Түркі халықтарының философиясы

Кіріспе
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме.
Негізгі бөлім
1. Қазақ ойшылдарының ішіндегі қайталанбас үлес қосқан Жүсіп Баласағұн
2. Суяб пен Баласағұн

Қорытынды
Түркі философиясының мәні
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қараханидттер дәуіріндегі мәдени қоғамдық жағдайдың өзгеруі түркі халықтарының арасынан ағартушы ғалымдарды, ойшыл ақындарды шығарды. Жауһари, Фараби, ибн-Сина, Бирни секілді ойшыл ғұламалардың сан-саналы еңбектері Орта Азиялық Қайта өрлеу дәуірінің асыл маржандары болып саналатын Махмұт Қашқаридың “Түркі тілдерінің сөздігі”, Жүсіп Баласағұнның “Құтты білігі”, Ахмет Игүнекидің “Шындық” сыйы”, Ахмет Иассауидың “Диуани хикметі” сияқты жәдігерліктердің пайда болуына белгілі бір дәрежеде ықпал етті. Араб-парсылармен қатар түркі халықтарының өкілдері де Шығыс мәдениетінің өркендеуіне өз үлестерін қосты.
Өткен замандардың әйгілі мәдени ескерткіштері адамзаттың рухани дүниесінің түзілген мөлдір қабатына жатады. Қазіргі дәуірде адамзат қауымы жылдар бойы жинақтаған тәжірибені мүмкіндігінше толық игеруге ұмтылып, оны бөлшектеуге, қиратуға бағытталған күштерге қарсы күрес жүргізуде.кезінде біздің ата-бабаларымыз да біз секілді “Бақыт деген не?”, “Адамгершілік, адалдық, әділдік, даналық деген не?” деген мәңгілік сұрауларға жауап іздеген болатын. Солардың бірі “Құтты білік” поемасының авторы Жүсіп Баласағұн еді.
Жүсіп Баласағұн XI ғасырдың аса көрнекті ақыны, есімі бүкіл Шығыс елдеріне мәлім данышпан ойшыл, философ, энциклопедист ғалым, белгілі қоғам қайраткері. Ол – философия, табиғаттану, математика, астрономия, тарих, араб-парсы тіл білімі, т. б. Ғылым салаларын жетік меңгерген ғұлама ғалым. Оның есімін әлемге танытқан “Құтты білік” кітабы – сол замандағы ресми әдебиет тілі болып саналған араб тілінде емес, түрік халықтарының тілінде жазылған алғашқы энциклопедиялық еңбек.Содықтан да кез келген аймақ өз тарихына үңіліп, ондағы бірінші дәрежелі жұлдыздар тізіміне ентін, яғни ешқашан мәнін жоймайтын, жалпыға ортақ мәдени игіліктер тізіміне қосылатын дүниелерді қайта қарап, саралауға тиісті.
“Философия және мәдениеттану”
Ж. Алтаев, Т. Ғабитов, А. Қасабек, Қ. Мұхамбеталиев.
        
        Жоспар
Кіріспе
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме.
Негізгі бөлім
1. Қазақ ойшылдарының ... ... үлес ... ... ... Суяб пен Баласағұн
Қорытынды
Түркі философиясының мәні
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме.
Қараханидттер дәуіріндегі мәдени ... ... ... ... ... ... ғалымдарды, ойшыл ақындарды шығарды.
Жауһари, Фараби, ибн-Сина, Бирни секілді ... ... ... Орта ... Қайта өрлеу дәуірінің асыл маржандары болып
саналатын Махмұт Қашқаридың “Түркі тілдерінің сөздігі”, ... ... ... ... ... ... сыйы”, Ахмет Иассауидың “Диуани
хикметі” сияқты жәдігерліктердің пайда болуына белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... өкілдері де Шығыс
мәдениетінің өркендеуіне өз ... ... ... әйгілі мәдени ескерткіштері адамзаттың рухани
дүниесінің түзілген мөлдір қабатына ... ... ... ... ... бойы ... тәжірибені мүмкіндігінше толық игеруге ұмтылып, оны
бөлшектеуге, ... ... ... ... ... ... ... да біз секілді “Бақыт деген не?”, “Адамгершілік,
адалдық, әділдік, даналық деген не?” ... ... ... ... болатын. Солардың бірі “Құтты білік” поемасының авторы ... ... ... XI ... аса ... ... ... бүкіл Шығыс
елдеріне мәлім данышпан ойшыл, философ, энциклопедист ғалым, белгілі қоғам
қайраткері. Ол – ... ... ... ... ... тіл ... т. б. Ғылым салаларын жетік меңгерген ғұлама ғалым.
Оның есімін әлемге танытқан “Құтты білік” кітабы – сол ... ... тілі ... саналған араб тілінде емес, түрік халықтарының тілінде
жазылған алғашқы энциклопедиялық еңбек.Содықтан да кез келген ... ... ... ... бірінші дәрежелі жұлдыздар тізіміне ... ... ... ... ... ортақ мәдени игіліктер тізіміне қосылатын
дүниелерді қайта қарап, саралауға тиісті. Олай ... ... бір ... ... ... ... ... әлемдік әдебиет үлгілерімен қатар
“Құтты білік” де өз бойына мәдени эстетикалық байлық жинақтаған ... ... ... Сонымен бірге, Жүсіптің поемасы көне түркілердің ... ... ... ... болған маңызы зор ескерткіш. Бұл жерде ... ... ... әзербайжандар мен түріктерді атауға
болады. Мәдени, саяси және этикалық жіктердің ... ... ... ... ... ... ... ұсақ-түйек
детальдарды қазбаламай, географиялық көзқарас тұрғысынан қарастырған кезде
Жүсіптің қырғыз және қазақ халықтарына жақынырақ ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан “Манас” пен “Құтты
білік”арасында айқын ұқсастықтар бар.
Жүсіп Баласағұн ... ... ...... басқару
әдістерін, адамгершілік принциптерін, қоғамдық-саяси мәні бар ... мен ... ... ... ... ... өз ... талап-тілектері тұрғысынан жоғары дәрежеде көрсете
білді. Тұтастай алғанда, Баласағұн жалпы ... ... ... ... ... ... көбірек зерттеген. Ғылымның
сан саласын меңгеруге, жалпы әлемдік көзқарастарды жан-жақты қамти білуге
талпыну Жүсіп өмір сүрген мәдени ортаның болмысына тән ... ... ... ... үлес ... ... Хас ... Баласағұн 1015 (1016) жылы Шу өзенінің бойындағы
Баласағұн (Құз орда) қаласында, атақты ... ... ... ... Ол ... ... ... аса гүлденген кезеңі Қарахандар
дәуірінде өмір ... Осы ... ... ... аса ... көркемдік
деңгейдегі шығармалар дүниеге келді. Ол бізге Батыстағы ... фон ... ... ... ... ... ˝Құтадғу білік˝
поэмасы. Қолжазбаны 1796 жылы ... ... ... оны ... сыйға тартады. Поэманы В.В. Радлов 1896-1910 жылдары ғылыми
негізде түп-нұсқасымен салыстырып зерттеп шыққан.
˝Құтты білік˝ 1069 жылы ... ... ... ... қаласына
ауысқанда жазылды. 85 тарау, 6520 бәіттен тұратын және ... 124 ... бұл ... ... ... ... бағалап, Баласағұнға ˝бас сарай
министрі˝ атағын берген.
Бұл еңбекте ғылыммен ... әр қилы ... ... ... ... ... ... берілді, өмірлік тәжрибелер
баяндалды, шығармаларында дүние-танымдық ... ... ... негізінде адамның өмір сүруінің нақты, күнделікті бағыттары
белгіленді, өмір мәні ... ... әр ... ... ... ... арасында мінез-құлық ережелері, билеуші мен ... ... ... қоғамның әлеуметтік иерархиясы, сатысы
айқындалды. Бұл жүйелі түзілген адамгершілік қатынастардың қажеттігін ашты,
мұнда қоғамдағы әлеуметтік шындық ... ... ... адам бұл ... ... ... саясат тізгінін ұстаған әкімдер ғылым жетістіктеріне
ала-құла, немкетті қарайды, оның тіке өз ... ... ... ... ... тыс ... Бұл ... оны өмірден
торығуға, түңілуге әкеледі.
Баласағұн ... ең ... ұғым ... ... Ол өз
өміріне қанағаттанып, артыққа ұмтылмай, пендешілік тілегін ... ... ... ... тән ... деп ... Адам баласы жарық дүниеге
қайырымды да емес, зұлым да емес болып келеді, бірақ ізгі адам бола ... де ... ... оған ... ... керек. Ойшыл адамдарды
ол ˝қоғамдық қатынастардың жемісі˝ деп ... Адам ... ... деп ... ... Сондықтан оған қаскөйлікті үйретсең-қатігез,
ізгілікті үйретсең-мейірбан болып шығады. Бұл орайда ғұлама ағарту, білім
нәрін егу ісіне көп мән ... ... өз ... одан ... өткен
ойшылдар сияқты билеуші тегінің дұрыс болуын, мұрагерлікті қолдады. ˝Егер
ізгі болса бектің қылығы, күллі ... тиер ... ... ... даналық құзырына көшпелілер мен егіншілер, малшылар мен
бағбандар, қолөнершілер мен бақташылар, құлдар мен ... ... әр ... иелерін біріктіруі керек. Бұл үшін ол үлкен парасат иесі болып,
басқарудың дұрыс әдістерін ... ... орта және ... ... ... ... әр ... топтарын қарама-қайшы мүдделерін
келістіріп отыруы керек.
Түрік көшпелілерінің үрдісінде ... ... ... ... мен
батырлар сайланса, енді жаңа жағдайда ел басқару ... ... ... ... ... қажет болды. Өйткені тек қана қамал ... ... ... ... ... әр ... халықтар мен шаруашылық, мәдени
топтарды құрайтын саяси ... ... ... ... қамы
туды.
Ол мемлекет пен оның қызметіндегі адам үшін, жау болып табылатын парақорлық
деп білді. Мемлекет аппараты қызметіндегілердің бұл жазылмас дерті ... ... ... ... судай байлық-шөлдің қанбайды, қанша ішсең,
құрғатар тіл таңдайды˝. Ел ... ... ... әділеттілік,
қайырымдылық, адамшылық пен тазалыққа тәрбиелеуі керек. ˝Егер ізгі болса
елдің ... ... ізгі ... ... Бектер ізгі болса, ессіздік
жоғалар. Байырғы халық, әлем гүлге оранар˝. Білімнің зор мәніне ... ... ... білімді кеңесшілер мен бектердің қажеттігін көрсетеді:
Шыншыл, сара басшы керек халыққа
Халық үшін түсіп шығар тамұққа.
Халыққа жақ, көңілі тоқ, көзі ... тілі ... ... алар ... пен ... ... ... білер жүгініп...
Осындай бек болар халық көсемі.
Бұл заң шығарушылық қызметке ... ... ... ... ... тәртіпті нығайтып, ел бірлігін күшейтеді. Әділеттілік
пен шыншылдықты, парасат пен ... ... ... ... мемлекет
үшін заң шығарушылық мәселесі әрқашан көкейкесті ... Заң ... ... ... ... ... болады. Асыл заңдар адам
азғындауын, қоғам дертін емдейді, ізгілікке бастайды, сондықтан да ... ... ... мәні ... деп ... ... ... мән
беріп:
Саясатпен жұртың заңын түзетер,
Бұл саясат бек қақпасын зерлейді,
Саясатпен бектер елін жөндейді.
Ел ... ... ... ... ... оның ... ... ғылым, саясат қоғам қақпасын өрнектейді, ... ... ... түзетеді, азғын адамдарды жазалайды, өйткені ˝олар ел
тұнығын лайлайды˝.
Кісі бұзығы ... ... ... ... оңалар,
Кісі міні ақылменен түзелер,
Халық міні білімменен түзелер.
Бұл екеуімен қыла алмасаң жұмысты,
Білімді қой, ал қолыңа қылышты.
Дұрыс заңдар мен ... ... ... ісі ... қазынаның молаюына, жалпы жұрттың баюына, бейбітшілік пен
берекеге, молшылыққа жеткізеді. Ол мемлекеттің ... ... және ... мен ... ... мән ... Жүсіп Баласағұн өз кезінің дүниетаным, ақыл-ойының мәнді,
нәрлі жақтарын қорытып жазып, ... ... ... ... ... ПЕН ... ... аттары кеңінен мәлім ортағасырлық екі қала әрі жібек
жолындағы аса ірі екі орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн ... ... ... ... ... Суяб Батыс Түркі және Түрген
қағанаттарының астанасы, ал ... ... мен ... ... ... ... ... авторлар еңбектерінде едәуір мол
мағлұматтар келтіріледі дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлі
де ... ... жоқ ... Бұл ... ... ... анықтауға да
қатысты нәрсе.
Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бірінші жартысы мен VIII ғасырдан
қалған деректер қытай ... ... ... тәуапшысы Сюань Цзянь
629 жылы Үндістанға бара жатқан сапарында Жетісуды басып ... ... ... ол бір ... кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлі
елдерден келген көпестер мен ... ... ... ... ... тары ... өсіруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бір-бірінен бөлек ондаған
жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрі ... ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарын сипаттап,
сөзінің соңында бұл қалаларда диқандар мен ... ... ... ... ... ... жолы Суябтың батысындағы қалалардың атын
атап, олардың ... ... ... «Тан әулетінің тарихы» атты
еңбекте келтірілетін сапар бағытымен сәйкес келеді.
Деректерге (көне Тан ... ... 677 жылы ... батыс түркілерге
қарсы жорық ұйымдастырып, Дучжи қағанды тұтқындап, Сүйе ... ... ... ... жасан тұрған заманда Суябта ... бас ... ... VIII ғасырдың алғашқы отыз ... ішкі ... ... ... ... Атап айтқанда, 740 жылы
түргеш әмірлерінің бірі Мюхедаған Ферғава және Ташкент әмірлерімен ... ... ... ... ... қағанының ұлы Сулиді талқандап,
өзін түргендердің әміршісі деп жариялайды. ... ... ... бармайды. 748 жылы Түркістанның әмірі Ван-Чжень сунь батысқа қарай
әскери жорық ұйымдастырып, қаланың ... ... ... де, ... ... ... ішкі істеріне қытайлардың араласуы олардың 751 жылы
Атлах түбінде арабтын әскер-басы Зияд б. Салихтан жеңілуінен ... ... ... ... ... ... көшті, олар 766 жылы Суябты
алып, өздерінің астанасына айналдырды.
Тұңғыш мұсылман деректері VIII ғасырдың орта ... ... ... ішінде Суяб туралы баяндайды. Ибн ... пен ... Суяб Ұлы ... ... ... қатарында аталады.
VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейінгі деректер ұсынатын беймәлім
автордың «Худуд алу ... атты ... ... ... ... ... шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтіріледі: «бұл 20 мың
адам тұратын үлкен ... ... ... Ялан шах есімді джабгудың
бауыры екен».
Бұдан соң Суяб ... ... ... ... да, ... ... Баласагұн аталады. Тұңғыш рет ол селжүк ... ... ... ... 943 жылдың қарсаңында дінсіз түркілердің жаулап
алғанын баяндайтын еңбегінде сөз ... ... ... ... ... ... ... қабылдап. бірте-бірте Орта Азияны жаулап алады.
Баласағұн Қарахан мемлекетінің бір бөлігінің астанасы болады.
Әл-Мақсидидің ... ... X ... аяқ ... ... мол үлкен елді мекен» болды. Махмұд Қашғари қаланың Құз-Ұлұш және
Құз-Урду ... ... да ... ... қатар ол Баласағұн
тұрғындарының соғдыша және түркіше сөйлейтіні, Баласағұнда тұратындардың
соғдағ деп ... ... да ... ... ... тегі соғды, бірақ
түркіге айналып, солардың салт-дәстүрлерін меңгеріп кеткен».
Баласағұн туралы мәліметтер ас-Саманиде де ... ол ... арғы ... Қашқар маңында болды деп көрсетеді. Дәл осындай
деректерді Якүт те ... 1130 ... ... ... ... ... алған. 1210 жылы қараңытайларды Хорезм шаһы ... да, ... осы ... жағдайды пайдалана қояды. Олар
жеңіліске ұшыраған әскерді қалаға кіргізбейді. ... ... ... ... қала ... ... түседі. Деректерге қарағанда, ұрыс
кезінде 47 мың адам қаза ... 1218 жылы ... ... ... ... да, оған Гобалық (Жақсы қала) деген ат береді.
Монғолдар тұсындагы ... ... ... жоқ. ... ... мәлімет Темірдің Монғолстанға жорығын сипаттанатын еңбектерде де
кездеспейді.
«Тан әулетінің ... ... ... мен Ибн ... ... бағытнамаларын өзара салыстырған белгілі шығыстанушы Томашектің
пікірінше, Суяб Ыстықкөлдің батыс етегіне қоныс тепкен. В. В. ... ... одан гөрі ... ... іздеу керек дейді. Зерттеуші сондай-
ақ Баласағұнды белгілі-бір аймақпен шектеуді ... ... ... мен ... ... ... бір қала ... кейінірек Ақ бешім
үйінділерін Баласағұн деп ... Бұл ... ... ... ... ... мәліметтерімен тиянақталады, онда: «Джу
елінің бір тұсында үлкен бір ... орны бар, ... ... мен ... ... кей ... ... қалған. Бұл
шаһардың атын ешкім ... ... оны ... деп ... ... осы автор 1311-1312 жылдары қайтыс болған баласағұндық Факих
имамның құлпытасының сол кезде сақталып қалғаны ... да ... ... қарағанда Монара (Бурана) қаласының Мұхаммед Хайдар
сипаттаған Бурана қаласы екенінде дау ... ... ... үйіндіге айналған кезі туралы жазған Махмуд Ибн
Валидың (1634—1641) кейінірек ұсынылған мәліметтеріне қарағанда, Баласағұн
дәл осы Бурана қаласының өзі ... ... ... ... ... Махмуд
Ибн Вали былай деп жазады: «Баласағұн - тарихта Моғолстан деген ... ... ... ... бір ... Монгол шапқыншылығына дейін
онда таза мұсылмандар тұрған. Олардың ішінен көп ... ... ... ... - кең ... әрі ... әсем ел; ауа ... қатал. Кейбір жылнамаларда оның тас қабырғаларының жалпақтығы екі жарым
кез болғаны баяндалады. Баласағұнды қырық күмбезді және екі жүз ... ... ... пен он ... ... ... басып алған соң
монғолдардың салт-дәстүрлері таным тигізгенге ... қала ... да ... ... ... ... бері күні ... дейін ол қаусаған және
қаңырап бос қалған күйде келе ... ... бір ... ... осы
кітапты жазу үстінде Балхта былай деген екен: бірде Қашқардың билеушісі
қалмақтарды жазалау үшін ... ... Екі ... соң ... ... жүре ... олар құм астынан биік-биік ғимараттардың,
мешіттердің, сарайлардың, медреселердің төбелері шығып ... ... ізі төрт ... ... ... бір ... ... Сол аймақтан көп
ұзамай біз қалмақтарды қуып жетіп, шайқасқа түстік. Осынау ... ... та, ... жолда өзіміз ғимарат қалдықтарын көрген ... ... бұл ... ... ... сұрадық. Олар өздерінің
бұл жерде бұрып Баласағұн атты қала болғанын ғана білетіндерін айтты. Бір
сөзбен айтқанда, бұл ... ... ... ... өлкедегі жақсы қалалардың
бірі болғанын, бірақ түбінде ол (тіпті атауы да) ... ... ... бір-біріне ешбір байланыссыз-ақ сәулет ескерткіштері, атап
айтқанда мұнарасы сақталған қаланың орны туралы ... ... ... ... Ибн ... оның көне ... ... Баласағұн мен Бурананың бір
қала екенін сөзсіз дәлелдейді.
Бұл пікірді бүгінде ... ... ... ... ... ... В. Л. Горячева мен нумизмат әрі эпиграфист В. Н. Настич те бар.
Алайда соңғы ... ... У. X. ... ... ... ... орта ... орналасқан Ақтөбе қаласы деген тағы бір болжам
айтыла бастады.
Дегенмен Шалекенов У. X. жоғарыда айтылған бірқатар ... ... ... оның ... бұл ... ... ... негізгі тиянақ та
бар. Баласағұн XIII ғасыр мен XIV ғасырдың басында өмір сүрген. олай ... ... ... қала ... ... дәуірге тән қазба
материалдар болуға ... ... ... айғақ жоқ, қаланың өмір сүруінің
соңғы шегі XII ғасыр мен XIII ғасырдың басына тура келеді. Оның ... Ұлы ... ... ... арнасынан жырақта жатыр, ал қаланың өз
орны (орталық ... ... ... ... қаласының аумағынан 5 есе
аз.
Суябты А. Н. Бернштам Чон-Кемін аймағындағы Новорийск селосы деп
есептейді. Ақ ... ... ... ... ... ... Г. Клаусов да Ақ бөшім мен Суябты бір қала деп ... Суяб пен ... ара ... ... ... пікірлерге шолу
жасау арқылы бұл екі қалаға мейілінше сәйкес келгендері Ақ ... ... ... ... ... ... Бұған дәлел ретінде басқа да қосымша
айғақтар келтіруге болады. Суяб атауының жазба ескерткіштер бетінен ... ... ... ... ... ... атты қала ... бұл Суяб деген қала мүлдем жойылып кетті ... сөз ... Оның ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Әл-Мақсидиде
Шуй деген қала бар. Ол біздіңше Суяб қаласына ... ... ... ... ... Махмұд Қашқаридің бір дерегі қызықтыра түседі, ол
Баласағұн маңынан түркі ханы Шу бекінісі ... ... ... Енді
бір тұста Махмұд Қашқари былай деп ... ... - ... ... қала. Ал Баласағұн осыған байланысты Құз-Урду деп аталады».
«Урду - деп анықтай түседі ол, - хан ... Шу хан ... ... ... ... Урду шаһары дөу ақылға сиятын сияқты. Бұдан ... Суяб Урду ... ... ... белгілі болған. Ходжоның VIII
ғасырдың ... ... ... ... ... Жетісу
қалаларының қатарында Иаканкөнт, ... ... Қашу ... ... ... көпке мәлім Суябтың аталмауы ол орталық қала
ретінде Ордукент делінген деп ... ... ... ... ... келе-келе Шуй, Шу, Урду аталған қалалардың түбі бір деуге толық
негіз бар.
Біздің ойымызша, Баласағұн VIII ... Орта ... ... ... ... ... ... мекендер қатарында
Бекліг (Беклеліг) аталады, соғдыша ол Семекна ... Оның ... ... ... Иинал-Тегін делінді, оның қаласында 3 000
жауынгері болды, бұған қоса қаладан 7 000 ... және ... ... яки ... ... ... ... келеді, ал оның сыры
мынада. Бекліг сөзінің шығу төркініне ... ол ... ... ал бұл сөз кейде балиг түріндө до кездеседі. ... ол ... ... ... білдіреді. «Балық» сөзіне кезінде С. П.
Толстов талдау жасаған. С. П. ... ... ... сөзі ... ... деген мағына беретін ... сөзі ... ... (қала) дөгөн сөзінен шыққан. Ойконым (елді мекен атауы) мәнінің
басқа да нұсқаулары болуы ... бұл сөз ... және ... ... ... ... «бала» «балық - бекліг» сөзінің өзгерген түрі
де, ал ... ... ... ... жене Орта Азиядары өзге де халықтар
ақсүйектерінің арасында кең тараған әскери-әкімшілік шеп болса керек.
Осылай деп ой түюімізге тиек ... бір ... - ... ... ... деп ... Мұндағы Бадан соғды және парсы
ақсүйектері арасындағы ... атау ... ... С. Г. Кляшторный айқын
көрсетіп бергендей, Сенгун ... ... ... балаға беріліп отырған,
өйткені Жетісудағы сордылық қалалар елшілігін 731 жылы Нек Сенгун мен ... ... Оның ... ... ... ... Бекліг пен Баласағұнды бір қала деп есептеуге негіз бар. Алғашқы
атау жай рана ... ... ... ... ал ... «Сарұн-Сегүн
қаласы» деген мағына береді. Соғды тілінде Бөкліг Семекна деп аталады. В.
В. Бартольд бұл қаланы ... ... ... деп ... ... негізділігін Күлтегінге арналған көне жазудың 51-53 ... ... ... де дәлелдей түседі. Онда соғды ... ... ... ... жетекшілерінің бірі Нек-Сенгун
делінеді. Біздіңше, ол дәл ... ... ... ... ... XI ... ... созылған. Махмұд
Қашқаридың «Сордық-Баласағұнның тұрғындары» деп жоруы тегін емес. Бұл ... ... мен ... ... ... ... бір қала ... дәлелдейтін айғақтардың бірі болып табылады.
Қорытынды
Түптеп келгенде, біздің пайымдауларымыздың түп ... ... Суяб пен ... бір мезгілде пайда болып, қатар өмір сүрген,
бірақ ... ... ... ... олар ... роль атқарған. VII-
VIII ғасырларда Суяб - Ордакент астана болды, ал ... ... ... деген атпен мәлім болған. Баласағұн ірі елді мекен болған. IX
ғасырда Баласағұн яғни Құз Орду ... Құз Ұлыш ... ала ... ... ... Шуй-Шу ретінде мәлім болған Суяб дәстүр бойынша әлі де Орда
атын жоймаған шағын қалаға айналады. Суяб пен ... ... ... ... бірі 5 ... ... орналасқан Ақ бешім мен Бураана
қалаларының орны соларға ... ... ... ... Ақ ... - ... гүлдену дәуірі X ғасырда аяқталған, Бураана -
Баласағұн X-XIII ғасырларда өмір ... ... ... ... ... ... X – XI ғасырларды
қамтыған, ... ... ақын ... ... Ол ... ... еңбектер және өте терең ойлар философиялық қалдырған заман болып
табылады.
Қолданылған ... және ... ... Т. ... А. ... Қ. Мұхамбеталиев.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме8 бет
Түркітану ғылымы және Түркітануға кіріспе3 бет
Қорқыт- қылқобыз өнерінің негізін қалаушы15 бет
Ежелгі Қазақстандағы діни – философиялық аспектідегі негізгі ілімдер48 бет
М.мағауин шығармашылығы4 бет
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология6 бет
Саттар Ерубаев8 бет
Қ.жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары4 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
"Қорқыт Ата."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь