Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күресі және аңырақай шайқасының маңызы

I Кіріспе:
a) Аңырақай шайқасының басталуы.
II Негізгі бөлім:
a) Шайқастың қайғы, қасіретті.
б) Қазақтардың жоңғар әскерлеріне тойтарыс беруі.
c) Соғыстан кейінгі халықтың болашаққа сенімділігі
Қорытынды:
Аңырақай шайқасының тарихи маңызы, қазіргі көзқарас.
Әдебиеттер тізімі
XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың орта тұсына дейінгі кезеңдегі Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынасы тарихында қазақ-жоңғар қатынастары басты орын алады. Бір ғасырдан астам уақытқа созылған бұл қатынас ондағы күрестердің сипатына, оқиғалардың дамуына, қарама-қарсы күштердің арасалмағының өзгкеріп отыруы мен олардың ішкі саяси жағдайына қарай кезеңдерге бөлінеді. Сондай кезеңнің бірі –XVIII ғасырдың 20-шы жылдары. Бұл кезең -1723 жылғы “Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама” оқиғаларымен басталып , Аңырақай шайқасымен аяқталады.
Небәрі 5-6 жылға созылған бұл кезеңдегі оқиғалар – XVIII ғасырдың алғашқы отыз жылдығындағы қазақ қоғамының, қазақ рухының көрінісі, бейнесі секілді. Әсіресе, Аңырақай шайқасының маңызы өте жоғары. Қазіргі күнге дейін үш ғасырға жуық уақыт өтсе де, сол кездегі тарихи санаға терең енген бұл оқиға, қаншама жылдар өтіп, замндар өзгергенімен де өзінің мәнін-маңызын жоғалтпай отыр. Жоғалтпайды да. Қазақ тарихшыларының әр дәуірдегі өкілдері Аңырақай шайқасынан халықтың бірлігін, ұлттық тұтастықты, халықтың әскери өңірінің жетістігін, азаттық күрестегі тарихи тұлғалар мен ата-бабалар ерлігін көреді. Осы арқылы әр кезеңдегі жас ұрпақ бойында Отансүйгіштік рухты тәрбиелеуде Аңырақай шайқасының орны ерекше . Бұған көз жеткізу үшін алдымен шайқастың қазақ тарихындағы алатын орны мен атқарған маңызын анықтап алуымыз қажет.
Аңырақай шайқасының тарихтағы алатын орны мен атқарған маңызын 1723- 1728 жылдардағы қазақ-жоңғар қатынастарының сипатынан көреміз. 1723 жылы ерте көктемдегі жоңғарлардың тосыннан жасаған соққысы қазақтар үшін өте ауыр болған .
1. Қасымбаев Ж.Тағыда Аңырақай шайқасының ақиқаты жақында. Егемен Қазақстан 2000-7 қаңтар. Қазақ тарихы –2000 №2 – (56-56) беттер.
2. Көрібаев Б. Шайқастың тарихи маңызы (Аңырақай шайқасы және 1723 – 28ж. Қазақ жоңғар қатынасы туралы).Қазақ тарихы – 1999. №3 – 29 – 31 бет.
3. Омарбеков Т.” Бұлантыда басымыз бірігіп, Аңырақайда атымыз шықты”. Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрестің жарқын беттері. Ақиқат – 1998 - №12 -35 –40 беттер.
        
        ТАҚЫРЫБЫ: ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЖОҢҒАР БАСҚЫНШЫЛЫҒЫНА  ҚАРСЫ АЗАТТЫҚ КҮРЕСІ ЖӘНЕ
АҢЫРАҚАЙ ШАЙҚАСЫНЫҢ МАҢЫЗЫ.
Жоспар:
I Кіріспе:
a) Аңырақай шайқасының басталуы.
II Негізгі бөлім:
a) Шайқастың ... ... ... ... әскерлеріне тойтарыс беруі.
c) Соғыстан кейінгі халықтың болашаққа сенімділігі
Қорытынды:
Аңырақай шайқасының тарихи маңызы, қазіргі көзқарас.
Әдебиеттер тізімі
ШАЙҚАСТЫҢ ТАРИХИ МАҢЫЗЫ
XVII ғасырдың ортасынан XVIII ... орта ... ... ... ... сыртқы саяси қатынасы тарихында қазақ-жоңғар ... орын ... Бір ... ... ... созылған бұл қатынас ондағы
күрестердің ... ... ... ... ... ... ... мен олардың ішкі саяси жағдайына ... ... ... кезеңнің бірі –XVIII ғасырдың 20-шы жылдары.
Бұл кезең -1723 жылғы ... ... ... сұлама” оқиғаларымен
басталып , Аңырақай шайқасымен аяқталады.
Небәрі 5-6 ... ... бұл ... ...... ... отыз ... қазақ қоғамының, қазақ рухының көрінісі,
бейнесі секілді. Әсіресе, Аңырақай шайқасының маңызы өте ... ... ... үш ... жуық ... өтсе де, сол кездегі тарихи санаға терең
енген бұл ... ... ... ... ... ... де өзінің мәнін-
маңызын жоғалтпай отыр. Жоғалтпайды да. Қазақ тарихшыларының әр дәуірдегі
өкілдері ... ... ... ... ұлттық тұтастықты,
халықтың әскери өңірінің жетістігін, азаттық күрестегі ... ... ... ... ... Осы арқылы әр кезеңдегі жас ... ... ... тәрбиелеуде Аңырақай шайқасының орны ерекше . Бұған көз
жеткізу үшін алдымен шайқастың қазақ тарихындағы алатын орны мен ... ... ... ... ... ... алатын орны мен атқарған
маңызын 1723- 1728 ... ... ... сипатынан
көреміз. 1723 жылы ерте көктемдегі жоңғарлардың тосыннан жасаған соққысы
қазақтар үшін өте ауыр болған . XVII ... ... ... қатынастары
шеңберіндегі жорықтар, негізінен, тонаушылық, олжа түсіру сипатында болса,
1723 ... ... ... ... яғни ... халқының этникалық
территориясын жаулап алу сипатында өрбиді . Аңырақай шайқасының ... ... ... ... қарсылық кездкстірмеген жоңғар әскерлері
1723 – 1725 жылдары Ұлы жүзді, Орта жүздің бірталай ... ... ... ... қалалар да жоңғарлар қолына көше ... ... ... да, ... ру – ... Орта Азия ... қашып барып,
паналауы тарихта болған оқиға.
Осы бір 3 – 4 жыл ішіндегі оқиғалардың өте ауыр ... ... ... ... санасында бұл “Ақтабан шұбарынды, Алқакөл ...... ... - ай” ... ... ... мұң мен зар шығып тұрған өлең арқылы
есте қалады.
Осылайша тоз – тозы шыққан халықтын еңсесін көтерген және жоңғар
басқыншылығына ... ... ... ... зор ... жасаған –
“Қалмақ қырылған” шайқасы. Қазақ-жонғар қатынасында бұл шайқастың манызы
толық ашылып көрсетілмесе де, бір ... ... Ол - ... ... ... ... ... дайындығы, әзірлігі болғандығы. «Қалмақ
қырылған» Анырақай шайқасын түсіну қиын. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кең қанат жайып,
әлеуметтік топтардың барлық жіктеріне ... жол ... ... ... келді. «Анырақайдың» «Қалмақ қырылғаннан» айырмашылығы,
ол – жекелеген әскери күштер арасындағы ұрыс емес, ... екі ... ... ... ... ... ұрыс ... Бқл күресте қазақ
әскерінің жеңіске жетуі қазақ-жонғар қатынасында түбегейлі бетбұрыс жасады.
1723 жылғы жаудың жайқын жорықтары нәтижесінде ұрыс ... ... ... ... ... шегінуге қорғаныс сипатындағы ұрыстар
жүргізуге мәжбүр болған еді. Бұл ... ... ... ... ... Енді ... ... өз елін жау басқыншылығынан азат
етуге мүмкіндік туады. “Аңырақайдың” маңызын – 1941-45 жылдардағы ... ... ... ... ... маңызымен теңестіруге
болады. Ол шайқастағы жеңіс те ... ... ... ... кеңес әскерлеріне жауды өз отанынан бүкіл майдан ... ... ... еді. ... ... соң да қазақ әскерлерін Іленің оң
жағалауына дейін қуады.
Сөйтіп, аталған шайқастан соң қазақ-жоңғар ... ... ... ол ... ... ... өзгеше ерекшеліктермен.
Осылайша, Аңырақай шайқасы- 1723-29- жылдардағы ... ... ... түбегейлі бетбұрыс әкелген және туған жерді жау қолынан ... жол ... Ұлы ... ... ... ... ... тарихындағы
алатын орны мен маңызы осында болса керек.
Аңырақай шайқасының маңызы жоғарыда аталғандармен шектелмейді.
Оның халық бірлігін ... мен ... ... ... ... ... ... Бір сәтке ғана көз алдымызға ... ... ... бұл шайқаста қазақ әскерлерінің жеңіліске ұшырағанын
елестетіп ... ... ... дағдарысқа түсе бастаған ... ... ... қоғамы бұл жеңіс болмағанда ұзақ уақыт бойы іштей
этникалық оқшаулануға ұшыраған болар еді. Ал бұл ... ... ... ... ... ... өзінің негізгі даму
жолынан адасу, ауытқумен тең болар еді. Міне, осы ... де ... ... ... ... ... “Аңырақайдың” ұлттық тұтастықты
сақтаудағы маңызын сезінеміз. Аңырақайдағы жеңіс- қазақ халқының ... ... бойы ... ... ... ... қаны мен ... сонымен бірге жасаған ұлттық сана сезім Аңырақай шайқасында
өзінің өміршеңдігін көрсетті. Ұлттық сана-сезім өзінің күйзеліске ... ... ... жол ... ... ... тек
қана сезіну арқылы біле алатын бұл күш- халық бірлігінің ... ... ... ... ... ... тарихи тұлғалардың
рөлін жоққа шығаруға болмайды. Объективті құбылысқа субъективті ... ... ғана ... өз ... сара ... ... шайқасына дейін өз руы мен тайпасында, ары барса өз жүзі
ішінде батыр атанған тұлғалар бұл ... соң ... ... ... ... ... болды. Әбілқайыр мен Абылайдың, Қабанбай, Бөгенбай, Тайлақ,
Саурық және тағы басқа көптеген батырлардың бүкіл ... ... ... ... ... ... ... немесе ұлттық сананың орнығуы,
енуі- Аңырақай шайқасы секілді маңызды оқиғалардан соң ... ... ... ... ... ... де ... Ежелден бері жалғасын
тауып келе жатқан әскери өнер, атап айтсақ, ... ұрыс ... ету, ... ... ... қарсыластың негізгі соққысының
бағытын анықтау, негізгі күшті және қосалқы күштерді ... ... ... ... ... шайқасында қазақ әскерлерін жеңіске ... өнер ... ... ... ... ... жау қолынан азт
етуге деген құлшынысын қоссақ, не себепті ... ... ... ... ... сұраққа жауап табылады.
Аңырақайдағы жеңіс, тек XVIII ғасыр үшін ғана емес, қазіргі күнде
өмір сүріп отырған біздер үшін де және ... ... өмір ... ... ... үшін де аса ... Өйткені маңызы ерекше ірі
оқиғалар тарихи тұжырымдамаларға негіз болып саналатындығы белгілі. Ресей
империясының ... мен Қиыр ... ... мен Орта ... жаулап алуын
XVIII-XIX ғасырлардағы орыс тарихшылары ... емес ... ... Олардың пікірінше, XVIII ғасырдың 20-шы жылдары қазақ қоғамы
дәрменсіз, қауқарсыз, өзін-өзі қорғауға қабілеті жоқ. ... ... ... ... ... ... кейбіреулер оны елмеуге,
көрмеуге тырысады, көргендері оның ... ... ... жәй ... бірі деп ... ... ... шайқастың маңызын неғұрлым терең сезініп, түсінген сайын, “өз
еркімен қосылу” теориясының негізсіз екендігіне көз ... ... бұл ... ескі ... ... ... бере ... жаңа тұжырымдама жасауға дерек, дәйек бола алады.
Аңырақайдағы ... біз ... ... мыңжылдықта да қазақ
халқы үшін қызмет етеді деп ... Бұл – ... ... үшін ... ... ... ... үшін де, жас ұрпақ үшін де тәрбиелік мәні өте күшті.
Оған қатынасып, ерлік жасаған ... ... ... ... ... ұлы ... жас ... Отанды сүюге, Отан үшін жанын
пида етуге жетелейді. Отансыз адам болмайды. ... ... ... өз Отанын күш-қуатын арттыруға бағытталуы тиіс. Қазіргі күнде ... күн ... ... ... болып табылады. Сол ... ... ... жас ... Отансүйгіштік қасиет ұрығын егерде, міндетті түрде
Аңырақай шайқасындағы жеңіске, ондағы батырларымыздың ерлігіне, бұл ... ... ... ... ... күштілігі сондай, ол қоғам үшін де үлгі
болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жеңілумен, ата-мекндерін жау қолына қалдырумен болды. Еңсе
түсіп, рухы төмендеп, жауға қарсы тегеурінді қарсылық ... ... ... ... ... ... күштердің бірігуі еңсені көтеріп, рухты
аспандатады. Нәтижесінде “Аңырақай” дүниеге ... ... ... ... ... жау ... азат ... мүмкіндік туады. Дәл қазіргі кезде де
қазақ қоғамы, оның саяси күштері біріксе, барлық күш-жігерін ортақ ... , онда ... асу, ... ... ... ... болмас еді.
Бірлік досты сүйсіндіріп, жаудың құтын қашырар еді. Сондықтан да Аңырақай
қазақ елін үнемі бірлікте болуға шақырады. ... ... ... ... одан әрі ... ... онда ... бекер болмағаны,
ондағы қанның бекер төгілмегені, ең ... ... ... ... ... ... қазақ тарихында, оның ішінде XVIII
ғасырдағы қазақ-жоңғар қатынасы тарихында түбегейлі бетбұрыс әкелген, елді
азат ... жол ... Ұлы ... ... ... ... бұл оқиға- ұлттық
тұтастықты сақтап қалған, ұлттық ... бір саты ... ... ... ... ... қазақ ынтымағының көрінісі болған, қасаң
тарихи тұжырымдамаларға соққы беретін, жаңа тарихи ... ... ... халқына тәрбие құралы болған және бола беретін шайқас деп
санаймыз.
ЖОҢҒАР ... ... ... ... ... басқыншылығына қарсы күресі тарихымыздың аса ауыр әрі ... ... бірі ... табылады. Ауыр дейтініміз, бұл күрес Отан
қоғаудың ерен ... ... ... жаңа ... ... ... ... баулудың нақты мысалы болып қалды. Соғыс есімдері
тарихымызда алтын әріптермен ... ұлы ... ... ... өзін ұлт ... ... ... деген атпен белгілі болған қазақтың жауы қайдан шықты?
Батыс Монғолия мен ... ... ... ... ... ... ... мемелекетінің (1635-1758жж) Батыр (Батур) қонтайшы (1635-
53) тұсында құрылғаны белгілі. Одан ... ... ... ... (1671-97), Севан Рабдан (Севан-Рабдан, 1697-1727), сондай-ақ, Қалдан
Серан ... ... ... ... ... ... ... жеріне
жоңғарлардың баса көктеп кіргені белгілі бола тұрса да кезінде таптық
көзқараста жазылған ... бұл ... ... ... кіналау
сарыны да орын алды. ... ... ... ... ... ... “кейбір жанама деректерге сүйене отырып, қазақ-ойрат
қарулы күресінің шығуына төмендегі ... ... ... деген тұжырым
жасауға болады. Біріншіден көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан екі ... үшін ... ... ... ... түсу керек болды. Екіншіден,
жоңғар ... ... ... ... ... ... алғысы келді”
(“ Қазақ совет энциклопедиясы, 4-томы, 476 бет)
Қытай жеріндегі белгілі ... ... ... ... да осыған
ұқсас көз қарасты ... ... ... еді: “ Шығыс жақта ... ... және ... ... моғолстан хандары мен қазақ
хандарынан қысым көріп, жайылымдық ... ... және ... елдермен сауда-саттық жасау ... қол ... ... аса ауыр ... тап ... ... ... Қазақтың қысқаша
тарихы. А,1994, 266 б)
Көріп отырмыз, бұл пікірлер коммунистік ... тән ... ... ... ... Қазақ - жонғар соғысындағы негізгі
шайқастардың бәрі дерлік қазақ жерінде ... ... яғни ... хандары
өздерінің Отанын сырттағы жаулардан қорғаған болып шықпай ма ? Олай болса,
оларды жөнсіз кінәлау ... бола қояр ма ... Рас, ... ... ... де орын ала ... Тағы да сол, Қытайдағы тарихшы
бауырларымыздың бірі ... ... ... деп ...... ... ширегінен бастап Тәңір тауының түстігі мен терістігі жоңғар
ақсүйектерінің билеп – төстеуінде болды. ... ... тек ... тауы
өңірін ғана емес, бүкіл Орталық Азияны да өзіне бағындырмақ болып, Орта
Азиядағы ... ... мен ... ... ... алу ... екі ғасырдай шайқасады. Бірақ жоңғарлар ешқашан да ... бір ... ... ... ... ... ... ХVІІ – ХХ
ғасырлардағы қазақ – қытай байланыстары. А,1996, 31 б)
ТАҒЫ ДА ... ... ... ... (Қасымбаев.З)
Былтырғы шілде айының 8-інде “Егемен Қазақстан” газетінде “Қазақ
мемлекетінің ... атты ... ... ... ... ... жарияланған еді. Ал, 25-тамызда осы басылымда акдемик М.Қозыбаев
“Аңырақай шайқасы- Отан тарихының жарқын белесі” тақырыбында өз ... ... ... ... ... пікір алуындағы орын тебе
бастаған ахуалда дара көз қарас, әсіресе, тарихи ... зер ... ... шыға ... анық. Десек те, тарих ғылымында –
оқиғалар мен құбылыстарды өзінше қабылдап, құжаттарға дес бермей, ... ... ... ... ... ... жаңбырдан соңғы саңырауқұлақтай
қаптағандығы да шындық. Жазушы да, ... те, ... та ... ... жете бермей, кейбір жағдайда осы ... ... ... ... ... де ... тайынбайды.
Басқа да ғылым салалары секілді Отан тарихының да әр түрлі дәуірлері,
маманданатын, тереңдете зерттейтін кезеңдері бар. Біздің де ... ... ары ... не бері ... ... жүйеленгеніміз XVIII-XXғғ.
Басындағы тарихи оқиғалар желісі. ТМД елдерін шарлап, ... ... ... Осы ... сөз ... ... ... шайқасы да
зерттеулеріміздің пәрменді саналарының ... Біз тек ... ... ғана ... өз ... ... ... Осы оқиғаның
қандай себептерден “Аңырақай” деп аталып кеткендігіне бір қатар ... ... ... ... Алайда, не архив құжаттары, не сол
көне замандағы дворяндық- буржуазиялық тарихнамада осы тұрғыда ... ... ... ... ізденістер негізінде осы бір қоныстың қазақтың
атақты батыры ... ... жер ... ойраттың Аңыра атты
батырдың есімімен байланыстылығы айқындалды. Бұған күмәнданатын ... ... де ... ... ... қоныстары, Шарын өзені,т.б қоныстар
ойрат есімдерімен аталғаны белгілі. Құрметті академик ағамыз бұған басқаша
түсінік ... ... сағы ... тағы ... ... ... ... аңырап басына көтерген, Қапшағай тауын жарып, ен далаға құлап аққан
сарқырама Аңырақай ағысы деп аталады; Хан тауы мен ... тауы ... ... ... ... ... аңырақ өкпек жел де соғады”,-деп
жазады.
Автор пікіріне ... ... ... біз ... ... ... 1)
алаңында қалмақтардың өлігінің үйіліп қалғаны соншалық, ол ... ... деп те атап ... 2) 1998 ж. ... ... ... облстық
әкімшілігінің экспедитсиясымен тарихы шайқасқа байланысты бірқатар ... ... ... ұрыс ... ... ... ... шақырым
алшақ; 3) Хан тауы мен Аңырақай тауы аралығында “аңырақөкпек жел ... ... жоқ. Бір- ... ... жатқан тау сілімдері-жер
қыртысының өзіндік ландшафты; 4) Аңырақай шыны (жер ... 1000 м. ... ұрыс ... жазықтықтың ені 3-4, ұзындығы 30-40 шақырым ). “Қалмақ
қырылған” топонимикалық аты “Итішпес” көліне де байланысты ... төре ... ... жүгінсек: қазақтармен бет алған қалың
қалмақ қолы, шөлге шыдамай ... асқа ... ... беті ... ... суы уланған көлден бастарын малып ішіп, біразы сол жерде
қырылыпты. Шәді төре Жәнгірұлы осы ахуалды төмендегідей ... де ... ... ... ... төрт ... ... білмей дәмін. Есепсіз набит ... ... соң ... ... іші ... ... ... ... кетті аз қыдырып. Орнында сасып- шіріп қалды бәрі.
(Абылай хан. 1т., Алматы, 182-бет.)
Аталмаш мақаламызда Абылай мен ... ... 1741 ... ... М. ... қателік деп есептейді шындығы қайда?
1738 жылы ( екінші бір деректерде 1739 ж.) қалмақтардың екі тобы ... елге ... ... ... ... ... әскер Есіл және
Тобыл аралығындағы ауылдарды, Сары Манжының тобы Сыр бойын ... ... ... ... 1740 – 1746, 12-п. ... об). Сол ... ... ақпан айында 30000 әскермен Орта жұзге тағы басып кірді. Ұрыстардың
бірінде ... ... ... ... ... ... үлкен топтпа бөлініп қалған Абылай қолға түсті. “Койх они
–қалмыки разбили и ... в ... ... ... ... ... Қ. ... 1.1746-іс, 4-п. 73-74 об.).
Шәкәрім Құдайбергенұлы да султан мен ... ... және ... ... осы 1741 ... оқиғалармен мақұлдайды. “Қалай болса да
Абылайді тірі ... алып кел. ... ... ... деп отыз ... Жамбы деген батырын жіберіпті” деп ... ... ... нәсілі. Абылай хан.1-т ., А., 1993, 357-б.)
“Жамбы батыр іздеп барып Ұлытауда аңда жұген Уақ Өтеген батырды ұстап
алып және ... ... ... жатқан жерінде ұстап алып, екеуін Қалданға
апарыпты”, - деп ... осы ... (Бұл да ... 357- ... да бір ... Орынбор камиссиясының төрағасы И. Неплюев 1741 жылы
Әбілқайыр хан және ... ... ... Кіші жүз ханы Абылайдың
тағдыры хақында мәселе қозғайды. И. Неплюев оған ... ... ... ... в ... ... в ... папал, на что
ответствавали они ... что де он убил у них ... ... ... ... по ... ... ССР. Документы и материлы.
т II. А.,1948, с. 36.). ... ... ... К. ... миссиясы
нәтижесінде, серіктерімен аулына жеткен (бұл да соңда, 61-б.). Сонымен
бізге дейін жеткен ... және ... ... екі ... ... ... түтқұнына түсуін 1740-1741 жылдардағы ... ... ... ... мақаласында Абылайдын хан болғаны1731-1732
жылдар еншісіне тиеді деп ... Бұл ... ... тым ... ... ашып алмай, сұлтанның, кейіннен атақты ханның өміріне ... ... ... ... қиынға соғар.
Орта жүздің ханы Сәмеке (орыс деректерінде Шахмұхамед ) 1734 жылы ... ( А. И. ... ... киргиз- кайсацких или киргиз-казачих орд и
степей. Спб, 1832. ч. 2. с. 127.). Осыны көрнекті зерттеуші А. ... ... ... ... Орта жүз тағына хандыққа ... ... ... мәлім, оны архив құжаттары да растайды. (РИССА. Қ.
122,Т. 122/1. ... 3-п. ... өз ... ... осы ... ... біз тұңғыш
жариалаған мәліметте сұлтанның хандық таққа көтерілуі Әбілмамбеттің
өлімінен ... соң ... ... ... ... ханы
сканчались, которые претками моими были ротственики. Как они сего света
отошли, так ... ... ... мне. Ипо кончени (Абулмамбета)
все кирискайсацкие орды. . ханы и солтаны купно болшимми и ... ... при ... ... мусылманского святтого ходжи Ахмета... всех
кирис- ... орд ... в ... ... и ... возвели”.
(РИССА. К. 122\ 3. 1776-іс. 1-п. 44.) Касымбаев Ж. К. ... ... ... в XYIII в. Т. I. А., 1999. с. ... ... хандығы 1731-1732 немесе 1735 жыл ... ... жыл, яғни А. ... ... ... ... ... күмән жоқ.
Абылайдың өз ќолымен жазылған осы архивте саќталынған, біз тұңғыш
жариялаған мәліметте сұлтанның ... ... ... ... соң ... ... ... Абулманбет ханы скончались,
которые предками моими были родственники. Как они сего света ... ... ... досталось мне. И по кончине ... ... ... ханы и солтаны купно большими и меньшими… ... при ... ... ... ... ... Ахмета… всех кирис-
касацких орд ханом, в которое звание действительно возвели”. (РИССА. ... ... 1-п. 44.) ... Ж.К. ... ... ... (в XVIII в. Т. І.А., 1999. с. 102-140). ... ... ... ... 1735 жыл ... ... ... 1771 жыл, яғни
А.Әбілмәмбеттің Түркістанда өлгеннен кейінгі шаќ екендігінде күмән жоќ.
Біз маќаламызда Абылайдың Шарышпен ... бір ... ... ... ... ... басын шапќаның айтќанбыз. Кейінгі басылымда Шарыш
ќазаќ сұлтанын найзамен түйреген, ал ... ... ... ... ... делінген.
Академик ағамыз пайдаланған Шәді төре Жәнгірұлының шумаќтарына
жүгінсек:
Сажа көз ... ... ... шығыршыќтың еді бәрі.
Абылайхан атќан оғы тесіп өтіп,
Серіштің тілге келмей шыќты жаны.
(Абылай хан. Тарихи жырлар. А., 1993, 139-б.)
Осы ... ... алғы ... ... Шарыќшы найзамен
ұмтылғаны да айтылады. (Бұл да сонда, 138-б.) Сонда тек ќылыш емес найза
да, садаќтың да жекпе-жекте ќолданылғаны байќалады.
Ќазаќ-ќалмаќ ... ќан ... ... ... ... ... Әдетте осы жағдайды 1755-1760 ж.ж. Жоңғарияны Манчьжур-Цин әулеті
талќандап, Шыңжан империялы әкімшілік басќаруымен шектейді.
Мәскеудің ќорларының бірінен ... ... ... ... ... ... тың ... осы мєселе тұрғысында
көпшілік көзќарасын түбірінен өзгертуге ... ... ... ... жылы ... ... ... көрнекті сардар Айшуаќтың
ќолбасшылыќ ќажырлығымен Еділдің сол ... ... ... ... ... ... ... ойсырата толќындауы еді.
Бір деректерде 1771 жылы ќаңтар айында 250000, екінші ќұжаттарда одан
да көп ( ... ... ... ... ... ... ... Мұғаджар тауы төңірегінде, Алакөл, Балќаш, маңында ќирата соќќы
беру Аңыраќайдан асып түсті. Алакөл жағасында ... туы ... ... ќол ... 50000 ... үш ... ... ата жаудыњ тым-
тыраќайын шығарды. Бұл ... ... ... беделін көтерді, төрт
елдің – Ресей, Ќытай, Ќалмаќ хандығы және Ќазаќстанның кейінгі ... әсер ... енді ғана ... ... ... Ж. К. Хан ... “Столичное обозрение”. 7-мамыр, 1999ж.). Халќымыздың осы ұлы
жеңісін сипаттайтын архив ќұжаттарын толыќтай Абылай және ... ... ... ... ... Ж.Тағыда Аңырақай шайқасының ақиқаты жақында. Егемен
Қазақстан 2000-7 қаңтар. Қазақ ... –2000 №2 – (56-56) ... ... Б. Шайқастың тарихи маңызы (Аңырақай шайқасы және 1723 – 28ж.
Қазақ жоңғар қатынасы туралы).Қазақ тарихы – 1999. №3 – 29 – 31 ... ... Т.” ... ... ... ... ... шықты”.
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрестің жарқын беттері. Ақиқат – 1998 ... -35 –40 ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аңырақай шайқасы және оның маңызы6 бет
Құстардың табиғатта және шаруашылықтағы ролі4 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь