Жүсіпбек Аймауытов

ХХ ғасырдың басында ұлттық әдебиеттің барлық жанрында бірдей өнімді еңбек еткен қаламгерлердің қатарында ақын әрі прозашы, драмашы әрі аудармашы, сыншы әрі публицист Жүсіпбек Аймауытовтың есімі айрықша орын алады. Әдебиеттің әр алуан жанрларында қалам сілтей жүріп, ол қазақ әдебиетінің жаңа өріске шығуына мол еңбек сіңірді.
Өмір жолы. Жүсіпбек Аймауытов 1889 жылы қазіргі Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. Он бес жасына дейін туған ауылында болған ол әуелі ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Бұдан кейін де әр түрлі молдалардың алдын көріп, ескіше едәуір білім жинайды. Соның нәтижесінде ауыл арасында өзі де азды-көпті молдалық құрады. 1907 жылы молдалықты тастап, Баянауылға барып орыс-қазақ мектебіне түседі. 1911 жылы Павлодардағы екі сыныпты орыс-қазақ мектебіне түсіп, оқуын жалғастырады. 1914-1919 жылдары Семейдегі мұғалімдер семинариясында оқиды. Семейде жүріп алаш қозғалысына қатысады," Абай" журналын шығаруға ат салысады.
1919 жылдан бастап Жүсіпбек Семейде, Павлодарда кеңес өкіметінің жұмыстарына араласады. Семей губерниялық оқу бөлімінің меңгерушісі, "Қазақ тілі" газетінің редакторы болады. 1922-1924 жылдары Қарқаралыда мектеп мұғалімі болады. 1924-1926 жылдары Ташкентте шығатын "Ақ жол" газетінің редакциясында істейді. 1926-1929 жылдары Шымкенттегі педагогикалық техникумға директор болады. Ара-арасында әр түрлі саяси жұмыстарға араласады. 1929 жылы жазықсыз тұтқынға алынып, "халық жауы" деген жаламен 1931 жылы өлім жазасына кесіледі.
Ж.Аймауытовтың өмірі мен шығармашылығы бұдан кейінгі алпыс жыл бойы ауызға алынбайды. Кеңес өкіметі тұсында ол туралы айтуға да, жазуға да тыйым салынды. Тек кеңес өкіметі ыдырап, коммунистік идеологияның құрсауы босағаннан қейін ғана қаламгер мұрасы халқына жете бастады. 1989 жылы бір томдық кітабы жарық көрді. Зерттеу жұмыстары қолға алынды. 1997 жылдан бастап Жүсіпбек шығармаларының бес томдық жинағы басылды.
Шығармашылық мұрасы. Сан қырлы талант иесі Жүсіпбек Аймауытовтың артында қалған шығармашылық мұрасы аса бай. Оның ішінде көптеген өлеңдер, "Қартқожа", "Ақбілек" романдары, "Күнікейдің жазығы" хикаяты мен "Әнші" секілді бірқатар көркем әңгімелері, "Рәбиға", "Мансапқорлар", "Қанапия мен Шәрбану", "Ел қорғаны", "Шернияз" пьесалары, "Нұр күйі" поэмасы, сондай-ақ
        
        Баяндама:
Жүсіпбек Аймауытов
ЖҮСІПБЕК АЙМАУЫТОВ
(1889-1931)
ХХ ғасырдың басында ұлттық әдебиеттің барлық жанрында бірдей өнімді
еңбек еткен ... ... ақын әрі ... ... ... ... әрі ... Жүсіпбек Аймауытовтың есімі айрықша орын
алады. Әдебиеттің әр алуан жанрларында қалам ... ... ол ... жаңа ... ... мол ... сіңірді.
Өмір жолы. Жүсіпбек Аймауытов 1889 жылы қазіргі ... ... ... ... ... Он бес жасына дейін туған ауылында
болған ол әуелі ауыл молдасынан ... хат ... ... ... де әр ... ... көріп, ескіше едәуір білім жинайды. Соның нәтижесінде
ауыл ... өзі де ... ... ... 1907 жылы ... ... барып орыс-қазақ ... ... 1911 ... екі ... ... мектебіне түсіп, оқуын жалғастырады.
1914-1919 жылдары Семейдегі мұғалімдер семинариясында оқиды. ... ... ... ... Абай" журналын шығаруға ат салысады.
1919 жылдан бастап Жүсіпбек Семейде, Павлодарда кеңес ... ... ... ... оқу бөлімінің меңгерушісі, "Қазақ
тілі" газетінің ... ... ... жылдары Қарқаралыда мектеп
мұғалімі болады. 1924-1926 жылдары Ташкентте шығатын "Ақ жол" газетінің
редакциясында ... ... ... ... ... ... ... Ара-арасында әр түрлі саяси жұмыстарға
араласады. 1929 жылы жазықсыз тұтқынға алынып, "халық ... ... ... жылы өлім ... ... өмірі мен шығармашылығы бұдан кейінгі алпыс жыл бойы
ауызға ... ... ... тұсында ол туралы айтуға да, жазуға да
тыйым салынды. Тек кеңес ... ... ... ... ... қейін ғана қаламгер мұрасы халқына жете бастады. 1989 жылы ... ... ... көрді. Зерттеу жұмыстары қолға алынды. 1997 жылдан
бастап Жүсіпбек ... бес ... ... басылды.
Шығармашылық мұрасы. Сан қырлы талант иесі Жүсіпбек Аймауытовтың
артында қалған шығармашылық мұрасы аса бай. Оның ... ... ... ... романдары, "Күнікейдің жазығы" хикаяты мен "Әнші"
секілді бірқатар көркем әңгімелері, "Рәбиға", "Мансапқорлар", "Қанапия ... "Ел ... ... ... "Нұр ... поэмасы, сондай-ақ
бірсыпыра сын мақалалар мен ... бар. ... ... ... ... өзі бір төбе.
Жүсіпбек шығармашылығы әуел баста өлең ... ... ... ... ол ... өлеңін 13 жасында жазған. Оның ақындық
жүрегінен туған ... ... ... ... ... ұраны" секілді өлеңдері мен "Нұр күйі" поэмасында ақын бұрынғы
өмірдің ... ... мен өз ... ... ... ... Ол құбылыстарды жанды да нанымды суреттер арқылы
көрсетуге ... ... ... ... ... ауылындағы көш
суреттері, көштің сән-салтанаты көрінсе, "Ұршық" өлеңіндегі ұршық иірген
кемпірдің монологы арқылы ... өмір ... ... күйі" поэмасы 1929 жылы Қызылордада жеке кітап болып басылады.
Онда адамның ... ... ... мен мұңы ... ... ... өмірді
сүюге, қиындыққа қарсы тұра білуге шақырады.
Жүсіпбек Аймауытовтың әдеби мұрасының ең салмақты саласы – ... ... ... ... ... ... ... романдары туды.
"Қартқожа" романы 1926 жылы Қызылордада кітап болып басылып шықты.
Роман жиырмасыншы ... ... ... еңбекшілерінің, олардың
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бірі болды. Онда 1916 жылғы Ресей патшасының ... ... қара ... алу ... ... кезіндегі аласапыран, патшаның
тақтан құлауы алдындағы қазақ ... ... ... ... ... Жазушы осы тартыстар арқылы қазақ кедейінің қоғамдағы
теңсіздіктің сырын ұғуы, әлеуметтік ... ... ... ояну ... көрсетуге ұмтылады.
Романдағы оқиғалар бас кейіпкер Қартқожаның басынан ... ... ... Сол ... ... 1916 ... ұлт-азаттық
қозғалысының басталуы мен оның патшаны ... ... 1917 ... ақпан
төңкерісіне ұласуы, қазақ азаматтарының ел ... ... ... алаш қозғалысының өмірге келуі, ақтар мен қызылдардың соғысы,
қазан төңкерісі, азамат соғысы тұсындағы ... ... Осы ... роман кейіпкері Қартқожа да есейіп, ес жинайды, алға ... бет ... ... ... ... кітап болып шыкпаған. 1927-1928
жылдары баспасөзде жарияланған. Тақырыбы жағынан ол "Қартқожа" романымен
үндес. "Қартқожада" көтерілетін ... ... ... ... одан ... ескі ... ... тартыстардан қорлық көрген қазақ қызының
төңкерістен кейінгі жаңа сипатты заманның мүмкіндігіне сай өз құқығы ... жолы ... ... бас ... ... ... адамдардың
кесірінен ақ әскерлерінің тұтқынына түсіп, неше қилы қорлық көреді. Елінде
де алуан қиындыққа ... ... ... соң қалаға кетіп, оқу оқып,
өз бақытын табады.
Ақбілектің басынан өтетін осы оқиғалар ... ... сол бір ... ... ... ауылдарындағы өмір шындығын, адамдардың қилы-қилы
тағдырын кең ... ... ... ... ... ілеседі,
қоғамдағы өз орындарын іздейді. Түптің түбінде дегендеріне жетеді.
Қысқасын айтқанда, "Ақбілек" романы – бір ғана ... ... ... ... ... ... ... қазақ ауылының өзгеру
процесін суреттеген алғашқы қазақ романдарының бірі.
Сол кезеңдегі әлеуметтік ... пен ... ... ... ... 1928 жылы ... ... жазығы" атты
хикаятына да арқау болды. Хикаяттың бас ... ... ... ... ел ... ... жұрттың еш нәрсеге бас қатырмай, жайбарақат кешіп
жатқан тіршілігін көзге елестетеді. ... ... ... ... ... ... ... бас кейіпкері Күнікей кедей қызы болса да, еті тірі, пысық.
Шығарманың басында оның ұсқынсыз күйін, ... үйде ... ... адам жоқ. Өзі ... осы ... ... жасап, Күнікейдің өткен өміріне үңіледі.
Қыздың ... ... ... ... тіршілігі суреттеледі. Әкесі Құлтума
– байдың малын ... ... ... ... ... – үй ... ... ұстаған
ширақ әйел. Күнікейдің жаратылысы да ешкімнен кем емес. Өрелі, өнерлі ... ... ... ... етекбастылығынан өзін жоғары сезінеді.
Арын таза ұстайды. Сөйтіп жүргенде арам ойлы қаскүнемдердің қастандығына
тап ... ... ашу мен ыза, ... пен кек ... Өзі үшін ... ... ... қашып кетіп, сүйген жігітіне қосылады. Бақытына
енді қолым жетті ... ... ... ... да опасыздық жасайды.
Күнікейді ауру еткен осы жағдайлар болатын.
Күнікейдің басынан өткен бұл ... ... сол ... тарихи-
әлеуметтік шындығымен сабақтастыра суреттейді. Ескіліктің бұғауын бұзып,
қыздың ұзатылған жерінен қашып шығуын, сүйгені Байманға ... ... ... сол ... ... ... ... азаттық, бостандық
идеясын жеткізуге тырысады. Бірақ әлі де болса шын ... жоқ, ... ... азат өмір ... жоқ еді. Күнікейдің соңғы тағдыры,
Байманның опасыздығы осыны аңғартады.
Өзін осылайша ... ... ... ... Жүсіпбек Аймауытовтың
қаламынан бірқатар көркем әңгімелер де туды. 1918 жылы жазалған ... ғой" атты ... ... 1927 жылы жазылған "Ханалар тарихына"
дейінгі аралықта өмірге келген "Елес" (1924), ... (1925), ... ... (1926) ... ... ... да өзі өмір
сүрген дәуірдегі елдің тұрмысын, ой-арманын, заман тынысын жетік ... оны ... ... ... ... ... ... алатын тамаша
прозашының қолтаңбасы айқын байқалады.
“Боранды ... ... ... ... ... қыстың бір боранды
күніндегі өмірі суреттеледі.
Сақылдаған сары аяз. Қарадан қарап тұрып бірдеме шарт ете түседі. Не
терезенің ... ... не жер, не мұз қақ ... ... ... бірге мұздақ қар да жарылып кетеді. Ақырында сары аяз ... ... ... ... илікпей, тас боп қалады. Түнде пешке қойып
кептіріп алған етік, ... бір ... ... қақиып, таяқпен қақсаң
сақ-сұқ етеді. Осындай күндерде біз мал жаямыз.
Қыстың аязды ... ... ... дәл әрі ... ... суреттейді.
Бұдан әрі ұйтқып соққан боран, ыққан мал, адасқан малшылар ... Сол ... ... мал қырылады. Әңгіме кейіпкері: "Шіркін,
бұлай боларын алдын ала болжап білсем-ау", – деп армандайды. ... ... ... ... ... ... ... жетсе деген арманға беріледі.
Шағын ғана әңгімеде автордың өмір ... ... ... ... ... ... отырған суреттер тура өмірдегідей
қарапайым әрі түсінікті. Шын таланттың қаламынан туғаны байқалады.
Жазушының "Әнші" әңгімесі де дәл ... ... ... ... ... ... ... құрылған.
Жетішатыр – жақсы қала. Қаптап жатқан ... ... ...... Айт, той, ... ат ... күрес. Маскүнем. Төбелес.
Үй қыдырған көлең-көлең ақ ... Жаз ... ... ... ... ... ... орман..., көкке шыққан, гуләйт соққан, масайраған ... ... ... ... ... де ... қала.
Әңгіме Ертістің жағасындағы Жетішатыр қаласының өмірінен ... ... ... Қала тұрғындарының күнделікті тіршілігі осындай
қысқа-қысқа образды ұғымдармен берілген. Адам туралы бір ауыз сөз ... қала ... ... ... жеткізіп тұр.
Одан әрі қымыз дастарқаны. Қымыз құюшы қыз ... ... ... ... бір сәтте дастарқанға әңгіменің бас кейіпкері әнші
жігіт Әмірқан келеді. Ән ... ... ... қала ... ... ... ... қошеметіне бөленеді.
Оқиға желісі әңгімені баяндаушы мен Әмірқанның арасындағы достыққа
ойысады. Екеуінің сырласуы, Әмірқан мен сұлу қыз ... ... ... ... ... алып ... орта ... қолға түсіп,
сүйгенінен көз жазып қалуы, әншінің көз жасы, жабырқаған сәті баяндалады.
Әңгіме ... ... ... қаласы – Семей, ал әнші Әмірқан –
қазақтың жезтаңдай әншісі, әйгілі ... ... еді. ... көркем
бейнелеу шеберлігі Әмірқан – Әміренің әншілік құдіретін, ән айтқан кездегі
сипатын суреттеуге келгенде аса ... ... ... құстай
қымтанып, қомданып алды, Отырғандар аузын ашып аңырды. Әнші жіберді. Бір
бірауыздан ән салды, Аз да ... ... ... ... ... ... ... соқты. Лебізі құлаққа жағып
кетті, жүректі тербетті, тамырды желпіндірді; ... ... – ән ... ... ... бейнесі. Жазушы қаз-қалпындағы әсем
сурет жасайды. Әншіні асыра мақтамайды, дәл бағасын береді. Ж.Аймауытовтың
суреттеуіндегі ... ... ... ... ерекше адам емес. Көппен бірге
тыныстап, айналасына өнерін сыйлап, ойын-сауық ... ... ... ... Оның ... да елмен ортақ, өзгенікі секілді ... ... да ... ... Жүсіпбек Аймауытовтың көркем әңгіме жанрындағы еңбегі
қазақ әдебиетінің көркемдік-эстетикалық көкжиегін кеңейте түскен ... ... ... Аймауытов ерте танылды. Семейде оқып жүргенде
жастардың ойын-сауық ... ... өнер ... ... рөлдерде
ойнаған. 1917 жылдың аяғында оның "Ескі тәртіппен бала оқыту", "Рәбиға"
атты тұңғыш пьесалары жазылып, ... ... ... 1925 жылы ... ... 1926 жылы ... мен ... "Шернияз" атты
драмалық шығармалар жазады. Жүсіпбектің драмалық шығармаларына ... ... ... етіп ... ... ... тақырыбы –
азаттық, бостандық идеясы. ... ... ... Ел ... ... үндейді. Әйелдердің теңдігін қорғайды.
Жүсіпбек Аймауытов – өз дәуірінің келелі мәселелерін көтерген көптеген
мәнді мақалалардың авторы. Кезінде "Абай" ... ... да ... ... ол ... ... ... шындығын
насихаттауға ұмтылды. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... жазды. 1918 жылы М.
Әуезовпен ... ... ... ... ... 1923 жылы ... ақындығы туралы", 1925 жылы жазылған "Сұңқар жыры", "Аударма
туралы" атты мақалалары арқылы ол ... ... ... ... Оларда
Жүсіпбектің әдеби шығарманы жазушы өмір сүрген дәуірмен, ... ... ... отырып талдау шеберлігі айқын байқалады.
Жүсіпбек Аймауытов оқу-ағарту мәселелеріне қатысты ... ... де ... Оның ... ... беру орындарында ұстаздық, жетекшілік
қызмет атқара жүріп жазған жас ұрпақты жаңаша тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... (1924), "Психология" (1926), "Жан
жүйесі және өнер таңдау" (1926) атты ... ... мен оқу ... ... тағдыры үшін ерекше рөл атқарған еңбектер болды.
Жүсіпбек Аймауытов ... ... ... де ... Ол ... Н.В.Гогольдің, А.Дюманың, Дж.Лондонның, Г.Мопассанның,
В.Шекспирдің, К.Берковичтің, С.Чуйковтың шығармалары жаңа қалыптасып ... ... ... өнерінің өрісін қаншалықты кеңейтсе, жазушының әлем
әдебиетінің көрнекті туындыларын қазақ ... ... ... ... да ... айқын танытты.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов6 бет
Жазушы Жүсіпбек Аймауытовтың ‟Ақбілек” романы тіліндегі фразеологиялық ерекшелігі6 бет
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Жүсіпбек Аймауытов (бес томдық шығармалар жинағы екінші том шығармалары.)335 бет
Жүсіпбек Аймауытов - әдебиет сыншысы17 бет
Жүсіпбек Аймауытов прозасының көркемдігі29 бет
Жүсіпбек Аймауытов туралы7 бет
Жүсіпбек Аймауытов өмірі8 бет
Жүсіпбек аймауытов – әдебиет сыншысы10 бет
Жүсіпбек Аймауытовтың "Ақбілек" романындағы құрмалас сөйлемдер34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь