Айбынды қазақ ханы - Абылай

1 Кіріспе:
1.1 Айбынды қазақ ханы . Абылай

2.Негізгі бөлім:
2.1 Ұлы ханның өмірі
2.2 Саясаткер ұлы хан
2.3 Абылай хан мен Екатерина патшайым

3.Қорытынды:
3.1 Ақылгөй бабам . Абылай

Қолданылған әдебиеттер:
Тарих – бұл өткен өмір бейнесі. Сол тарих көшін басқа арнаға бұрып ,оның алдыңғы дамуына өзінше серпіліс, өзінше өрнек беретін ұлы тұлғалар баршылық. Оларсыз адамзат тарихын көз алдыға елестету мүмкін емес .Содан болар,әлем тарихынан аздаған хабары бар жандардың ішінде: Александр Македонский, Юлиий Цезарь, Шыңғыс хан, Наполеондар жайлы білмейтін жандар баршылық.
Қазақ ұлтының ұлы тұлғасы, мемлекетіміздің символы, іспеттес аты аңызға айналған, қазақтың ұлы тұлғасы айбынды ханы - Абылай. Абылай туралы бүгінде аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ.Абылайдың мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметіне әр уақытта әр түрлі баға беріліп келді. Егер ол қазақтың дастандарында қысылғанда қол бастаған - батыр, қиналғанда ел бастаған көсем, шаршы топта сөз бастаған шешен, елі үшін еңіреп туған ер. Бүкіл ғұмырын қазақтың бсын қосуға арнаған ақылгөй дана айбынды хан ретінде көтерілсе төңкеріліске дейінгі зерттеулерде оның тұлғасына негізінен осы халықтық шындық тұрғысынан баға берңліп келді .
Абылай тұлғасына сыңаржақ көзқарас орын алып, оның мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметін сынап - мінеу тенденциясы орныға бастады. Тек қазақт елі шын мәніндегі тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ғана Абылайдың қазақ тарихындағы айбынды рөліне тиісті баға беріліп, тарих төрінен өзіне лайықты орын алды.
Абылай есімін атағанда исі қазақ аталуының жадына “қазақ халқы” , “бостандық” сияқты қасиетті ұғымдар оралады. Аруақты Абылай бабамыздың есімі, рухы осы ұғымдардың синонимі емес деп ешкім айта алмас. Өйткені Абылай ханның - даңқы асқан батырдың, ақылды да айлалы қолбасшының, жоғары дәрежедегі мемлекет қайраткерінің, көреген дипломаттың бір ғасырға жуық қазақ халқының тағдырымен,оның ата тарихымен сабақтас .Шын мәнінде 18 ғасыр қазақ халқының тарихында Абылай заманы болып өтетіні орынды еді.
Шоқан Уәлиханов өзінің “Абылай”атты мақаласында: “Қазақтың ішінде Абылайдың даңқы өте зор. Абылай заманы оларда қазақтың ерлік заманы болып саналды ”деп жазған еді. Абылай ұлттық сананы оята алатын, ұлттық мақсатты асқар шыңға көтеріп,халықтың бірлігі мен тірлігін қорғай алатын мемлекет қайраткері ретінде танылды .
Абылай хан тұлғасы жалаң, жадағай идеологияландырылған шеңберге сыймайды. Ол өте алып та тұңғиықтай терең тұлға. Оны тудырған оның сол ғажйып қайшылықтарға, қиындықтарға толы заманасы. Ақылымен, ерж‰ректілігімен, табандылыѓымен ерекше кҰзге т‰скен. Абылайдың мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметіне әр кезеңде түрлі баға беріп келді. Кез келген халық тарихындағы оның бостандық іздеп шарқ ұрған кезеңдеріне теріс баға беріліп, сол азаттық туын көтерген ардақты перзенттерінің атына қара күйе жағыла бастады.
1. Әнуәр Тарақ :
“Абылай ойларындағы елдік мүделер, болашақ бағдарлар”
“Ақиқат” 2002 жыл

2. Әнуәр Тарақ:
“Алаштың айбын ардағы – Абылай хан
“Қазақстан” 2003жыл

3. С. Ақтаев :
“Абылай хан мен Екатерина патшайым”
“Азия Транзит” 2002жыл

4. Шоқан Уәлиханов:
“Абылай хан”
“Жұлдыз”2001 жыл

5. Әбусейтова:
“Қазақ хандарының дипломатиясы ”
“Егемен Қазақстан ”1999 жыл

6. Әбуов:
“Қазақстан тарихының ақтандақ беттерінен”

7. В.А Изатаева:
“Қазақстан мемлекетінің тәуелсіздігі мен біртұтастығын нығайтудағы Абылай ханның рөлі”.
        
        Жоспар:
1 Кіріспе:
1.1 Айбынды қазақ ханы - Абылай
2.Негізгі бөлім:
2.1 Ұлы ханның өмірі
2.2 ... ұлы ... ... хан мен ... ... Ақылгөй бабам - Абылай
Қолданылған әдебиеттер:
1. Кіріспе
1.1 Айбынды қазақ ханы ... – бұл ... өмір ... Сол ... көшін басқа арнаға бұрып
,оның алдыңғы ... ... ... ... ... ... ұлы ... Оларсыз адамзат тарихын көз алдыға елестету мүмкін емес ... ... ... ... бар жандардың ішінде: Александр
Македонский, Юлиий Цезарь, Шыңғыс хан, ... ... ... ... ... ұлы тұлғасы, мемлекетіміздің символы, іспеттес аты аңызға
айналған, қазақтың ұлы тұлғасы айбынды ханы - Абылай. Абылай туралы бүгінде
аз ... аз ... ... ... ... ... және
дипломатиялық қызметіне әр уақытта әр түрлі баға ... ... Егер ... ... қысылғанда қол бастаған - батыр, қиналғанда ... ... ... ... сөз ... шешен, елі үшін еңіреп туған ер.
Бүкіл ... ... бсын ... ... ақылгөй дана айбынды хан ретінде
көтерілсе төңкеріліске дейінгі зерттеулерде оның ... ... ... ... ... баға берңліп келді .
Абылай тұлғасына сыңаржақ көзқарас орын ... оның ... ... дипломатиялық қызметін сынап - мінеу тенденциясы орныға ... ... елі шын ... ... қол жеткізгеннен кейін ғана
Абылайдың ... ... ... ... ... баға ... тарих
төрінен өзіне лайықты орын алды.
Абылай есімін атағанда исі ... ... ... ... ... ... ... қасиетті ұғымдар оралады. Аруақты Абылай бабамыздың
есімі, рухы осы ұғымдардың синонимі емес деп ... айта ... ... ... - ... ... ... ақылды да айлалы қолбасшының, жоғары
дәрежедегі мемлекет қайраткерінің, көреген дипломаттың бір ғасырға ... ... ... ата ... ... .Шын ... ... қазақ халқының тарихында Абылай заманы болып өтетіні орынды еді.
Шоқан ... ... ... ... ... ішінде
Абылайдың даңқы өте зор. Абылай заманы оларда қазақтың ерлік заманы ... ... ... еді. ... ... ... оята алатын, ұлттық мақсатты
асқар шыңға көтеріп,халықтың бірлігі мен тірлігін қорғай алатын мемлекет
қайраткері ретінде ... ... хан ... жалаң, жадағай идеологияландырылған шеңберге
сыймайды. Ол өте алып та ... ... ... Оны ... оның ... ... қиындықтарға толы ... ... ... ... ... т‰скен. Абылайдың
мемлекеттік саяси және дипломатиялық ... әр ... ... баға ... Кез ... ... тарихындағы оның бостандық іздеп шарқ ... ... баға ... сол ... туын ... ардақты
перзенттерінің атына қара күйе жағыла бастады.
Абылай туралы орыс энциклопедиясының алғашқы мақаласында орыс-қазақ тарих
ғылымында ол туралы ... ... ... ... ... ... ... қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов еді. Шоқанның “Орыс
ғалымдары мен ... ... ... ... ... орыс энциклопедиясының 1861 жылы 1-тамызда шыққан “Абылай”атты
мақаласы орыс және қазақ тарих ғылымында абылайтанудың ... ... ... ... ... ... баѓа бере ... Шоқан:
“Оныњ пайдалы кењестері мен стратегиялары ой-толѓамдары дана ... ... ... шын ... ... сынақ пен к‰ресті бастан
кешірді. ... ... оны Ғлы ... ж‰зеге асыруѓа жіберген деп
есептеген”, - деп жазды. Екі рет тҒтқыннан босап шыѓып орыс пен ... екі ... ... ... ... жол ... Орта ... ѓана
емес б‰кіл Қазақ хандыѓына ємір ж‰ргізген Абылайдыњ даналыѓы кімді ... ... ... ... ... баға беру үшін оның өмір ... заманы мен
билік басына қалай келгендігі туралы назар аударған жөн. ... ... ... ұлы ... Қозыбаев, Сүлейменов, Моисеев
т.б көптеген еңбек сіңірді. ... ... хан - ... та ... ... тұлға” десе Р Сүлейменов: “Хан Абылай - қазақ
елінің өткен ... ... із ... тұлға ” деп ерекшелеген.
Абылайдың қайраткерлік, қолбасшылық, дипломатиялық қызметі 18 ... ... ... ... ақын-жыраулар, поэзиясында ғана жырланып
қалмады, кейінгі ғасырлардағы тарихи жырлар мен ... да ... ... мен Кенесары - қазақ халөының қаһармандары ”.
Олардың істері мадақтауға ... деп ой ... ... Абылайды жалаң, идеологияландырылған,
қайшылықты тұлғасанаған кезде ақын – ... ... ... атап ... Марғұлан, Мағауин және т.б талдау жасады.
Соңғы кездері Абылай ... ... ... ... Абылай
өміріне, заманына қатысты тарихи деректердің молынан жарық ... ... ... ... мол ... ... екшеп,
Абылай заманына сипаттама жасап, шығармалардағы әдеби ... ... ... бағалап, Абылай өмірін қайта саралау міндеті тұрды.
Сондай–ақ ел егемендігін алған шақта 1991 жылы ... ... ... Н. Назарбаев: “...Абылай секілді хандарымызды
тек һзіміз ғана ... ... ... ... халқына танытайық”, -деп
Абылай ханды жан-жақты зерттеу қажеттігін көрсетті.
Негізгі бөлім
2.1 Ұлы ... ... ... ... ... ... құны ... кез
еді.Бай феодалдар болса жүз елу жылдан астам жаугершілік кезінде бір
жұрттық емес , бір ... ... ... ... ... кез еді ... ... феодалдық мемлекетінің бұрынғы шекарасын қалпына келтіріп,
өз хандығы кезінде елдің саяси және экономикалық ... ... ... ... сұлтаны Уәлидің баласы Абылай ... )1711 ... ... ... ... ... билеушісі, әскери жорықтарда аса
қатыкездігімен көзге түсіп “қанішер”атанған.Абылайдың он үш жасында ... ... ... туған-туыстарынан айырылған Абылай әкесінің сенімді
адамдарының арқасында ... ... ... Осы ... бойынан ірі
қайраткекрге тән қасиеттер байқала бастады. Ақылымен, ер жүректілігімен
көзге түскен. Қашып жүргенде аты ... ... ... атанған Абылай
әкесімен ағайындас Орта жүз ханы Әбілмәмбет ... ... ... ... мен ... ... Бұқар жырау оның жас кезіндегі
ауыр өмірін төмендегі шумақтармен бәлдәрген:
Әй, Абылай, Абылай
Сені алғаш көргенде
Тұрымтайдай ұл ... Төле ... ... құл ... атың жоқ ... ... жүр ... жвасынан жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене ат салысқан Абылай
жоңғар ... ... ,ел ... ел ... қамтамасыз етуді
өзіне бір ұлы мақсат ... ірі ... ... ... және Ресей
империялары арасында қыспақта тұрған елдің ... ... ... ел мүлдесі үшін Ресейге арқа сүйеуге тырысты.Қазақ хандығының
билеушісі Абылайдың бар ...... ... ... ... асқан шебері Абылай хан, хан болып сайлануға
дейін де, ... ... ... ... ... ... ... қарай
жатқан тарихи қазақ жерін қайтаруда қыруар ... ... ... ... ... , оның ... ... алған Маньжур – Цин империя
билеушілері Абылаймен келісе отырып жаңа шекара белгілейді.
1760 жылы ... ... тауы ... ... ... қахзақ
руларын батысқа қарай ығыстырады. Абылайдың мақсаты – жоңғар шапқыншылығы
кезінде жоңғарлар басып алған шекаралық ... ... ... иелігін
қайтарып алу.
2.2 Саясаткер - ұлы хан
18 ғасырдың ... ... ... елі үшін ең ... жау –
қалмақтар болып қала берді. 1727 жылы Себен - Рабданды жас тоқалы Еділдегі
қалмақ-торғауыттардың ханы Аюкеннің елшілерімен ...... ... сөз - ... ... отырған Қалдан –Сереннің мәлімдемесі. Ресеймен
дұрыс қарым-қатынас орнатып, қазақтарға ... ... ... ... ... ... мұртынан құрты түсіп, Қытайдың өзімен ... ірі ... ... кезі еді. Осы ... 1740 жылы ... мың қолмен Ертіс пен Есіл бойында көшіп жүрген керей-уақтың жерінде
отырған Әбілмәмбет ханды шабады. Егер аманат бермесең, сені де ... ... ... ... ... Ал ... ... мен оны
пайдаланатын зеңбіркекшілер сұраған Әбілқайыр: “Әзірше өзімізге де жетпей
жатыр ”-деген ... ... ... ... қоймайды. Абылай
сұлтан отыз бес жолдасымен Ұлытау маңында саясатта жүргенде қапыда қолға
түседі. Тұтқын Абылый үлкен төзімділік, ... - ... ... ... ... биік ұстайды, бекзадалығын байқатады. Жігері құм
болған, Әбілмәмбет хан Абылайды босатып алуға ... ... ... ... жылы екінші қыркүйекте Орынбор комиссиясының төрағасы И.Неплюев орыс
мемлекетінің қол астындағы ... ... ... деп хат жазады:
”¦лы мәртебелі ұлыста ұсталып отырған Абылайды босатсаңыз екен ?”- деп
патша ағзамның ... тату ... ... үшін ... ... Осы
сәлемді жеткізу үшін сол жылдың кыркүйегінде Қалдан-Серенге майор К.Миллер
аттанады, бірақ қонтайшы бізді шешек ауруы басып ... ... ... ... ... Ал, ... тұтқында қала береді. Абылай үшін осы бір ең
ауыр кезең туралы ... ... көп аңыз ... ... ... ... ... Шарыш деген баласын өлтіргні үшін тұтында
ұстаған деседі. Оны жаңа ғана ... ... ... ... ,бір ... ... күн астына қақтайды. Бір күні ит-қорлыққа шыдай алмаған
Абылай: ... ... ... ... бала қай ... ... деп ханның
бетіне түкіріпті ...
Ұзақ уақыт жүргізілген келіссөздерден кейін ... ролі зор ... ... ол тұтқыннан босап шығады. 1743 жылы тамыздың ... ... ... ... Иван ... ... жоңғарлардан зор сый-сияпатпен
оралды. Атап айтқанда оған апталған киіз үй, қамқа ішік, жиналмалы шатыр,
сауыт және басқа ... ... ... деп ... .
Тұтқынан оралғанан кейін Абылай ағасы Әбілмәмбет хан мен ... ... ... . ... ... әрекет жасамағанына ренжиді,“Менің
орнымда сіз тұтқынға ... бір ... ... ... еді ”, ... сөздері тарихта белгілі.
Тарихи деректер көшпенділерді ішкі-сыртқы саясаттарындағы ... Ұз ... ... ... ... көрсетеді. Бұл кез Қалдан
Серенніңортаншы ұлы Цеван Джоржиды өлтіріп, орнына некесңз туылған үлкен
ұлы Лама ... ... ... ... ... ... жоңғар хандығының
негізін қалаушылардың бірі қонтайшы Даваци соғыста жеңіліске ұшырап ... хан ... бірі ... Орта ... ... барған.
Абылай болса, бұл қайшылықты бақылап отырды. 1752 жылы 12 қаңтарда Даваци
мен Әмірсана Лама ... ... хан ... ... ... ... ... келіп,одақ болу жөнінде ұсыныс жасаған. Дегенмен тарихшы
В.Моисеев: “50 – жылдардан ... ... ... ... дегені болып
,айдарынани жел есіп тұрды.Көршілес елдер қазақ ... дәл ... ... ... ... деп ... қайраткерлігін бағалайды.
Абылайдың жасына сайсақ, бұл кезең 1756 – 1761 ... таяп ... ... ... ... ... ... жорығының аяқталып, Қытай
әскерлерімен соғысуы, Қытай богдыханымен, алдымен ... ... ... 1757 жылы ... ... ... тәуелсіздік туралы
келісімге қол жеткізуі, 1760 жылдардан бастап қазақтардың жоңғарлардан ... ... ... ... ... , Іле ... қоныс аударғанымен
мәлім. Дәл осы “50 – жылдардың аяғы мен 60 ... ... ол ... үшін ... бір ... ... ... мемлекетінің
алдыңғы қатардағы қолдаушысы бола білген”. 1761 жылы 3 ... ... ... қарым-қатынасының барлау үшін келген орыс ... ... ... орыс ... ... ... ... естіп:
“Қалай шет патшамен қарым-қатынасыңыз дұрыс па, олар мазалай ма? Пруссиямен
соғыс қалай ... ... мен ... ... ... ... Бір
қарѓанда Абылайдыњ алыстаѓы Пруссияда не жҒмысы бар екен деп ... ... ... Пруссиямен соѓысын сҒрауы ? Еділ бойындаѓы қалмақтардан
орыстар ... ... бес мыњ атты ... алмақшы болѓанын естігеннен
кейін туып отыр. Абылай ‰немі, ата жауы қай жерден ... ... ... ... жылы ... –Серен Ұледі. Оныњ мирасқорларыныњ арасында Жоњѓар
ханныњ таѓы ‰шін талас, кескілескен Ғрыс ... Аузы ... ... кҰршілер : Қытай мен Ресей қалмақтарѓа тҰнген ауыр кезењді пайдаланып,
мҒрагерлердіњ басын біріктірмей біріне бірін ... ... ... ... ... ... Қалдан-Серен Ұлгеннен кейінгі он ‰ш жылдыњ ішіне қалыњ
қалмақты қырып,Жоњѓария мемлекетін қҒлатып тынады. Міне, осы ... ... ... да ... ... қазақ хандыѓыныњ ықпалын,
беделін алады. ... ... ... ... деп қарап отырмайды, суық
қару-жарақты, соѓыс Ұнерін игерген сақадай-сай ... ... ... Қытай мен Ресейдіњ қазақтарѓа ықпал жасау мен сес ... Ұте ... ... ... ... коллегиясыныњ қазақтар туралы №
1014 жарлыѓында: “БҒларды басы артық талаптарын орындамай ... ... ... ... ... аздап ризашылықта болатындай қалпына
Ғстауѓа тырысу керек”- делінген. ¤здері ‰шін кейбір ... ... ... ... “Мейіріммен, уаѓызбен, сый-сияпатпен алдарқатып Ғстауѓа
ємір етіледі” - ... ... бҒл ... ... жаѓы еді, ... жерінде аз
халықтарды бірімен бірін атыстырып отырады,кейде соѓыс к‰шін қолдануѓа
дейін ... 1747 жылы ... ... ... ... ... 220 ... мынандай жолдарды оқуѓа болады:”Қалмақтар, Жайық қазақтары,
БашқҒрттар , Мешряктар,Сібір губерниясы жақтаѓы басқа да Ұзге дінділер ... ... ... єскер к‰шін қолданбай-ақҰздері жҰнге салып
салып отырса, бізддіњ ... ... ... ... ... ... ... ‰шін пайдалы болмас па еді” , - ... ... да, ал ... 1756 ... қысындаѓы жарлыѓында Абылайѓа барайын
деп отырѓан атышулы Тевенлевке мынандай тапсырыс беріледі: Орта орданы
зиян тимейтіндей, ... ... ... ... ... ... ма, бұл үшін қанша әскер керек және ол ... ... қай ... ... құпия түрде біліп келу”.
Ал, енді Қытай мемлекеті жағынан келіп жатқан хабармен ... ... 1756 ... ... ... богдыханы Цянь Лун Жоңғар
тағына таласушы ... ... ... ... ... ... ... сенің жеріне алдыңа он мың әскер салып екі бағыт бойынша
цзянцзюндер жіберіп отырмыз. Егер қателігіңді түсінбей ... ... ... ... ... ұстатпасаң, онда ұлы әскеріміздің ішіне басып
кіруіне негіз болады. Ол еліңнің күл – ... ... етіп ... ... ... ұстап бермейді.
Қытай әскерінің қолбасшысы Фу Де богдыханына жазған хатында : “Кездейсоқ
мыңға жуық ... ... ... ... ... ... шайқасты … Бәрін
есептегенде қазақтармен он рет соғыстық” деп баяндаған.
1756 жылдың қыркүйегінде Қытайдың ... ... ... әскер басшылары
қазақтармен соғысып ерлігі үшін, Қытай мемлекетініңм ең ... ... ... ... ... қауырсынмен марпатталады.
Сол жылғы қазан айында Батыс аймақты қалыпқа салушы атанған цзянцзюнь
Дардананың богдыханға жазғанынан: “Қазақтардың адам аяғы ... ... ... ... ... ... болды. Екі мыңнан астам
қарақшыларға қарсы мың сан қолды өзім басқардым”.
Сібір губернаторы Ф.И ... ... ... ... ... 1757 жылы ... ... хатынан: “Қонтайшыға қарсы аттанымтан
кейін, күздің кұні жиырма мың қытай әскерінен өз шекарасына мың алты жүз
ғана адам ... Қаза ... екі рет ... екі жақтан да аз шығын
болмапты”.
1756 жылы қазан жарлығында Қытай богдыханы жазады: ... ... ... жете алмады,қоянжүректілік көрсетті. Екі көзді тауыс
қауырсынды ... ... ... ... хан мен Екатерина тапшайым
Абылай кҰзсіз батыр болмаѓан. Қалыњ ... ... бір ... ... Ұз ... ... ол Қытай билеушілерімен келіссҰз ж‰ргізеді.
Ресейдіњ қол астында екендігін ... ... оѓан арқа ... ... ... еншілер келгенде Ұзніњ Қытай мемлекті алдындаѓы беделін баса
кҰтеріп ,қытайлықтардыњ: ... ... ... ... - ... сендіріп, қанаѓат білідіреді.
Осы тҒста қазақ билеушілері арасында Ұзара т‰сінушілік қалыптаса
бастайды.НҒралы ... ... ... ... сол – бір баласыныњ атын
Абылай деп қояды.
Абылай хан 1778 жылы 28 ақпанда Екатерина ΊΊ-ге тҰмендегі хатты жазады.
“Абулхайр и ... ханы ... ... ... моим ... Как они от сего ... ... так чреда ханского достоинство
досталась мне. По кончине их, всех киргизких - кайсацких орд, то ... ... и ... Ханы и ... купно с большими и меньшими
горда Ташкента и ... ... с ... ... в ... ... в ... Туркестане при гробе мусульманского нашего святого Ходжи
Ахмета, то обыкнобению ... ... ... ... меня всех ... – кайсацких орд ханом , в которое звание действительно возвели”.
Абылай 1748 жылы опат ... ... ... ... ... ол ... Ғлы ханныњ таѓына отырѓан зањды т‰рде м‰рагерімін деп
санаѓандыѓы байқалады.
Хатта келтірілген ... граф ... ... ... ... ... ‰ш ж‰здіњ ханы емес, тек Орта ж‰здіњ ханы етіп ... ... так, не ... ли ... Императорскому Величествувысочайще угодно,
всемилостливейше снисходя на прошение его, Абылай хану единственно ...... ... ... ... о ... и ... … ГрафПанинныњ сыбырлаѓанындай ... –ІІ , 1778 жылы ... ... Орта ж‰здіњ ханы деп ... ... қол ... мҰрі ... бҒл ... жєне ... ішік пен ... жазуы бар
қылышты Абылайдыњ ибаласы Тоѓым арқылы беріп жібереді.
Орынборѓа келсін, иыѓына шапан жауып, хандық ... ... ... ... ... оларѓа Абылай : “Мені халқым сайлады,сенім білдірді,одан
артық не қҒрмет керек?!” , - деген ой жеткізеді.
СҒлтанныњ барша қазақтыњ аытынан былайша ... ... ... ... ... ... ашық жайт. Қазақтардыњ ‰лкен ордасы
Абылай тҒратын Орта Ж‰зден шалай ... бір ... ... ... қараѓанда, оларѓа достық ниеті де аздау. Ал Кіші ордада Орта
ж‰зге тєуелсіз, бҰлек Ұмір ж‰ріп жатты. Оныњ ... ... 1749 жылы ... ... ... хан еді. Дєл оныњ ... хан кҰтеруге қатыса қоюы
неѓайбыл дей келіп, ¦лы жєне Кіші ж‰здер ... ... деп тіс ... ... қайтадан Орта ж‰здіњ ханы етіп бекіту Ғсынысын енгізді. ¤р
мінез ханѓа ‰ш ... ... ... қою орыс ... ... ... ... қоса, Орынбор губернаторы ... ... ... ... : “Осындаѓы шекараныњ қауіпсіздігі ‰шін қырѓыздардыњ
ешқашан бір басшылыққа баѓынбауы ... деп ... - ... ...... ... байланысты “Литературная газета” газетінде
шыққан Николай ... ... и ... деген мақаласы қазақтарѓа
қарсы жазылѓан еді. Ол: “ Қазақтар ежелден ж‰зге ... басы ... ... ... империясы басын біріктіруге тырысты” ,- ... ... ... бос сҰз! ... ... ... хандықты жою –жоймау мєселесі тҒрѓан
шақта ІІ Екатерина генерал – губернатор Игельстромѓа былай деп ақыл береді
: “Ордада хан ... ... ... ... ... ... ... санын кҰбейтіп , Ұзіње баѓынышты етіп Ғста” , - деген екен. КҰреген
Абылай ... ... бас ... ... ... ... да
соњынан қалмай, қайткен к‰нде де ойын іске асырмақ болады: Егер Абылай –
осы бір ... ... Ұз ... ... ... ... ... барудан бас
тартса, салтанатты жиынѓа қатысуѓа іскер ... ... ... Оныњ ‰стіне оѓан, бар кездегі НҒралы хан сияқты ... ... ... ... ... ... єкелу тапсырылысы берілді”.
Абылай болса тізе б‰кпей Ұтті.
Патша Ұкіметіне аз халықтарѓа қатысты талай жасырын мєліметтер тасыѓан
шоқынѓан ... ... ... ...... ... ... халық
туралы жақсы пікірі де болды. Ол : “Қазақ деген еркін Ұмір ... ... ... ... ... ... Ал б‰тін еліне қауіп- қатер ... ... те ... кездері болѓан. Қалыњ қазақ жҒртыныњ намысына тие
бермеу керек” – дейді.
Абылайды тізе б‰ктіре алмай, єбден ... ... ... ... ... ... Ота ж‰здіњ ханы етіп басқаны, кҰп сҒлтандардыњ бірін сайлай
салмақшы болады. Патшаныњ 1778 ... ... хан етіп ... ... ... ... ... жарлық беріледі: Сібір бойыныњ
бастыѓы генерал Огаревке хабарланѓан Орынбор губернаторы ... ... ... Орта ... ханы етіп ... ... ... сайлау жҰнінде мєселе кҰтерген.
Хан болып бекітілгеннен кейін Ресей ... ... ... ... ... аѓзамѓа адал қызмет ететінін жария т‰рде білу ... ... ... ... ант ... ... бас ... жылы Абылай Ресейдіњ Ұзіне жіберген хандық шенінен бас ... ... ... хан ... ... ... ... Орынбарѓа да барып жетті.
БҒдан былай Абылай ханныњ орыс ‰кіметіне айтқанына кҰніп, айдауына ж‰ретін
жењіл тулақ желҰкпелердіњ бірі ... ... жєне ... ... ... да, мысы ... ... Ғлы тҒлѓа екенін ањѓаруѓа болады. Орыс аюы
мен Қытай айдахарыныњ арасында екеуіне де алдырмай ... игі ... ... ... іс-қимылы осындай. Оныњ к‰ллі қазақтыњ ханы
болѓандыѓында, не бір ѓана ж‰здіњ ханы ... ... ... жоқ. ... – елініњ еркіндігін ањсап, егемендікке алѓаш жол салып бергендігі.
3.1. Ақылгөй бабам – Абылай
Тәуелсіз ... ... ... ... аса ... қолбасшы, көреген
саятшы, көрнекті мемлекет қайраткері Абылай ... ... ... ... қарымды қайраткерлік қызметі сол кездегі жазбалар мен ... ... ... ... ... ғана ... қоймады, ең
бастысы «Абылай дәуірі- қазақтардың ерлігі мен серілігінің ғасырың болып,
оның жорықтары мен ... ... мен ... ... ... ... ... Абылай тұлғасы XVІІ ғасыр ақын-жырауларының ... ... ... ... қоймай, сол кезеңнің тарихи шындықтарын
терең ашуға ықпал етті. Абылайдың ... мен ... ... ел ... ... – беделі, тіпті халық құрметтеген қасиеттері
мен жеке басының оқиғаларына дейін сипатталуының өзі ерекшелік. ... ... ... ақылшы-кеңесшісі ғана емес, бүкіл халықтық дәрежедегі
көсем, рухани өмірдің Абылайы, ұлт-азаттық қозғалыстың ұйытқысы, жаршысы”
болып өз ... ... ... шындығын жеткізген, қайраткерлік,
қолбасшылық ... ... ... білдірген. Бұқар поэзиясының
өміршеңдік рухы, ұлылығы да сол- ... ... жеке ... баға ... ... деген ой –түсінігін түйіндеуі,
өмірінің мәнді кезеңдеріне тоқталуы. Сондықтан да, Абылай тұлғасын, заманын
ауыз әдебиетімізде ... ... ... Бұқар дара тұрады.
Аталған ақын-жыраулардың Абылаймен замандас, аралас-құралас болуы, көп
оқиғалардың ортасында жүруі, ең ... ... ... ... ... тұрғанда, дөп басып поэзияға өзек етуі, Абылай заманындағы
Бұқар жырау қамтыған жайларды, оқиғаларды жырлауының мәні зор.
Сонымен XVІІІ ... ... ... ... тұлғасы
өмірінің айтулы кезеңдері, заман тынысы қалай көрініс ... ... ... ... аңғарар едік.
Біріншіден, ақын-жыраулар поэзиясында Абылай заманы тұтастай жырланбаса
да, басты тарихи оқиғалар, ел өміріндегі маңызды мәселелер ... ... ... ... ай, ... күні ... да, ... мән-жайы баяндалады, мұның өзі тарихи көздерімен салыстырып,
тұжырым жасауға өзіндік ықпал ... ... ... ... ... жорықтары, шайқастары , келісімдері, саясаты, ел билігіндегі
атқарған қайраткелік қызметі ... ... ... ... ... ... заманында қандай тұлға болғанын айқындауға себін тигізеді.
Төртіншіден, Абылайдың жеке ... ... ... ... ... ... ... нақты іс-әрекетте көрінуімен бірге, оған
халықтың көзқарасы, бағасы ... ... ... ... ... ... ... құрған хандық мемлекеттің
қуаты, беделі, рөлі ... ... ... ... ... ... өмірінің соңына дейінгі
кезеңдерге қатысты оқиғалардың елесін береді. ... ... ... шындығы айқын танылмаса да, ... ... ... ... ... Мұның өзі о бастағы шындықтың бірден – бірге ... ... ... оның ... ... ... ұмтылғандардың
ойдан қосылуы нәтижесінде өзгеріске ұшыраумен байланысты. ... ... мол. ... кейбір аңыздардың тарихи шындыққа қатыстылығы байқалса,
тағы бір ерекшелігі – Абылай өмірінің беймәлім жайларына ... бір ... ... ... ... ... да ... Сондай
– ақ бір аңыздың бірнеше нұсқаларын ұшырата келе, оның ... ... ... ... ... ... ... шағынан бастап, бүкіл
өмірінің елеулі тұстары жырланды, оның алғашқы ... ... ... ... хан ... елдің ішкі-сыртқы саясатын жүргізуі, арман-
аңсары көрініс тапқан. «Тарихи жырлар мен дастандарда ақындар Абылайға ... ... ... және ... ерекшелігін сипаттайды.
Абылай өмірінің, Абылай тұлғасының жаңаша мазмұндық сипатта берілуі, әрі
шайқастар, жорықтар, келісімдердің тарихи ... ... да бұл ... ... ... өкілдері болғандығын және тек көне ... ... ... қоймай, тарихи деректерге сүйенгендігін
байқатады. Абылай ХХ ғасырдағы ... ... ... кеңестік кезеңде
де жаңа сипаттаға дастандардың кейіпкеріне айналды.
1997 жылы Қожа ... ... ... қазу кезінде шыққан Абылай хан
мүрдесі ... бас ... ... ... атындағы лабораторияның
антропологиялық зерттеуі Абылай ханның жүз теңгеліктегі кескін-келбетінің
85 процент өз бейнесіне ұқсайтындығын анықтады.
Абылай өз ... одан ... де ақын - ... шығармашылығында шексіз
сүіспеншілікпен жырланса, еліміз егемендік алған уақытта тарихи шындықтар
негізінде көркем әдебиетте, өнерде жаңа сипатта ұлтымыздың ұлы ... ... ... ... ... бастады. Абылай хан тұлғасының
100 теңгелік ұлттық валютамызда бедерленуі-үлкен құрмет белгісі. Қазақстан
Республикасының Президенті
Қолданылған әдебиеттер:
1. Әнуәр ... ... ... ... ... болашақ бағдарлар”
“Ақиқат” 2002 жыл
2. Әнуәр Тарақ:
“Алаштың айбын ардағы – ... ... ... С. Ақтаев :
“Абылай хан мен Екатерина патшайым”
“Азия Транзит” 2002жыл
4. Шоқан Уәлиханов:
“Абылай хан”
“Жұлдыз”2001 жыл
5. ... ... ... ... Қазақстан ”1999 жыл
6. Әбуов:
“Қазақстан тарихының ақтандақ беттерінен”
7. В.А Изатаева:
“Қазақстан мемлекетінің тәуелсіздігі мен ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айбынды қазақ ханы - Абылай жайлы14 бет
Абылай хан7 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі7 бет
Абылай және оның заманы туралы21 бет
Абылай хан туралы13 бет
Абылай хан өмірі21 бет
Абылай хан өмірбаяны4 бет
Абылай хан – XVІІІ ғасырдағы тарихымыздың аса ірі тұлғасы13 бет
Абылай хан(1711-1781) 10 бет
Абылай ханның сыртқы саясаты17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь