесе
басқа адамдардың пайдасына бөтен мүлікті алып қою немесе ... ... ... ... ... табылады.
Талан – тараж барысында мүлік меншік иесінің ... ... ... қарауынан алынады. Егер де мүлік кез – келген басқа да себептермен
меншік иесінің қарауынан шығып кеткен ... онда бұл ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты меншік иесінің қарамағындағы
заттар дегеніміз не? Меншік иесінің қарамағындағы заттар - тек қана арнайы
қорғалынатын ... ... ... емес, кәсіпорын аумағындағы,
мекеменің ғимаратындағы, ... ... ... ... қызмет
жүргізілетін кез – келген ... ... ... сондай – ақ
меншік иесі жоғалтпаған, бірақ та уақытша қараусыз ... ... да ... ... ... Е.А. ... [22, 12 б]. ... – тараж барысында
мүлікті алу кінәлінің оны өз пайдасына немесе өзге адамдардың ... ... ... ... ... ету» ... нақты иемдену
жүзеге асырылады. Мүлікті талан – таражға ... адам өз ... ... ... ... ... және пайдаланады, өзін меншік иесінің орнына
қояды, бірақ та бізге мәлім заң тұрғысынан ол меншік иесі болып табылмайды.
Себебі, меншік ... ... ... ... ... ... да, ... тараж жәбірленушінің алынған затқа деген меншік құқығының жойылуын
білдірмейді.
Жоғарыда айтылғандардың ... заң ... ...... ... бөтен мүлікті кінәлінің меншігіне емес, кінәлінің
немесе басқа адамдардың пайдасына ... ... сөз ... ... мүлікті алып қою мен оны өзінің пайдасына айналдыру әдетте ... бір ... ... ... Егер де, ...... салу уақыт
бойынша созылған болса, мүлікті ... ... ... ... аяқталуын білдіреді, яғни, кінәлінің мүлікті өз қарауынша нақты
иемденуге және бөтен мүлікті өз мүлкі сияқты пайдалануға ... ... Егер де ... оның ... ... емес мән – ... ... аяғына дейін жеткізбесе, яғни, өз қарауы бойынша бөтен
мүлікті иемдене немесе пайдалана алмаса, жасалынған ... ... ... ... [22, 435 б]. ...... аяқталған деп тану үшін
кінәлі мүлікті нақты пайдаланғандығы, яғни, одан белгілі бір ... ... ... Ең бастысы кінәліде осындай мүмкіндіктің, мүлікке үстемдік
етуінің болуы деп ... ... [23, 340 б]. ...... ... ... ... меншік иесіне немесе мүліктің басқа иесіне
келтірілген зиян түріндегі қоғамға қауіпті нәтиже ... ... ... адамды жауаптылыққа тартудың негізі алынған мүліктің мөлшері болып
табылады.А.В. Наумов зиян жәбірленушінің нақты мүлкінің ... ... [24, 20 б]. ... да ... ... ... ... жылы 1-ші қаңтардан бастап күшіне енген Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексі ... ... ... ... ... ... ... – таражға салғандығы және қорқытып алғандығы
үшін жауаптылықты көздейтін ... ірі ... ... талан – таражға
салу сияқты ауырлататын мән – ... ... ҚР ҚК 175 ... ескертуінің
2 тармақшасында көрсетілгендей «Осы тараудың баптарында ірі ... ... ... деп қылмыс жасалу сәтіне Қазақстан ... ... ... ... ... бес жүз есе асып түсетін мүліктің
құны мен залалдың мөлшері танылады».
Кінәлі әрекетіндегі осы ауырлататын мән – ... ... ... ... ... ... ... талан – тараждың әрбір нақты фактісіне байланысты
алынған мүліктің ... ... құны ... – дәл анықталынуы қажет. ... ... 2003 ... 11 шілдесінде қабылданған Қазақсан
Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... ... заты ... табылатын мүліктің құнын анықтау барысында, меншік
иесінің қылмыс жасалған ... ... ... ... ... ... немесе бөлшек бағаларға ... ... ... ескеру қажет. Баға болмаған жағдайда және алынған ... ... дау ... ... ... құны ... негізінде анықталынады. Егер талан – таражды жасыру ... ... ... ... құны ... ... берген болса, онда алынған
заттың мөлшері оның нақты бағасы ... ... Бұл ... ... ... ... ... құны зиянның мөлшерін анықтау барысында
ескерілуі мүмкін.Талан – тараж ... ... ... ... ... алып ... немесе айналдыруды білдіреді, яғни, кінәлі біріншіден,
мүлікті заңсыз; екіншіден, қайтарымсыз, тегін алады» деген ойда О.А. ...... ... ... ... ... білдіреді: талан – тараж
заңмен тиым салынған әдістермен (объективті құқыққа қайшылық) ғана ... бұл ... ... құқықтарының болмауы жағдайында (субъективті
құқыққа қайшылық) жүзеге асырылады. Осыдан шығатын қорытынды: субъектінің
мүлікке құқығы ... ... та ҚК 175 – 180 ... көрсетілген
әдістермен мүлікті иемдену арқылы жүзеге асырылса, онда талан – ... ... ...... ... келесі жағдайлар жиі кездеседі. Адам мүлікті
заңды негізде ала отырып, 1) өзіне берілген рұқсаттың аясынан шығып ... ... ... шын ... ... негізге айналады.
Бірінші жағдайда, рұқсат етілгеннен мүлікті ірі мөлшерде алу, егер де
әрекеттер қасақана түрде жасалса, талан – ... ... ... ... жағдайда, жауаптылық туралы мәселе адамның білуіне байланысты
шешілуі қажет. Мүлікті заңсыз иелену, сондай – ақ оны ... ... ... ... ...... ретінде қарастырыла бермейді. Бұл ереже
2003ж. 11.08. ҚР Жоғарғы ... ... ... ... ... ... өз ... иемденуі (сату немесе ... ... ... ... ... ... ... дербес
қылмыс құрамын құрамайды, сәйкесінше ... ... ... қажет
етпейді».
Мүлікті талан – таражға салудың қоғамға кауіптілік ... бірі ... ... ... ... ... деп ... эквивалентсіз немесе басқа мүлікті
берусіз алынған мүлік есептелінеді. Егер де, мүлікті ... ... ... ... ... ... бұл әрекеттерді мүліктік зиян
келтірмегендіктен ...... ... ...... ... ... белгісі екі жағдайда болмайды: 1)
сәйкес өтемақы мүлікті алумен ... ... ... ... (мүлікті
алу немесе оны тікелей алып ... ... ... ... ... жағдайда); 2) өтемақы толық көлемде ... ... В.Я. ... ... құнын ішінара өтеу талан – тараж құрамын жоймайды, бірақ
та талан – тараждың мөлшерін ... ... [26,31 ...... ... объективтік жағының барлық белгілерін анықтау
оның қоғамға қауіптілік сипаты мен ... ... ... ... та ... талан – тараж туралы толық көлемде көрініс алу ... ... ... ... ... де ... ... – тараждың субъективтік белгілеріне жатады:
1) қасақаналық;
2) пайдақорлық мақсат;
3) субъект.
Талан-тараждың субъективтік жағы кінәнің ... ... ... Адам алынған мүліктің басқа адамның меншігі екендігін, бұл
мүлікке деген құқығының жоқтығын сезінеді, ... та ... ... ... ... мақсаттың және тікелей қасақаналықтың
болмауы талан – ... үшін ... ... да ... ... іс – ... ... – тараж ретінде саралау үшін
кінәлінің мүліктің басқа біреудің меншігінде ... ... ... деп
қорытындылағын [27, 245 б]. Яғни, саралау ... ... ... ... ойына байланысты шешіледі. Мүлікке қатысты адамның адасуы сот
арқылы фактілік қате ержесімен шешіледі. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... сараланады.
Талан – таражға салудың заңда берілген анықтамасында пайдақорлық мақсат
көрсетілген. Заң әдебиеттерінде талан – тараждың ниеттері мен ... деп ... ...... ... ... мақсат –
алынған бөтен мүлікті өзінің пайдасына немесе үшінші жақтардың пайдасына
айналдыруға ... ... ...... барысындағы пайдакүнемдік
мақсат алынған мүлікті өзінікі сияқты билеу, иемдену және ... ... алу ... жүзеге асырылады [28, 210 б]. ... ... ... ... ... ...... ретінде саралаудың
негізсіздігін білдіреді. Талан – тараж барысында пайдакүнемдік ниетпен қоса
басқа да ... ... кек алу және т.б.) ... ... «Егер де,
бөтен мүлік бұзақылық, зорлау немесе басқа да қылмыстық ... ... ... бұл ... қандай мақсатта алынғандығын анықтау қажет.
Егер адам ... ... ... ... иемдену әдісіне
байланысты қылмыстардың жиынтығы бойынша саралануы қажет».
Г.Борзенковтың ... ... ... пайдакүнемдік ниеттің
негізінде белгілі бір мақсат қалыптасады. Осы мақсаттың ерекше мазмұны –
жалпы қылмыстық қол ... ... ... топты – талан – таражды
бөліп қарастыруға мүмкіндік ... ... ... меншігіне айналдыруы адамның мінез – құлқының
барлық белгілері бейнеленгендіктен талан – тараж құрамының орталық элементі
болып табылады.
Талан-таражға салудың ... ... ... ... белгілері
өзара байланысты екі ... ... ... ...... ... арнайы субъектіні сипаттайтын арнайы белгілер жатқызылады.
Екіншісіне – тұлғаның әлеуметтік – саяси ... ... ... ... ...... ... субъектісінің заңдық белгілері ... ... Олар ... ... кодексте берілген.
Талан – тараждың субъектісі заңда көрсетілген жасқа толған, есі дұрыс, ... бола ... ...... ... әртүрлі нысанына байланысты
жауаптылықтың жасы да әртүрлі. ҚР ҚК 15 ... ... ... ... үшін жауаптылық 14 жастан туындаса, алаяқтық, ... ... және ... ету үшін ... 16 ... ... Талан-таражға салудың түрлерінің маңызы
Заң әдебиеттерінде талан – таражға салудың ... ... ... ... ... тапқан. Яғни, заңгер ғалымдар мен сот – тергеу
тәжірибесінің қызметкерлері талан – таражға салуды мүліктің ... ... ... ... ... байланысты Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінде талан – таражға салудың келесі нысандары бекітілген. Олар:
ұрлық, ... ... ... ... және ... ету, тонау, қарақшылық.
Заң шығарушы ескі қылмыстық заңдағы ... ... ... ... ... ... ... талан – таражға салудың дербес нысаны ретінде
қарастырмайды. Бұл әрекет талан – тараждың үш ... ... ... ... ... белгісі ретінде қарастырылған.
Талан – тараждың нысандарына байланысты көңіл аударарлық ... ... ... 1959 жылы ... ... ... сәйкес
қорқытып алушылық талан – тараждың нысаны ретінде қарастырылған .
1997 жылы Қазақстан Республикасының ... ... ... ...... ... ... қалған. Бұл жағдайды ҚК 175-
бабының ескертуінен бақылауымызға болады. Заң ... бұл ... ... болады. Себебі: талан – таражға салудың негізгі белгісі
ретінде ... ... ... ... атап ... Ал ... барысында осы белгі орын алмайды. Яғни, нақты жасалынған әрекет
пен мүліктің алыну кезеңі уақыт ... ... ... ... ... ... өте ... – таражды түрлерге бөлу алынған заттың мөлшеріне байланысты. Осы
критерийге ... ... ...... ... ... ... бөліп
көрсетуімізге болады. С.М. Кочои оларды: ұсақ, жай, ірі және ... ... ...... салу деп ... [30,245 б].
Егер ұрланған мүліктің құны әрекет жасалған ... ... ... белгіленген он еселенген айлық есептік көрсеткіш
мөлшерінен аспайтын болса, талан – тараж ұсақ мөлшерде деп ... ҚР ... ... түрі ... ұсақ ... – таражға салу үшін жауаптылық
белгіленбеген. Яғни, меншік ... ... ... немесе оның
қарамағындағы бөтен біреудің мүлкін ұрлау, алаяқтық, иелену немесе ... ... ұсақ ...... салу ... жауаптылықты туындатады.
Меншіктің басқа нысандарындағы мүлікті ұсақ ...... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 9-бабының
2-бөлімі бойынша шешілуі қажет. Ұсақ талан – таражға салу ... ... әлде жоқ па? ... ... шешу барысында алынған заттың сомасын ғана
емс, жәбірленушінің материалдық жағдайын да ескеруіміз ... ... ... алу ... ... жағдайларда алынған заттың ... ... ... да, іс – ... маңызы шамалы деп тани алмаймыз. Тонау
немесе қарақшылық нысанындағы талан – ... ... ... заттың
мөлшері қылмысты саралауға ешқандай әсерін ... ...... ... ... ... қауіптілігінің дәрежесі алынған
мүліктің мөлшерімен емес мүлікті алудың әдісімен түсіндіріледі.
ҚР ҚК 175 бабының ... ... «ірі ... ... ірі ... ... жасалу сәтіне Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленген айлық
есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін ... құны мен ... ...... ... ... ... Федерациясының Заңдарына
көз жүгіртсек, елеулі мөлшердегі талан – ... ... ... ... ... ... талан – таражға салу – алынған заттың мөлшері ірі
залалдың сомасына жетпеген жағдайда орын алады [31,331 б].
Азаматқа ... ... ... ... ... барысында
алынған заттың құнын ғана емес, оның ... ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты, біздің көзқарасымыз бойынша, қылмыстық заңда талан – тараждың
ауырлататын ... ... ... ... ... ...... салуды
көрсету орынды болып есептелінеді.
Алынған заттың мөлшері ірі болмаса жай талан – ... салу ... ... заттарды талан – таражға салу ҚР ҚК дербес бабы бойынша
жауаптылықты туындатады.
Алынған заттың мөлшерін меншік ... ... және ... ... ... ... Бұл залал Қазақстан Республикасы Қылмыстық
істер жүргізу кодексімен белгіленеді.
2 Алаяқтық меншікке қарсы қылмыстардың бір түрі
2.1 ... ... ... ... ... ... ... арқылы бөтеннің мүлкін заңсыз
айналдыру жалақы, жәрдемақы, зейнетақы және т.б. ... ... ... және ... ... ... ... жағдайында ақша қол сұғушылықтың басты заты ... ... бар ... ... ... ... ... 75,9% тікелей ақша
алумен, 20,1% - затты, ал 4%- азық-түліктерді иеленіп алумен байланысты.
Ақшаны заңсыз алу үшін ... ... ... ... ... орын ... тәрізді оқиғалар мен жағдайлар туралы, немесе іс жүзінде
орын алғанымен, бұрмаланған деректер туралы мағлұмат береді. Осы ... өте қу ... ... ... ... оған ... ... және т.б. өз еркімен
берілуіне қол жеткізетіні осы қылмыстық ең негізгі және ... тән ... ... ... адамдарға алаяқ адал болып көрінеді. Сырттай
әдепті болып ... оған ... өмір ... көмектеседі. Алаяқтықтың
зияндылығы да осында.
Алаяқтық бөтеннің мүлкін заңсыз айналдырудың ішінде жалған құжаттар
арқылы алдау әдісі көп ... ... ... ... ... ... ... мүлікті алуға құқық беретін тәрізді алдамшы фактілерді немесе
жағдайлардың бар екендігін растайды. Сөйтіп, ол ... ... бар ... ... ... ... ... лауазымды тұлғалар өз
әрекеттерінің заңсыз екендігін біліп тұрып әдейі береді. ... ... ... ... ... зейнетақы алу болып табылады. Мұндай
жағдайларда лауазымдық қастық істегені үшін айыптылар қызмет ... осы ... үшін де ... ... ... ... –таражға салу әдісі ретінде алдаудың жалған мағлұмат беру тәсілі
де қолданылады. Мысалға, белгілі-бір тұлға мемлекеттік органға ... ... ... беруге міндетті делік. Егер олар қасақана мәлімделмеген,
материалдық игіліктерді заңсыз алу ... ... ... ... ҚР ҚК 177 бап бойынша айыптауға негіз туындайды. Айталық, белгілі-
бір азамат сенімхат жазып берген адамның ... ... ... ... мемлекеттен зейнетақы алып отыр. Бұл жағдайда алаяқтық орын алып
отыр ... ... ... ... ... ... ... немесе қоғамдық органнан үздіксіз қандай да бір төлем алып
отырған адамның ... ... ... табылады. ҚР ҚК 177 бабына қайта
оралсақ, бұл ... ... ... ... ... ... айналдыру
әдісі ретіндегі алдау туралы ғана емес, сенімді теріс пайдалану туралы да
болып отыр.
Алаяқтық дегеніміз - ... ... ... ... ... өз ... құқына заңсыз иемдену болып табылады. Ол үшін қылмыскер ... ... ... ... ... ... ... алып, қастық
жасайды. Бұл арада мынаны еске алу керек, алдау және сенімге кіру жолымен
басқа қылмыстар да ... ... ... олар ... ... бойынша қарастырылады. Алаяқтық әрекеттерінің әрбір жағдайында
істің мәнісін жан-жақты қарастырып, оған ... ... ... ... ... ... ... және айыпты деп тану үшін сол әрекеттерде
қылмыс құрамының ... ... алу ... ... өзі ... ... ... тартуға бірден-бір негіз болып табылады.
Қылмыстың әрбір құрамы ... ... ... және ... ... ... Олай ... бұл мәселелерді алаяқтық
құрамына қатысты қарастыратын болсақ, ... ... ... ... ... ... ұрлықтың нышандары ретінде заң әдебиеттерінде ... ... ... ... ... сәйкес - «құқыққа қайшылық
нышаны - ұрлық заң жүзінде тыйым ... ... ғана емес ... ... ... қатар айыптының мүлікке құқығының жоқ
(«субъективті ... ... ... ... ... ...... қайшылық деп заңды негіздемесіз және меншік иесінің
немесе басқа да заңды ... ... ... ... ... ... ... ескерілген амалдармен ғана ... ... ... мүмкіндік беретіндіктен бірінші анықтама толық
әрі анық деп саналады.
Ақырында, салдарымен сипатталатын ... ... ... ... жағынан міндетті нышаны - ұрланған мүліктің иесіне
немесе басқа иемденушіге зиян келтіруі. Қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... деп ... немесе басқа тұлғалардың алып алған
және(немесе) айналымға ... ... ... сай ... ... ... материалды залал» ұғымына ... ... ... ... ... ... түсім, ұрлық салдарынан меншік иесінің және де
басқа иемденушілердің пайдасы, ... ... ... ... орнын
толтыруға кеткен шығындар кірмейді.
Егер әрекет, ... ... ... ... - ... мүлкін ұрлау –
қылмыстық құқықтық теориясында толық сипатталған болса, екінші түрінде ... ... ... иемдену – салыстырмалы түрде аз зерттелген.
Соңғысының мағынасын Е.А. Суханов ашып ... ... ... ... ... етіп өзге ... ... иеленудің үш түрін атап көрсету
керек: 1) кейінірек мүлікті иемдену ... ... ... құқығын
иелену, мысалы: заңды тұлғадан, ұрлау мақсатында ... ақша ... ... я
сенімге қиямет ету арқылы сенім хат алу. 2) айыптының қолындағы мүлікті
заңды қолданатын ... ... ... ... мысалы: заңсыз
қолданған мүліктің құжаттарын айыпты алдау я ... ... ету ... 3) Өзге мүлкін ұрламай-ақ басқа заңды басқаруға мүмкіндік беретін
құқықтар түрінде мүлік құқығын алу. Мысалы: саябақты иелік ... ... ... ,55 б].
Содан Качурин былай дейді: «өзгенің мүлкін ұрлауға дайындықтан немесе
заңды қолдану сыңайын көрсетуден тұратын алдау я сенімге ... ету ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Бірінші жағдайда
айыптының мақсаты - өзгенің мүлкін ұрлау, ал ... ... ... жету ... бір саты ... ... жағдайда, мүлік айыптының
қолында және ... ... ... өзгенің мүлкін өз ... ... үшін ... ... алу мен ... ... басқа
тұлғалардың өз пайдасында қолдану жоқ болғандықтан, өзгенің мүлкін
басқаруға ... ... ... ... ... ... болып
саналмайды. Мүлік жәбірленуші меншігінде қалады, ал мүлікті қолдану
құқықтарының ... ғана ... ... ... үзінділерде мүлік құқығын иелену, атап айтқанда,
әртүрлі құжаттарды ұрлауда көрсетіледі. Бұл жайт кемінде толық емес, ... ... ... ... ... ... ... сай емес, құжат түрінде бекітілген, осындай құқықты ... ... ... я сол ... иелену ресми рәсімдеуді қажет етеуі кез-келген
ұрлыққа тән құқыққа ... ... ... ... иемдену дайындығынан тұратын, алдау я сенімге қиянат ету
арқылы өзгенің мүлкін иеленуді ұрлыққа жатқызған екінші үзінді де, ... ... ... ... ... - өзге ... құқығын иелену болып
келетін түбегейлі алаяқтық. Әдетте, қылмыстық мағынада, жоғарыда ... ... өзге ... ... жолындағы бір саты болып табылады.
Алайда, 1997 жылғы ҚК 1- ... 177 ... ... бұл ... ... ... деп ... Мән-жайды
суреттегенде өзге мүлік құқығын иеленудің қылмыстық құрамы қысқа.
Өзгенің мүлкін иеленуге ... ... ... өз ... ... ... ... құқықты меншік иесінің я заңды құқығы бар
тұлғаның айыпталғанға айтылған құқықтарды беруі алдаумен я сенімге ... ... ... әрбір әрекет альтернативті 2 түрлі әдіспен
жасалуы мүмкін, жоғарыда айтылғандай, олар: 1) ... ... 2) ... ету.
Айтып өткендей, алаяқтық қол сұғулардың басым көпшілігі - алдау.
Алдау – заң ... ... ... бар өте ... ... қылмыстың құрамының нышан ретінде алдаудың сипаттамасы, бірінші –
алдау ұғымын, екінші – оның мағынасын, үшіншіден – оның ... ... ... ... орыс ... «алдау» анықтамасына негізделген:
«саналы түрде біреуді ойынан адастыру; шындыққа сай ... ... ... ... «әдейі ойынан адастыратын әрекеттер, сөздер, т.т.»,
«шындық деп көрсетілген өтірік», «1. Өтірікпен пара-пар. 2. Бір ... ... ... ... ... деп ... тырысқан Б.Т. Разгилдиев
[34,43 б ]».
Алаяқтық алдау ұстанымдары қарама-қайшы кем ... екі адам ... ... бірі – ... ...... әрекеті – екіншіні ойынан адастыру мақсатында ... ... ... ... яғни ... сылану, шындықты бұрмалау.
Алдау – объективті-субъективті категориясы болып табылатын шындықты,
субъективті категориясы болып табылатын, ... ... ... ... ... ... ... алдау» өтірікті анықтайды.
Ресейлік қылмыстық заңнамаларда алдау анықтамасы 1922 жылғы РФСКР ҚК
187 бабының қосымшасында ғана ... Сол ... ... ... ... ... қатар, айтылуға міндетті ақпараттарды саналы түрде
жасырып қалу ... деп ... ... теориясында алаяқтық алдау анықтамасы біркелкі емес.
Атап айтқанда, оны анықтағанда барлық ... ... ... ... ... алдау деп «қылмыс субъектісінің ойынша жәбірленушіні
өз мүлкін беруге итермелейтін кез-келген дәлелдерді бұрмалау» қабылданған.
Анықтамаларда ... ... ... анық ... ... ... ... өзі объективті және бұрмаланған болуы мүмкін емес, сосын
бұрмалану алданушының түсінігінен ғана болады.
Алаяқтық алдау анықтамаларының негізінде шындықтың теріс ... ... ... бойынша алдау - «кез-келген ақиқатты бұрмалау ... ... ... ... ... ... жиі кездесетін алаяқтық
алдаудың анықтамалары таралған. 1922 ... ... ҚК 187 ... ... ... алдаудың анықтамасына сай келеді ... ... ... - ... ... ... ... басқа
тұлғалардың ойынан жаңылдыру үшін жалған ақпарат беру я ... ... ... ... болған ақпаратты жалған айту я жасыру».
Алдау – ... ... ... келтрілген соңғы екі анықтама
бір бірмен өте ұқсас. Ақиқатты бұрмалағанда өтірік ... ... ...... Этимология тұрғысынан енжар өтірікті сипаттау
қиын болғандықтан, кез-келген шындықты ... я ... ... ... ... ... ... жағымдырақ. Шындықты бұрмалау –
белсенді алдау, ... ... қалу – ... ... болып табылады.
Келтірілген анықтамалардың авторлары алдауды ... ... ... ... айтпай қалумен байланыстырады да, алдау ұғымына кіретін ...... ... ойының шатасуын қоспағанына көңіл бөлу қажет.
Атап айтқанда, «шындықты бұрмалаған я ... ... ... ... ойын ... да мүмкін. Мұнда, өтіріктің ептілігіне
ғана тәуелді емес, сонымен қатар жәбірленушінің дербес ... ... ... ... ... білуіне, алаяқтыққа көзқарасына,
т.т. байланысты, сондықтан ойынан адасуды алдау ... ... - ...... ... ... адасу – алдаудан кейінгі механикалық
қатерден құтылмаушылықпен пайда болатын жәбірленушінің күйі». Бұл ... ... ... жәбірленушінің ойы шатастырылған-шатастырылмағанына
мән бермей, шындықты бұрмалау я ... ... қалу ... ... ... ... алаяқтық алдаудан жәбірленген – алданған, ... ... ... ... бір ... ... ... бұрмалау я шындықты айтпай қалу алданған ... ... ... ... ... - ойын ... әдейі бағытталған.
Олар өз-өзіне бағалы емес және ойдан шатасу мен ... ... ... ... қылмыстық нәтижелерге жету ғана болып
табылады. Алдаудың мағынасы жалған ... беру ... ... ... ... ... алдаудың мазмұны ... ... ... әсер ете ... алдаушыға қажет іс-әрекеттер
тудыратын шындықты бұрмалау». Соңғы көзқарасты келесі жайттан ... ... ... – тұлғаның ойын адастыратын я бұрынғы ... ... ... ... немесе алданушының я үшінші тұлғаның
мүлікті қолдануға итермелейтін(мүлік құқығы) ақпараттарды ... ... ... әсер ... ақпараттық ықпалдың ерекше түрі».
Шындықты бұрмалау я шындықты айтпай қалу ғана емес, шындық ... ойын ... да ... ... анықтамасы барлығынан
дұрысырақ деп санаймыз. Шындығында да, алдау кезінде ... ... екі ... бірі – ... жақтың бұрмаланған шындықты я айтылмай қалғандарды
шындық деп қабылданады деп үміттеніп шындықты ... я ... ... ... ... ... я айтылмағана шындықты ақиқат деп
қабылдайды, яғни ... ... ... ... бұрмалауы да, ол
туралы айтпай қалуы да анық байқалғанда және алданған адам белсенді я енжар
ақиқатты ... деп ... ... толық аяқталған деп есептеуге
болады.
Сөйтіп, алаяқтық алдау деп өзге ... ... ... ... алып ... ... ... я шындық жайлы айтпай қалуды
түсіну керек. Өзге ... ... ... ... ... ... ... бұрмалау я шындық жайлы айтпай қалу – алдауға қастандық
болып саналады, яғни аяғына дейін жеткізілмеген, толық емес.
Алаяқтық кезіндегі ... ... ... ... ... ... байланысты шындықты бұрмалауы я оны айтпай қалуы.
Алаяқтық ... ... ... ... ... ойын
шатастыра отырып алаяқтың шындықты бұрмалауына я айтпай қалуна қатысты,
жағдайлар ... ... ... ... ... атап ... еш әсері жоқ, алайда алаяқтық алдауды тіркеуге маңызды болуы
мүмкін, атап айтқанда алдауға жатпайтын ... бөле ... ... қатар алдаудың басталған уақыттын және сәйкесінше алдауға
дайындықты, алдауға қастандықты және ... ... ... ... ... қатар, уақытылы алдау мазмұны жайлы хабардар болған алдаудың
бастапқы ... ... ... байланысты қылмыстың сақтандыруға
мүмкіндік береді.
Алдау ... ... ... ... әрі түбегейлі
қарастырылған. Қомақты болып «мүлікті алаяқты иемдену айла-тәсілдері ... ... ... қатысты болмасын, алдау бола алады» дейтін
қорытынды болып табылады. Сонымен қатар – ... ... ... ... және ... ... ... заңды ерекшеліктеріне
қатысты болуы мүмкін. Алдаудың мазмұнына объективті сипаттағы жағдайлармен
қатар, субъективті(мысалы, ... ... ... да ... Ойды
шатастыратын оқиғалар осы шақта, ... ... ... келер шақта болуы
мүмкін».П.С. Матышевский: Мазмұнына ... ... ... ... ... ... топтарға бөлуге болады: «1) ... ... ... ... жеке ... т.т.). 2)
Әртүрлі заттарға қатысты алдаулар(олардың тіршілігі, ... ... ... т.т). 3) ... ... мен оқиғаларға
қатысты алдаулар. 4) Ниетті алдаулар (жалған уәделер)» [36, 11 б.]».
Тергеу мен сот тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... атамай және қарастырмай-ақ, себебі ... ... де, ... ... де ... ... ... емес, алдаудың
мазмұнына тән, біздің елде, нарықтық экономика ұғымына біріктірілетін, жаңа
экономикалық қарым-қатынастардың ... болу ... ... ... ... осы ... алаяқтықты топтау мәселесінің
шешіміне, сонымен қатар сатыларын шектеп, азаматтық құқықтық келісімдерден,
соның ішінде ... ... ... әсер ... тура ... ... Басты тенденция болып мазмұнына қарай топталатын алдаудың айла-тәсіл
түр-түрінің ұлғаюы саналады. Бұл тенденция екі ... ... ... 1) ... мазмұнының айлақорлығының дәрежесі көтерілді, 2) Мазмұнына
қарай алдаудың нақты ... ... ... 3) ... ... араласып қолданылуы, 4) Алдаулардың мазмұнын ой өрісі кең және
жаңа экономикалық жағдайларға ... ... ... 5) ... ... ... ... мүлкін ұрлауға немесе мөлшерлес
мүлік құқығын иеленуге ... ... 6) ... ... мазмұнының
көпэлементтілігі мен көпэпизодтылығы, 7) Құжатпен расталған ... ... ... ... жаңа ... ... ... болатын тенденция мәні -
алаяқтық кезінде ... ... ... ... ... ... айтылған алдаудың айлақор түрлерімен қатар басқа да жаңа
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... де ... заңдандыруға және жұмыссыздарды тіркеп, оларға жәрдемақы алу
құқығын беретін жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... алып жүрген
тұлғалар кәсіпкер екенін немесе мемлекеттік емес мекемелерде жұмыста екенін
жасыруы болып табылатын алдау етек алған.
Келтірілген тенденциялар ... сай ... ... ... ... ... ... алдаудың және алаяқтықты нақты топтауға
септігін тигізетін оның басы мен ... анық ... ... ... шындық(белсенді алдау), немесе әрекетсіздікте тұру –
шындықты айтпай ... ... орын ... ... әрекеттер арқылы
жүзеге асуы мүмкін.
Алдау нысандарынан алдау айлаларын ажырата білу ... ... ... мен айлаларды тепе-тең қойған. Атап айтқанда,
алаяқтық ... ... ... сөз ... оның ауыстырушы, алайда
ауыстырушылар деп ... ... ... ... ... сияқты
әртүрлі әрекеттер. Алайда қылмыстық құқық ... ... ... ... ... емес, қылмыс жасалғанда қолданған материалды
заттарды түсінеді. Сондықтан, мысалы, қолданылған жалған құжаттар, фирмалық
белгілер ... ... ... келеді, ал жалған құжат пен ... ...... ... ... өту ... қазірге отандық қылмыстық құқыққа шындықты айтпай
қалу жазаланатын алаяқтық алдау деп саналу тән. Еліміз тәуелсіздік алғанға
дейін қылмыстық ... ... ... ... ... яғни ... алдау,
жазаланбайтын қылмыс болып саналған.
Қорытындылай келе алдаудың шекарасын және ... ... ... ... ... ... ... белгіленген алаяқтықты топтастыру
мәселесі әлі де шешімін таппай келеді.
Сенімді теріс пайдалану алдаудың бір түрі ... ... ... ... ... осы жағдайдағы әрекеттерінің ерекшеліктерін
баса көрсету үшін ол туралы арнайы айтылып отыр: ол ... ... ... ... ... ... жасап та отырған жоқ және оған сол мүлікті
беруге мәжбүрлеу үшін алдап та ... жоқ. ... ... ... ... ... ... адамдар арасында
пайда болатын табиғи қатынастардың арқасында түседі. Мысал ретінде, ... ... өз ... ... сақтықсыз және ешқандай рәсімдеусіз
беріп, ал алған адамның осы ... ... ... ... иеленіп
алуын, болмаса арам ниетті адамның мейрамханаға келіп кейіннен құнын
төлемей ... ... ... ... тапсырыс беруін келтіруге
болады. Алаяқтық бөтеннің мүлкін заңсыз айналдырудың бір түрі – тұрмыстық
жал келісім-шарты ... ... ... ... ... ... ... айыптының алдын –ала, заттарды алғанға дейін жала алған мүлікті
өтеусіз өз иелігіне ... ... бар ... сол ... ... ... ... болып саналады. Алайда, белгілі-бір жағдайлардың
себебімен ... ... беру ... ... ... сату ... басқа бір
әдіспен өткізу туралы шешім қабылдауы ... Егер бұл ... ... ... ... болса, оның үстіне ол адам ... ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. Бұл
жағдайда тиісті ұйымдар сотқа арызданып, ... ... ... өтеп ... ... ... ... мүлкінің құнын өтеуден қасақана жалтаруын
басқаша бағалау қажет. Айыптының иелену ниеті заттарды жалға алу келісім-
шарты ... ... ... ... ... ... де, егер ол келісім-
шартта қарастырылған жалға алу ақысын төлеуден жалтаруға ұмтылса, оның ... ... ... ... ... ... ... заңсыз
айналдыру деп саналады.
Алаяқтық кезіндегі алдау мен сенімді теріске пайдаланудың бір-бірінен
айырмашылықтары ... ... ... ... ... ... ... меншігіне, ал сенімді теріске пайдалануда - әдетте уақытша
пайдалануға беріледі. ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершілікке тартудың барлық жағдайларында да ... ... ... сәтте бөтен адамның ... ... ... сол мүлікті өз пайдасына айналдыру мақсатымен оны иеленгенін
ескеру керек. Алаяқтық жолмен ... ... ... ... нақ ... ҚР ҚК 177 ... «алдау немесе сенімді теріске пайдалану арқылы
мүліктік зиян ... деп ... ... ... ... ... дербес
заңды пайдакүнемдік қастандықтан ажыратуға мүмкіндік береді.
ҚК ... ... ... ... білдіретін тұлғалар
нақты аталмаған. Бұл кездейсоқтық емес. Қарақшылық шабуыл мүліктің тікелей
иесіне ... ... ... ... ... ... бірақ иесі болып табылмайтын тұлғалар (мысалы, ... ... ... ... қарақшылық жасалған кезде мүлікке
ешқандай қатысы жоқ, қылмыстық жасалуына кедергі болуға ұмтылған ... ... ... оған ... жетуге бөгет жасауға ниеттелген
адамдар жәбірленушіге айналады. ... ... ... ... ... ... мүлікті күзету тапсырылған адамдарға (балалары, ата-
анасы, туыстары, жақын адамдары және т.б.) қажет тұлғаларға да ... ... ... ... күштеу әрекеттерін қолдана отырып, қымбат
адамы үшін қорқыныш сезімін ояту, және сол арқылы ... ... ... әсер ету, оның ерік ... ... қарсылығын тойтару жолымен
материалдық құндылықтарды басып алу мүмкіндігін ... ету ... ... ... іс ... ... да бір себептермен бөтен
мүлікті иеленіп үлгерген ... да, ... ... жатқан сәтте
аяқталған қылмыс ... ... Бұл ... ... ... ... ... құрылысы осындай. Қарақшылықтың тонау мен ... да ... ... мен ... ... ... иеленіп, оны өз
затындай пайдалану мүмкіндігіне ие болған сәттен бастап аяқталған болып
есептеледі.
Мұнымен ҚР ҚК ... ... үшін ... ... ... және ... ... күрес нәтижелі болу үшін тіпті бір рет
шабуыл ... үшін ... ... ... үшін ... ... мөлшерде тартылатынын бекітеді.
Қарақшылық жағдайында күштеу физикалық және психикалық болуы мүмкін.
Осы қылмысқа тән физикалық қарақшылыққа денсаулықты бұзатын жеңіл ... (ҚК 115 б.) ... ауыр дене ... (ҚК 111 б.) ... кең дене зақымдарының шеңбері жатады.
Қылмыскердің әрекеттерін қарақшылық деп тану үшін жәбірленушінің
денсаулығына ... ... ... ... ... Заңды көрсетілгендей,
қылмыс жасалған сәтте адам өмірі мен денсаулығына қауіптің төндірілуі ... ... ... ... ... ... жәбірленушіні буындыру,
адамның өмірлік маңызы бар органдарына ауыр соққы беру немесе жарақаттау
әрекеттерін жасау және т.б. ... ... ... ... қылмыскердің
өз құрбанын әртүрлі күшті уландыратын немесе есеңгірететін заттардың
көмегімен ессіз немесе ... ... ... ... да өмірге қауіпті
физикалық күштеу деп қарастыруға болады.
Қарақшылық жағдайындағы психикалық күштеу деп жәбірленушіні шұғыл зәбір
көрсетумен - өлтірумен, адам ... мен ... ... дене ... ... айтады. Бұл жағдайларға ... ... ... ... ... ... дербес қылмыс ретінде арнайы
қарастырылған күштеп алумен шатастырмаған жөн (ҚК 163 б.). ... ... ... ... ... ... оның жақын адамдарының құқықтарына
немесе заңды мүдделеріне едәуір зиян келтіруі ... ... ... ... талап ету» деп анықталған. Сөйтіп, қарақшылық ... ... ... ... күштеп алу кезінде, тіпті зорлық
жасаумен қорқыту арқылы болса да, қылмыскер ... сол ... ... бопсалаушының талаптарын орындамағаннан кейін белгілі-бір уақыт
аралығы өткен соң болашақта ... ... ... Жәбірленушінің
мұндай жағдайларда билік органдарының немесе ... ... ... бар ... ... мен ... қарағанда күштеп алудың
қауіпі мардымсыз. Тонау ... ... ... ... ... сол ... зәбір көрсетумен қорқытып тұрған қылмыскермен бетпе-
бет жүздеседі және ... іс ... пен ... ... қауіптілігі
артады.
Қарақшылық жасалған кезде қорқытудың алуан түрлері қолданылады: сөз,
қимыл, шабуыл жасалған адамға ауыр зиян келтіруі мүмкін қару ... ... ... күштеу деп қиялдағы емес, ... ... ... ... ... қорқыту жәбірленушіні қылмыскерге қарсы әрекет жасалған немесе оның
талаптарын ... ... оның іске ... ... екендігіне
сендіру керек.
Қарақшылық жасау кезінде физикалық күштеу ... ... шешу ... бұл ... ... дәрігер мамандардың көрсететін
көмегі зор. Олардан әрдайым ... ... ... ... болады.
Психикалық күштеу қолданылған шабуылды бағалауда қателік жасамау ... мен сот ... ... ... ... қарулар мен
заттарды, олардың қолданылу әдістерін т.б. мұқият зерттеуге ұмтылады.
Мысалы, «өлтіру», ... ... ... ... шығару» және т.с.с. сөздермен
қорқыту да көбінесе адам өмірі мен денсаулығына қауіпті күштеуді қолданумен
қорқыту ретінде ... ... ... ... қылмыстың басқа
белгілері бар болған жағдайда тергеу деп бағаланады.
Қылмыскердің жәбірленушінің өміріне қауіпті физикалық күштеуді қолдану
арқылы ақша ... зат ... ... шабуылдың бір түрі ретінде
қарастыру керек. Осыған орай, заңда ... ... ... ... мүлікті иелену мақсатымен қолданылады және сол мақсатқа жетудің
құралы болып табылады ... Іс ... ... ... да бір ... ... ... айыпты күштеу арқылы мүлікті алуға кедергі
болатын бөгеттерді жойғаннан кейін иелікке ... ... ... ... ... қолданылуы жағдайларының жиіленуіне байланысты 1990 ж. Қр
Жоғарғы Сот ... ... мен ... ... туралы» Қаулысы
қабылданды.
Бөтеннің мүлкін заңсыз айналдыру әрекетіне талдау жасай отырып, біз
олардың ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... арқылы бөтен
мүлікті бөтеннің мүлкін заңсыз айналдыру немесе ... ... ... тағы бір түріне тоқталуға тиіспіз.
Осы тұжырымдама бойынша, аталған жағдайда сөз бөтен мүлікті ... ... ... қауіпті түрлерінің бірі туралы болып отырғанын
байқаймыз. Кодексте алдау немесе сенімді теріс пайдалану бөтеннің ... ... ... ... ... ретінде аталған. Мүлікті
иеленудің мұндай түрінің осындай әрекеттерді жасайтын адамдардың көптеген
әлеуметтік және психологиялық ... ... ... ... ... ... құрамын басқа ұрлық түрлерінен айыру
және қылмыстық кодексте арнайы бір ... ... ... ... ... ҚК 176 б. ... қылмыскер мемлекетке немесе қоғамдық ұйымға
төлеуге тиісті ... ... ... арқылы немесе қызмет бабына ... ... ... ... ... ... пайдаланудың нәтижесінде
пайда табады. Мысалы, көлік жүргізушінің пайдакүнемдік ... ... жүк тасу үшін ... ... ... ... пайдалануы.
Бөтен мүлікті бөтеннің мүлкін заңсыз айналдырудың тағы бір түрі –
иеленіп алу немесе ... ету ... ... ҚР ҚК 176 б.
Иеленіп алу – бұл мүлік сеніп тапсырылған, яғни ... ... ... ұйым иеленуге мүлік берген адамның бөтен ... ... ... сөз ... ... келісім-шарттық қатынастарға
немесе мемлекеттік я ... ... ... ... орай ... болған мүлікті пайдалануға, басқаруға, жеткізуге немесе сақтауға
қатысты ... ... ... айыптының сол мүлікті өз меншігіне
немесе басқа ... ... ... қайшы өтеусіз айналдырып алуы туралы
болып отыр.
Ұрлыққа, тонауға және қарақшылыққа қарағанда ... ...... ... иелігінен заңсыз иелігіне көшуін білдіреді. ... ... ... ... ... қоймашылар, экспедиторлар,
жабдықтау агенттері, сауда қызметкерлері, кассирлер және т.б. ... ... ... ... ... ... басқару, сақтау және
т.б. құқықтар беріледі.
Тағы бір айта кететіні, ... алу үшін тек ... ... ... ... ... ... тапсырма бойынша берілген басқа да
тұлғалар ҚР ҚК 176 б. ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау және т.б. ... ... ... меншіктеніп алу жағдайлары жиі кездеседі.
Ысырап етуден иеленудің айырмашылығы – айыпты ... ... ... қана ... оны заңсыз жұмсайды, сатады, тұтынады ... ... ... ... ... және т.с.с. бұл жағдайда
мүлік қылмыс жасаған уақытта ... ... ... оған ... болады. Сөйтіп, иеленумен салыстырғанда, ысырап ету бөтеннің
мүлкін заңсыз айналдырушының қылмыстық ... ... даму ... ... ... ... ... баю едәуір орын алады.
Жоғарыда атап көрсеткеніміздей, қолданылып жүрген заңдарда ... ... ... ... ... Бұл ... ... күшейтетін бірқатар жағдайлар есепке алынып, ҚК 177 ... ... ... ... ... жеке бөлініп көрсетілген.
Алаяқтық дегеніміз - бөгденің мүлкін заңсыз иемдену немесе өз мүлкіндей
пайдалану ... ... ... ... ... Ол үшін ... алдау-
арбау амалдарын қолданады немесе басқаның сеніміне ... ... ... Бұл арада мынаны еске алу керек, алдау және сенімге кіру жолымен
басқа қылмыстар да ... ... ... олар ... ... бойынша қарастырылады. Алаяқтық әрекеттерінің ... ... ... ... ... оған ұқсас қылмыстардан жіктей білу
қажет. Қылмыстық жауапқа тарту және айыпты деп тану үшін сол ... ... ... ... алу ... ... өзі қылмыстық
заңда қылмыстық жауапкершілікке тартуға бірден-бір негіз болып табылады.
Қылмыстың ... ... ... ... ... және ... сипаттамасынан құралады. Олай болса, бұл мәселелерді алаяқтық
құрамына қатысты қарастыратын болсақ, мұндай қылмыстардың ... ... ... ... ... ... анықтамасы жоқ, бірақ меншікке қарсы
жекелеген қылмыс құрамдарының анықтамаларында қылмыстық құрал ғылымына және
сот тәжірибесіне бұл ... ... ... ... ... ... мазмұндалған.
Кеңестік заңның әдебиеттерде ұрлықтың жалпы ұғымының әртүрлі
анықтамалары бар, ... ... ... етуі ... ... ... ... ұрлықтың мәнін және негізгі белгілерін
бірдей білдіреді.
Ең дұрыстары ұрлауды, мүлікпен ... ... ... ... билік ету мақсатында, қылмыстық иемдену ретінде анықтайды).
Алаяқтық динамикасына талдау жасау көрсеткендей, ... саны ... 2,9 ... 2001 жылы 6,4 ... ... өскен, яғни 2,9 есе көбейген (1-
сурет). Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл қазіргі уақыттағы алаяқтық жасау
тәсілдерінің ... ... кең ... ... ... ... жағдайларға байланысты ол да өзгеріп отырады.
Сондай-ақ қылмыстың жүйелі түрде жасалмайтындығын және өзара ... ... ... білуге болмайтынын, әлеуметтік деңгейдегі тұрақты
тәртіптегі байланыстармен ... жеке ... ... ... ... ... өзара байланыстардың құрылымдық және
динамикалық өзгерістеріне әкелетін қоғамдық қатынастардың өзгеруі қоғамдық
қатынастардың жаңа ... ... үшін жаңа ... мен жаңа ... тән ... ... ... – материалдық құндылықтар аясында бөтеннің мүлкін ұрлаудың өсуі,
оған жетілмеген заңдық базадағы және ... ... ... ... ... “жол табушыларды” пайдалану қылмыстық сапалық
өзгерістермен қоса қабаттасып жүреді. Жаңадан қалыптасып ... ... пен ... ... ... мақсатта жасалатын қылмыстарды және
тиісінше оның ... ... ... құрылымы мен
динамикасында ... ... ... ұйымдық-құқықтық, демографиялық және т.б оны туғызатын
келеңсіз құбылыстардың алатын орны ... ... ... байқалып
отырған қылмыстың өсуі қоғамдағы келеңсіз қылмыстық (криминалдық) ... ... ... Мәселен, тұрғын халықтың басым көпшілігі
алаяқтықтың құрбанына ... ... ... ... үрей де,
қорқыныш та өмір сүреді.
Жоғарыда айтқанымыздай, ... ... ... және ... ... ... ... заңда көрсетілген. Яғни, айыпкер ... ... ... ... ... кіреді, сөйтіп мүлік иелері ... ... ... өз ... ... түрде береді. Басқаша
айтқанда, алдау және сенімге кіру алаяқтық жолмен қылмыс жасаудың тәсілдері
болып ... [37,3 ... ... ... ... ... ... бұрмалап немесе
жасырып, мемлекеттік немесе жеке меншік иесін жаңылдырып мүлікті алу болып
табылады. Және де алдау-арбау ... ... ... мүмкін. Айталық,
жалған фактілер мен мағлұматтар хабарлау, нақты ... ... ... ... ... ... ... жалған құжаттар ұсыну т.с.с. түрлері
болады.
Алдаудың ... және ... ... ... ... ... өзі ... тиісті кейбір жағдайларды бүгіп қалу арқылы қылмыс
жасайды.
Соңдай-ақ, сенімге кіріп ... ... ... ... ... да
кездеседі. Сенімге кіру дегеніміз - өзінің құқықтары мен мүмкіндіктерін
заңсыз, қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жасағанда, қылмыскер жасырынбайды, меншік иесімен сеніскен болып,
белгілі азаматтық-қүқықтық қатынастарға ... ... ... заттарды иемденіп кету осыған жатады.
Алаяқтықты сенімге кіріп алып, жасағанда айыпкер меншік иесінің өз
мүлкін ерікті ... ... ... ... деп ... Н.И. ... ... иесінің мүлкін оның келісімі ... ... ... өз мойынына алуы, немесе сол мүліктің пайдаланылуын ... ... алуы ... де кездеседі.
Демек, негізгі әрекетті орындауға бағытталған алдау және сенімге кіру
қосалқы әрекеттер болып табылады. Сөйтіп, қылмыс ... ... ... иесі одан ... ... ... иемденген адам мүлкінен алаяқтық салдарынан
айырылса, қалай болады? “Меншікке ... ... ... ... ... ... жолымен мүлікті алып қойса, бұлда алаяқтыққа жатады”, ... ... ... түрлеріне қарағанда, мүлікке алаяқтықпен иемденген адам
ол мүлікті пайдалануға құқы жоқ, тіпті ондай құқы оған берілген болса ... ... ... ... деп ... жолымен ұрлау өзінің объективтік жағының белгілері бойынша
мүлікті иеленіп алу, ұрлау, қызмет ... ... ... ... ... болады.
1990 жылы Қазақ ССР Жоғарғы кеңесі – “Қазақ ССР - дағы ... ... ... Онда ... үш түрі ... ... және
коммуналдық тұрғыда менлекеттік меншік, ұжымдық ... және ... ... қоса ... ... бостандық беру туралы”, “Шаруашылық
серіктестері мен акционерлік қоғамдар туралы”, “Жеке кәсіпкерлікті қорғау
және ... ... т.б. ... қабылданды. Бұл құжаттар бойынша әрбір адам
өзінің ақыл-ойы мен күш-қуат қабілетіне ... өз ... ... тең ... деп ... Бұл Заңдарда кәсіпкерлер қанша адам болса
да жалдап ала алатын, барлық адамдардың ... және ... ... ... меншік иесі болатын жағдайларға кепілдік ... Осы ... ... ... мен ... ... ... екі түрі ғана бар екендігі көрсетілді. Олар: мемлекеттік және ... ... ... ... ... болып бөлінбейтін
тұтас меншік ретінде түсіндірілді. Ал, азамттардың меншігі жеке ... ... ... бұрын өзіндік және жеке меншік деп бөліп келген
болса, бұл дұрыс емес, жалпы әлемдік үрдіске қайшы келеді деп есептелді.
Қазақстан ... жаңа ... және ... ... жеке меншік құқығы мемлекеттік меншікпен ... ... ... екі түрі де ... ... бірдей
қорғалатын болды. Бұрынғы кейбір ... жаңа ... ... 1959 ж. ҚК ... ... ... ... “Алдау-арбау
жолымен немесе сенімге кіру арқылы ... ... ... ... (ҚК 76-3 ... ... “азаматтардың жеке мүлкін иемдену” (136
бап) басқаша айтқанда азаматтың жеке меншігі ұрланатын болса, бұл ... адам ... ҚК 136 ... ... тартылмайтын болды.
Заңдық әдебиеттерде алаяқтықтың объектісін анықтауға қатысты бір пікір
жоқ. Алаяқтықтың жалпы ... ... ... ... ... материалдық игіліктерді үлестіру жөніндегі ... ол ... ... ... – «.. ... ... бөтеннің мүлкін» тануды ұсынады. Бұл көзқарасты көптеген авторлар
да қолданды. ... ... ... ... ... ... ... теориялық ережелерге қайшы келеді. Сонымен қатар ... мен заты ... ... ... ал бұл ... саралау туралы
сұрақты түрлендіреді.
Біздің пікіріміз бойынша берілген позиция дұрысырақ. Әрине, өзге де
меншікке қарсы қолсұғушылықтардың ... ... ... ... азаматтардың жеке мүлкін емес, жеке тұтынуға ... ... ... ... және ... ... ... тану қажет.
Қылмыстық құқық – меншікке қарсы қылмыстарда тікелей объектіні меншік
және қылмыстық қол ... ... ... ... затының құқықтық
сипаттамасы оның объектісімен байланысты.
Алаяқтықтың заты – ... ... ... ... ... жасау
нәтижесінде иемденетін мүлік. Тұлға мүлікке немесе мүліктік сипаттағы өзге
кіріске қол сұққан жағдайда алаяқтықтың пәні ... ... ... ... ... мүлік табылады.
Қарастырылып отырған қылмыстарда мүлікке құқық бұзылады, ол қылмыс заты
санында, қасиеттерінде ешқандай өзгерістерге ұшырамайды.
Әрине, «меншік» және ... ... ... ... ... толығымен ұқсас емес. Сондықтан алаяқтық қол сұғушылықтарды
дұрыс саралау және ... ... мен ... ... үшін бұл ... ... шығарушы азаматтардың жеке меншік ... ... ... ... ... ... пайдалану және билік ету құқығын
енгізеді. ... ... заты ... ... қатысты меншік қатынастары
туындауы мүмкін. Материалдық дүниенің барлық заттары болуы ... ... ... материалдық болғандықтан мүлікке құқық алаяқтық қол
сұғушылықтың заты бола алмайды.
Ешқандай ... ... ... меншік құқығын да заңсыз иелену мүмкін
емес. Себебі, құқық материалдық категория емес ... ... ... заңсыз иеленген жағдайда қылмыстың заты ретінде оған қатысты
құқықты алдаудың ... ... ... ... ... ... мүлікті
қарастыру қажет.
Осылайша меншік мүліктік қылмыстардың объектісі, ал мүлік меншіктің
материалдық көрінісі болып табылатын қылмыстың ... ... ... ... ... ... пайдалану және
билік ету мақсатын көздейді. Қылмыскер әрине, бұл ... ... ... әдебиеттерде мүліктік қылмыстың заты – материалдық дүниенің
заты, яғни... ... ... бар және ... ... болуы
мүмкін кез келген нәрсе екендігі мойындалған.
Қылмыстың затын экономикалық шаруашылық ... ... ... ... ... эквиваленттері ретінде анықтайды. Сонымен ... ... заты ... ақшалай бағаланатын мүлік қана бола
алады, бұл әдетте сәйкес затты ... ... ... жұмсалатындығымен
байланысты. Сонымен қатар мүлік қылмыскердің емес, өзге тұлғаның ... ... ... ... ... қылмыстың заты болып ақшаны
ауыстырушы ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар табылуы мүмкін.
Мұндай құжаттардан айырылу ақшадан айырылғанмен тең, бұл ... ... ... ... ... ... мүліктік құжатты
алған кезде емес ол бойынша белгілі жолмен ... ... ... ... пайда табады.
Тәжірибеде көрсетіп отырғандай, меншікке алаяқтық қол ... ... ... ақша және т.б ... табылады. Тәжірибеде кездесетін
алаяқтық тәсілдердің көпшілігі ақша қаражаттарын иемденуге арналған. Әдетте
алаяқтықтың заты ретінде тікелей тауар ... ... ақша ... ... қанағаттандыра алатын немесе өткізіліп жіберілуі ... ... ... ... ... үшін қылмыстық қол сұғушылықтың пәні
болып табылған мүлік кімге ... ... ... ... Кейбір
жағдайларды мүліктің қатыстылығы алаяқтықтың объектісіне тікелей
нұсқайды. ... егер ... ... ... ... ... ... берілуі тиіс мүлікке қол сұқса, меншік құқығының өту
сәті ... үшін ... ... ... ... ... алдау
немесе сенімге қиянат жасау жолымен ... жеке ... ... өзге мүліктік кірісті мүлікке ... ... ... табады.
Алаяқтықтың объективтік жағы үш негізгі элементтен тұрады – ... ... ... ... салдары және бұл әрекет
әрекетсіздік және туындаған нәтиже арасындағы себептік ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарға
жатады. Бұл қылмыстың салдарының мәні жәбірленушінің мүлкі ақсыз кінәлінің
иелігіне көшетіндігін де бұл оң ... ... ... ... ... ... қылмыстық салдар алынбаған пайда ... де ... ... егер ... ... іс ... ... алуға
тиісті мүліктік пайданы ала алмаса алаяқтықта мұндай сипатқа мүліктік ... ... ... ... теориясында алаяқтықтың аяқталу сәтінде қатысты
бір пікір жоқ. Бір ... ... ... ... ... ... мүліктік пайданы немесе мүлікке құқықтарды құқыққа қарсы
иемденген сәттен аяқталған деп ... ... ... ... ... сенімге қиянат дасаудың нәтижесінде жәбірленушінің мүлкін
иемденген сәттен бастап аяқталған деп есептейді. Біздің пікірімізше осындай
көзқарас дұрысырақ.
Алдау адамның ... ... ... ретінде арқашан моральға қарсы және
біздің қоғамда ... ... ... ... ол ... ... ... тәсіліне айналғанда қылмыстық жазалануға жатады. Іс жүзінде алдау
мен ол арқылы жасалатын қоғамға ... ... ... ... деп ... авторлармен келісуге болады.
Алаяқтық кезінде қоғамға қауіпті іс-әрекет алдау немесе сенімге қиянат
жасау ... ... ... ... мүлікке құқықтарды мүліктік пайданы
алудан тұрады. Алаяқтық қолсұғушылықтарда алдау және сенісге ... ... ... ... болып табылады.
Алаяқтық кезіндегі алдау дегеніміз ... ... мен ... ... ... ... мәліметтерді жәбірленушіге хабарлау. Бұл
мәліметтер заттың санына, сапасына, бағасына ол ... ... ... мүмкін. Алаяқтық кезіндегі алдау шыңдықты бұрмалаудан ғана
емес, сонымен қатар ол туралы айтпаудан да ... ... ... ... ... ... екі ... ажыратады: белсенді шыңдықты
бұрмалау және пассивті шыңдықты жасыру, ол ... ... түрі сөз ... ... ... көрініс табады. Алдаудың
бұл нысаны кезінде алаяқ мүлікті оған ... ... ... пайданы
ерікті түрде беруіне қол жеткізу үшін жәбірленушіні белгілі фактілерден,
мән жайлардан жанылыстыру мақсатында шыңдылықты қасақана ... ... үшін ... рет ... ... азамат әмбебап
дүкенінде студент А-деген азаматпен қойманың қызметкері ... ... ... сырт киім алып ... ... Жәбірленушіден мың теңге алып Ш-
деген азамат жасырын қашып кетті. Сөзбен алдау-арбаудың ең кең ... ... ... да, жазбаша да болуы мүмкін. Алаяқтық алдаудың ауызша түрі жиірек
қолданылады, ... ... мен ... арасында психологиялық
қатынас орнатуға ықпал етеді. Нәтижесінде, жәбірленуші кінәліге ... ... ... ... және ... етуге беретіндей дәрежеде
сенеді.
В-деген және Ү-деген азаматтар ойын ... ... ... ... ... ... алаяқтықпен айналысқан В
жәбірленушілерді іздеп оларды ... ... ... қысым көрсету кезінде Ү-деген азамат бөтен адам ретінде
келіп жәбірленушіні келісім ... ... ... ашу ... ... ... ... және құнды заттарын ... ... ... ... ... өзге елді ... ... жағдайда,
сонымен қатар жалған құжаттың көмегімен заңдық маңызы бар ... ... жоқ ... ... ... ... ... алаяқтық
және ұрлық үшін бірнеше мәрте сотталған П-деген азамат С-деген азаматпен
бірлесе отырып ... ... ... монтерлері түрінде пәтерлерді
аралап электр есептеуіштерін «тексеріп» ... ... ... ақша ... ... белсенді нысаны кезінде мүлікті ... ... ... ... ... үшін алаяқтар көп жағдайда түп нұсқа
затарды алмастырады. (ақшалай және ... ... т.б.). ... ... азаматтық авиация қызметкерлерінің тағы басқа
арнайы киімдерін ... ... ... ... ... білуі мәмілені жасауға
кедергі келтіретін ... оның ... ... едәуір өзгертетін
фактілер, мән-жайлар туралы айтпауы. Алаяқтық алдаудың бұл нысанына шындық
туралы ғана айтпау емес, сонымен ... өзге ... ... ... ... жатады. Бұл жерде кінәлі шындық туралы қашан ... ... ... оған ... ... берілу кезінде немесе одан
кейін сот тәжірибесі шыңдық туралы ... ... ... ... дейін
немесе берілу сәтінде заңдық адамгершілік міндеттемеге сәйкес контрагентке
хабарлауға тиіс болған жағдайларда алаяқтық алдау деп ... Егер ... оған ... ... ... ... айтпаса бөтеннің мүлкін жасыру орын
алады, себебі бұл жағдайда пассивті ... ... ... ... ... ... жоқ.
Н-деген азамат П-деген азаматқа он бес мың ... шет ... ... ... ... ... ... азамат ақшаны есептеген жоқ. Үйіне
келгеннен кейін ол сатып алушы қателесіп он бес мың ... ... он ... сегіз жүз теңге бергенін білді. Артық алынған соманы қайтарудын ... ... ... ... ... ... ... алдаудың белсенді нысаны ғана жәбірленушіні
жаңылыстыру немесе оның жаңылысуын қолдау үшін белгілі ... ... ... ... ... жазалануға жатады деген ... ... ... ... ... алдау жауапкершілікке әкеп соқпайды
дегенмен жекелеген елдерде ... ... ... алдау деп танылады.
Сот тәжірибесін зерттеу Қазақстанда еңбекпен түзеу мекемелеріндегі
сотталғандармен сұхбаттасу алаяқтар ... ... ... ... ... Алаяқтық жасау кезінде олар
жәбірленушілердің психикасын, олардың жеке басының ... ... ... ... ... алаяқтармен «мәміле» жасауға
қызығушылық танытқан: өз ... ... ... ұстанбай
қанағаттандыруға тырысқан, мысалы, пәтер алу, университетке оқуға түсу,
автокөлік сатып алу және арзанға ... ... ... ... және ... мән-жайды алаяқтар қылмыстық мақсаттарға жету үшін пайдаланған. өзінің
мазмұны ... ... ... қатысты өзі немесе қоса орындаушылары ... ... ... және тағы ... ... ... ... көлемі,
сапасы, саны қасиеттеріне бағасына тағы ... ... ... ... ... бір әрекеттерді орындауға нақты жағдайлардың бар
немесе жоқтығына ниетіне қатысты жалған уәде беру болуы мүмкін.
Алдаудың ... түрі ... ... кең ... таптыртпайтын тауарларды
алып беруге, демалыс үйлеріне жолдамалар алуға, пәтер алуға, оқуға түсуге
жәрдемдесуге уәде беру және тағы ... және ... ... ... Қазақстанда алаяқтық қол сұғушылықтардың 70 процентің
құрайды. Мысалы, Р-деген азамат өзін темір жолшы ретінде таныстырып ... ... ... холодильник, ал азамат К-ға тігін машинасын алып
беруді уәде береді. Осы мақсатпен ол біреуінен отыз мың ... ... екі мың ... алып ... ... Бұл жағдайлардың барлығында Р-деген
азаматтың әрекетіне жәбірленушілердің өздерінің белсенді әрекеттері ... Олар ... ... ... ... болып, аяғында өздері
жәбір шекті.
Алдаумен қатар алаяқтық сенімге қиянат жасау жолымен жүзеге асырылады.
Мүлікті ... ... ... ... ... сипаттағы өзге пайданы алу
әдісі ретіндегі сенімге қиянат жасау ... ... Көп ... ... ... ... ... жәбірленушіні алдауды жеңілдету үшін
онымен сенімді қатынас орнатуға ... ... ... сенімге қиянат
жасауды сенгіштігін пайдаланумен ... ... ... жалпы ереже
бойынша адамдар арасында қатынастардың ... ... ... ... ... ... ал ... адам мінезінің қасиеттерінің бірі.
Әдетте сенім ретінде әлдекімнің ... ... және оған ... ... ... ... ... жолымен алаяқтық кезінде
кінәлі жәбірленушінің сенімін пайдаланып белгілі оқиғалардың туындауына
үміт беріп нәтижесінде жәбірленушінің ... өз ... ... ... ... ... немесе ұрлаудың белгілері болмағанда бұл
меншіктік шағым қояды. Сенімге ... ... ... сенімін
пайдаланудан көрініс табады. Осы сенімді ... және ... ... ... ... ... уәде бере ... мүлікті иеленеді. Сенімге қиянат жасаудың кең ... бірі – ... ... ... ... ... бір
жұмыстар жасауға немесе қызметтер көрсетуге мәмілелер жасасу жолымен ақша
алу. ... ... ең ... ... алдау мақсатында жәбірленушінің
сеніміне кіруге ... ... ... ... ... ... кезінде
шаң сорғыш сатып алғысы келген Түркістан қаласының тұрғыны ... ... ... ... азамат оған Бишкектен шаң сорғыш
жіберуге уәде ... ... ... ... ... ... сенімді
қатынас орнату үшін азамат Т ... да ... ... ... ... шаң ... әкеп ... Бір айдан кейін азамат Т қайтадан азамат В-
ның ... ... ... қалада автокөлік сатыр алу мүмкін бе?– деп сұрады.
Азамат В оған ақша жинағанын, бірақ матоцикл ... ала ... ... Азамат Т оған көмектескісі келгенін білдірді. Азамат Т-ға сенген
азамат В оған сөзсіз жүз жетпіс мың ... ... ... Т ... ... ... кетті.
Бұнда тұлғаға белгілі мақсат үшін тапсырылған азаматтар үшін ... ... ... ... үшін ... ... көздейді. Бұл
жерде меншік иесінің яғни ... ... ... ... бар бұл ... ... ажырататын белгілі алаяқтық кезінде
кінәлі жеке мүлікті иемденеді немесе мүліктік сипаттағы өзге ... ... жеке ... ... ... ... ... кезінде белгілі мақсатта
өзіне тапсырылған мүлікті иемденеді. Құрамдарды ... ... сәті ... жүргізіледі. Мүлікті іс жүзінде иемдену сәті алаяқтық
алдау кезінде ... ... ... ... ... ... ... асырылады,
ал иемдену кезінде алдаудың алдында болады, дегенмен екі ... ... ... ... ... орын алады.
Алаяқтықтың объективті жағының міндетті белгісі қылмыстың нәтижесінің
туындауы. Туындаған қоғамға қауіпті салдар мен ... ... ... әрекетсіздігі арасында себептік байланыс болуы тиіс. [38, 20]
Алаяқтық үшін жауапкершілік жәбірленушіні алдау немесе сеніміне қиянат
жасау әрекет немесе ... ... ... зиянды салдар мүлікті
ақысыз құқыққа қайшы иемдену ... ... ... өзге ... табу
арасында себептік байланыс болғанда ғана туындайды. Бұл себептік ... ... ... ... оған ... беру ... туындатқан
немесе бекіткен жағдайда да болады. Себептік байланыс ... ... ... ... ... орын алған жағдайларда ғана байқалады.
Алдау жолымен жасалған алаяқтық кезінде себептік байланыс ... ... ... өту ... ... ... ... өзі тікелей қатысатындығынан ... ... ... ... ... жәбірленушінің жаңылысуы, ал жаңылысудың себебі
алдау. Бұл жерде жаңылысу шынайы болуы ... ... ... ... ... қажетті аралық буын болып табылады: бір жағынан мүлікті
беру шарты ... ... ... ... ... ... табылады. Егер
жаңылысу боласа алаяқтықта жоқ. Алаяқтық кезінде алдау немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе уақыты бойынша
онымен сәйкес ... ... олар ... себептік байланыста болмас еді. Егер
алдау мүлікті беруге ... ... оны ... ... бірақ
қажетті нәтиже бермесе жасалған іс-әрекет алаяқтыққа ... ... ... ... ... ... жалғау себебі болып табылады.
Алайда ол ұрлау, тоңау, қорқытып алу ... ... ... Егер ... қылмыстық нәтижені туындатуда басты рол атқарса іс-
әрекетті алаяқтық ретінде саралауға болады. Тек қана ... ... ... ... бола тұра ... ... өзге ... пайданы ерікті
беруге қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... Өзге ... қылмыстарда алдаудың мақсаты оны жасырын алу үшін
мүлікке қол жеткізуді (ұрлау, тоңау). Мысалы ұрлық ретінде ... ... алу оны ... ... ... ... ... Бұл жағдайларда жәбірленуші кінәліге өзінің мүлкін немесе иелену
құқығын бермейді және бұл ... ... ... ... тікелей себебі
болып табылмайды. Әрекет ... ... ... ... ... алаяқтық қол сұғушылықтың субъектісі болып ақыл есі дұрыс қылмыс
жасау сәтінде он алты жасқа ... жеке ... ... Қарастырылып
отырған қылшмыстың түрі үшін жауапкершілікті осындай жастық шегін белгілеу
алаяқтық әрекеттер жасөспірімдер мен ... ... ... алаяқтық екі өрістің белгілі даму дәрежесін және ... ... ... ... ... ... бірден жеке меншікке айналдырып жіберу арқылы
азаматтардың мүлкі құқықтық-қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... заңның
әрбір сөзінің, әрпінің, әрбір тыныс ... ... ... бар ... ... тұрғыдан алып қарағанда, жаңа Қылмыстық кодексте меншіктің ... ... ... қылмыстардың “меншікке қарсы қылмыстар” деген бір
тарауға топтастырылуын дұрыс деп санаймын. Мұнда алаяқтық “бөгденің мүлкін
иемдену немесе ... ... ... ... ... деп сараланған.
Демек, қолданылып жүрген ... жаңа ... ... ... ... ... зерттеушілердің пікірлерін ескеретін болсақ,
бұл қылмыстың объектісі меншік, яғни меншік ... ... ... және ... ... ... қатынастар, деген
тұжырымға келдік.
2.2 Алаяқтықтың объектісі мен объективтік ... ... - ... ... ... ... немесе өз мүлкіндей
пайдалану құқына заңсыз иемдену болып табылады. Ол үшін ... ... ... ... ... басқаның сеніміне кіріп алып, қастық
жасайды. Бұл арада мынаны еске алу керек, алдау және ... кіру ... ... да ... мүмкін, бірақ олар басқа ... ... ... ... ... ... ... мәнісін жан-жақты қарастырып, оған ұқсас ... ... ... жылы Қазақ ССР Жоғарғы кеңесі – “Қазақ ССР - дағы меншік ... ... Онда ... үш түрі ... республикалық және
коммуналдық тұрғыда менлекеттік меншік, ұжымдық ... және ... ... қоса ... ... ... беру туралы”, “Шаруашылық
серіктестері мен акционерлік қоғамдар туралы”, ... ... ... қолдау туралы” т.б. заңдар қабылданды. Бұл құжаттар бойынша әрбір адам
өзінің ақыл-ойы мен күш-қуат қабілетіне ... өз ... ... тең ... деп ... Бұл Заңдарда кәсіпкерлер қанша адам болса
да жалдап ала алатын, барлық адамдардың сатылатын және ... ... ... ... иесі болатын жағдайларға кепілдік берілді, Осы заңға
9.04.1993ж. енгізілген өзгерістер мен ... ... ... екі түрі ғана бар ... ... ... ... және жеке
меншік.
Мемлекеттік меншік республикалық немесе коммуналдық болып бөлінбейтін
тұтас меншік ретінде түсіндірілді. Ал, ... ... жеке ... ... ... ... ... және жеке меншік деп бөліп келген
болса, бұл ... ... ... ... ... ... ... деп есептелді.
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында және жоғарыда аталған
заңда жеке ... ... ... ... теңестірілді. Осыған
байланысты меншіктің екі түрі де қылмыстық-құқықтық тұрғыда ... ... ... ... ... жаңа ... кодексте
түзетілді.
Мысалы, 1959 ж. ҚК алаяқтықтың мынадай анықтамасы берілді: “Алдау-арбау
жолымен немесе сенімге кіру ... ... ... қоғамдық мүлікті
иемдену” (ҚК 76-3 бабы), сондай-ақ, “азаматтардың жеке мүлкін иемдену” ... ... ... ... жеке меншігі ұрланатын болса, бұл әрекетті
жасаған адам ... ҚК 136 ... ... ... ... әдебиеттерде алаяқтықтың объектісін анықтауға қатысты бір пікір
жоқ[39, 20]. Алаяқтықтың жалпы объектісі ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі қоғамдық
қатынастар...», ол тікелей объектісі ретінде – «.. ... ... ... мүлкін» тануды ұсынады. Бұл көзқарасты көптеген ... ... ... ... ... ... ... табиғаты
туралы жалпы теориялық ережелерге қайшы келеді. Сонымен қатар қылмыстың
объектісі мен заты ұғымдары араласып ... ал бұл ... ... ... ... ... бойынша берілген позиция дұрысырақ. Әрине, өзге де
меншікке қарсы қолсұғушылықтардың объектісі сияқты ... ... ... жеке мүлкін емес, жеке тұтынуға арналған материалдық
игіліктерді өндіру, ... және ... ... ... тану ... құқық – меншікке қарсы қылмыстарда тікелей объектіні меншік
және ... қол ... ... ажыратады. Қылмыс затының құқықтық
сипаттамасы оның объектісімен байланысты.
Алаяқтықтың заты – ... ... ... ... қиянат жасау
нәтижесінде иемденетін мүлік. ... ... ... ... сипаттағы өзге
кіріске қол сұққан жағдайда алаяқтықтың пәні болып алған немесе ... ... ... табылады.
Қарастырылып отырған қылмыстарда мүлікке құқық бұзылады, ол қылмыс ... ... ... ... ... «меншік» және «мүлік» ұғымдары ... ... ... ... ... ... Сондықтан алаяқтық қол сұғушылықтарды
дұрыс саралау және олардың ... мен ... ... үшін бұл ... ... ... ... жеке меншік құқығының мазмұнына заңмен
белгіленген шектерде мүлікті ... ... және ... ету ... Негізі алаяқтықтың заты ретінде оларға қатысты меншік қатынастары
туындауы мүмкін. Материалдық дүниенің барлық заттары болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... қол
сұғушылықтың заты бола алмайды.
Ешқандай құқықты соның ішінде меншік құқығын да ... ... ... ... ... материалдық категория емес сондықтан алаяқ мүлікке
құқықтарды заңсыз ... ... ... заты ретінде оған ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алған мүлікті
қарастыру қажет.
Осылайша меншік мүліктік қылмыстардың объектісі, ал ... ... ... ... табылатын қылмыстың заты.
Алаяқтыққа кінәлі тұлға жәбірленушінің мүлкін иелену, пайдалану және
билік ету мақсатын көздейді. Қылмыскер әрине, бұл ... ... ... ... ... ... заты – материалдық дүниенің
заты, яғни... экономикалық құндылығы бар және ... ... ... кез ... ... ... мойындалған.
Қылмыстың затын экономикалық шаруашылық пайдалылық қасиеттеріне ие
заттар немесе олардың эквиваленттері ... ... ... ... ... заты ... ... бағаланатын мүлік қана бола
алады, бұл әдетте сәйкес затты жасауға ... ... ... Сонымен қатар мүлік қылмыскердің емес, өзге тұлғаның меншігінің
объектісі болуы тиіс. Алаяқтық ... ... заты ... ақшаны
ауыстырушы ролін атқаратын немесе иелерін белгілі құқықтарын куәландыратын
ұсынбалы бағалы қағаздар табылуы мүмкін.
Мұндай ... ... ... ... тең, бұл ... ... залал келтіріледі, бірақ кінәлі мүліктік құжатты
алған кезде емес ол ... ... ... мүлікті алған кезде ғана
мүліктік пайда табады.
Тәжірибеде көрсетіп отырғандай, ... ... қол ... ... ... ақша және т.б ... табылады. Тәжірибеде кездесетін
алаяқтық тәсілдердің көпшілігі ақша қаражаттарын иемденуге арналған. Әдетте
алаяқтықтың заты ... ... ... немесе жанама ақша кінәлінің жеке
қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын ... ... ... ... ... танылады.
Алаяқтықтың объектісін анықтау үшін қылмыстық қол сұғушылықтың ... ... ... ... ... ... анықтау маңызды. Кейбір
жағдайларды мүліктің ... ... ... ... Мысалы, егер кінәлі мемлекеттік немесе ... ... ... берілуі тиіс мүлікке қол сұқса, меншік құқығының өту
сәті ... үшін ... ... ... жағынан алаяқтық алдау
немесе сенімге қиянат жасау жолымен азаматтардың жеке ... ... өзге ... кірісті мүлікке құқық алудан көрініс ... ... жағы үш ... элементтен тұрады – қоғамға
қауіпті әрекет (әрекетсіздік), ... ... және бұл ... және ... ... арасындағы себептік байланыс мүліктік
қылмыстардың ... ... ... ... құрамды қылмыстарға
жатады. Бұл қылмыстың салдарының мәні жәбірленушінің мүлкі ақсыз кінәлінің
иелігіне көшетіндігін де бұл оң ... ... ... алаяқтық кезіндегі
мүліктік сипаттағы қылмыстық ... ... ... ... де ... Мысалы, егер жәбірленуші кінәлінің іс әрекетінің нәтижесінде алуға
тиісті мүліктік ... ала ... ... ... ... мүліктік пайда
алуы тиіс. Қылмыстық құқық теориясында алаяқтықтың аяқталу сәтінде қатысты
бір пікір жоқ. Бір ... ... ... ... ... ... ... пайданы немесе мүлікке құқықтарды құқыққа қарсы
иемденген сәттен аяқталған деп есептейді. Екіншілері ... ... ... ... ... дасаудың нәтижесінде жәбірленушінің мүлкін
иемденген сәттен бастап аяқталған деп есептейді. Біздің пікірімізше осындай
көзқарас дұрысырақ.
Алдау адамның мінез құлық актісі ретінде ... ... ... ... ... теріс бағаланады. Сонымен қатар ол құқыққа ... ... ... ... ... ... ... Іс жүзінде алдау
мен ол арқылы жасалатын қоғамға қауіпті іс-әрекет қылмыстық жазалануға
жатады деп ... ... ... болады.
Алаяқтық кезінде қоғамға қауіпті іс-әрекет алдау немесе сенімге қиянат
жасау жолымен мүлікті иемденген немесе ... ... ... ... ... ... қолсұғушылықтарда алдау және сенісге қиянат жасау
оларды жасау әдістері болып табылады.
Алаяқтық кезіндегі алдау дегеніміз олардың ... мен ... ... ... ... мәліметтерді жәбірленушіге хабарлау. Бұл
мәліметтер заттың санына, сапасына, ... ол ... ... ... ... ... кезіндегі алдау шыңдықты бұрмалаудан ғана
емес, сонымен қатар ол ... ... да ... ... ... ... алаяқтық алдаудың екі нысаның ажыратады: белсенді шыңдықты
бұрмалау және пассивті шыңдықты жасыру, ол ... ... түрі сөз ... ... ... ... ... Алдаудың
бұл нысаны кезінде алаяқ мүлікті оған құқықтарды немесе мүліктік ... ... ... қол ... үшін ... белгілі фактілерден,
мән жайлардан жанылыстыру мақсатында шыңдылықты қасақана бұрмалайды.
Бұрын алаяқтық үшін ... рет ... ... ... ... студент А-деген азаматпен қойманың қызметкері ретінде танысып екі
жапондық сырт киім алып беруді ұсынды. Жәбірленушіден мың теңге алып ... ... ... ... кетті. Сөзбен алдау-арбаудың ең кең тараған түрі
ол ауызша да, жазбаша да болуы мүмкін. Алаяқтық алдаудың ауызша түрі жиірек
қолданылады, ... ... мен ... ... ... ... ықпал етеді. Нәтижесінде, жәбірленуші кінәліге мүлікті
ерікті ... ... ... және ... ... ... ... және Ү-деген азаматтар ойын ... ... ... ... ... ... ... айналысқан В
жәбірленушілерді іздеп оларды карта ашуға көндірген.
Психологиялық қысым көрсету кезінде ... ... ... адам ... ... келісім беруге көндірген. Карта ашу кезінде алаяқтар
өздерінің ... ... және ... ... ... ... жазбаша алдауды жәбірленушілер өзге елді мекенде тұрған жағдайда,
сонымен қатар жалған құжаттың көмегімен заңдық ... бар ... ... жоқ ... куәләндіруға тырысқанда қолданады. Осылайша алаяқтық
және ... үшін ... ... ... ... ... ... азаматпен
бірлесе отырып жалған құжаттармен электр монтерлері түрінде пәтерлерді
аралап электр ... ... ... ... ... ақша ... алдаудың белсенді нысаны кезінде мүлікті немесе мүліктік
пайданы, мүлікке құқықты иемдену үшін ... көп ... түп ... алмастырады. (ақшалай және заттық «қуыршақтар» т.б.). Әскери
қызметкерлердің полиция, азаматтық ... ... тағы ... ... пайдаланады.
Пассивті алдау дегеніміз жәбірленушінің оларды білуі ... ... ... ... оның ... мазмұның едәуір өзгертетін
фактілер, мән-жайлар туралы айтпауы. Алаяқтық алдаудың бұл нысанына шындық
туралы ғана ... ... ... ... өзге ... қатесін саналы түрде
пайдалануда жатады. Бұл жерде кінәлі шындық ... ... ... ... мүлік оған берілгенге дейін берілу кезінде немесе ... сот ... ... ... ... ... ... берілгенге дейін
немесе берілу сәтінде заңдық адамгершілік міндеттемеге сәйкес контрагентке
хабарлауға тиіс болған ... ... ... деп ... Егер ... оған өткеннен кейін шыңдық туралы айтпаса бөтеннің мүлкін жасыру орын
алады, себебі бұл жағдайда ... ... ... ... нәтиженің
арасында себептік байланыс жоқ.
Н-деген азамат П-деген азаматқа он бес мың теңгеге шет ... ... ... Ақшаны алған Н-деген азамат ақшаны есептеген жоқ. Үйіне
келгеннен кейін ол ... ... ... он бес мың ... ... он ... сегіз жүз теңге бергенін білді. Артық алынған соманы қайтарудын ... ... ... ... ... құқық ғылымында алдаудың белсенді нысаны ғана жәбірленушіні
жаңылыстыру немесе оның жаңылысуын қолдау үшін белгілі мән-жайларды ... ... ... ... ... ... деген пікір басым.
Заңгерлердің пікірі бойынша пассивті алдау жауапкершілікке әкеп соқпайды
дегенмен жекелеген елдерде ... ... ... ... деп танылады.
Сот тәжірибесін зерттеу Қазақстанда еңбекпен түзеу мекемелеріндегі
сотталғандармен сұхбаттасу алаяқтар жәбірленушілерді ... ... ... ... ... ... ... олар
жәбірленушілердің психикасын, олардың жеке басының ерекшеліктерін ескереді.
Бірқатар жағдайларда жәбірленушілердің өздері алаяқтармен ... ... ... өз ... ... ... ... тырысқан, мысалы, пәтер алу, университетке оқуға түсу,
автокөлік сатып алу және арзанға қымбат заттарды алғылары келген және ... ... ... ... ... жету үшін ... өзінің
мазмұны бойынша алдау тұлғаға қатысты өзі немесе қоса орындаушылары туралы
жалған мәліметер хабарлау және тағы басқа затарға ... ... ... саны ... ... тағы ... ... әрекеттермен
оқиғаларға қатысты белгілі бір әрекеттерді орындауға нақты жағдайлардың ... ... ... қатысты жалған уәде беру болуы мүмкін.
Алдаудың соңғы түрі соңғы ... кең ... ... ... ... ... үйлеріне жолдамалар алуға, пәтер алуға, оқуға түсуге
жәрдемдесуге уәде беру және тағы ... және ... ... ... ... алаяқтық қол сұғушылықтардың 70 процентің
құрайды. Мысалы, Р-деген азамат өзін темір жолшы ретінде таныстырып ... ... ... ... ал ... К-ға тігін машинасын алып
беруді уәде береді. Осы мақсатпен ол біреуінен отыз мың теңге, ... екі мың ... алып ... ... Бұл ... ... Р-деген
азаматтың әрекетіне жәбірленушілердің өздерінің белсенді әрекеттері ... Олар ... ... ... ... ... ... өздері
жәбір шекті.
Алдаумен қатар алаяқтық сенімге қиянат ... ... ... асырылады.
Мүлікті иелену, мүлікке құқықты немесе мүліктік сипаттағы өзге пайданы алу
әдісі ретіндегі сенімге қиянат ... ... ... Көп ... ... ұштасады. Әдетте алаяқ жәбірленушіні ... ... ... сенімді қатынас орнатуға тырысады, сонымен қатар сенімге қиянат
жасауды сенгіштігін пайдаланумен ... ... ... ... ... адамдар арасында қатынастардың болуын көздейді, сенім дегеніміз
арқашан біреуге сену, ал ... адам ... ... бірі.
Әдетте сенім ретінде әлдекімнің адалдығына сеніп және оған ... ... ... ... ... ... алаяқтық кезінде
кінәлі жәбірленушінің сенімін пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... өз меншігіндей пайдаланады.
Алайда берілген мүлікті ... ... ... белгілері болмағанда бұл
меншіктік шағым қояды. Сенімге қиянат жасау жәбірленушінің сенімін
пайдаланудан ... ... Осы ... ... және ... ... белгілі әрекеттер жасауға уәде бере тұра
қылмыскер ... ... ... ... ... кең ... бірі – ... оларды орындау ниетінсіз қандайда бір
жұмыстар ... ... ... ... ... ... жолымен ақша
алу. Әдетте алаяқ ең ... ... ... ... ... кіруге тырысады. Мысалы, Т-деген азамат Алматыда болған кезінде
шаң сорғыш ... ... ... Түркістан қаласының тұрғыны В-деген
азаматпен танысып ... ... ... оған Бишкектен шаң сорғыш
жіберуге уәде беріп үйлерінің адрестерін алысты. Азамат ... ... ... үшін ... Т шынында да азамат В-ның ... ... шаң ... әкеп ... Бір ... кейін азамат Т қайтадан азамат В-
ның үйіне қонаққа келіп, қалада автокөлік ... алу ... бе?– деп ... В оған ақша ... ... матоцикл сатып ала алмай жүргенін
айтты. Азамат Т оған ... ... ... ... Т-ға сенген
азамат В оған сөзсіз жүз ... мың ... ... ... Т ... ... соң
жасырынып кетті.
Бұнда тұлғаға белгілі мақсат үшін тапсырылған азаматтар үшін жеке
мүлкін иемденгені немесе алдағаны үшін ... ... ... ... ... ... яғни ... сеніміне қиянат ... бар бұл ... ... ... белгілі алаяқтық кезінде
кінәлі жеке мүлікті иемденеді немесе мүліктік сипаттағы өзге пайда алады.
Ал жеке мүлікті ... ... ... ... ... ... ... тапсырылған мүлікті иемденеді. Құрамдарды ажырату ... сәті ... ... ... іс ... иемдену сәті алаяқтық
алдау кезінде сенімге қиянат жасау мүлік алынғанға дейін жүзеге асырылады,
ал иемдену ... ... ... ... ... екі жағдайда да
жәбірленушінің сеніміне қиянат жасау орын ... ... ... ... ... ... нәтижесінің
туындауы. Туындаған қоғамға қауіпті салдар мен кінәлінің қоғамға қауіпті
әрекеті ... ... ... ... болуы тиіс [40, 20 б].
Алаяқтық үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздік нысанында туындаған зиянды салдар
мүлікті ақысыз құқыққа ... ... ... ... ... өзге ... ... себептік байланыс болғанда ғана туындайды. Бұл ... ... ... ... ... оған құқықты беру ниетін
туындатқан немесе бекіткен жағдайда да болады. Себептік байланыс ... ... ... ... дейін орын алған жағдайларда ғана
байқалады.
Алдау жолымен жасалған алаяқтық кезінде себептік ... ... ... кінәліге өту актісіне жаңылысудың ықпалы мен
жәбірленушінің өзі тікелей қатысатындығынан ... ... ... ... себебі жәбірленушінің жаңылысуы, ал жаңылысудың себебі
алдау. Бұл жерде жаңылысу ... ... ... Осылайша, жаңылысу себептік
байланыс тізбегінде қажетті аралық буын ... ... бір ... ... шарты болса, екінші жағынан аладудың нәтижесі болып табылады. Егер
жаңылысу боласа алаяқтықта жоқ. ... ... ... ... сенімге
қиянат жасау арқашан мүлікті иемдену алдында болады немесе уақыты бойынша
онымен сәйкес келеді.
Керісінше жағдайда олар иемденумен ... ... ... ... ... ... ... тудыруға немесе оны нығайтуға бағытталып, бірақ
қажетті нәтиже бермесе жасалған іс-әрекет алаяқтыққа ... ... ... алдау мүлікті берудің жалғау себебі болып табылады.
Алайда ол ... ... ... алу ... ... ... Егер ... қылмыстық нәтижені туындатуда басты рол атқарса іс-
әрекетті алаяқтық ретінде ... ... Тек қана ... алдау
қылмысты жасау әдісі бола тұра мүлікті ... өзге ... ... ерікті
беруге қол жеткізу үшін кінәлінің жәбірленушіге психикалық ықпал ... Өзге ... ... ... ... оны жасырын алу үшін
мүлікке қол жеткізуді (ұрлау, ... ... ... ... ... ... алу оны мүмкін иеленетін тұлғаның әрекеттерін саралауға
болады. Бұл жағдайларда жәбірленуші кінәліге өзінің ... ... ... ... және бұл ... алдау мүлікті иемденудің тікелей себебі
болып табылмайды. Әрекет ... ... ... ... ... ... қол ... субъектісі болып ақыл есі дұрыс қылмыс
жасау сәтінде он алты жасқа толған жеке ... ... ... ... түрі үшін ... ... ... шегін белгілеу
алаяқтық әрекеттер жасөспірімдер мен сирек жасалатындығымен негізделеді.
Себебі ... екі ... ... даму ... және мақсатты
бағытталған іс-әрекетке қабілеттіліктің болуын көздейді.
Өзіндік меншікті бірден жеке меншікке ... ... ... мүлкі құқықтық-қылмыстық қорғаусыз қалды.
Кылмыстық тергеу-сот тәжірибесінде, әсіресе, қылмысты саралауда заңның
әрбір ... ... ... тыныс белгісінің қандай маңызы бар екенін
әркім біледі.
Осы тұрғыдан алып қарағанда, жаңа Қылмыстық кодексте меншіктің ... ... ... қылмыстардың “меншікке қарсы қылмыстар” деген бір
тарауға топтастырылуын дұрыс деп санаймын. Мұнда ... ... ... ... ... ... пайдалану құқына иемдену”, деп сараланған.
Демек, қолданылып жүрген заңдарды жаңа тұрғыда қысқаша ... ... ... ... пікірлерін ескеретін болсақ,
бұл қылмыстың объектісі меншік, яғни ... ... ... ... және ... құқынан туатын қатынастар, деген
тұжырымға келдік.
Экономикалық ... ... ... ... тікелей байланысты.
Бірақ, бұл байланыс бөлу және айырбастау қатынастары ... ... біз ... ... ... ... ... объектісі,
жоғарыда айтқанымыздай кең мағынасында меншік қатынастары болып табылады.
Немесе материалдық игіліктерді өндіру, тарату және айырбастау, ... ... ... Бұл ... ... ... деп, біздің ойымызша,
меншік қатынасының тар мағынасын, яғни, жеке ... ... ... пайдалану және жұмсау қатынастарын айтқан жөн.
Яғни, меншікке қарсы бағытталған қылмыстардың ... ... ... ... өндірілген және ... ... жеке ... ... жеке адамның мүліктік мүдделері екен.
Меншіктің экономикалық мәні және меншік құқығы туралы ... ... ... ... бұл ... тектік (топтық) объектісі
кеңінен алғанда меншік қатынастары, яғни жеке адамның пайдалануына арналған
материалдық игіліктерді ... ... және ... байланысты,
объективтік құқық нормаларының жүйесімен бекітілген және реттелетін
қоғамдық ... ... ... Ал, ... ... тікелей
объектісі - тармағындағы меншік қатынастары.
Әлбетте, қылмыс объектісін қылмыстың тікелей заттарынан ... ... ... ... ... ... ... отырып әсер ететін заттар
мен адамдар қылмыстық қастандықтың заты болып есептеледі.
Қылмыс затының құқықтық сипаты объектімен байланысты. Ақша, зат, ... ... ... түрінде алаяқтықтың объектілері көп. Сондай-ақ, қылмыс
үстінде қолданған заттар қылмыс заты ... ... ... ... ... қаттап берген қағаз т.с.с. ... заты ... ... ... және сенімге кіру жолымен иемденген
мүлкі алаяқтықтың заты болып ... ... ... ... ... ... заты ... қамтылған зат екен. Алаяқтықтың заты болуы үшін заттың
тұтыну қасиеті ғана емес, сонымен бірге-құны, сол құны ... ... ... ... ене алатын қасиеті де болуы шарт.
Қылмыстық құқықта заттық сипаттағы құнды құжаттарды ұрлық заты табыла
ма, табылмай ма деген әртүрлі пікір бар. ... ... да ... ... ... беретін кез-келген құжаттарды иемдену де
ұрлық болып табылады деген пікір де бар. Енді біреулер мүліктік ... ... ... ... ... ұрлық болып табылмайды, деп
санайды. Егер мұндай әрекеттер солар бойынша ... ... ... ... оны ... ... ... бағалау қажет [44, 96].
Біздің ойымызша, екінші пікір неғұрлым ... ... ... ... құжаттардың жеке алғанда материалдық құны жоқ, Қылмыскер
мүліктік құжатты ұрлағанда емес, сол ұрлаған құжатты көрсету ... ... ... ғана ... ... зиян шегеді.
Сондай-ақ, азаматтардың мүлікке жатпайтын түрлі құжаттарын: төлқұжат,
диплом, ... ... ... да ... ... ... ... заң
шығарушы оларды басқару тәртібіне қарсы жасалған қылмыстар қатарына ... 324 ... ... ... қылмыс жасау үшін алдау қылмыстың міндетті
элементі болып табылмайды. Алаяқтықтың құрамы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ғана қоғамдық сипат алады. “Алдау
дегеніміз - алданатын адамның немесе басқа да адамдардың мінез-құлқына әсер
ету үшін адастыру немесе адасқандықты қолдау ... ... деп ... ... ... ... ... мақаласында [38, 13-15 бб.].
Қолданылып жүрген заң бойынша алаяқтық істегендегі ... ... ... мағлұматтар беріп, немесе шындықты қасақана бұрмалап,
сол арқылы жәбірленушінің мүлкін ... ... ... да, ... жағдайда да алдаудың мәнісі біреу ғана.
Яғни, қылмыскер жәбірленушіні қасақана жаңылдырып немесе ... ... өз ... ... ... ие болу ... ерікті түрде беретіндей мақсат
көзделеді. Жоғарыда айтқанымыздай, алдау белсенді түрде (өтірік айту) ... ... ... жасырьш қалу) жүзеге асырылады екен.
Қастық объектісінің сипаты, тиісінше ... ... ... ... ... бір жағдайда қылмыскердің өтірік айтуы оған мүлікті
беруге тікелей себеп болады. Басқа жағдайларда қылмыскер ... ... ала ... одан әрі ... ... ... кіру ... кейінгі
алдауын оңай жүзеге асыру үшін пайдаланады.
Мысалы, ... ... ... К. ... ... өзінің таныс
кассирі арқылы Алматыға билет алып беремін деп И. деген бейтаныс адамынан
1500 теңгесін алдап алып, қашып ... Бұл ... ... берілуіне К.-
ның жалған уағдасы негіз болған.
Міне осылайша, алаяқтық жасағанда қастандық заты ... ... ... ... заты ... ... мүлкі айыпкердің меншігі
емес, оның бұл мүлікті өз меншігіндей иемденуге ешқандай құқы ... ... жағы ... ... ... сипатын
көрсететін, заңда айтылған белгілердің жиынтығынан құралады. ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздік); қылмыстың зардабы
(қылмыстың нәтижесі) және ... пен ... ... ... ... объективтік жағының өзіндік ерекшелігі - оны ... ... ... және ... кіру ... жасаудың, яғни мүлікке
иемденудің тәсілдері болып табылады. [46, 187 б.]
Қылмыстық мақсатқа жету үшін қылмыскер, мысалы, ... алып ... ... деп ... ... ... мәнісінде оның таныс
кассирім бар (адамды айтып алдау) деген жалған мәліметі ... ... ... өз уәдесінің нақты екенін дәлелдеу, сөйтіп ақшаны алдап алуды
жеңілдету мақсатында ... ... ... ... иемдену әдісі, қандай жағдайға
байланысты айтылса да, алдау болып табылады. ... ... ... ... т.б. қатысы болуы мүмкін.
Заттарға қатысты қарағанда, алдаудың мәнісі олардың түрлерін, санын,
бағасын т.с.с. жалған хабарлауға байланысты. ... ... ... жәбірленуші сатып алушы болып, айыпкер жоқ немесе нақты ... ... зат үшін ... ақша алып қояды.
Заттың ұқсастығы немесе сапасына байланысты алдау үстінде қылмыскер
жәбірленушіге ... ... ... құны ... келмейтін басқа бір
затты беруі мүмкін. ... ... ... сондай-ақ, қылмыскердің
мүлікті иеленуіне себепкер болған түрлі ... ... ... де ... ... ... ... мүлікті күзетуші адамға
өтірік нұсқау бергізу, орындалмаған немесе аз ... ... үшін ... ... ақша алу т.с.с. жатады.
Бір сөзбен айтқанда алдаудың түрлері өте ұқсас болады, тек ... мен ... ... ғана ... ... мүмкін.
Алаяқтыққа жауапкершілік көрсетілген ҚК 177 бабында ... ... ... ... кіру ... ... айтылған. Заң шығарушы
сенімге кіруді алдаудан бөлек, алаяқтық жасаудың дербес тәсілі ... ... бұл ... ... онымен өзгермейді.
“Сенім” деген сөздің өзі белгілі бір ... ... ... шынайылық қасиеттеріне жуық мағына береді. Яғни, “сенім” сөзін
“сенгіш” сөзімен шатыстыруға болмайды. Өйткені сенгіштік адам мінезінің бір
көрінісі, ал, сенім ... бола ... айту ... ... кіру ... ... қылмыстардың басқа
қылмыстарға ұқсас тұстары да аз емес.
Қызмет бабындағы адамның өзіне ... ... ... ... ... ... ... пайдалану деп есептеліп, ҚК 117 және ... ... ... ретінде берілген. Ал, қамқоршылық
өкілдікті бас пайдасына пайдалану КР ҚК 139 бабындағы ... ... кіру ... ... ... ... ... қылмыскер
келешекте оңай алдау үшін алдымен сенімге кіріп алуға ұмтылады. Егер
жәбірленуші өзін ... сене ... ... ... ... ... мүлкін иемдену үшін ғана емес, сонымен бірге,
оның ... ие ... ... өзіне жақындатуға бағытталса мұндай
алдау сенімді теріс пайдалану деп ... ... ... кіру мен ... ... ... ұштасып отырады.
Мысалы, еш жерде жұмыс істемейтін Н. автомашиналарына гараж салып
бермек болып, екі жыл бойы ... ... ақша алып ... ... ... орындамаған. Оқымыстылар Н. әрекетін сенімге кіру арқылы жасалған
қылмыс деп ... ... бұл ... қылмыстың жасалу тәсілі алдау
(жалған уәде) болып отыр. Өйткені, Н. жасаған келісім-шарттар азаматтарды
алдап ақша ... ... ... жіктеуі қиын болса да, сенімге кіруді алаяқтық алдаудың бір
түрі деп санайтын ... ... ... Мұның өзі алдау мен сенімге
кіруді қылмыс жасаудың дербес ... ... ... қарастырған заң
шығарушының қағидасына да қайшы келмейді.
Алаяқтықтың бұл ... ... ... ... мен ... ... ерекше қасиеттері болып табылады. Бұл қатынастардың
белгілі бір құқытық негізі болуы да мүмкін. Сондай-ақ, ... ... ... да ... мен айыпкердің таныстығы, нақты ... ... ... кіре ... ... ... ... адамдардың
сенуіне негіз болатын жағдайларды (туыстық, келісімдік ... ... ... мүлікті өз еркімен беруді алаяқтықтың ... ... ... Шынында, ұрлықтың басқа түрлеріне қарағанда,
жәбірленуші қылмыскерге өз мүлкін еркімен бергендей болады.
2.3 Алаяқтықтың субъектісі мен субъективтік белгілері
Субъектіні ... ... ... көп ... Бұл ... заң ... теңдік принципіне байланысты.
Қылмыскердің жеке басының барлық қасиеттерінен оның ... ... ... ... ... ... алып ... жөн. Өйткені,
қылмысқа қабілеттілік қасиеттерінің қылмыстық-құқықтық мәні бар. Бұл
қабілеттерге заңда көрсетілген жаста жету және ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған сәтте
белгілі бір жасқа, яғни 16 ... ... жеке адам бола ... үшін ... ... 16 жастан басталуының мәнісі
бұл қылмыстың тек қоғамға ерекше қауіптілігінде ғана емес, ... ... ... ... және ... бұл түрінің кәмелетке
толмағандар арасында көп тарағандығына ... ... ... Осы тұрғыдан
алып қарағанда алаяқтық қарақшылық пен тонаудан мүлде ... өз ... ... ... және өз ... басқара
алу қабілеті, яғни ес-ақылдың бүтіндігі туралы мәселе алаяқтық жағдайында
сирек қозғалады. Өйткені, алаяқ адам ... ... ... бір ... ... жасайды. Ал, ес-ақылы дұрыс емес адам қилы-қилы
айла-шарғыны ойлап таба қоюы оңай емес.
Алайда, тергеушілер мен сарапшылар алдында мұндай ... ... жүр. ... оның ... ... Алаяқтар әділ жазадан құтылу үшін ес-
ақылы ауысқан болып, өзгере қалады. ... ... ... ... сараптамаға жіберуге тиіс. Өтірікті кәсіп қылып алған адамның
бет пердесі сонда ашылады.
Алаяқтық субъектісінің ес-ақылдың бүтіндігі және 16 ... ... ... заң ... ... ... әлеуметтік
субъектісі бар қылмыстар қатарына қоспайды. Дегенмен, кейбір адамдар басқа
қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... болмауы мүмкін. Кімнің жасағанына қарай біріне-бірі
ұқсас алдаулар әртүрлі сараланады. Мысалы, ... ... ... ... өз ... ... жауап береді.
Қызмет бабындағы адам алдау және сенімге кіру ... ... ... ... ... мүлікті ұрласа, оның әрекеттері 177-баптың 2
б. “в” тармағына жатады. ... ... жеке ... ... оның ... сипатын шешуге едәуір дәрежеде көмектеседі.
Субъектінің жеке басын сипаттайтын жағдайлар оның жасаған қылмысын
саралауға, қылмыстық заңды ... әсер ... ... заңда қылмыс
құрамының міндетті белгілері қатарында қылмыс жасаушының жеке ... ... ... көрсетілген болуы мүмкін. Сондай-ақ, субъектіні
сипаттайтын белгілер айыпкерге ... жаза ... да ... ... ... субъектісінің заңдық белгісі – ақыл есінің дұрыс
болуы. Бұл сұрақ алаяқтық туралы істер ... ... ... ... қол ... ... мен ... алты жасқа толу мен ақыл есінің дұрыстығынан басқа заң ... ... өзге ... ... ... ... ел ішіндегі және шетелдегі негізгі
оқиғаларды, ғылым мен ... ... ... білетін
қылмыскерлер санатына жатады. Олардың көпшілігі мерзімді басылымдардың
жүйелі ... ... ... Мысалы, киноға, театрларға барады. Мұнын
барлығы оларға жәбірленушімен байланыс орнатып қылмыстық мақсатқа жету ... ... ... ... де жеке мүлікті иеленуге ... ... ... ... алуға бағытталған тікелей қасақаналықтың
болуымен сипатталады. Кез келген ақыл есі дұрыс тұлға үшін ... ... және ... ... ... ... түсінікті. Алаяқтықтың
әдісі алдаудың өзі ... ... ... ... ... Абайсыз алдаудың болуы мүмкін емес.
Егер субъект белгілі фактілерге қатысты өзі жаңылыса ... ... ... ол бөтеннің мүлкін құқыққа қарсы иеленуге тырысуы
мүмкін емес.
Алаяқтық субъектісі өз ... ... ... ... шыңдықты бұрмалау немесе ол туралы айтпау сенімге қиянат жасау
жолымен жүзеге асырылатындығын, себептік байланыстың ... және ... ... оған ... ... ... ... алдын-ала болжап
біледі. Бұл салдардың туындауын қанайды. Алаяқтықтың қажетті ... ... ... ... болмауы, алаяқтық жасау кезінде
қылмыскер бұл құқықтың өзіне ... емес ... ... ... ... іс-әрекетті алаяқтық ретінде саралау мүмкіндігін жоққа шығарады.
Қылмыстық құқық ғылымына қасақаналықты, оның қалыптасу жағдайларына
байланысты ... ... және ... туындаған деп жіктеу
белгілі. Алаяқтық қолсұғушылықтар кезінде қасақаналық көбінесе алдын-ала
ойластырылған болады. Әдетте ... ... ... ... дайындалу
әрекеттері жүргізіледі. Жәбірленушіні іздестіру қажетті жалған құжаттарды,
затарды алу ... ... ... ... ... жағдайларда
әскери қызметтердің, милиция, прокуратура қызметкерлерінің арнайы киімдерін
дайындау және тағы басқа. ... ... ... ... К ... ... алғысы келді. Ақшасы болмағандықтан ол
нақты әрекет ету ... ... ... мерзім ішінде қалалық атқару
қызметкері ... ... ... ... ... ... үйге ордер
алып беру үшін елу мың теңге алды. Азамат К-ның ... ... оның ... ақша ... ... ... басқа қалаға
көшкенін дәлелдей алады. Алаяқтық қолсұғушылықтар ... ... ... ... ... анықтылығы алаяқтықты
өзінің қоғамға қауіпті әрекетінің ... ... ... ... және ... ... жетуінде тырысатындығында.
Кейбір жағдайларда алаяқтық кенеттен ... ... бұл ... ... ниет ол ... ... ... жүзеге
асырылады. Мұндай жағдайлар егер жәбірленушінің жанылысуы кенеттен немесе
субъектінің еркінен тыс ... ... ... ... затардың
ұқсастығы, заңды фактілердің бар немесе жоқтығы туындағанда мүмкін ... ... ... ... ... шыңдықты айтпайды.
Оның жаңылысуын өз мақсатында пайдаланады.
Алаяқтық құрамының міндетті элементі пайда күнемдік мақсаттың болуы.
Қылмыстың мақсаты дегеніміз тұлғаның өзінің ... ... ... ... ... ... үрдістін элементі. Мақсат
адамның саналы, ерікті іс-әрекетінің нәтижесі «бұл ... ... ... болашақ нәтижесінің бейнесі».
Қылмыстың субъективті жолын мақсатпен қатар ниет, яғни кінәлі қоғамға
қауіпті іс-әрекетті жасау кезінде басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... оның алдын алады. Мақсаты, әрекет
ету әдісін, сонымен қатар қойылған мақсатқа жету құралдарын анықтауға ықпал
етеді.
Алаяқтық қолсұғушылықтарда ниет әрқашан пайдакүнемдік, себебі, ... ... ... өзіне тиесілі емес ... оған ... ... пайданы құқыққа қарсы иемденуге итермелейтін негізгі
фактор болып ... ... ... ... ... ... Ал ... ниет алаятықтың міндетті белгісі болып
табылмайды. Мысалы, мүлікті өзге тұлғаға беру мақсатында ... ... ... пен пайдакүнемдік мақсатты анықтау – кінәліні ... ... ... ... ... бір қасақаналықпен және мақсатпен біріккен адамдар тобының
жасауы оның қоғамдық ... ... ... ... ... ... адам ... Сонымен қатар қылмыстық топтың болуы ... ... ... қауіпті іс-әрекетке дайындалу кезеңінде
қылмыстың барлық сәттерін және іздерді жасыруды ойластырғанын білдіреді.
Қылмыстық заңнама қылмысты егер оны ... ... ала ... кем емес ... қатысса, топпен жасалған деп таниды. Екі қатысушы
– қылмысты топпен жасалған деп тану үшін қажеттң минимум.
Әркімге жеке жаза ... сот ... ... ... ... ... дәрежесін ескеріп ғана қоймайды, сонымен бірге
қылмыскердің жеке ... ... ... ... да еске ... ... оның ... іс-әрекеті, тіпті қоғамға қауіпті
болса да саналы, ерікті түрде басқарылады. Өйткені, ерік пен сана ... ... ... ең ... және ... ... ... қылмыс жасаған сәтте ес-ақылы бүтін болмай, өз ... ... ... ... ұрынған адам қылмыстың субъектісі бола
алмайды, қылмысты жауапқа және жазаға тартылмайды.
Мастық және ... ... ... қылмыс жасағандардың ес-ақылы
дұрыс деп есептеліп, олар жауапқа тартылады. Мұның ... ... ... ... ... ... нашақорлық сияқты кеселдермен күрес
жалпы қоғамның күнделікті жұмысы. Асқынған маскүнемдер мен нашақорлар
көбінесе ... ... ... ... ... қоса, арнайы субъект туралы да сөз ... ... еді. Бұл ... басқаның мүлкін алаяқтықпен алған аса қауіпті
рецидивист туралы айтылады. Оның қылмыс жасауы ұрлық субъектісінің ... ... ... ... ... субъектінің ерекше
қауіптілігі оның әрекеттерінің де қауіпті болмағынына себепкер.
Аса қауіпті рецидивистер ... ... ... ... ... ... ... арнаған адамдар. Бұл айтылғандар бұрын
бірнеше мәрте сотталған және бөгденің мүлкін тағы да ұрлаған рецидивистерге
қатысы бар.
Арнайы субъект ретінде, ерекше ... ... деп тек қана ... ... ... тұжырымдай алады. Үкімде соттың сотталушыны аса
қауіпті рецедивист деп тану ... ... ... ... ... Заң ... бойынша аса қауіпті рецидивист деп тану үшін бұрын, осы
соңғы қылмысты жасағанға ... үкім ... аса ... ... деп ... ... тиіс [48, 59 ... субъективтік жағы дегеніміз адамның өзі жасаған қылмысқа
психикалық қатынасы болып табылады. Субъективтік жақта айыптың ... ... мен ... ... Яғни, объективтік жағы алаяқтықтың
сыртқы сипатын көрсетсе, субъективтік жағы ішкі мазмұнын қамтиды[49, 59
б.]. Алаяқтық жасар ... ... адам ... ... ... иеленуге немесе сол мүлікке деген құқықты алуға ұмтылады. ... ... ... қасақана жасалған әрекет немесе әрекетсіздік
(алдау, сенімге кіру) те қылмыстың әдісі ретінде көрсетілген. Адам біреуді
абайсызда алдамайды. Егер субъект ... ... ... ... ... да, алданып тұрған адамның мүлкін иемденуге ұмтылмайды.
Алаяқтық пиғылдың ... ... ... қоғамға қауіптілік
сипаты ғана емес, сонымен бірге оқиғаның дамуын және ... ... ... алдын-ала сезіп, білу де кіреді.
Алаяқтықтың қажетті белгісі кінәлі адамның алдап алған мүлікке құқының
жоқтығы болғандықтан, бұл жағдай да алаяқтық ... ... ... ... ... өз ... емес ... түсінбесе, мұндай
жағдайдағы әрекет алаяқтық болып табылмайды. Алаяқтықтың маманданған
түрлерін ... да ... ... ... ... түрде біледі (топ болып
жасап отырғандығын, ... ... ... ... ... ... көмектесетін нақты жағдайларды саналы түрде
түсінсе жеткілікті. Бұл арада оның өз ... ... ... ... шарт емес.
Алаяқтық жасаған кезде, субъектінің өз әрекеттеріне де, әрекеттерінің
зардаптарына да бірдей психикалық ... ... ... ... ... ... немесе аралас түрлерімен шатыстыруға болмайды.
Алаяқ өзінің алдап ... ... және ... алдағысы келеді.
Сондай-ақ, алдаудың нәтижесінде бөгденің мүлкі оған тиетінін біледі және
сол ... ... ... Бір ... ... алаяқтық, көбінесе, алдын-
ала ойластырылып, жасалады. Әдетте, алаяқ болашақ қылмыстың ... ... ... ... екшеп алады. Алайда, қылмыстық пиғыл аяқ астынан
пайда болып, алаяқтық тез ойластырылатын жағы да болады. Тез ... ... ... ... ... тән. Сол ... жайбарақат алдауға
да ұқсас.
Басқа да ұрлық түрлері сияқты, алаяқтық кұрамының міндетті элементі
пайдақорлық мақсат ... ... ... ... ... - адам
белгілі бір нәтижеге ұмтылып, соған жету үшін қоғамға ... ... ... ... - ... пиғылдың бір көрінісі, пайда табуға
ұмтылушылық. Ал, “пайда табуға ұмтылу - байлыққа ұмтылу ғой. Мұның ешқандай
айып-шамы жоқ. ... бұл ниет екі ... ... және ... ... ... [50, 19 б.]. Мақсатпен бірге алаяқтықтың субъективтік
жағы ... ... яғни ... ... ... ... жасауға
жетелеген ниетті де қамтиды.
Алаяқтық қылмыста, басқа да ұрлық ... ... ... ... ... де, ... ... мақсат пен ниет біріне-6ірі сай келетін
қылмыс түрлері көп. Соған қарамастан пиғыл мен мақсаттың ара-жігін аша білу
қажет. ... олар ... ... ... психикасына әр түрлі әсер
етеді. Пиғыл дегеніміз қылмыс жасаған адамның нені басшылыққа алғанын, ал
мақсат қылмыскердің ... ... ... ... ... ... - пайдақорлық, ал мақсаты - мүлікке ие болу.
Егер, пайдақорлық мақсат болмаса, алаяқтық ... ... жоқ ... керек. Айталық, топ болып ... ... ... ... ... ... ... өзі иемденбей, екінші бір
әріптесіне материалдық көмек ретінде ... ... ... пайдақорлық болып
табылмайды. Ал, дәл осы жағдайда пайдақорлық мақсат көзделген, өйткені,
қылмыс екінші адамның пайдасына жасалған.
Мынадай да ... ... ... ұрланған затты екінші бір адамға
бұрын көрсеткен қызметіне сыйлық ретінде немесе басқа бір ... ... Бұл ... ... ... ниет ... да, кең мағынасында
мақсат сөз жоқ пайдақорлықты ... ... оған ... ... ... ... талан-тараж етудің өзге нысандарынан әрекет етудің
ерекше тәсілі арқылы ажыратылады. Мұндай тәсіл ретінде алдау немесе сенімге
қиянат жасау бөлініп ... ... ... ... қарақшылық, тонау,
қорқытып алушылық жасалған кезде де қолданылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... қорқытатын болса, ол
алдаған болып танылады. Сенімге қиянат ... да ... ... ... ... ... Сондықтан бір ғана алдауды
(немесе сенімге қиянат жасауды) қолдану ... ... ... ... саралау үшін жеткіліксіз болады. Алаяқтықты басқа меншікке қарсы
қылмыстардан ажырату кезінде мына мән-жайды ескеру ... ... ... ... ... ... ... құрамының негізгі белгісі ... ... ... ... ... ... емес). Бұл туралы
ҚР қылмыстық кодексінің 177-бабында айтылған: «Алаяқтық, яғни бөтен мүлікті
ұрлау немесе бөтен мүлікке құқықты алдау ... ... ... жасау арқылы
алу». Алаяқтық кезінде жәбірленуші өзіне қатысты қолданылған алдаудың
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... (немесе сенімге
қиянат жасау) бұл жерде қылмыс құрамының міндетті ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданылса, әрекет мүлікті иеленіп
алудың орын алған тәсіліне қарай саралануы тиіс [30, 128 ... ... ... ... ... ... ... кейін бөтен
мүлікті жасырын алғанда соны жеңілдететін шарт қана болып табылады (мысалы,
үй-жайға, қызметтік ... ... ... ... ... үшін ... Алаяқтық жасалғанда алдау мүлікті субъектіге берудің негізгі себебіне
айналады. Ұрлық жасалғанда мүлік жәбірленушіден жасырын, оның ... Ал ... ... ... ... ... беріледі. [51, 23
б.]
Алдауды қолдана отырып жасалған ұрлыққа А. деген азаматтың ісін ... ... ... ... жол ... А. қандай да бір әскери
қызметкермен танысып, онымен ... ... ... де ... ... ... ақпараттар береді. Осылайша сенімге ие бола
отырып, А. аталған ... ... ... ... ... бірге
уақыт өткізеді. Бұдан кейін А. әскери қызметкерге өзімен бірге хайуанаттар
паркіне барып келуді ... Ал ... ... ... ... ... ... қалдыру туралы кеңес берген. Бірақ жәбірленуші
сақтау камерасын қалай ... ... ... А. ... ... ... жедел қайта оралады да, тиісті шифрді теру арқылы шкафты ашқан
және ондағы заттарды алып кеткен.
Көріп отырғанымыздай, бұл әскерде алдау ... ... ... ... ... ... шарт ретінде қолданылып отыр. Ал мүлікті алу
жасырын тәсілмен жүргізілген, яғни түптің ... бұл ... ... ретінде
бағаланады.
Алаяқтықты тонаудан ажырата білу қажет. Алдау және мүлікті иеленіп
алудың өзге тәсілдері тонау қылмысын ... ... де ... ... Л., Ч. есімді азаматтар «Спорттовары» ... ... ... ... ... тұрған Р. деген колхозшыны байқап қалған. Р-дің
қалтасында үлкен сомада ақша болуы ... деп ... М., Л., және ... ... ... ... ... «Кама» атты электромоторды сұрастырып
тұрғанын естіп қалған Ч. ... ... ... ... ... Р. ... ... қарай беттейді. Көшеде оны М. басып
озып, бос кошелекті қасақана ... ... ... Мұны ... Р. ... бірақ соңғысы оны естімеген болып жүре береді. Осылан кейін Р.
көшелекті көтеріп, жүгіріп барып, М.-ге ұсынады. М. ... ... ... және ... ... ... Р.-дан қайтаруды талап етеді. Бірақ,
шындығында кошелекте ешқандай ақша ... және оны Р. ... де ... ... Л келіп Р-дің кошелектен бірнәрсені алып, қалтасына салғандығын
көрдім деп айтқан. Р дауласа бастайды. Осы ... Л өзін ... ... ол ... өзімен бірге милицияға баруларын талап етеді.
Полицияның қай ... ... ... Р ... бірге жүріп кетеді.
М және Л Р-ді тұрғын үйдің подъезіне кіргізіп алып, күш қолдану арқылы оны
тінтіп шығады да, 71 ... ... ... алып қояды. Осы істің айыптау
үкімінде айыпталушылар “Алаяқтық жолымен Р-ді үйдің подъезіне кіргізген
және оны тонаған” деп ... ... ... мұндай саралаумен
келіспейтіндігін білдіреді. Мүлікті иеленіп алудың тікелей тәсілі ретінде
бұл жерде ашық ... ... ету ... яғни ... тұлғалардың
әрекеттері тонау қылмысының құрамын құрайды. Қылмыскерлер алдауды тонаудың
қолайлы жағдайларын қалыптастыру үшін пайдаланған [52, 5 б.].
Өзінің заңнамалық ... ... ... ... алдау
немесе қиянат жасау жолымен мүліктік залал келтіру (182 балл) құрамы ... Заң ... ... екі ... ... “Алдау немесе сенімге
қиянат жасау” тәрізді элементтерді енгізген. Мұндай ұқсастық осы құрамдарды
бір-бірінен ажыратуда ... ... ... ... талан-тараж етудің бір нысаны болып табылады. Қылмыстық заңда
көрсетілгендей талан-тараждық деп ... ... ... мүлікті осы
мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне залал келтіре ... ... ... ... ... заңсыз қайтарымсыз алып қою
және (немесе) айналдыру танылады. Ал алдау ... ... ... жасау
жолымен мүліктік залал келтіру мүлікті талан-тараж ... ... ... ... тұрғыда мынадай нысандары
бөлініп қарастырылады:
Ұрлық, сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп алу, ... ... ... ету, алаяқтық, тонау, қарақшылық. Бұл екі құрам арасындағы
бірінші айырмашылық.
Меншік саласындағы адамның жеке басының ... ... ... ... ... ... ... пайдамен байланысты. Сол
мүдделерді қорғау мақсатында ... жаңа ... ... ... ... ... ... мүліктік залал келтіру құрамы (182 бап) пайда ... ... ... бұл ... отырған қылмыс келесі
белгілерімен сипатталады: алдау жолымен ... ... ... ... ... ... ... Бірақ ұрлау нышандары жоқ ... ... ... ... ... ... мүліктік залал
түріндегі зардап; ... ... ... ... ... ... арасындағы себептілік байланыс. Іс әрекетті жасау тәсілі осы құрамда
конструктивтік нышан болып табылады: залал, алдау жолымен ... ... ... ... ... Бұл ... мазмұны алаятықтағы
осындай түсініктермен бірдей. Екі қылмыс та аталған екі ... ... ... ... ... ... ҚР ... Кодексінің 182 бабының
мазмұнына терең үңілсек, мүлік иесіне мүліктік залал ұрлық ... ... ... заң ... ... ... ... белгіні
енгізу арқылы алдау немесе сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік залал
келтіру қылмысын ... ... ету ... ... ... ... 177 бабында қарстырылған қылмыс құрамы (алаятық) бөтеннің
мүлкін талан-тараж етудің жеке нысаны болып табылады.
Алаяқтықтың осы ... ... ... ... ... талан-тараж етумен байланысты, ал екіншісінде осындай ... ... ... ... заңды иелену қорынан заңсыз иеленіске
өтуі міндетті. ... ... ... ... ... ... ... келіп түсуге тиісті мүлік оған келіп түспейді, яғни бұл ... ... ... ... иесі өзінің алуға тиісті материалдық
игілігін ала алмайды.
Алаяқтық болғанда кінәлі бөтен мүлікті алдау жолымен немесе ... ... ... ... ал ... ... ... айыпты
сенімділік қатынасты не алдауды пайдалана отырып, мүліктің меншік ... ... ... ҚК-тің 182-бабында көзделген қылмыстың құрамы
билетсіз жолаушыларды өз ... ... ... ... заңды
тұлғаға не өзге меншік иесіне тиесілі көлік құралын немесе өзге мүлікті
тегін пайдаланған адамға ... ... ... не ... ақысын төлемеген адмға кінә ретінде тағылуға тиіс. Меншік иесіне
жіберіп алған пайда ретінде мүліктік ... ... ... ... қылмыс,
яғни алдау немесе сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік залал келтіру
аяқталған болып ... ... ... өзіне тән ерекшелігі ... ... ... ... немесе мүлікке құқықты өз
еркімен береді [53, 96.].
Алдау немесе сенімге қиянат жасау арқылы ... ... ... ... ... ... ... бір тұлғаға өз еркімен
бермейді, алдаудың (немесе сенімге қиянат ... ... ... ... ... өз ... түсіре алмайды.
Алдау немесе сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік залал келтіру
қылмысы бұрынға ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке немесе қоғамдық ұйымға мүліктік залал келтіру деп
аталған. Осыған орай кеңестік ... ... ... ... келтіреді.
Таксопарктің шофері Б деген азамат жұмыс істеу үшін ... ... ... ... бірақ қажетті бағыт бойынша жұмысқа шықпаған.
Таксометрлік құрылғыны бұза отырып, ол өзінің таныстарын күтіп алу үшін әуе
жайға барған және оларды ... ... ... ... ... қаласына
апарған. Сонда өзінің достарымен екі күн бойы қыдырып жүрген. Тек үшінші
күні ғана машина ... ... Осы ... ... ... ... мемлекеттің пайдасына 109 ақша келіп түсетін ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымға
мүліктік зиян келтірілгендіктен, ал Қылмыстық кодексінің 94 бабы бойынша
сотталған.
Ұрлық пен ... ... ... ... ... “өз еркімен” беруімен сипатталады. Алдаудың салдарынан
жәбірленуші істің мән-жайларына қатысты ... ... және осы ... айыпкер мүлікті заңсыз иеленіп алу мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... да ... ... мүмкін.
Мәселен жәбірленуші тұлға өз мүлкін уақытша пайдалануға немесе өзге ... ... үшін ... ... деп ... ал ... бұл мүлікті өз
пайдасына айналдырады.
Жәбірленушінің ... адам ... ... ... ... алаяқтықты ұрлықпен жақындастырады. Бірақ алаяқтық жасаған тұлға
мүлікті жасырын түрде алып қоймайды, әдетте ол оны ... ... ... Алаяқтық кезінде мүлікті берудің ең басты себебі болып алдау
танылады. Даулы мәселелердің қатарына ... ... және ... ... ... т.б үшін ... ... қатысты мән-жайлар
жатқызылады. Мұндай топтағы қылмыстар сот тәжірибесінде сирек кездеспейді.
Ш. орта мектепті бітіргеннен кейін үш ... ... ... ... ... ең ... институтқа түсу үшін Мәскеу қаласына келеді.
Бірақ та ол институтқа түспеген, жұмысқа да орналаспай, қылмыстық қызметпен
айналыса ... ... көп ... ... ... Ш ... ... танысқан, өзінің белгілі бір жоғарғы оқу орнының студенті ретінде
немесе жас маман ретінде таныстырған. Поездардың жүру ... ... ... ... танысқан адамдарға өзінің қай уақытта және қай ... дәл айта ... Өзге ... ... үшін ... жол ... арналған заттар болған. Өзара сенімгерлік ... ... Ш ... жерге барар кезде осы заттарды ... ... ... ... Ал басқа адам Ш-ға өзінің заттарын
қалдырып басқа жаққа шығып келуге кеткен кезде ... ... ... ... ізін суытқан. Ш Қылмыстық кодексінің 147 бабы бойынша қылмыстық
жауапкершілікке тартылған. Қылмыс жасау үшін Ш алдауды да, ... ... да ... ... ... ... сеніміне кіріп алып, ол
өзіне қатысты білдірілген сенімді ... зиян ... ... ... ... ... ұстай тұруды, белгілі бір ... ... ... ... Сонымен қатар, ол әртүрлі айла-тәсілдерді
қолдана отырып басқа адамның сеніміне кіре ... ... ... ... өз ... ... ... кетуі мүмкін. Екі жағдайда да алдау
әрекеті мүлікті иеленіп ... ... ... тұрады. Сот
тәжірибесінде алаяқтыққа қатысты күрделі істер көп ... ... тағы да ... көрейік.
М дүкеннен туфли сатып алады. Оған Н деген азаматша жақындап, екеуі
әйелдер аяқ киімі туралы ... ... Н ... ... ... өлшемі туралы сұрайды. Соңғысы өзінің әдетте 37 өлшемдегі аяқ
киім ... ... осы жолы 36 аяқ киім дәл ... алға ... кейін Н дәл осындай туфлиді өзінің апасына алып бергісі ... ... ... бір туфлиді киіп көруін сұрайды. М бұған келісті және
туфлиді киіп көру үшін ... ... Ал ... ... ... ... Н-
ге ұстай тұруға береді. М туфлиді киіп көріп жатқанда Н туфлилерді ... ... ... ... ... ... Н-ді ... бап
бойынша бірақ ұрлық үшін жауапкершілікке тартқан. Аудандық халықтық сот ... ... ... ... оны ... ... үшінт соттаған. Мұнымен
толық келісуге болады. Өйткені, М өзінің сатып алған заттарын (туфлилерді)
Н деген азаматшаға сенім білдіре отырып тапсырады. Н ... ... ... ... тәсілдерді қолданып, онымен белгілі бір тақырыпта ...... ... ... Н ... ... сенімге қиянат
жасай отырып, бөтеннің мүлкін алып кетеді.
Кейбір жағдайларда қылмыскерлер қорқытып алушылық ... үшін ... Бұл ... да алаяқтық қылмысының құрамынан ажырата білген
жөн.
Аудандық халық соты П және К есімді адамдарды У-ға қатысты ... ... үшін ... деп таныған. Іс бойынша келесі мән-жайлар
анықталған. П өзімен таныс бір әйелден ... ... және ... ... ... ... естиді. Бірнеше күн өткеннен соң П және К-
нің ... ... әйел У-ды ... үшін ... жауапқа тарту
туралы арыз жазады. Осы арызды ала отырып П және К ... ... ... ... өздерін полиция қызметкерлері ретінде таныстырады және егер
соңғысы 40000 тенге беретін болса іс ... деп ... ... ... ... олар ... 30000 тенге алады. ... ... ... ... ... сот ... ... адамдардың іс-әрекеті дұрыс
сараланбаған деп танылды. П және К өздерін милиция қызметкерлері ретінде
таныстырып және қылмыстық қудалаудың болатындығы ... ... ... У-дан белгілі бір ақша сомасын қорқытып алады.
Алаяқтық қылмысын жалған ақшаны (немесе бағалы ... ... ... білу ... ... ие. ... ақшаны немесе бағалы қағаздарды
сату дегеніміз – жалған ақшаны және ... ... ... ... ... ... ... мүмкін – тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін
төлеу, валютамен айырбастау, ақша ұсақтау, сыйға тарту, қарызға беру ... ... сол ... ... ... адамға беруі тиіс. Жалған ақшаны
өткізудің (сатудың) де мақсаты ... ... сай ... – азаматтардың
немесе ұйымдардың мүлкін иеленіп алу. ... ... ... ... ... ... өйткені жалған ақша жасау немесе сату
мемлекеттің ақша жүйесіне ... ... ... заң шығарушы
қылмыстың бұл ... жеке ... ... ... атап ... ... сот тәжірибесінде келесідей
көзқарас қалыптасқан: жалған ақша ... ... ... ... ... ... алу ... туралы баптар бойынша қосымша
саралауды қажет етеді. Алайда, автордың өзі мұндай пікірмен ... ақша тек бір ... ... және ... ... ... ... сатып алу. Алдаудың бұл түрі арнайы нормамен қарастырылғандықтан,
алаяқтық ... ... ... бұл ... қолданылуға жатпайды
Ақшаны немесе бағалы қағазды жасау дегеніміз осы қылмыстың ... ... ... ... ... Бұл жағдайда осы қолдан жасалған
ақшаның және бағалы қағаздардың нағыз ... және ... ... мөлшері, түр-түсі және басқа да ... ... ... ... керек. Мұндай ұқсастық болмаған жағдайда айыптының
әрекетін алаяқтық нысанындағы ұрлау деп ... ... (ҚР ... түсінік. А.,2001) Осы айтылғанды дәлелдейтін ... ... ... Р ... ... ... жазасын өтеп жүріп, қағазға
түрлі түсті қарындаштармен айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... нұсқасын салады. Өзге
сотталғандарды ... ... және ... ... ... отырып, ол өзі жасаған сондай 13 купюраны өткізіп оған шай сатып
алады. Мұндай жағдайда тұлғаның іс-әрекеті алаяқтық ретінде сараланады, ... 206 ... ... толық негіз жоқ. Өйткені кінәлінің ... ... ... ақшамен онша ұқсас емес және оны қарапайым ... ... ... ... ... біз осы ... алаяқтық және оған ұқсас қылмыстардың
ерекшеліктерін қарастырдық. Алаяқтық қылмысында алдау және ... ... ... ... ... ... ... себебіне айналады. Ал басқа
қылмыстар да аталған екі ... ... ... ... үшін ... алаяқтыққа құрылым жағынан ұқсас келетін қылмыс құрамдарының
қатары мұнымен шектелмейді. Кейбір ... ... ... ... да ... ... біз алаяқтыққа неғұрлым ұқсас және іс-әрекетті
сарлау кезінде қарама-қайшылықтар туғызуы мүмкін құралдарды назарға алуға
тырыстық.
3 АЛАЯҚТЫҚ ЖОЛМЕН ҰРЛАУДЫҢ ... ... ... ... алдын-ала сөз байласуы бойынша жасалған алаяқтық
Қылмысқа қатысу-бұл қылмыстық іс-әрекеттің ерекше түрі, оның мәнін
бірлескен қылмыстық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігі деңгейін сипаттауға,
мұндай іс-әрекеттің дұрыс сараптамасын беруге, қылмысқа қатысушылардың
жауапкершілік шектерін анықтауға ... ... ... ... ... ала сөз ... ... бірігуі
қылмысқа қатысудың кең таралған, классикалык түрі болып табылады. Алдын ала
сөз ... ... тобы ... ... ... бөлімінің 53
құрамында берілген. Оның ... ... ... сол, ... және ... ала ... болуымен түсіндіріледі.
Егер қылмысқа бірлесіп жасау туралы күні бұрын уағдаласқан адамдар
қатысса, ол ... тобы ... ала сөз ... ... ... ... Топтың әрбір мүшесі сол топтың көзқарастары мен ... ... ... ... ... әрбіреуінің топқа деген қатынастары жоғары
және өз мүдделерінен топтың мүддесін жоғары қояды. Мәселен, профессор У. ... ... ... ... ... салу ... ... зерттегенде топпен жасалатын қылмыстарда, әсіресе қылмыстың ниеті
мен мақсатын қалыптастыруда, қолсұғушылықтың объектісін ... ... ... ... ... ... ... ой-
білімдерімен өзара бөлісу сондай-ақ қылмысты жасауға ... ... ... ... түрде орын алады [54, 137 б].
Бұл адамдар тобынан ... ала сөз ... ... ... оның
ұйымдасқан топтан айырмашылығы бар. Алдымен бұл екі ... ... ... болсақ, кылмыстық іс-әрекеттің екі нысанында да
саны шектелмеген адамдар тобы, ... ... ... бірігіп қылмыс жасау
туралы күні бұрын уағдаластық болады. ... ... ... ала ... ... оның ... күні бұрын бірігіп бір қылмыс
жасау ... ... ал ... топ бір ... ... ... жасау
үшін күні бұрын бірігеді. Сондай-ақ бұл жерде алдын ала ... ... ... ... білу ... Бұл ... лексикалык және
семантикалык түсініктемесіне сүйенсек С.И. Ожеговтың сөздігі ...... ... ала ... негізінде келісімге келу.
Уағдаласу — қалай әрекет ... ... ... ... келу [55, ... ... ... уағдаласу — сөйлесу арқылы ортақ келісімге келу
[56, 123б]. ... О.В. ... ойы ...... ... ... (бірігу) [57,11 б]. Синонимдер сөздігі бойынша бірігу - біреулердің
арасында тығыз байланыс қалыптастыру; В. Пастуховтың онша «Бірігу — қосылу,
топтасу, ... [58, 314 ... ... ... кодексінің 31-бабының 2-бөлімінің
мағынасы бойынша қылмысты бірлесіп жасау ... күні ... ... ... ... жету үшін ... қайсысы және қалай әрекет
ететінін сөйлесу кезінде келісімге келуді білдіреді.
Меншікке қарсы жасаған қылмыстың ... ... ... ... құрамының элементтері ретінде көрсетілген саралау белгілеріне
қарай өсіп отырады. Ол ... ... ... ... ... ... қызмет бабын пайдаланып бірнеше мәрте қылмыс жасау;. ... ... ... ... жасағаны немесе алаяқтығы үшін екі немесе одан
да көп мәрте сотталған адамның қылмыс жасауы.
Қылмыстық топ жай қоса ... оған ... ... нысаны тән екендігімен ерекшеленеді. Оның қатысушылары өз күштерін
жай ғана ... топ ... ... Көп жағдайда
алаяқтықты топпен жасау қатысушылардың рольдерін үлестіруді, олардың іс-
әрекеттерін алдын-ала жоспарлауды, ... ... ... ... ... ... арнайы кесімді) алуды немесе жасауды көздейді.
Заңдық әдебиеттерде қоса қатысу ретінде бірнеше тұлғаның бір қылмысты
жасауға бірлесіп қатысуы ... Қоса ... екі ... ... Алдын ала сөз байласумен және алдын ала ... ... ... ... ... ... қоса ... кезінде ғана мүмкін, қоса
қатысудың екінші нысаны үшін мұндай сөз байласу ... ... ... ... ... ... ... жасау жолымен алуға бағытталған ... ... ... ала ... ... қоса ... жеке ... қол сұғушылықтарға тән. Берілген нысан алдын ала сөз ... ... ұзақ ... әрекет етуге есептелген топтың тұрақтылығымен
және оның ... ... ... ... ... ... ... ерекше қулықпен, пайдакүнемдікпен сипатталады.
Қатысушылдардың рольдері алдын ала үлестіріледі, олардың әрекеттері
мұқият ойластырылады.
Әдетте алаяқтық ... ... ... ... ... тікелей
қатысады, яғни қоса орындаушылар болып табылады, әдетте топтың бір мүшесі
ғана жәбірленушіден ... ... ... ... әрекеттері де
жәбірленушіні алдауға және оның мүлкін ... ... ... ... кезінде жәбірленушіні сендіретін және оның
мүлкін алуды ... ... ... ... ... ... ... рольдер үлестірілуі мүмкін.
Дегенмен алаяқтықты жасау кезінде пассивті қатысу берілген қылмыстың
құрамын бермейді.
Алдын-ала келісіп, топ ... ... ... деп тану үшін ... ... алдын-ала біріккен тұрақты түрі болуы шарт.
Әдетте, бірнеше адамның топқа бірігіп қылмыс жасауының ... ... ... Мысалы, бірнеше алаяқ топқа қосылып, қылмысты
оңай жасайды.
Қазақстан ... ... ... ... өзінің 1996 ж. 25-
шілдедегі Қаулысында: “Топқа біріккен адамдардың ұрлық жасауы деп, алдын-
ала екі ... одан да көп ... ... ... жасауға келісіп алған
болса, осындай қылмыс саналады”, деп көрсеткен болатын.
Алдын-ала қалай келіскендігіне қарай қылмысқа ... ... ... ... қылмысқа қатысу және 2) қылмысқа қатысу деп
жіктеледі.
Қылмысқа бірігудің және ... ... мен ... ... ... екі түрін қылмысты бірігіп жасау және сөздің ең жақын
мағынасында қылмысқа бірігіп қатысу деп ... ... ... ... қатысушылардың бәрі тікелей қылмыс құрамын орындауға қатысады,
яғни, кімнің не істейтіні бөлінбейді. Екінші ... ... ... ... бөліседі.С.С.Алексеевтің ойынша демек, кемінде екі адам
қатысса және екеуі де қылмысты қоса орындаушылар ... ... ... жасалған деп айтуға толық негіз бар [59,181 ... ... ... ... ... ... топтың
әрбір мүшесі алдын-ала келісіп, өзара міндет бөліседі.
Мысалы, алаяқтардың біреуі белгілі бір мекеменің қызмет ... ... ... ... Ол осы ... ... ... тұрған адаммен,
айталық, белгілі тәртіпті бұзып, автомобиль сату ... пара беру ... ... Дәл осы ... ... ... ... мүшелері әңгімеге
кездейсоқ қатысқан болып, “қызмет бабындағы ... ... ... ... ұсынады.
Осылайша, сырт қарағанда байқаусыз болғанымен, ... ... ... оңға ... ... ... ... түседі. Демек, алаяқ топтың мүшелерінің қылмыс ... ... ... маңызды-маңызсыз екені бәрібір.
Қосылып қылмыс жасаудың ерекшелігі қылмыстық тоштың ортақ қылмыстық
ниетті ... ... ... ... бір ... бір уақытта әрқайсысы қылмыс
құрамының жеке бөліктерін орындауы ... ... ... ... ... бір ... тізбектің қажет буындары ретінде тұтас
қылмысты құрайды. Алдын-ала келісуге және ... ... ... қатысушылардың әрқайсысы сол бір қылмыстың әртүрлі бөліктерін
орындайды. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... салмағы тұрғысында әртүрлі болуы мүмкін.
Бұдан шығатын қорытынды: қылмыстық топтың ішінде біреуі ... ... рөл ... да, ... ... ... қандай да
үлес қосқандықтан, олардың бәрі қылмысқа қатысушылар болып есептеледі.
Қосылып қылмыс жасағанда топты ұйымдастырушы алдын-ала жасалған жоспар
бойынша ... ... ... ... ... ... топ болып жасағандық деп саралау үшін оған қатысушылардың
басты мәселе - ... ... ... жөнінде келісу фактісі анықталса болды.
Алайда, қылмысқа ... өз ... ... ... ... ... ... талданған келісім болуы да мүмкін. Алдын-ала
келісудің мазмұнына қылмыстың көзделген объектісі, ... ... күш ... қару ... ... ... ... жасыру және
ұқсату жөніндегі келісімдер кіреді. Алдын-ала келісім қылмысқа әрбір
қатысушының атқаратын ... ... мен ... ... ... басқа да мәнді тұстарын қамтиды.
В.А. Владимировтың көрсетуі бойынша: “Егер топ бірақ арандатушылар мен
жағдай жасаушылардан ... олар ... ... мен алдын-ала келісімі
болса да) емес, орындаушылардан тұратын болса ғана топ ... ... деп ... ... топ ... жасалған қылмыстарда да арандатушының,
ұйымдастырушының немесе жағдай жасаушының қатысатыны ... ... ... ... да ол қылмыстың өзін орындауға ... ... ... мүшесі болмайды. Оның рөлі қылмысқа қатысқандық шеңберінде ғана
қалады. Алайда, ол алдын-ала ... ... ... ... біле тұра
қатысқандықтан, топ болып жасалған қылмысқа қатысқан ретінде сараланады.
Мысалы, қызмет бабындағы адам басқа бір жеке ... ... ... ... ... жалған құжат жасап берген болса, ... ... ... ... және ... жағдай жасағандығы үшін жауап
береді.
Алаяқтық жолмен ... ... ... ... ... ... ... да, қылмыстық топқа жатбайды. Мысалы, класы үшін жалақысына
үстеме алуға мүмкіндік беретін жүргізушінің жалған қағаздарын ... ... ... жеке ... ... ... ... болып табылады. Бірақ,
олардың “қызметтерін” пайдаланып ақша алған ... ... ... жасалғандықтан қылмыстық топ құрамайды.
Біз талдап отырған саралаушылық белгінің екінші бір міндетті элементі
топқа қосылған ... ... ... мәселесі. Тергеу қызметінде
мынадай жағдайлар жиі кездеседі: тергеушілер қылмыстың топтың сипатын тіпті
келісімнің де болғанын дәлелдей тұрып, алаяқтық үшін ... ... - ... ... ... естен шығарып алады.
“Алдын-ала” деген атаудың өзі әрекеттің алдында немесе әрекеттен бұрын
дегенді білдіреді. Демек, қылмыс алдын-ала жасалған келісім бойынша жүзеге
асырылған деп тану үшін ... ... ол ... бұрын жасап
қойған болуы тиіс. Басқаша айтқанда, қылмысқа ... ... ... ... ... жөн.
Қасақана қылмыстық әрекетке дайындалу кезеңі уақыт жағынан ұзақ ... ... ... және оның құрамына қылмыс қаруларын табу және ... ... ... ... Дәл осы ... қылмыстық топқа қосылатындар
ізденіп, табылады. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... ... жасалуы міндетті емес.
Қылмыстық құқықта қылмыс қылмыстық әрекеттің басталуы қастандықтың
басталуынан есептеледі. Демек, топты ... ... ... ... ... олар алдын-ала келісу тұрғысында
қаралады.
Кейбір ... ... топ ... ... ... жәй
келісім түрінде ғана емес, белгілі бір дәрежеде бірігіп ұйымдасқан,
ынтымақты топ ретінде ... да ... ... ... топ қылмыстық ұйым
белгісіне ұқсас болғандықтан тіпті қауіптірек болып саналады.
Ұйымдасқан топтың ... де ... ... ғана ... сонымен
бірге қылмыстағы өздерінің қызметін алдын-ала бөлісіп алушылар түрінде де
қатысады. Олай ... ... ... ... бір ... бірнеше адам
қатысады, ал басқалары өздеріне жүктелген міндет бойынша бұл қылмыскерлерге
көмектеседі. Алайда, бұған қарамастан ұйымдасқан ... ... ... ... қатысып, қылмысты тікелей орындағандық ретінде сараланады.
3.2 Бірнеше рет алаяқтық жасап мүлікті ұрлау
Бір адамның бірнеше рет ... ... ... ... қауіптірек
екені қылмыстық заңда көрсетіліп келді. Бұл жағдайларда айыпкердің арамдық
жолымен баюға ... оның ... ... ... ... байқатады. Демек, қылмыстық заңда бірінші рет жасаған
ұрлықтан гөрі бірнеше рет жасаған ұрлық үшін ... ауыр жаза ... ... 171-181 баптарда, сондай-ақ, 248, 255, 260 ... ... ... ... адам тағы да ... жасаса, ол
бірнеше рет алаяқтық жасаған ... ... [60,181 ... ... жүрген заңда бірнеше реттік түсінігі бұл саралау
белгісін мойындау және меншікке қастандық жасаудың бұдан бұрынғы белгілерін
ескеру есебінен едәуір кеңейтіле түскен.
Мұндай ... жөні де бар, ... ... да ... ниетпен
меншікке қастандық жасаған қылмыскердің, қылмыскерлердің басқаның еңбегі
есебінен баюға деген құмарлығы арта түседі.
Әуелі, бірнеше рет жасалған ... ... ... ... ... ... субъектінің жалғыздығы, яғни, ұрлықтың барлық
эпизодтарында бір ғана субъект ... ... ... ол кемінде екі рет
тәртіп бұзған, ал, үшіншіден, ол ... ... ... ... лайық болуы шарт.
Егер, ұрлаудың бір эпизодына әкімшілік жаза лайық болса немесе жаза
болмаса, ал, екінші эпизод ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Төртіншіден, әрбір жасалған қылмыстың өзінде дербес қылмыс ... ... ... рет ... ... элементтері бір түрлі
қылмыстардан ғана ... Бұл ... де ... рет ... жеке
ұрлықтарды жалғаса жасалған ұрлықтардан айыра білу керек.
Бесіншіден, жасалған эпизодтардың кемінде екеуінің құқықтық мәні болуы
керек. Бұл арада, атап ... ҚК 69 және 75 ... ... ... ... ... өткен-өтпегендігін немесе ҚК 77 бабындағы
сотталғандықты жою мерзімдері өткен-өтпегендігін анықтау қажет. ... ... ... ... ... рет жасалғандықтың өзіндік
белгілері болады. Бірінші жағдайда, қылмысты ... рет ... ... ҚК 11 ... ... бірнеше рет жасалғандық деп есептеу үшін қылмыстар
өзінің негізгі құқықтық ... (екі ... екі ... ... ... сәйкес болуға тиіс. Бұған қоса, заңда тікелей көрсетілген жағдайларда
ҚК әртүрлі баптарында немесе ҚК 1 ... ... ... ... ... ғана ... рет ... белгісін құрайды. Ұрлық,
міне, осы жағдайларға жатады.
ҚК 175 бабына ... ... ... ... кез-келген
формалары және түрлері ғана емес, меншікке ... ... ... ... ... немесе бүлдіруден басқа) да бірнеше рет
жасалғандық белгісін ... ... ... жағдайында бірнеше ... ... ... кең. Атап айту ... ... бірнеше рет
жасалғандық белгісін құрайтын қылмыстардың ішінде судағы қарақшылық (ҚК 240
бабы) көрсетілмеген. Ал, ... ... ... мүлкін заңсыз иемдену
үшін күш қолдану арқылы немесе қорқыту арқылы теңіз, өзен кемелеріне шабуыл
жасаудың өзі қарақшылық ... күш ... ... емес пе? Біздің ойымызша,
заң шығарушы бұл жерде ағаттық жіберіп алғанға ұқсайды.
Ұрлықтың ... рет ... екі түрі бар. ... - соның
алдында сотталғандықпен байланысты бірнеше рет жасалғандық. Қылмыскер ҚК
175 бабының ... ... ... ... жасағаны үшін
сотталып, сотталғандығы жойылмай тұрған ... ... тағы да ... ... ... ... Бұл ... қылмыстың ҚК 13 бабында
көрсетілген рецидивтен ешқандай айырмашылығы жоқ.
Өкінішке қарай, заң ... ... ... және рецидивпен
байланысты бірнеше рет жасалғандық белгісін ... ... ... ... түсініктерді бұлайша шатыстыру бұрын, көбінесе,
теориялық сипатта ғана больш келсе, қазіргі кезде ... ... ... болып отыр.
Қылмыстардың бірнеше рет жасалуы ұрлықтың барлық түрлерінің саралаулық
белгісі болып ... заң ... бұл ... жаза ... ... ... бұл ... қоғамға неғүрлым қауіпті
екендігін ескерген. ... ... ... ... ... ауырлығы нақты белгіленуі қажет еді. Айталық, ұрлықтың бірнеше рет
жасалуы ... ... ... байланысты болса, сот жаза
тағайындағаңда ҚК 54 бабының қағидаларын басшылыққа алуға тиіс пе, жоқ ... ... алып ... ... ... ... ... бірнеше рет
жасалғандық болып отыр, демек, басшылыққа алуға тиіс. Ал, ... ... рет ... ... ... ... байланысты, демек,
бір белгіні жазаны ауырлататын жағдай ретінде екінші рет ... ... ... ... рет ... ... түрі - соның алдында
сотталғандықпен байланыссыз түрі [61, 181 б.]. Бұл ... ... ... ... ... ... уақыттың ішінде екі немесе одан да
көп ... ... ... ... ... ... ... Мұның екі варианты бар: 1) ұқсас және 2) аралас бірнеше рет
жасалғандық. Бірінші жағдайда заң тұрғысынан алғанда ... ... ... жеке ... ... ҚК 177 ... 1 б. құрайды делік) екі немесе
одан да көп қылмыс жасалады. Бұл жағдайда, ... ... ҚК ... 2 б. “б” п. сәйкес келеді. Демек, әрбір эпизодты жеке-жеке
қылмыстық-құқықтық тұрғыдан ... ... ... рет ... ... ... мынадай екі немесе одан да
көп ұрлық эпизодтары жатады: а) ҚК ... ... ... қылмыстар
(тонау, ұрлау), ә) бір баптың бірнеше бөлімінде көрсетілген қылмыстар (ірі
мөлшерде ұрлау, ... ... б) ... әрекеттің әртүрлі кезеңдерінде
аяқталған ұрлықтар (бір ұрлық аяқталған, ал, екіншісі қастандық немесе
дайындық ... іске ... ... в) ... әр ... ... қызмет атқарған (бір жағдайда ... ... ... ... ... ... жасаушы).
Бірнеше рет жасалғандықтың аралас болып аталатын себебі, бір мезгілде
жиынның екі түрі ... ... ... Олар қайталанғандығы және
қосылып жасалғандығы. Осыдан барып ұрлықты саралағанда екі ... ... ... жөн, ... ... ... ... белгісін де береді.
Ұрлықтың қайталанғандығын жалғасқан ұрлықтан айыра білу керек.
Жалғасқан ұрлық ... ... ... ... ... ... ... айтады. Бұл орайда қылмыскердің бір ғана мақсатқа бағынған және бір
ғана ниетпен жасалған ұқсас қылмыстық әрекеттері ... ... ... еске алу ... б.].. ... ... көрініп
тұрғандай, бірнеше рет жасалған және жалғасқан ұрлықтың обьективтік жақтары
ұқсас болады (екі жағдайда да екі немесе одан да көп дербес ... ... ... ... жеке ... ... болсақ, ол ең алдымен, бір
әдіспен жасалған, ұқсас ұрлықтар (бірнеше ... ... ... ... әр ... әдістермен ұрлау (бір жағдайда ұрлық, екінші жағдайда
тонау) қылмыстың ... рет ... ... ... ... ... барлық эпизодтары біріші қылмыстық
эпизодтан бастап бір ғана ... ... ... ... жол ... қылмыстық түрде бұзып жасап, бухгалтерияға
тапсырып отырады. Бухгалтерия жүргізушінің ... ... ... ... есептейді. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... жасалған алаяқтық болып
табылмайды, егер айыпкер ақшаны заңсыз бір ғана рет ... ... ... ... ... ... пен ... жасалған алаяқтықты айыра
білу керек.
Қылмыстардың нақты жиының - анықтау үшін, олар ... ... ... ... ... ... ... тек жекелеген айырықша
жағдайларда ғана қылмыстық заңының бір бабының жекелеген бөліктеріне ... ... ... ... ғана ... егер ... екі немесе одан да көп дербес қылмыстар үшін:
ұрлық, тонау, алаяқтық үшін ... ... ... олардың әрқайсысы
заңның тиісті бабымен жеке-жеке сараланады. Бұған қоса ... ... ... одан арғы ... ... ... ... деп танылуға тиіс.
Қайталап жасалғандықтың белгісі болуы үшін әрбір қылмыстың өзіне тән дербес
құрамы болуға тиіс.
Алаяқтық бірінші ұрлау аяқталған-аяқталмағанына қарап ... ... ... ұмтылғандығына қарай сараланады. Ал, бірінші қылмысқа
қатысушы, көмектесуші немесе ... ... ... де, қылмыстың
саралауы өзгермейді. Бұл арада қылмыстың қайталанғандығы, ең ... жеке ... ... ... ... бірінші рет
қатысқандарға қайталаушылық белгісі жатпайды.
Сот тәжірибесінде қылмыскер ... ҚР ҚК 177 ... 1 б. ... алаяқтық жасаса, ал кейінде сондай алаяқтыққа ұмтылса, қалай
саралау керектігі жөнінде әр түрлі ... бар. ... ... үшін бұл ... сот ... ... ... азамат басқаның мүлкін алаяқтықпен ұрлауды көздеп, әуелі
чекке С. аты-жөнін жазып қояды, С. ... ... ... ... ... да, ... сатушысына көрсетіп, бөтеннің 15 300 теңгелік мүлкін
алып кетеді. Бір күннен кейін тағы сол В. ... ... ... 16 ... ... тағы да ... ... иемденіп кеткелі тұрған жерінде
әшкереленіп қалады. Осы әрекеттерді саралаудың үш варианты ... ... ... ... ... ҚК 24 ... 177 баптың екінші бөлімімен саралауға болады. ... бұл ... ... өзі де ... ... ... болған дербес қылмыс
екендігі ескерілмей қалады.
Екішіден, ҚР ҚК 24 бабына сілтеме жасамай-ақ, 177 ... ... ... ... еді. ... бұл ... ... қылмыс аяқталған
сияқты көрінеді. Іс жүзінде ол екінші рет ... ... ... ... ... В. ... ... ҚК 24 бабына сілтеме жасап, 177 баптың I
бөлімімен және 177 баптың 2 бөлімімен саралауға тура келді. ... ... бұл ... жасалған қылмыстың барлық ерекшеліктерін
толық қамтиды, қылмыстық әрекеттердің қоғамға қауіптілігін дәл ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Осылайша, біз қылмысқа ұмтылғандықтың саралау ... ... ... ... ... ... бабын пайдаланып жасаған алаяқтық
Бөтеннің мүлкіне қастық жасау көріністерінің ішінде өзіне күнделікті
басқаруға және ... ... ... материалдық бағалы мүліктер ақша
қаражатын қызмет бабын ұрлаудың аса қауіпті екендігі ... ... ... мүддесіне қарамастан өзінің жеке басының пайдасына жасалған
қылмыстың қауіптілігі ... ... Атап ... ... егер
жоғарыдағы белгілер болмаса, қылмыс құрамы да болмайды.
Тергеу, сот тәжірибесін жинақтай зерттеп қарастырғанда, қызмет ... ... ... мен амалдары өте көп екендігі байқалады. Бұған
пайдақорлық көздеп, қызмет бабындағы адам ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар көлемін көбейтіп жазу арқылы
басқаға ақша төлеп, соның бір бөлігін өзі иемдену. Тіпті екінші және үшінші
адамдарға мемлекет сеніп берген ... ... ... ... ... жасау арқылы жалақы төлеу т.с.с. жатады.
Қызмет бабын пайдаланып ұрлаудың ерекшелігі - қылмыс субъектісінің тек
қана қызмет бабындағы және ... ... ... ... ... ... ету құқын теріс пайдалану арқылы ... ... ... ... ... бұл түрінің айырықша белгісі қызмет бабындағы
адамның өзінің лауазым жағдайын пайдаланып, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қоса ... иесінің
қылмыстық әрекеті қоғамға аса қауіпті болатыны, ол, ... ... ... зиян ... ... иелеріне келтірген зияны жеке
қылмыс болып бағалануға тиіс. Қызмет бабын пайдаланып ұрлаудың қауіптілігі
- бір мезгілде ... ... ... ... ҚК 307 ... көрсетілген қылмыстық жауапкершілік лауазымдылық
өкілеттілік пәрменін теріс пайдаланғандық ретінде ҚК 107 ... ... ... ұрлаудың міндетті белгісі болып табылады, Бұл орайда
аталған қылмыс басқа ... ... ... келетін-
келмейтіндігі жасалған әрекеттің барлық белгілерінің толық немесе толық
еместігіне байланысты шешіледі. ... ҚК 177 ... ... ... ... ... пайдаланып жасалған ұрлықты саралауға ҚК ... ... ... ... байланысты, ҚСРО Жоғарғы Сотының Пленумы 1972 ... ... ... ... ... қоғамдық мүліктерді ұрлағандығы
туралы істерді қараудағы сот тәжірибесі” деген қаулысында былай деп атап
көрсетті: “Лауазым иесі адамның ... ... ... ... парақорлық
ниетпен мемлекеттік және қоғамдық мүлікті өзінің және басқаның мешігіне
тегін айналдырғандығы ұрлық ретінде Қаз ССР ҚК 76-3 бабы ... ... ... қоса ... ... иесі ... ... бабын теріс
пайдаланып, мемлекет қаржысын иеленіп кетуі ұрлық ретінде ... ... ... ҚК 143 бабы бойынша саралануы қажет емес деп атап көрсетті
Бұл қағида қызмет бабын ... ... ... ... ... ... ... М.Панов пен Г.Кожевников та жалпы және арнайы
нормалар жарысып келгенде арнайы норма пайдалануы керек, деп бұл қағиданы
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бабын теріс
пайдалану пайдақорлық ниетпен жасалып мемлекетке және ... ... ... ... ... ... ... өзіне иеленсе немесе
басқаға иелендірсе ұрлық белгісінен былай алу ... ... ... ... ... ... иемдену ниеті болмаса, бірақ сол әрекеттің
нәтижесінде заңсыз сыйлық ... ... алу ... ... оны ... істің нақты көріністеріне қарап, лауазымдық немесе шаруашылық
қылмыс деп бағалау керек” деп ... [64,15 ... ... ... қорытып айтсақ, қызмет бабын пайдаланып
жасалған ұрлықта ұрлықтың нақты көріністері және ... ... ... ... ... ... саралаудың қажеттігі жоқ,
деген қорытынды шығады.
3.4 Ұйымдасқан топ болып алаяқтық жасау
Ұйымдасқан топ - ... ... аса ... ... ... ... ... бірлесіп қылмыс жасауы сол топтардың ұзақ ... ... ... ... ... ... ... басқа да
қылмыстық топтармен бірігуімен ерекшеленеді. Ұйымдасқан қылмыстық топтың
мүшелері өзара міндет ... ... ... ... Ішкі ... ... және әрбір қылмысты жасаудың белгілі уақытын жоспарлайды.
Қылмыстық топтың мүшелері, ... жеке бір ғана ... ... ... ... бас ... ... әрекетті жасауға келіседі. Міне, бұл
жағдайлар топтардың ішкі тұрақтылығын сипаттайды [38,16 б.].
Ғалымдар Е. Оңғарбаев пен Б. ... ... ... ... ... топтан ерекше белгілері — оның ұйымшылдығы
мен тұрақтылығы. Бұл ... ... ... ... ... мен ұйымдарға
тән нәрсе [65]. 1996 ж. 25-шілдедегі Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты
Пленумының "Бөтеннің ... ... ... ... ... туралы"
қаулысында "қылмыстық іс-әрекет нәтижесінде қол жеткізген ... ... ... мен ... ... белгілер:
ұйымдасқан кұрылымдардың және құрамдарының тұрақтылығы, оның мүшелерінің
ұйымшылдығы, ұйымдастырушылар мен ... ... ... ... ... әдістері мен нысандарының тұрақтылығы
қылмысты жоспарлап, оған ... ... ... ... ... жасыруы, қылмыстық іс-әрекет нәтижесінде ... ... ... ала шара ... ... алады", делінген
[66].
Негізінен алдын ала сөз байласқан адамдар тобынан ұйымдасқан топты
ерекшелейтін ... оның ... ... ... ... кейін қалпына келетін, күш әрекетімен жүйенің тепе-теңдікте тұру
қабілетілгін білдіреді [67, 36б]. С.А.Шейфердің ойы бойынша тұрақтылық ... ... ... тұру [68, 72]. ... ұйымдасқан қылмыстық
топтың конструктивтік белгісі ретінде бірнеше қылмыс жасауда қатысушылардың
арасында ... ... ... және беріктілігін білдіреді.
Адамдар тобының ұйымшылдығы ... ... ... ... ... тәртіпке бағынатындығын білдіреді.
Қылмыстық заңда "ұйымдасқан қылмыстық топтар" мен ... ... ... ... тікелей көрсетілмеген. Оларды
айқындау қылмыстық құқық теориясының соттық практикаға жүктелген.
Бұл мәселені шешу үшін заңда ... ... ... ... ... құруга (ҚК 28-баптың 3-тармағы) және оны басқаруға (ҚК 235-
бабының 1-тармағы) нұскау жасай отырып, заң шығарушы ... ... ... ... рөлі тән ... ... Қылмыстық топтың
қылмыс жасау үшін құрылатындығына (235-6.), контрабандамен айналысу үшін
қалыптасатындығына (209-6.) және т. б. ... ... ... ұйымдасқан
қылмыстық топтың бірнеше немесе ұйымдасқан ... не ... ... бір ... ... үшін пайда болатындығы көрсетіледі.
¥йымдасқан кылмыстық топтарда ұйымдаспаған қылмыстық топтарға
қарағанда иерархия ... бар, бұл оны ... ... ... ... ... бұл ... қылмыстық
қауымдастықтан (қылмыстық ұйымнан) өзінің көлемімен жасайтын қылмыстарының
келтіретін ... ... ... ... Кей жағдайларда
ұйымдасқан қылмыстық топтардың болуы қылмыстық ұйымның ... ... ... ... ... ... Бұл жай ... кодекстің 31-
бабының 4-тармағының текстінде де көрсетілген.
Қазақстан ... ... ... ұйымдасқан қылмыстық
топтың түсінігін қалыптастыру талпынысы жолға қойылған. Бұл мәселенің жалпы
теоретикалық және практикалық маңызы зор ... ... ... ... нормаларында қылмысты ұйымдасқан топпен жасау саралаушы белгі
болып табылады және ол ... жаза ... ... ... ... топ
қылмыстардың 66 құрамында берілген.
Профессор Ю.В.Ускованың пікірінше "ұйымдасқан қылмыстық топ — ... табу ... ... әрекеттер жасаумен шұғылданатын ... ... ... жүйесін құрайтын тұрақты әрі бір орталықтан
басқарылатын қылмыстық құрлымдардың айтарлықтай ... ... [69, ... топтың ұйымдасқандығы тұрақтылығы туралы мынадай белгілері
куәландырады: оның орнықтылығы, құрамында ұйымдасқан ... ... ... қылмысты жоспарлауы мен оған жан-жакты даярлануы
ұйымдастырушы мен жетекшілердің нұсқауларын орындау және ... ... [70, 18 ... ... топтың белгілері ретінде мынадай ... ... ... ... ... ... ... топ мүшелерінің
белгілі бір тәртіпке және ұйымдастырушының нұсқауларына бағынуы. Шын
мәнісінде ... ... ... ... топтың белгілеріне
жатқызуға болады. Ал қатысушыларды таңдау және тарту туралы айтсақ, бұлар
ұйымдасқан қылмыстық ... ... бола ... ... оның ... бір ... ... тұрақтандырылған, осыған байланысты оның
құрамына жаңа мүшелердің кіруі, одан шығу сияқты, белгілі бір қиындықтарды
туғызады.
Қылмыстық топты ұйымдасқан ... ... ... ... ... кездесуі мүмкін. Мұндағы мәселе мынада болып отыр: қылмыстық
топ — бұл тірі әлуметтік организм, ол ... тән ... ... ... ... ... Даму жай ... топтардан, адамдар тобымен алдын
ала келісім бойынша адамдар тобынан одан күрделірек топтарға — ... ... ... өтеді. Өз дамуында кейбір қылмыстық топтар
аралық өтпелі болып табылады. Оларда, мысалы алдын ала келісім ... ... ... ... ... ... ... болады. Нақты
қылмыстық істер бойынша, ұйымдасқан ... тек ... ... ғана ... ... топтар айқындалуы мүмкін. Бұл жағдайда ... ... ... ... қалай бағалау тиіс?
Мұнда заңда көрсетілген ұйымдасқан топтың белгілерін, содан кейін
аталған ... ... ... алу қажет. Егер нақты ... ... ... ... ... ... ... белгіленбесе де, бұл
мұндай топтың ұйымдасқан деп санауға себеп бола ... ... ... ортақ ақша қоры болмауы мүмкін немесе қылмыстық кіріс тең мөлшерде
бөлінуі мүмкін, бірақ бұлар топты ұйымдаскан ... ... ... ... көрсетілген ерекшеліктері айқындалып бекітілген болуы тиіс.
Аталған қылмыстық топ оған қатысушылардан тұрады, алдын-ала келісім
бойынша, әрқайсысы ... ... ... Сонымен бірге, алдын-ала
келісу үстінде міндеттер бөлісудің ерекше жағдайлары да байқалады. Оның
мәнісі - ... ... ... ... ... жалған құжаттарды
дайындау көріністері де болады. Мұндай жағдайда ұрылардың біреуі ... ... рет ... ... ... алуы ... ... жүрген заңдарға сәйкес ұйымдасқан топтың
жасаған қылмысы үшін қатаң жауапкершілік белгіленген.
Бұған мынаны ... ... ... ... саралаулық белгісі -
бірнеше адамның алдын-ала келісім алуы және ... топ ... ... ... ... ... емес. Бұл жөнінде зерттеушілердің әртүрлі
пікірлері бар. Мысалы, ғалымдардың бір тобы ... топ деп ... ... ... ... өзі ... деп есептейді. Демек, ... ... топ ... ... ... ... толық анықтап алу қажет.
Ғалымдардың екінші тобының пікірі бойынша, бір немесе бірнеше қылмысты
жасауға топ мүшелерінің ... ... ... өзі ... ... ... пікірлерді салыстырып қарасақ, “бірнеше адамның алдын-
ала келісуі” деген ... ... ... ... ... неғұрлым осал топтар да кіріп кетуі мүмкін.
Топ алдын-ала ... ... ... ... ғана ... ... айналысу үшін ұйымдасқан топ құрады. Осы орайда, ҚР ҚК
31 бабы ... бір ... ... ... жасауға алдын-ала келіскен
тұрақты топтың жасаған қылмысы ұйымдасқан топ жасаған болып есептеледі.
Топтың басшысы болуы, оған ... ... топ ... ... ... құпия байланыстар топтың жоғарғы дәрежеде
ұйымдасқандығын көрсетеді. Мұндай топтың тиянақтылығы оның мүшелерінің бір
ғана қылмыс ... үшін ... ... рет ... ... ... байланысты ұрлықтарды зерттегенімізде, ұйымдасқан топты
неғұрлым қауіпті қылмыс түрі екендігіне ... және ... ... ... ... ... заңда ұйымдасқан топтың жасаған ұрлықтарына
жеке бап тағайындалуы өте дұрыс болған.
Ірі мөлшерде ұрлық ... ҚР ҚК ... ... егер айлық есеп-
мөлшерінен 500 есе қымбат мүлік ұрланған ... ... ... ... ... деп ... Бұл ірі ... қылмыстың бір эпизодына
да, сондай-ақ жалғасқан бірнеше қылмыстың нәтижесіне де қолданылуы ... ... ... ... ... рет ... қылмыстан келген зиянның
басын қосуға болмайды. Мұндай жағдайда бірнеше рет жасалғандық ... ... ... Егер қылмыскердің ниеті ірі мөлшерде ... ... ... бірақ, оның еркінен тыс жағдайларға байланысты
ұрланған мүліктің құны ірі ... ... де, ірі ... ... ... деп ... ... келгенде, ұрланған мүліктің мөлшері ... ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев 21.03.1995 ж.
баяндамасында қылмыстылықпен аяусыз күрес жүргізу қажеттігін көрсете келіп,
былай деген болатын: ... ... ... жаңа қылмыстық жағдайды
және шаруашылық саласында жаңа ... ... ... Бұл ... ... мынадай жағдайлар қалыптасты:
- астық, мұнай, ... мал ... ... ... ұрлануда. Іс жүзінде еліміздің ұлттық байлығы ұрлауға салынуда. Тек
қана ірі мөлшердегі ұрлықтың саны 1700-ден асып кетті”. ... ... ... ... ... ... ұлттық байлық ұрлауға
салынғанына қарамастан, ұрлық мемлекетіміздің экономикасына аса зор ... ... ... ... қылмыс ұрланған мүліктің белгілі бір
бағасына және мөлшеріне байланысты. Сондықтан, құқық бұзушылықтың белгілі
бір ... ... бір ... ... ... болады. Яғни, ұрланған
заттың мөлшері қылмыстың өлшемі болып ... ... ... ... ... ... қылмыстың қоғамға қауіптілігін анықтау үшін және
оны дұрыс саралау үшін ... ... ... және құны аса ... ... ... ірі ... ұрлау аса қауіпті және оның ... ... ... зиян ... ... ... ірі ... ұрлау тікелей ұрлық түрінде болса,
қылмыс әрекетіне сай бағалану қажет, ал, басқа түрде ... ... ... қарай бағаланады.
Бөтеннің мүлкін ірі мөлшерде ұрлау алаяқтық жолымен де жүзеге асырылуы
мүмкін. Өйткені, алаяқтық пайдақорлық ... ... ... жиі кездеседі.
Қоғамға қауіптілігі жағынан ауыр жауапкершілік белгіленетін ... ... ... ... ... ... көрсетіліп келеді.
Республика деңгейінде қандай екендігіне қарамастан, ұрланған ... жаза ... ең ... шарт ... ... ... жасалған ұрлыққа анықтама бергенде теория және ... ... ... және ... ... ... түсініктер кездесіп қалады.
“Ірі мөлшер” және ... ... ... ... ... ... ... арасында түрлі дау туғызып жүр.
Көбінесе, ұрлықтың мөлшерін анықтағанда келген тікелей зиянның шамасын
және ... ... ... ... ... ... болмайды
екен. Өйткені, ұрлық салдарынан келген зиян ... ... ... келе ... Бұл зиянды жоғалған мүлік, одан ... ... ... ... ... ... да қосу ... Бұл залал меншік
иесіне қайтарылуы керек. Алайда, қылмыстық-құқықтық заңнан сырт тұрған ... ... ... ... әсер ... ... ... жағдайларды заң шығарушы ескере бермейді, өйткені, ол, ҚК ... 3 ... ... ірі ... ... қойған. Демек, заң
тұрғысынан алғанда, “ұрлық мөлшері” мен “залал мөлшері” деген атаулар түрі
жағынан біраз алшақ ... ... ... ... ... ... ... ғылыми әдебиетте ұрлықтың ірі
мөлшері ғана сөз болады, залал мөлшері ... ... Бұл ... ... В.В. ... түсінігінен кеңірек, өйткені, айыпкердің қылмысы
нәтижесінде жәбірленушінің ірі мөлшердегі мүлкі ұрланбаса да оған ірі
мөлшерде зиян ... ... ... ... ... бір ... ... ретінде екі немесе
одан да көп эпизодтардан тұруы мүмкін, немесе басқаның мүлкіне қастық
түріндегі бір ... ... ... мүмкін.
А.И. Бойцовтың осы тұрғыда жалғасқан бір қылмыс ... ... ... әрекет ретінде ірі мөлшердегі ұрлықтарды ... ... ... ... [72, 19 б.].. Бірақ бұл пікір бір
қылмыс және қылмыстың қайталануы туралы қылмыстық-құқықтық ... ... ... әр ... ... ... зиян ... қылмысты, келген зиянның жалпы мөлшері ірі ... ... ... деп ... ... О.В ... пікіріне де
күдігіміз бар[.73, 19 б.].
Сонымен бірге Қазақстан Республикасы Президентінің І995ж. 12 ... ... ірі ... ... ... ірі ... зиян ретінде ең
аз жалақының 100 есе мөлшерінен асатын ұрлықты есептеу, аса ірі мөлшердегі
зиян деп 500 есе ... ... ... ... ... зиян деп есепті
мөлшерден 1000 есе асатын соманы есептеу ... ... ... отырған қылмыс түріне қатысты сөз ететін болсақ, қылмысты
әрекетті ... ... ... жолмен ұрланғаны маңызды емес. Бірақ,
әрбір қылмысты істе қылмыскердің ... ... ... ... маңызды.
!рі мөлшерде ұрлау жөніндегі қылмыстық жауапкершілік туралы заңда
қылмыстың ... ... және ... амалмен жасалғандығы ғана емес, сонымен
бірге “қайталанғандығы”, “алдын-ала келісім жасалған топтың қылмысы” деген
ауырлататын ... да ... ... саралау жағдайларының саяси және құқықтық маңызын ескере
отырып, “ірі ... ... ... ... түсу ... ... қандай түрде және қандай амалмен жасалған: “таза” қылмыс
па (ұрлық, ... ... ... қылмыстың қосындысы ма (ұрлау, тонау
немесе алаяқтық), осы жағдайларын анықтап алу керек И.Я. ... ... [75,57 ... пікіріміз басқаша: ірі мөлшердегі ұрлық деп ... ... ... ... ... айту ... Яғни, ірі мөлшердегі
ұрлықты жеке, дербес бап түрінде бөліп ... ... ... ... мен ... ... ірі ... және
аса ірі мөлшерде ұрлағанда қылмысты ... ... ... ... ... ... ... тек қоғам қауіпсізідігіне ғана емес,
сонымен бірге, меншікке қастандық жасалған деп бағалаған жөн, ... ... ... мүліктік зиян келеді. Бұл орайда М.Клепицкийдің
мына пікірі дұрыс деп ... ... ... жиынтығы түрінде
Қылмыстық Кодекстің меншікке қарсы қылмыстар үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... [.76, 91 ... ... пайдақорлық қылмыстың саралаушылық белгісі ретінде
заңда ... ... ... ... үшін екі ... одан да ... бөлек қарастырады. Бұл саралаушы белгіні арнайы қайталаудың
бір түрі ретінде бағалау ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа бейімделгендік ... ... ... ... ... ... және әділ ... құтылып кетуіне бейімделуіне байланысты деп есептеледі. Бұл
белгіні мына жағдайларда қолдану қажет: а) бұрын ... ... үшін ... рет ... ... ә) басқа қылмыстар үшін сотталуы мүмкін, тек қана
ұрлық немесе ... алу үшін ... ... ... ... ... қарсы қылмыстар жөнінде ғана болып отырған жоқ.
Сондай-ақ, мүндай жағдайда қарақшылық жөнінде сөз болуы мүмкін емес,
өйткені, заң шығарушы ... бұл ... ... ... ... қарақшылық
неге рецидив болады, өйткені, бұрын жасаған екі ... үшін ... үшін ... заң ... сотталғандық белгісі жойылуы да
мүмкін ғой.
Ұрлық, тонау, алаяқтық сияқты қылмыстарды заң олардың ауырлығы жөнінде
жеке-жеке қарастырады және ... ... ... ... қарай баға
береді.
Рецидивист қылмыскерлердің жеке ... ... мен ... ... ... ... ... қоғамға қарсы көзқарас,
әлеуметтік тұрмысқа қарсы сипаттағы дағдылар мен ... ... ... ... ... ... түзеу мекемелеріне қарсы
қалыптасқан мінез-құлқы, тіпті, келесі жолы жазаланудан қорықпау ... аса ... ... деп ... жөнінде заңда нақты
жағдайлар белгіленген. Алдымен, 18 жаста дейін қылмыс жасағандарды ерекше
ескеру қажет, Оған ... ... деп ... үшін ... ... ... тасталғандығы немесе жойылғандығы заң жүзінде
белгіленгендігі еске еске алынады.
Рецидивист ... ... ... ... ... ... және ... үлкен тәжірибесімен олар өз
қатарына солқылдақ адамдарды, ... ... мен ... ... да, ... ... ... қаруына айналдырады.
Мысалы, Ақмола қаласының соты Н. деген азаматты соттады. Ол қатаң
тәртіптегі еңбекпен түзеу ... ... ... ... ай ... ... жүрсе де, Б. деген азаматты алдап жүрген. Көшенің бір
қиылысында Б. ... ... ... ... ... Сол кезде машинаға
бір жасөопірім таяп ... ... бет ... одан ... ... түкіреді. Б. өзіне зәбір көрсеткен баланы жазаламақ болып, машинадан
шығып, қуып ... Сол ... Н. ... ... ... ... ... Н. осындай әдіспен 5 авто машинаны ұрлаған екен. Осы іс бойынша ... ҚК 177 ... 3 б. ... ал, ... ... Б. ... ҚР ҚК ... бойынша қылмыстық іс қозғалған жоқ, себебі ол, қылмыс субъектісі емес
еді.
Қауіпті рецидивист деп тану үшін заң тексерілгән қылмыстардың сипатын
басшылыққа ... ... ... ауыр ... ... ... ... ол рецидивист болып танылады.
Айтылған жағдайда, қылмыскерге ауыр жаза қолданатын себебі, оның
бұрынғы ... ... ... ... ... келесі
қылмыстарына неғұрлым ... ... жаза ... еске ... ... ... ол жаңа ... жасайды,
сондықтан, оның қоғамға қауіптілігі арта ... ... оған ... ... ... екі ... одан да көп рет ұрлық үшін, қорқытып алғандығы үшін,
алаяқтық үшін ... ... ... ерекше қауіпті екендігі мәлім.
Себебі, ол жоғарыда айтқанымыздай, мемлекетке, қоғамға және жеке адамдарға
өзінің аса ... ... ... зиян ... ... ... көп жағдайда бұрын сотталған немесе қаңғыбас т.б, адамдарды
қылмыс жасауға тартады.
Бұл дегеніміз қоғамға қарсы мінез-құлқы ... адал ... ... түзелмейтін адам.
Бұрын ұрлығы немесе қорқытып алғандығы үшін екі ... одан да көп ... ... ... деп ... үшін ... Республикасының
Соттары мемлекеттің қолданылып жүрген ... және ... ... алуы ... ... Жоғарғы Сотының Пленумы 1996ж. 25-шілдедегі
"Басқаның мүлкін ұрлауды саралаудың кейбір мәселелері туралы" ... ... ... ... 1991 ж. 8-желтоқсаннан кейін ТМД елдерінде
сотталғандар, егер мұндай жағдай ҚР ... ... ... ... саралауда және рецидивист деп тануда еске алынбауы
қажет деген болатын.
Сотталғандықтың мұндай түрі ТМД ... ... ... ... құқықтық көмек және құқықтық қатынастар жөніндегі Минск
конвенциясының 76 бабына байланысты қарастырылуы қажет (1993 ж. 22 ... ... ... тікелей ұрлықты, сол ... ... ... ... ... ... Республикасының ҚК 175 бабына берілген 4-ескертпеге сәйкес
"Бұрын ұрлық үшін немесе қорқытып алғандығы үшін, сондай-ақ, осы Кодекстің
175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 248, 255, 260 ... ... ... бірнеше қылмысқа байланысты сотталғандарды рецидивист деп ... деп ... 91 ... ... ... бір ... үшін екі немесе одан да көп
рет сотталған адам ... ... ... қағидалар пайда болады.
Сондықтан, мұндай адамдардың қоғамға қауіптілігін бағалағанда, ... ... ... ... ескеруге тиіс. Яғни,
ауырлататын жағдайда ... ... ... бұрын екі немесе одан да көп
рет сотталса, немесе ірі мөлшерде ұрлағаны үшін сотталса, ... ... ... ... ... қылмыстық заңында меншікке қарсы
қылмысқа тиісті баға берілген, Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің
6 тарауында ... және жеке ... ... ... ... ... тағайындалған. Олардың ішінде, меншікке қарсы қылмыстық
қастандықтың кең таралған түрлерінің бірі ретінде, ... ... ... ... ... жаңа жағдайында меншікке қарсы қылмыстар
жөнінде біздің түсінігіміз елеулі түрде ... Жаңа ... ... ... ... ... ... қарастыратын сипаттар
жойылған. Сондықтан, қолданылып жүрген қылмыстық заңды заман ... ... ... түрлеріне қатысы жөнінде қайта қараса артық болмас
еді.
Республика Конституциясында атап ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық нормалармен қамту қажет. Бұл - біздің құқықтық
реформа жөніндегі ... ... ... ... табылады.
Осы орайда, Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық кодексінің арнайы
қағидасындағы бүкіл меншікке қарсы қылмыстардың бір тарауға ... ... ... бастауларына жақындау деп есептейміз.
Біздің бұл жұмысымызда алаяқтық жасап, мүлікті ұрлауға тағайындалған
жауапкершілік жан-жақты қарастырылған. Бұл ... ... ... ... және оған ... ... қылмыстардан айыратын белгілер терең
анықталған. Жұмысымызда меншікке ... ... ... ... ... ... авторлардың пікірлері салыстырылып, қаралды.
Меншікке байланысты қылмыстарды бағалағанда, қылмыскерлердің өзінің
қаншалықты қауіпті екендігіне назар ... Олар ... ... ... ... - қандай қылмыс болса да, меншікке ... ... ... ... ... ... бәрі ... бірақ, бұл қылмыспен
күрестің көкейкестілігін әркім түсіне бермейді. Сондықтан, қоғам ... ... бұл ... ... ... қажет. Ең маңыздысы,
алаяқтықты басқа ұқсас қылмыстардан бөліп алып, дұрыс бағалау жөнінде әркім
өз пікірін айтуы қажет деп ... ... ... мынандай қорытындыларға келуге болар еді:
1. Қазақстан республикасының жаңа Конституциясы қабылдануына және
Құқықтық реформа ... ... ... ... ... ... ... заң тұғырнамаларын жетілдіріп, қолданылып жүрген қылмыстық
заңдарды заман талабына сәйкес ... ... туып ... Атап ... Қылмыстық Кодексте өзіндік меншік институты жоқ,
ал, бұрынғы ҚазССР Қылмыстық Кодексінде ... ... ... бар ... ҚР ҚК ... ... мән ... меншікті ажырататын
негіздерден көрінген кемшіліктерді толықтыратын ... ... ... ... деп ... ... Кодексті адам баласының ең алғашқы табиғи құқықтары мен
бостандықтарын ... ... ең ... әлеуметтік құндылықтар
ретінде қарастырып, қылмыс түсінігін ... және ... ... жеке ... қоғам дәрежесіне лайықтау қажет.
Жұмысымызды қорыта келіп, меншікке қарсы қылмыстар жөнінде ... ... ... ... ... ... тұрғысында шешілмеген
көптеген мәселелер бар. Бұл арада біздің жинаған көптеген есеп-санақ
мәліметтерімізді ... ... ... айтсақ, алаяқтық асқынып барады,
оның ғылыми-құқықтық негізі терең талдануы қажет.
Біздің бұл магистрлік диссертациялық ... ... ... ... ... қылмыстың бүге-шігесіне дейін қарастырды дей
алмаймыз, ... ... ... ... ... ... ... және басқа да мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН әдебиеттер тізімі
1 Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгертулермен толықтырулар
енгізу туралы.- Алматы: ЮРИСТ, 2010-40 б
2 ... ... 2010 ... 2020 ... ... ... ... саясат тұжырымдамасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2009
жылғы №858 Жарлығы // Заң газеті. – 2009. - 25 ... ... ... ... ... ... ... Архипова И.А., Милин А.Е. Приобретение или сбыт ... ... ... путем. Учебное пособие. М.: Издательство «Юрлитинформ»,
2009.-168 с.
5 Каширский С.В. Квартирные кражи и их предупреждение-М.: ... ... Е.О. ... құқық (жалпы бөлім).Оқулық.Алматы: ҚР Құқықтық
сараптама және халықаралық ғылыми зерттеулер орталығы, 2009.-456 б.
7 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық ерекше ... 2002 ж-459 ... Курс ... ... ... ... ... Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. М., ... ... ... ... ... ... ... заңсыз иемдену
жөніндегі істер бойынша сот тәжірбиесі туралы” 2007 жылғы 11 шілдедегі № ... ... ... Ш. Квалификация хищений государственного и ... в ... ... размерах. А., 1983.-С.250
12 Кригер Г.А. Квалификация хишений социалистического имущества. М., 19714
Хакимов. И.Х. На страже собственностей. Ташкент, 1976.-С.190.
13 ... Л.Д., ... С.В. ... ответственность за преступления в
сфере экономики. М.: ЮрИнФО, 1996.С.62; Уголовное право.Особенная часть.
М.: НОРМА, 1998. С.192.
14 ... А.И. ... ... ... ... ... литература,1990.С.241.
15 Клепицкий И.А. Собственность и имущество в уголовном праве// Государство
и право.1997.№5.С.74-83.
16 Кудрявцев В.Н.Общая квалификация преступлений. – М., 1972. – 35 ... ... Б.А. ... основы квалификации преступлений. – М., 1984. – 21-
22 б.
18 Беляев В.Г. Применение уголовного законв. Волгоград, 1998. – 49 ... ... Н.И. ... ... и квалификация преступлений.
Волгоград, 1976. – 24 б.
20 Кузнецов А.В. ... ... и ... – М., 1977. – 65-66 ... ... А.Н. Общее учение о составе преступления. – М., 1957. 124 б.
22 Фролов Е.А. Объект уголовно-правовой охраны и его ... в ... с ... на ... Заң ғыл. докторының
дис..Свердловск, 1971.-12 б.
23 Новоселов Г.П. Учение об объекте ... ... ... М., 2001. – 60 ... ... А.В. Уголовное право. Общая часть. – М., 1996. – 147 б.
25 Мотин О.А. Частный ... в ... ... ... ... ғыл. ... автореф. дис. – Волгоград, 2005. – 13 б.
26 Таций В.Я. Объект и предмет преступления в советском ... ... 1988. – 88 ... ... Л.Л. ... ... ... права. Ярославль, 1999. – 12
б.
28 Пинаев А.А. ... ... ... ... уголовного
законодательства об ответственности за хищения. Автореф. дис. ...докт.
юрид. Наук. Киев. 1984. – 4 б. Ресей ... ... ... ... М.: ОЛИМП. 1997. – 175 б.; Некоторые проблемы уголовно-правовой
оценки преступлений против собственности граждан. – 2-42 ... ... Г. ... ... ... и ... 1998. №
7. – 26-31 б.
30 Кочои С.М. Ответственность за ... ... ... – М., 2000. – 81-82 ... ... Б.А. Уголовная ответственность за хищения государственного и
общественного имущества. – М., 1954. – 25 б.; ... С.И. ... ... ... и ... с ... ... 1968. – 14
б.
32 Право собственности в СССР: Проблемы, дискуссии, предложения. – ... 4 ... ... Е.А. Лекции о праве собственности. – М., Юр. лит. 1991. – 16 б.
34 Разгильдиев Б.Т. Задачи Уголовного права Российской Федерации. ... – 58 ... ... А.В. ... имущества вверенного виновному: ... ... ... ... П.С. ... за преступления против социалистической
собственности.-Киев,1983.-С.20.
37 Пинаев А.А. Уголовно-правовая борьба с хищениями.-Харьков,1975.-С.13
38 Курс уголовного права Под ... Г.Н. ... и В.С. ... ... С.В.Понятие хищения в уголовном законодательства России:
теоретический анализ//Государство и ... ... ... преступлений.-М.,
42 В.А.Сергиевский, С.М.Рахметов. Квалификация престплений.-Алматы, 1999
43 Кудрявцев В.Н. Общая теория ... ... М., ... ... Ү.У. Қылмыстық құқық ерекше бөлім: Алматы., 2008 ж.-Алматы.-234
б.
45 Волженкин Б.В. Квалификация хищений государственного или ... ... ... ... или ... ... Л., ... Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений: закон, теория, практика.- М.,
2001.
47 Борзенков Г.Н. Ответственность за ... М., ... В.Н. ... ... ... ... М., 2001.- С.126.
48 Качурин Д.В. уголовная ответственность за ... и ... ... в отношении ... ... ... ... с ... ... собственности в период рыночных
отношений //Дисс. канд.юрид.наук. М.: Юридический институт МВД РФ, 1996. С.
41-42.
49 Клепицкий И.А. Недвижимость как ... ... и ... ... и право. 2000.- № 12.- 12 с.
50 Иващенко С.Б. ... ... за ... ... ... имуществом. Автореф. Дисс. ... канд. юрид. наук. – М.,
1998. – 23 с.
51 ... В.Г. ... ... ... за ... ... проблемы теории и практики. Саратов, 2003. – 87 с.
52 Попова Ю.В. Уголовно-правовая охрана земли. Автореф. ... ... ... ... Краснодар, 2004. – 10 с.
53 Наумов А.В. ... ... ... Курс ... в 3 т. Т.2.
Особенная часть (І-Х ... М., 2007.- 256 ... ... Э.С. Понятие хищения в зеркале законодательной техники //
Юридическая техника и ... ... ... в ... и ... // Под ред. ... Ярославль, 1998. – 14 с.
55 Братанов В.В. Хищение культурных ценностей: ... ... ... ... ... ... канд. юрид. наук. .Новгород,
2001. – 3 ... Яни П. ... ... ... ... и ущерба // Законность. 1996.-
№10. – 15 с.
57 ... А.В., ... О.В., ... И.В. ... как ... ... против собственности и особенности его
проявления в сфере банковской деятельности. Сыктывкар, 2003. – 45 ... ... В. ... ... // Аргументы недели.- № 46 от 15
ноября 2007 г., - 9 с.
59 Алексеев С.С.Право ... ... ... – 97, 98 с.
60 ҚазССР Жоғарғы Сотының 1980 ж. 23 желтоқсанындағы Пленумының «Соттардың
көліктегі ... ... ... ... ... заңнаманы қолдану
практикасы туралы» Қаулысының 5 тармағы
61 Российское уголовное ... ... ... Учебник // Под
ред. М.П.Журавлева и С.И.Никулина. М.: Спарк, 1998. – 134 ... ... В.В. ... ... ... ... Преступления против
личности и имущества. Изд. 2, пересмотр. И доп. Спб., 1899. – 139 ... И.Я. Курс ... ... ... ... ... и ... Спб., 1912.- 169-173 с.
63 Жижиленко А.А. Преступления против имущества и исключительных прав. Л.,
1928. – 6, 13,14 с.
64 ... Л.Д. ... ... ... ... ...... – 84-85 с.
65 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне Түсінік.-Алматы: ... ... 2004.- 648 ... ... А.В. Преступления против собтвенности: влияние гражданского-
правового регулирования: Автореф.Дисс...канд.юрид.наук.Тюмень,1999.- 30 с.
67 Бабкин С.А. ... ... и ... ... ... ... совместной собственности супругов.- М., 2004.- 234 с.
68 Шейфер С.А., Безверхов А.Г. ... ... в ... и уголовно- процессуальный аспекты // Государство и
право. 2001.- №6.- 55-56 с.
69 ... Ю.В. ... ... ... ... 2001.- 128с.
70 Верин В. Новый УК и судебная практика// Закон. 1996.-№ 9.- 75с.
71 ... ... за ... ... ... 300 ... Бойцов А.И.Преступления против собственности. СПб.: Юридический центр
Пресс, 2002.- 773 ... ... О.В. ... и ... ... ... и специфика //
Вестн. Моск.ун-та. Сер.11. Право.-1991.- ... ... О.В. ... и ... Проблемы квалификации.Ульяновск.-
1996 .- 111с.
75 Фойницкий И.Я. Курс уголовного права.Часть ... ... и ... ... 307 ... ... А.В. Хищение имущества вверенного виновному: проблемы
квалификации. Краснодар, 2005.- 235 ... ... М. ... ... в ... ... // ... 9 с.
78 Уголовное право Республики Казахстан. Особенная часть.: Учебник под ред.
И.Ш.Борчашвили и С.М.Рахметова.- Алматы, 2000.- 122 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Қазақстанда табиғатты қорғау ғылым аспектілерінің орнығуы туралы3 бет
Түсті металдарды және темірді өндірістік айнымалы токпен поляризациялау арқылы олардың бейорганикалық қосылыстарын синтездеу109 бет
Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері20 бет
Қазақстан Республикасындағы меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық тәсілдері70 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
АЖ-ді қорғаудың криптографиялық құралдары5 бет
Азаматтық құқықтарды қорғаудың түсінігі және жалпы ережелері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь