Абайтануға кіріспе

4 Абайдың сөз өрнегі
5 Абай шығармаларындағы адамгершілік тақырыбы.
6 Абай поэзиясындағы табиғат, махаббат тақырыптары.
Сезім шындығы.
7 Абайдың эстетикалық тағлымы.
Сұлулық шындығы.
8 2.модуль
Абай өлеңдеріндегі даналық дәрістері.
Парасат шындығы
9 Абай шығармаларындағы болмыс шындығы.
10 Абайдың діни тағылымы.
11 Абайдың поэмалары.
12 Абайдың көркем аудармалары, зерттеушілердің ол туралы ой.толғамдары.
13 Қарасөздер қазынасы.
14 Абай мұрасының жаңа заманда зертелуі.
Әлем кемеңгерлерінің лебіздері.
15 Абай мұрасының әр сала бойынша зерттелуі.
Уақыт ұлы ақын, кеменгер ойшыл Абайдың рухани мол мұрасын жаңа көзқарас тұрғысынан жан-жақты, терең талдап, тану міндетін алға тартып отыр. Бұл – ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа мұрат болып жалғасып, ұласа берер қасиетті парыз, үлкен міндет.
Еліміз егемендік алғанға дейін да Абай мұрасын зерттеуге арналған жұмыстардың саны аз болмағанмен, Кеңес дәуірінің атеистік солақай саясатына байланысты абайтануда сыңаржақ көзқарастар да орын алып келгені белгілі. Атап айтқанды, абайдың өзіне «байдың ақыны» деген жала жабылды немесе оны атеист етіп көрсетуге ұмтылыстар болды. Абайды ақын ретінде ғана танып-білуге баса көңіл аударылып, оның ойшылдығына, өлеңдерінің өмір құпияларын ашатын ішкі сырына аз назар аударылды. Ұлы Абай мұрасына мұндай біржақтыкөзқарас кемеңгердің ойшылдық болмысын дұрыс түсініп, руханй дүниесіне терең бойлап енетін мүмкіндікті шектеп отырды.
Рас, егемендікке қол жеткелі, әсіресе данышпан ақынымыздың 150 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО ауқымында – әлемдік деңгейде атап өтуге байланысты Абай мұрасын әр тарапты жаңаша тану тұрғысында талпыныстар жасалып, көптеген еңбектер жазылды. Әйтсе де шексіз биік рухани мұра әлі де болса жаңаша көқарас тұрғысынан өз деңгейінде зерттеліп, ойшылдың данышпандық бейнесі толық ашыла қойған жоқ. Сондықтан Абайды бүкіл әлемге танытып, өзіміз ұлы мұрадан еркін сусындау үшін, бұрынғы таным-түсініктерімізді жаңғыртып, абайтануды соны өріске шығару аса өзекті мәселе екені дау тудырмаса керек.
Абай өмірінде шын мәнінде пайғамбарлық сипат бар еді. оның қаламынан туған қастерлі жыр, оның даналығынан туған лұғатты сөз халқымыздың рухани қажетіне өзінен кейін ғана жаратыла бастады. Оның алып тұлғасы ақын дүниеден өтіп кеткен күннің ертеңінде-ақ замандастарының күнделікті тіршілігінің деңгейінен биікке бірден көтеріліп шықты да, уақыт өткен сайын зорая берді.
Оның атағын алғаш алғаш көтеріп әкеткен ғасырымыздың елең-алаңында ел өміріне жыл басындай жаңалық әкеліп, қалың ұйқыда жатқан халықтың санасына сәуле түсірген бір топ зиялылар еді. солардың ішінде ең бірінше шоқтығы биік басшысы, туған халқының елдік тәуелсіздігі мен рухани бостандығы жолында Алаш туын көтеріп шыққан қайраткерлердің топбастары – Әлихан Бөкейханов болды.
Абай қайтыс болғаннан кейін өз қолымен орыс тілінде кеңейтілген қазанама мәтінін жазып, оны «Семипалатинский листок» газетіне бастырған осы Әлекең еді.
Абайдың әлеуметтік қызметі мен шығармашылығы жөнінде бұл кісінің бірден айтқан көшелі пікірлері былай тұрсын, «чудные его стихи, посвященные четырем временам года (весна, лето, осень, зима), сделали бы честь знаменитым поэтам Европы» деген бір ғана ауыз сөзінің өзі ақын мұрасының бұдан былайғы мәңгілік өміріне жол ашып кеткендей еді.
        
        Абайтануға кіріспе
Уақыт ұлы ақын, кеменгер ойшыл Абайдың рухани мол ... ... ... ... ... ... тану ... алға тартып
отыр. Бұл – ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа мұрат болып жалғасып, ұласа
берер ... ... ... ... ... алғанға дейін да Абай мұрасын зерттеуге арналған
жұмыстардың саны аз ... ... ... ... ... ... ... сыңаржақ көзқарастар да орын алып келгені белгілі.
Атап айтқанды, ... ... ... ... ... жала ... ... оны
атеист етіп көрсетуге ұмтылыстар болды. Абайды ақын ... ғана ... баса ... ... оның ойшылдығына, өлеңдерінің өмір құпияларын
ашатын ішкі сырына аз назар аударылды. Ұлы Абай ... ... ... ойшылдық болмысын дұрыс түсініп, руханй
дүниесіне терең бойлап енетін мүмкіндікті шектеп отырды.
Рас, ... қол ... ... ... ... 150 ... ... ауқымында – әлемдік деңгейде атап өтуге байланысты Абай
мұрасын әр тарапты жаңаша тану ... ... ... ... ... Әйтсе де шексіз биік рухани мұра әлі де болса жаңаша
көқарас тұрғысынан өз деңгейінде ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан Абайды бүкіл әлемге танытып, өзіміз ұлы
мұрадан еркін сусындау ... ... ... ... соны өріске шығару аса өзекті мәселе екені дау ... ... ... шын ... пайғамбарлық сипат бар еді. оның қаламынан
туған ... жыр, оның ... ... ... сөз ... ... өзінен кейін ғана ... ... Оның алып ... ... өтіп кеткен күннің ертеңінде-ақ замандастарының ... ... ... ... ... ... да, ... өткен сайын
зорая берді.
Оның атағын алғаш алғаш көтеріп әкеткен ғасырымыздың елең-алаңында ... жыл ... ... ... ... ұйқыда жатқан халықтың санасына
сәуле түсірген бір топ зиялылар еді. солардың ішінде ең бірінше ... ... ... ... елдік тәуелсіздігі мен рухани бостандығы
жолында Алаш туын ... ... ... ...... ... ... болғаннан кейін өз қолымен орыс тілінде кеңейтілген
қазанама мәтінін жазып, оны «Семипалатинский листок» ... ... ... еді.
Абайдың әлеуметтік қызметі мен шығармашылығы ... бұл ... ... көшелі пікірлері былай тұрсын, «чудные его стихи, посвященные
четырем временам года ... ... ... ... ... бы честь
знаменитым поэтам Европы» деген бір ғана ауыз ... өзі ақын ... ... ... ... жол ашып ... ... тұңғыш рет ақынның өмірбаяны мен ... ... ... ... ... отырып, соларды патшалық әміршік тілінде
шығатын газет арқылы бір ғана Семей ... бір ғана ... ... ... Рессей көлеміндегі қалың жұртшылықтың қаперіне жеткізген бұл басылым
кейін тұтас бір ғылым саласына айналған абайтанудың ... ... ... ... қазанама мақалада Абаайдың шыққан тегі, тәрбиеленген ортасы, алған
білімі, азаматтық қызметі, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы жайында мәнді мағұлматтар
келтіріп, жүйелі пікірлер айтылған.
Егер бұдан бұрынырақ, ақынның көзі тірісінде, 1903 жылы ... ... ... ... ... анықтамалық кітапта халқымыздың жалпы
рухани мәдениеті жөнініде толғана келіп, жаңа әдебиеттің ... ... ... ... сындарылы ойлары мен байсалды ... еске ... ұлы ... ... ... және зерделі зерттеушісі деп
бағалауға толық негіз бар деп ойлаймыз.
Ақын өмірден өткен алғашқы он жыл ішінде, оның ... ... ... ... ... ... ... кеткен
өлеңдерін қайтадан қалпына келтіруде, сөйтіп оларды баспа жүзінде жарыққа
шығаруда Абайдың өз баласы ... мен ... ... Кәкітай Ысқақұлы баға
жетпес жұмыс тындырды. Солардың күш салуымен 1909 жылы Петербургте ақынның
тұңгыш өлеңдер ... ... ... қайтыс болғанына он жыл толуына орайластыра, Семейдегі бір топ
қазақ оқығандары күш ... ақын ... ... ... ... ... Солардың ішінде қазақ мәдениетінің шын жанашырлары
Нұрғали, Нәзира ... ... ... ... ... атын ... оның асыл мұрасын халқының санасына тезірек
жеткізуге бұдан кейінгі белсене ат салысқан «Қазақ» ... ... ... ... ... ... 1914 жылы «Қазақтың бас
ақыны» деген тақырыппен газеттің үш санында ... ... ... ... байсалды пікірді сонда білдірді.
Абай сөздерінің дүниеде қалғаны қазаққа зор бақ ... ... ... өз ... ... бір дәуір озып кетке ақын байлар мен
атқамінерлердің шылауында жүрген ... ... ... есіктен төрге
шығарғанын, сонсоң таққа көтергенін айта ... ... Абай ... ... ... ... сырын ашты. Абай мұрасының өзіне дейінгі өзімін
тұстас ақындар өлеңінен үздік ... ... да ... мен сырларын
тәптіштей келгендегі автордың оқырманға арналған түйінді тілегі ... ... ... ... ... ... ... білуі керек».
Ақынның дүниеден өткеніне он жыл толуына ... еске алу ... ... ... ... Міржақып Дулатов та жазды. «Қазақ
әдебиетінің атасы хүкімінде тарихта аты алдымен ... ... ... кең ... алмай жатқанына қынжылыс білдірумен қатар автор бұл
мақаласында халықтың рухани қазынасындағы ұлы ... ... ... да
орнықты түрде айқындап берді: «Әдебиетіміздің негізіне қаланған бірінші
кірпіш Абай сөзі, Абай аты боларға ... ... ... ... ... ... ақындар, жазушылар шығар, бірақ ең жоғарғы, ардақты орын
Абайдікі, қазақ халқына сәуле беріп, ... ... ... ... – Абай».
Ғасыр басындаға қазақтың аса көрнекті ақындары Мағжан Жұмабаев пен
Сұлтанмахмұт Торайғыров та ... ... Абай атын ұран ... оның ... ... бас ие келді. Мағжанның сонау 1912 жылы ... ... ... атты ... ұлы ... ... ең алғашқы ... бірі ... ... ... асыл баға жетпес,
Бір сөзің мың жыл жүрсе дәмі кетпес.
Қарадан хакім болған сендей жанның
Әлемнің құлағынан әні ... өлең ... ... ... ... ... жатталып қалған-ды.
Осы сүйіншіге үн қосқан Сұлтанмахмұт өлең сүйгіш ... ... ... ... оқы, ... көздесең,
Жатта тоқып ал көңілге. – деп тұжырымдады.
Алдыңғы толқын ағалар бастаған жоралғыны Жүсіпбек Аймауытов пен Мұхтар
Әуезов жалғастырып әкетті. 1918 жылы ... ... ... ұйытқы
болуымен дүниеге келген қоғамдық және әдеби журнал Абай ... ... ... ... ... ... небәрі 12 нөмірі ғана шыққан бұл
басылымның ... және ... ... ... Абай рухымен
өзектеліп, ақын есімі оның ұраны мен ... ... аз ... ... ... ... ақын ... жинастыру, бастыру
және насихаттау жөнінде едәуір жүйелі жұмыс тындырылды.
Бірақ,
Мынау азған қу ... ... деп ... өзі ... ... сырт ... жүре ... Алғашында
халыққа бостандық, мәдениет, оқу-ағарту ұранын ала ... ... ... ... орта ... ... Қазақстанда кілт
өзгерді. Билік басындағы мансап қуған асыра сілтеушілер ... ... ... ... өмірін идеологиялық қыспаққа ала бастады. Күні
кеше өздерінің түп мақсаттарының жүзеге ... ... ... ... ... адал ... етуге бекінген Алаш қайраткерлеріне
«ұлтшылдар» деген қарғыс таңбасы басылып, олар ... ... ... рухани көсемі болды деген желеумен Абай ... да ... Бұл ... қызу ... отыз ... ... ... ұласты.
Әрине, ресми идеологияның ... ... ... ... қаншама өзеуресе де, Абай аты таихтан өшкен жоқ және өшпекші
де емес. Бұл орайда кезінде ... ... ... ұлы ... ... ... ұлес қосқан жұршылық өкілдері, белгілі қоғам
қайраткерлері, әдебиет пен өнердің өз ... ... ... ... ... төңкеріске дейін жариялануы, ақын мұрасын ... ... ұлы ... Абай ... революцияға дейінгі
дәуірде-ақ әр түрлі бағыт-бағдарда пікірлер айтылып, там-тұмдап болса ... ... ... ... Бұл ... ... ресмибаспасөздер мен
кейбір ғылыми жинақтарда, архивтік дерек көзі мен ... ... ... ... берді. ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ
елінің қоғамдық ойы мен ... шын ... ... Абай ... ... әр түрлі бағдар таныта айтылған пікірлер де
көбейе түсті. Мұнда Абайдың жеке басы мен әдеби ... ... ... дәуірдің саяси-әлеуметтік жағдайына байланысты қоғамдық санадағы айла-
шарғысы мол пікір таластың әр қилы ... де ... ... жырлаған Абай поэзиясын революцияға дейін-ақ ... ... мол аса ... ... ... ... та ... Туған
халқының көкейтесті арманы мен мұңын ... Абай ... ... ... сол ... ... санасын баурап, көкірек
көзін ашуға бастады. Абай шығармалары баспасөз бен ... ... ... ... әр қилы жолдармен таратылып жатты. Ал кейбір
өлеңдері ... ... ... ... ... ... айналып
кеткенін орыс ориенталистері атап көрсетті де. Сол ... ... ... тану мен бағалаудан туған әлеулі пікір ... ... ... ... көзі ... ... тіпті, әкесі Құнанбайды танып бағалаудың
өзі де әр түрлі танымдар тұрғысында болуы сол тұстағы саяси-әлеуметтік өмір
болмысына тікелей байланысты ...... ... ... ең ... саласының бірі. Ақын
шығармаларының алғаш баспасөз бетінде ... ... ... жүрегіне жол
табуынан бастасақ, оның бүгінгі таңда жүз жылдан астам ... бар. ... мен ... ... ... мәні бар ... ой ... жарық
көруі де өткен ғасырдың бас кезінен басталады. Бірақ ... ... ... мен ... ... ... дейін жабық саналып,
Абайтанудың алғашқы кезеңі ақтаңдақ ... ... ... Тек ... ... ... соң ғана бұл мәселені ашық әңгімелеуге мүмкіндік туды.
Абайдың екі өлеңі «Семей уезі ... ... ... ... ... Бақанас өзенінің бойындағы Көпбейіт деген жерге қонып жатқандағы
түрі» («Жаз»), «1888 жылғы май айында Ақшатау деген жерде ... ... ... ... черезвычайный сьезі болғанда бір уездің ел билеушілерінің
түрі» («Болыс болдым, мінеки») ... ... 1889 жылы ... ... №7, 12 сандарында басылыпты. Одан ... 1897 жылы ... ... бастырып, Жанұзақ ақынның құрастырған «Княз ... атты ... ... ... ... ... ... кекілі
бар, қамыс құлақ»), «Бүркітші» («Қансонарда бүркітші шығады аңға») атты
өлеңдеріжарық көрген. Алдыңғы екі өлең Көкбай ... ... ... ... кітапты құрастырушы авторын айтпай, айтыс ... ... ... осы ... белгілі нұсқалардан ауытқу да байқалады.
Ал, Абайдың өмірі мен ақындық өнері жөнінде бірінші ғылыми ой ... - ... ... 1903 жылы ... ... атты кітапқа кірген
қазақтың тарихы мен рухани өмірі жайлы ... ол ... ... жаңа ... ... ... Құнанбаевты (кітапта «Кномбия»
болып қате ... ... ... ол ... түрі мен ... жағынан
көптеген әсем өлеңдердің авторы (әсіресе ... ... ... мен ... көп ... ... ... жасаған да сол
(олар қырғыздарға (қазақтарға( тым түсінікті түрде аударылған) – деп ... Ол ... ... мен ... Абай өлеңдерін жинап бастыру
жөнінде хат ... ... ... ұлы ... ... толық танысқан.
Соның нәтижесінде 1905 жылы «Абай (Ибраһим) ... атты ... ... автор Абайдың шыққан тегі, өмірі, шығармашылық жолы ... ... ... ... ... ... ... көркемдік табыстарына тоқталады. Сөйтіп ол: ... ... Абай аса ... ... ... ... ... халқының
мақтанышы бола білді. Халықтың рухани шығармашылық қасиетін осынша биікке
көтерген Абай ... ... ... осы ... шейін болған емес. Жылдың төрт
мезгіліне арналған (көктем, жаз, күз, қыс) тамаша жырлары Европаның атақты
ақындарының ... ... - ... ... ... бір шағын пікірдің өзінен Абайдың ұлылығын, ... ... ... ... ... ... ... жүзілік поэзияның биік
деңгейдегі шығармашылық қызметін дұрыс танығанын көруге болады. Оның үстіне
бұл мақалада Әлихан Абай ... ... өзі ... ... сияқты. 1906 жылы Павлодарда ұсталған Әлиханның портфельінің ішінде
Абайдың қолжазбасы болғаны да мұны ... ... ... сол кездегі саяси
жағдайдың ауырлығынан ол бұл ойын іске ... ... ... ... ... ... ... Семей, Омбы жағынан ештеме тындыра
алмай, Петербургке ... де ... ... ... ... ... ... өлеңдер жинағы (1909ж., Петербург) Абайтануда,
ақын атын туған халқына кең ... ... ... ... ... ... ... жатады. Оны бастырушылар – ақынның ұлы Тұрағұл мен
інісі Ысқақтың баласы Кәкітай. Абай тәрбиесінде ... ... көп ... – оның ... да ... ... көп күш ... Ол жинаққа «Абай
(Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі» атты мақала жазған. Абай ... ... ... ... қоса, ақын өмірі мен шығармашылығы жайында
оқырмандарға тың мәліметтер ұсынған Кәкітай мақаласында Абайтану тарихында
көренкті орын алады. Онда ... Абай ... ... ... ... ... пен ақын ... кешірген қайғының түп-төркінін жақсы ашып
көрсетеді. Абайдың ақындық биікке көтерілуінің негізгі себептерін орыс ... ... пен ... деңгейінен іздеу кәкітай ... ... ... ой салған ерекше маңызды тезисі болды. «Орыс
ғылымын кітапта оқығандық Абай көңіліндегі ақындығын ... ол ... ... ... бұл ... ... ... ақынның өмірбаянын
көмектескенін мойындаған.
Абай жинағы шығып, халық арасына таралған кезде оның ... ... сө ... ... бас иіп, алғашқылардың бірі болып, пікір айтқан
адам – Ахмет ... еді. Ол ... бас ... ... ... ақыны – Абай Құнанбаев. Онан асқан бұрыңғы-соңды заманда қазақ
баласында біз ... ақын ... жоқ» - деп ... еді. ... ... ... ... күйінде танысып, кейін ақын кітабын ... ... айта ... ... Абайдың «Сөзі аз, мағынасы көп, ... ... ... ... сырына, көркемдігіне үңіледі.
Абайдың ақындық жолына, ... ... ... ... ол ондағы орыс,
Европа әдебиетінің рөліне ерекше мән береді. Сөйтіп, газеттің екі санында
ғана басылған ... ... ... ... ... ақындық өнері жайлы
терең, бағалы ой айтқандығын көреміз. Оның тезистік пікірлері кейін ... ... ... ... көп ... негіз болды, ой салды.
Ахмет мақаласында Абайтану тарихындағы бағалы орны да осымен байланысты.
Ахметт Байтұрсынұлынан ... ... ... ... ой ... ... Міржақып Дулатов. Оның «Абай» («Қазақ» газеті 1914ж., 23 ... ... ... ... ... он ... ... жазылған. Ол да
Абайдың жаңа мазмұнды ұлттық әдебиет ... ... ... ... ... ... ... кірпіш – Абай сөзі, Абай аты
боларға керек. Абайға шейін ... ... ... оқырлық, шын мағынасында
қазақ әдебиеті дерлік бір ... ... жоқ еді. ... ... қымбаттығы да
сол» - дейді.
Бұл, әрине, Абайға дейінгі ұлттық әдебиетті жоққа шығару емес, ақынның
дүниежүзілік биік үлгіге сүйенген жаңа ... ... ... бағалау.
Оның жырларының халықтың жүрегіне ... ... ... ... ... етке әсерін Міржақып айрықша атайды.
Сонымен қатар мақалада Абай өлеңдерінің қолжазба күйінде таралуы
тарихынан мәлімет ... 1904 жылы ... ... ... Байтұрсынұлының
қолынан көріп, оқығанын, Ә.Бөкейхановтың оны бастыру жөніндегі талабын,
Петербург басылымының жайын әңгімелейді.
1918 жылы М.Әуезов пен ... ... деп қол ... ... һәм ... ... ... («Абай» журналы, № 2) жарық көрді. Бұл –
жоғарыдағы мақалалармен үндес жазылған, Абайдың қазақ әдебиетіндегі ... ... сол ... ... ... ... бодлды. Ақын
шығармаларының халықтық маңызы, шеберлігі, оның қазақ әдебиеті тарихындағы
орны ... ... ... ... ... ... тапты, жаңа
деректермен толықтырылды, дәлелденді. ... олар ... ... ... бағалаудың басы болды.
Абай мұрасының орыс тілінде танылуы.
Абай - өз заманының жыршысы.
Патшалық Рессей тұсында Абайдың әдеби мұрасының орыс тілінде ... ...... ... ... аса ... жатқан достығының айғағы.
Ұлы ақынның көзі тірісінде шығармалары өз ... ... ... ... ... рухани мәдениетінің даму тағдыры қандай жан төзбестік
дәрежеде болғанын көрсетеді. Бірақ солай болса да ... ... ... Абай ... ... даласында төңкеріске дейін-ақ
бірден-бірге көшу арқылы өз атынан, ... ... аты ... ... ретінде таралса, кейде біреулердің атынан басылып таралғаны белгілі
болып отыр. Тағдыры қызық Абай мұрасына баға беру, таныту мәселесі ... ... ерте ... басталған екен. Тіпті Абайдың әдеби
мұрасының бағыты ... ... ... орыс ... ... рет ... іш ... жазу да демократиялық бағыттағы интеллегенттердің дәстүріне
мықтап енген еді.
Абайды танытудағы орыс зиялыларының рөлін сол дәуірдегі демократиялық
бағыттағы «Айқап» ... ... ... ... кім ... ... жатыр» - деп әділ, тарихи шындыққа сай бағаланған. Төңкеріске дейін
орыс тілінде жарияланған Абай туралы оннан ... ... ... ... ... айтылған ойдың дұрыстығын көрсетеді. Онымен бірге бұл
деректерде айтылған пікірлердің Абай мұрасының танылу, ... ... орны мен ... мәні ... ... ... бой ... құлай берілген 40-тан асқан кезі
еді. бұл дәуірде Абай ... ... ... ... ... ... араласа бастағаны оның 1886 жылы Обылыстық Статистикалық
комитеттің ... ... ... ... Өскеменнен
Е.П.Михаэлис, Повладардан А.И.Деров және Ф.П.Плещеев, М.Ф.Степанов, тағы
басқалармен бірге ... да ... орыс ... ... біз, ... оның орыс ... бері ... деп келеміз. Шындығында, орыс ... ... орыс ... ... ... ... Оған
Потаниннің Абайдың немере туысы Халиолла туралы айтқаны дәлел.
Абайдың өмірі мен шығармашылық өнеріндегі ерекшелікті орыс қауымына
алғаш таныстырушылардың өзі ... ... ... ... білім алған
дарынды ұлдары ... ... осы ... ары қарай
жалғастырушылар – Нұқ Рамазанов, Сатылған Сабатаев, қазақ қыздарынан шыққан
Нәзипа Құлжановтар болатын-ды. ... ... ... ... өзі
Абайды Белослюдовтар арқылы білген.
Орыс тілінде Абайдың өмірі мне шығармашылығын топтастырудың тұңғыш
қадамын Ә.Бөкейханов ... Оның Абай ... ... ... ... абайтанудағы тұңғыш адым, бастапқы еңбектердің бірегейі десе
болғандай. Өйткені орыс қауымы алғаш рет ... ... ... ... жаңа ... бастаушы жаңашыл, ойшыл ақын Абай туралы тұңғыш
рет толық мағұлмат, жүйелі ұғым алды.
Абай өмірбаяны мен ... ... ... өмір ... ... ... ... білгірлікпен аша отырып, ұлы ақынның сөз ... пен ... биік ... ... ... ... жолы да ... орыс оқырмандары арасында тосын жаңалық ретінде қабылданды.
Абайтану тарихында Абайдың ақындық өнері мен ... ... ... ... аса ... ... де ... рет Әлихан Бөкейханов
тарапынан білікті ... ... сол ... үшін ... жаңалық болумен
қатарбүгінгі ұрпақ үшін де мән-мағынасын сақтап отырған танымдық мәні бар
пікір деп білеміз.
Оның ... ... ... ... ... ... ... болды.
Абай сияқты халықтың рухани творчествасын осыншама жоғары көтерген қазақ
ақыны әлі ... ... - деп ... баға ...... әдеби
мұрасын терең таныпбілген зерделі зерттеуші аузынан ғана шығатын ... ... ... ... ұлы ақын ... жинастырып,
Императорлық Рессей Географиялық қоғамының ... ... ... ... ... да ... жаңалық еді. өйткені 1928 жылы
Тұрағұл тәркілеуге ілініп, айдалып кетуіне байланысты ақтаңдаққа айналып,
Абайтану ... сөз ... ... ... ... ... Абайдың ақындық кітапханасының Еуропалық саласына алғаш
рет жетерліктей дәрежеде мән бере ... ... рет ... ... ... еді.
осы өміршең пікір кезінде айтылса да, Абайдың өзі:
Білімді іздеп,
Дүниені ... ... ... ... пікіріне соңғы жылдарға дейін мән берілмей келді. Абай
дүниетанымына ... ... әрі ұлы ақын ... нәр ... ... көздерін
танып-білу үшін де қатынасқа түскен ұлы ақын ... ... ... өзі қиын нәрсе.
1914 жылы «Әл-Шархиятта» басылым көрген Нұқ Рамазанов жазған «Абай
Құнанбаев (1845-1904)» ... ... ... ... қазақ
әдебиетінің ұлы классигі Абайдың өмірі мен ақындық өнерін танытуда елеулі
рөл атқарды. «Абайдың ... ... ... ... өміріндегі
өзгерістер айын бейнеленген» - деп Абай ... ... ... ... ... ... орыс ... ұлы ақын шығармаларының таралу
жолдарымен хабардар етеді.
Орыс ... Абай ... ... ... 1914 ... ... ... Ал Абайдың 1889 жылғы «Дала уалаяты» мен 1896 ... ... ... орыс ... ... басылғанымен, Абай
атынан таралмай, Көкбайдың атымен таралған еді. Төңкеріске дейін Абай
өлеңдерімен орыс жұртшылығының ... 1914 ... ... ... ... басталады. Бұл жинақта Абайдың аударылған төрт
өлеңінің қарасөзбен мазмұны ғана ... ... ... ...... ... Сабатаев, «О любви»
(«Желсіз түнде жарық ай»), «Поэт» («Адамның кейбір кездері»), ... ... ... қара жер сыз ... ма?») ... Нұрғали Рамазанов
аударған.
Бұдан соң «Сибирский студент» журналында Абайдың – ... ... ... өлеңі шығады. Төңкеріске дейінгі орыс жұртшылығының Абай шығармаларымен
танысуы осымен ғана ... Бұл ... бәрі де Абай ... ... ғана ... ... ақын поэзиясыны өзіне тән көркемдік
қуатын жеткізе алған жоқ. Дегенмен бұл тұңғыш ... ақын ... ... ... ... ... дәрежеде бағалауымыз керек.
Абайшығармаларының шын мәніндегі аудармасын жасауға алдыңғы ... ... ерте ... ... ... ... ... деректерден
айқындалып отыр. Абайды орыс жұршылығының ертеректен-ақ танығанын,
сондықтан ұлы ... ... ... ... ... орыс ... жарыққа шығаруға әрекет еткені Абайдың бұл қолжазбаларын жинаушы
В.А.Кудашев өзі жинаған Абай ... ... ... орыс ... ... ... Белгісіз себептермен басылмай қалған бұл
аударма Абай шығармаларын тұңғыш рет ... ... еді, әрі орыс ... аударылуы болатын. Абай мұрасын зерттеушілердің ... ... ... – бұл қолжазбалардағы Абай өлеңдеріне жеке-жеке ат қоюы
мен қазақша-орысша текстің қатар ... Бұл – ... ... ... ... кейбір өлеңдеріндегі контаминациялық құбылыстар
мен Абай өлеңдерінде кездеспейтін жаңадан қосылған өлең ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Абай өзінің шығармалары туралы бағаны орыс зиялыларынан алды. Бұл
жайлы тұңғыш пікір де 1903 жылы ... ... ... басылған «Россия. Біздің Отанымыздың географиялық баяны»
деген көпшілікке арналған ғылыми кітапқа берілді. Мұнда қазақ әдебиетіндегі
жаңа ... ... Абай деп ... ... зар-заман жыршысы ретінде
қарастырған. Абай туралы: «Как представиеля ... в ... ... назвать Кномбая (Кунанбаева, - М.М.) – деп жалпы мағынада айтылса
да, ақын ... ... ... дәл ... ... көрсетуімен де
қымбат.
Орыс тілінде басылған кейбір деректер ақынның өмірі мен орыс достары
туралы, өлеңдері мен әндерінің барынша халықтық ... ... ... ... ... кеткені жөнінде нақты мәліметтер берумен ғана шектеледі.
Бұл ... де ... және оның ... ... орыс ... танытуда
елеулі мәні бар.
Әрі Абайды таныту тұрғысынан қарағанда, Дж.Кенанның Абай ... орыс ... ... беруі – Абайдың қазақ халқының ... ... ... аренада тұңғыш танылуының бастамасы ... ... орыс ... аудару жайында В.А.Кудашев қолжазбасы
мен ағайынды Белослюдовтардың өзара жазысқан ... ... мәні ... ... Белослюдовтар Абай шығармаларын орыс тіліне аударып, орыс
қауымына танытуға үлкен жауапкершілікпен қарап, жанашырлықпен әрекет ... ... ... дәуірде Абайдың шығармалары жөнінде шама-
шарқынша үлес қосуының да ... ... ... | |
|4 ... сөз ... |
|5 ... ... адамгершілік тақырыбы. |
|6 ... ... ... ... ... |
| ... ... |
|7 ... ... ... |
| ... ... |
|8 ... |
| ... ... ... ... |
| ... шындығы |
|9 ... ... ... ... ... ... діни ... ... ... ... ... ... ... аудармалары, зерттеушілердің ол туралы ой-толғамдары. |
|13 |Қарасөздер қазынасы. ... ... ... жаңа ... ... |
| ... кемеңгерлерінің лебіздері. ... ... ... әр сала ... ... ... ... дүниетанымдық тұрғыдан әлі толық жүйеленбегендіктен, оның
терең ой толғаулары мен бейнелі сөздері ... әрі ... ... ... ғана қабылданып келді. Абай тәрізді керемет кемеңгер ойларынан
бүкіл әлем ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.Әуезовтің Абайтануға қосқан үлесі13 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
С.Мұқановтың ғылыми зерттеулері, еңбектері9 бет
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
Автоматтандырылған ақпаратар жүйесіне кіріспе3 бет
Ауқымды компьютерлік желілерге кіріспе5 бет
Ерітінділер теориясы пәніне кіріспе12 бет
Жасанды интеллект жүйесіне кіріспе17 бет
Жиындар теориясына кіріспе30 бет
Информатика пәніне кіріспе. ЭЕМ жұмысының математикалық негіздері.11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь