Тебін жылқыларын өсіру тәсілдері

Жоспар:

Кіріспе.

1. Жылқы тұқымдары.
2. Тебінді жылқының ерекшеліктері.
3. Азықтың жұғымдылығын анықтау.
4. Жылқының ас қорытуы.
5. Тебін жылқыларын өсіру тәсілдері.
6. Тебінді жылқыларын жыл маусымына қарай бағып.күту.

Қорытынды.

Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
Жылқы қазақтың қашаннан қадірлі малы, ел мақтанышы, байлық нышаны. Халқымыз жылқыға ерекше көңіл бөлді және жылқы өсірудің ел экономикасындағы маңызы да зор болды. Қазақ үшін жылқыдай қасиетті, әсем де сұлу, пайдалы да адал мал болған жоқ. Ғасырлар бойы ол адаммен етене қайнасып, мінсе – көлік, сойса – соғым, сауса – қымыз береді, елді, жерді жаудан қорғасты, бәйге ат ойын – сайыстарында иесіне абырой – атақ әперді. Халқымыз оны «Ер қанаты – ат» деп әспеттеді.
Бір кезде ауыл шаруашылық өндірісінің механикаландырылуы және электрлендірілуіне, ал кейінгі жылдары нарықтық қатынасқа өтуге байланысты жылқының саны едәуір азайып кетті. Қазіргі уақытта республикада 1 миллионға жуық қана жылқы бар. Ал, бір кезде оның саны 5 миллионға жуық болатын. Жылқыны пайдалану жөнінен елімізде мынадай бағыттар қалыптасқан: мініс-жұмыс көлігі, өнім алу (ет, сүт т.б.), спорт және ат ойынына арналған және асыл тұқымды мал өсіру саласы. Әсіресе, асыл тұқымды жылқы өсіру барлық сала үшін бірдей маңызы болуымен қатар олардың даму деңгейіне де әсерін тигізді.
Қазақстанның өзіндік асыл тұқымдық негізі – 11 жылқы зауыты және 19 асыл тұқымды мал өсіріп таратушы шаруашылық болып табылады. Соңғы жылдары мемлекеттік шаруашылықтар мен акционерлік қоғамдардан басқа жекеше асыл тұқымды шаруашылықтар пайда болды.
Кезінде Қазақстанда жылқы шаруашылығының етті-сүтті саласы кеңінен дамыды. Елімізде етті бағыттағы маманданған жылқы фермалары құрылды. Жылқы табынын қысы-жазы жайылымда бағу арзан тағам өндіруге, басқа мал түрлері алыстағы шөл, шөлейт және таудағы жайылымдарды игеруге мүмкіндік береді. Бұдан басқа медицина және биологиялық өнеркәсіптерде жылқы қанынан емдік сарысулар мен басқа да дәрі-дәрмектер дайындалады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Бабажанов С. Этнографиялық мақалалар. Алматы, 1993.
2. Несіпбаев Т. Тебінді жылқы шаруашылығы. Алматы, 1985.
3. Тоқтарбайұлы С. Монғол жылықыларының өсіп-жетілуі мен еттенуінің жасына байланысты өзгеруі. Алматы, 1995.
4. М.А.Кенеев. Қазақстандағы жылқы шаруашылығы және ат спортының қазіргі жағдайы // Жаршы. 2002, №6.
5. Жаршы. 2001, №10.
6. Маңмаңкер. 1999, №5.
7. Биология, география, химия. 1999, №3.
        
        Жоспар:
Кіріспе.
1. Жылқы тұқымдары.
2. Тебінді жылқының ерекшеліктері.
3. Азықтың жұғымдылығын анықтау.
4. Жылқының ас қорытуы.
5. Тебін жылқыларын өсіру тәсілдері.
6. ... ... жыл ... ... ... ... ... қазақтың қашаннан қадірлі малы, ел мақтанышы, ... ... ... ... көңіл бөлді және жылқы өсірудің ел экономикасындағы
маңызы да зор болды. Қазақ үшін ... ... әсем де ... ... да
адал мал болған жоқ. Ғасырлар бойы ол адаммен ... ... ... ... сойса – соғым, сауса – қымыз береді, елді, жерді жаудан қорғасты,
бәйге ат ойын – ... ... ... – атақ ... ... оны ... – ат» деп ... кезде ауыл шаруашылық өндірісінің механикаландырылуы және
электрлендірілуіне, ал кейінгі жылдары нарықтық қатынасқа ... ... саны ... ... ... ... уақытта республикада 1 миллионға
жуық қана жылқы бар. Ал, бір кезде оның саны 5 ... жуық ... ... ... елімізде мынадай бағыттар қалыптасқан: мініс-
жұмыс көлігі, өнім алу (ет, сүт т.б.), ... және ат ... ... ... ... мал ... саласы. Әсіресе, асыл тұқымды жылқы ... ... үшін ... ... болуымен қатар олардың даму деңгейіне де ... ... асыл ... ... – 11 ... ... және 19
асыл тұқымды мал өсіріп таратушы шаруашылық болып табылады. Соңғы жылдары
мемлекеттік шаруашылықтар мен акционерлік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жылқы шаруашылығының етті-сүтті саласы кеңінен
дамыды. Елімізде етті бағыттағы маманданған жылқы фермалары ... ... ... жайылымда бағу арзан тағам өндіруге, басқа мал түрлері
алыстағы шөл, ... және ... ... ... ... ... ... медицина және биологиялық өнеркәсіптерде жылқы қанынан емдік
сарысулар мен басқа да дәрі-дәрмектер дайындалады.
2
Халқымыздың мәдени-тұрмыстық тарихында жылқы малы ... орын ... ... ... ... қыр-сыры бар, спорттық ат ойындары мен, көкпар
сайыстарын, бәйге және ... ... ... ... ... ... таңда да қазақтың халықтық тойы ұшқыр сәйгүліктің бәйгесі ... ... ат ... өтпейді.
Қазіргі жағдайда ауыл шаруашылықтың бірде-бір ... ... ... ... ... ... сұранысқа ие бола алмайды. Тек
дүние жүзілік тәжірибені, ауыл шаруашылық ... ... ... әдісін білетін ғалымдар ғана саланың ... даму ... ... ... ... ... көтеретін жол мен тәсілдерді
ұсына алады.
Кеңестік кезеңде республика басшылығы отандық жылқы шаруашылығының
дамуына камкорлық жасап келеді 1961 жылы ... ... мен ... ... ... «Жылқы шаруашылығын дамыту және жылқы етін ... ... ... ... ... Онда алғаш рет етті және сүтті
бағытындағы жылқы өсіру қажеттілігі айтылған еді. Осы ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе станцияларында
жаңадан жылқы өсіру бөлімдері ұйымдастырылды.
Жылқы тұқымдары.
Бүгінгі таңда дүние жүзінде 250-ге тарта ... ... бар. ... ... елуге жуық жылқы тұқымы өсіріледі.
Жылқы тұқымының көптігі оны топтастыруды ... ... Ол ... ... тараған жері, морфологиялық, биологиялық қасиеттері,
шаруашылықтық және тұқымдық пайдасы ... ... ... мынадай топтарға бөлуге болады:
1. Жергілікті жылқылар: тебіндік-далалық жылқы, тау жылқысы, тоғай
жылқысы.
2. ... және ... ... ... ... ... ... және жегу жылқысы, желіті жылқылар, ауыр жүк
тартатын ... ... ... ... етін мол ... ... ... бірі –
тебінді жылқы шаруашылығы. Өйткені республикада жайылымдық жер жеткілікті.
Ал жылқы ... ... ... жыл бойы ... ... ... бейім.
Қазіргі кезде жылқыны тебінде өсірудің бірнеше түрі қолданылады:
1. Қысы-жазы жайылымда бағу. Бұл әдіс ... ет және сүт ... ... ... ... ... көлік ретінде пайдаланылатын жылқы
өсіру үшін қолданылады.
3. Қолда – тебінде өсіру әдісімен асыл тұқымды ... мен ... ... қысы-жазы жайылымда бағу – ең экстенсивті әдіс. Мұнда барлық
мал бір үйірде аралас бағылады. Ауа ... ... ... ... арнаулы қора-жай салынбайтындықтан табиғи ... ... ... ... ... орай бұл ... ... жылқы
үнемі климат жағдайларына тәуелді болады.
Тебінді жылқы шаруашылығының ең прогрессивті түрі – тебінде-қолда
өсіру ... ... Бұл ... далалы және таулы жайылым жағдайларда
шаруашылықтың жалпы жылқысы мен асыл ... ... ... ... ... ол ертеден қалыптасқан дон, кабардин жылқы тұқымдарын
жақсартып, ... ... ... жаңа қырғыз сияқты жаңа
тұқымдарын ... ... ... ... ... бұл тәсілі осы түлікті ... ... өз ... яғни ... ... асыл ... қасиеттерін бұрынғыдан да жақсарту
сияқты комплексті шараларға тікелей байланысты.
Тебінді жылқының биологиялық ... және ... ... орай ... ... ... ... пайда болған.
Тебінді жылқының терісі тығыз да қалың болады. Осы ... ... ... ... ... ... ... орай олардың жүндері де
аса шапшаң өсіп, қалыңдай түседі.
Тебінді жылқылар ... ... ... тебіндеп жайылуға жақсы
бейімделген. Сондай-ақ, шөп те талғамайды. Олар шөл және шөлейт жерлерде
өсетін ... ... ... ... ... ... Қолайлы жағдайда тебінді
жылқылар тез семіреді де, қолайсыз жағдайда баяу арықтайды.
Жергілікті жылқы тұқымының ауа ... ... ... ... мен ... бейімділігі олардың ішкі құрылысына тікелей
байланысты. Мәселен, қазақтың жабы жылқысы ... қан ... ... қанды салт мінетін жылқы тұқымы биелердің қан айналу жылдамдығымен
бірдей. ... ... ... бір ... қантамырына жылқы
салмағының әр килограмына шаққанда 2,3 мл қан қуады. Бұл көрсеткіш ауыр
салмақты ... ... 23,2% ... ... шаруашылығы жағдайында жылқы жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... алмайды.
Мысалы, көктемде олар көк шөпке отығады, оның ... ... ... өте тез ... ... Ал жаз шыға өріс оты ... ... олардың өсу қарқыны баяулайды. Кейде тіпті тоқтап та қалуы
мүмкін
Жергілікті жылқылар таза қанды ... не ... ... тебін жағдайына өте төзімді де бейімді. Олардың құлындарына
қыстыкүні тек ... ... ... ... ... сыр ... өсуі де
тежелмейді. Ал таза қанды ... ... ... құлындар мұндай жағдайға шыдамайды, өлім-жітімге ұшырайды.
Әрине, малды, соның ішінде жылқыны табысты өсіру үшін ... білу ... Ал ... ... үшін азықтың жұғымдылығын
анықтай білу қажет.
Азықтың жұғымдылығын анықтау.
Малды энергиямен қамтамасыз ету ... оның ... ... ... витаминдер, минералды заттар сияқты қоректік
заттарға мұқтаждығын анықтайды. Мал сіңіре ... ... ең ... ... ... ... немесе сіңірілген заттың энергиясы
танылып жүр. ... бұл ... ... ... ... сақтау және
әр түрлі өнімдер (сүт, ет, май) өндіру үшін жұмсалады. Бұл энергия мөлшері
азықтағы жалпы энергияның ... ... ... зәр және ... ... алып ... ... анықталады.
Жылқыларға жүргізілген кейбір тәжірибелер рационда клетчатканың
мөлшері 16 %-тен көп ... ... ... ... ... ... оның ... кемісе, оның жағымсыз әсері азая түседі.
Азықтың қорытылғыштығын зерттегенде оның химиялық құрамындағы ... ... ... ... ... фосфор элементтерінің,
каротиннің мөлшерін, ал тіпті тереңірек зерттеген жағдайда ... ... ... ... ... ... оның ... өзгеріп отырады.
Осыған орай ол әр түрлі азықтың химиялық құрамы мен қуаттылығын салыстыру
үшін ... ... ... ... ... ... ... бір
мөлшерге келтіру керек.
Жылқының ас қорытуы.
Ас қорыту органының маңызы. Ас қорыту органының ... ... ... азық құрамындағы қоректік заттарды организмге жеңіл сіңірген
қарапайым қосылыстарға айналдырып, оларды ішектің қабырғасы арқылы қанға
өткізу.
Малдың ас ... ... ауыз ... ... тік ... бітеді
де, ұзынабойына бірнеше рет кеңейіп, тарылып отырады. Ас қорыту каналы ішек
жағынан ... ... ... онда ас қорыту бездерінің өзектері
ашылады.
Ас қорыту жүйесіне түскен қоректік заттар механикалық, ... ... ... ... ... механикалық өңдеу шайнау аппараты (тіс,
жақ) арқылы ауыз қуысынан басталады. Ауыз ... ... ... азық ас ... ... кейінгі бөліктерінде ондағы ет
қабығының жиырылуының әсерінен ... ... ... ... қорытып, сіңіруде қоректік ... ... ... ... зор. ... мен ішек ... ... сілтілер мен
қышқылдар азықты қорыту процесіне дайындайды да, ... ... ... қорыту жолында қоректік заттар әр ... ... ... ... өңдеуден өтеді. Ас қорыту жолының
айтарлықтай көлемді келетін ... ... және ... ... ... алуан түрлі микроорганизмдер өздеріне қолайлы жағдай
тауып алады. Қажетті мөлшерде өз ... ... ... тез ... өседі де ірі азықты қорытуға көмектеседі. ... ... ... тоқ ... қорытылу процесіндегі ролі
зор.
Ас қорыту органдары организмге қажетсіз, зат алмасу кезінде ... ... бөлу ... де ... Олар қан ... өз ... алмасу процесі кезінде түзілген ... ... ... ... ... жәрдемдеседі.
Зат алмасу процесінің қажетсіз аралық және соңғы қалдықтары қарын-
ішек қуысына тек сөл ... ғана ... ... ... ас ... ... олардың қуысына бөлініп тұратын сарысумен де
шығып отырады. Ескертетін жай - әр орган тек ... ғана тән ... ... қызметін атқарады.
Қорыта келгенде, ас қорыту органдары өзінің күрделі қызмет ... ... ... қоректік заттарды денеге тез сіңетін
қосылыстарға айналдырып, ... зат ... ... ... жүруіне үлкен ықпал етеді. Сол себептен де ас қорыту процесін
организмдегі зат ... ... ... ... деп те атайды. Барлық
малда ас қорыту органдары құрылысының ... бір ... ... ... ... бастап, оның қорытылмаған қалдығын бөліп
шығаруға дейін тек өзіне ғана тән ерекшеліктері ... ... ... тағы
бір көңіл аударатын жағдай – организмде ас қорыту органдары біртұтас жүйе
құрғанымен, ол құрылысы мен ... ... өз ... бар әр ... тұрады.
Тебін жылқыларын өсіру тәсілдері.
Тебін жылқыларын өсіру тәсіліне ... е сеп ... ... ... ... бас ... тағы ... жағдайлар жатады.
Мал есебін жүргізу. Тебінді жылқы шаруашылығында дер кезінде ... есеп ... ... зор. Ол ... мал ... жүргізуге, іріктеуге, сұрыптауға, үйір және тебін құруға, айғырдан
шыққан және құлындаған биелерді ... ... ... ... ... ... іріктеуге мүмкіндік береді. Жылқы жайып ... және одан ... ... ... ... бөлу. Шаруашылық және климат жағдайына, ... ... мен ... құндылығына орай олар енелерінен күзде ... ... ... 7-9 айлығында, яғни күзде мал азығын жеткілікті түрде
жинап алған және ... баз, ... бар асыл ... мал өсіретін
шаруашылықта айырылады. Ал жай шаруашылықтарда күздікүні тек арық ... ... арық ... ... сүт аз ... ... ... бөліп алғаннан кейін биелер жайылымға айдап салынады. Ал
енелерінен айырылған құлындардың еркектері бір бөлек, ұрғашылары бір ... ... ... ... тез ... ... үшін олармен
бірге 2-3 сақа ат немесе бие қалдырылады.
Құлындарды енелерінен бөлген бойда өріске шығаруға болмайды. Өйткені
олар ... ... ... ... ... ... тек бір-біріне әбден
үйренген соң ғана күндіз өріске ... ... ... қора ... ... ... бөлінген жабағы, тай үйірлері ең ... ... ... ... ыстық айларында оларды екпе жайылымдарға, ал
таулы аудандарда биігірек жайылымдарға шығарған жөн.
Таңба басу - тебінді жылқы шаруашылығы үшін аса ... ... ... саны өте көп ... ... мал ... жүргізуді
едәуір жеңілдетеді. Жылқы саны өте көп болған жағдайда мал есебін ... ... ... ... жауырыны мен сауырына басылады. Онда
малдың жеке ... ... жылы мен ... ... ... ... кітапқа тіркеледі. Ол сол жылқыны басқа жылқыдан айыратын ең
басты ... ... ... ... екі – ... және ... ... бар. Бірінші әдісте
таңбаланған темір қыздырылады. Оның үстіне таңба басылатын ... ... ... ... Күйдіріліп басылған таңбаның орнына вазелин
немесе басқа да өсімдік майын жағу қажет.
Соңғы жылдары жылқыға сұйық азотта 196 ... ... ... ... басу әдіс кең өріс ... Тері ... ... кейін оның
пигмент құрайтын клеткалары бұзылып, соның салдарынан таңба басылған ... ақ жүн өсіп ... ... ... ... ... бар. Ол – бір, екі және үш ... бар, құрастырмалы матрица. Арнайы қышқылмен ұсталынатын әлгі цифрларды
ауыстырып тұруға болады.
Тебінді жылқы шаруашылығында көптеген жылқы ... ... ... ... ... ноқта не жүген салуға қалыптастыру – үйрету деп
аталады. Мұндай кезде ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, оған құрық салғанда, бұғалық тастағанда тұра
қалатындай етіп дағдыландыру керек. Шылбырлап, ноқталап жетелеу ... ... ... ... әбден үйренген тайды жүгендеп, ер
салып міну осылай аталады. Тай сатылар алдында бас ... ... ... тайға бірден ер салып, мініп алуға болмайды.
Оған белгілі уақыт ... ... ... ... ... содан соң тоқым, ең
соңында ғана ер салып, тартпа тартылады. Алғаш ... кісі ... тай ... ... екі жағындғы шығырға байланған шылбырмен екі адам
жетекке алады. Ат ... ... ... әлгі екі ... ... ... ... бастықтыру бас білдірушінің жеке өз ... ... ... өзіне тай біраз үйренгеннен кейін әуелі жай жүріспен жүргізіледі
де, ... ... ... ... ... әлі ... бас ... аттар (тайлар)
бұғалық тасталынып немесе құрықпен ... ... ... – бір ... сол ... екінші ұшы өткізілген қыл арқан. Бұғалық тастау ... ... ... ... аты ... ... ... да қуып келе
жатып, ат үстінен бұғалық тастайды. Ілген жылқының мойнына түскен бойда
жылқышы ... ... ... ұшын жылдамдатып тарта береді. Қыл
арқан ... ... ... қарулы қолдың еркіне көшуге мәжбүр болады.
Тебін мөлшері - жылқы шаруашылығының бағытына, ... ... ... жаю жағдайына, сондай-ақ малдың жынысы мен жасына ... ... және ... ... 100 ... тұратын бие тебінін,
осылардың төлдерінен 120 бастан тұратын тебін құрған дұрыс. Тебінді етті
жылқы ... бие ... ... 400-600 ... ... қолайлы.
Асыл тұқымды жылқылар өсірмейтін ірі шаруашылықтар биелерді айғырдан шығару
науқаны аяқталған соң айғырлар елу және одан да көп ... ... ... шығару. Тебінді жылқы шаруашылығы жағдайында ... ... жылы ... жаппай құлындайтындай ... ... ... ... және дайындығына байланысты
биелерді айғырдан шығару әдетте сәуір ... ... ... ... ... ... (айғырдан шығару) ... мал ... ... ... ... ... құрамына,
биенің бас білдірілген-білдірілмегеніне, қора-жай мен кадрлар санына
байланысты ... ... ... ... айғыр қосу арқылы шағылыстыру
пайдалырақ. Өйткені еңбек шығынын аз жұмсай отырып-ақ көп ... ... ... ... ... айғырлар асыл тұқымды, жоғары класты, ірі
және экстерьері тәуір болуға ... Жас және кәрі ... орта ... үйіріне ғана түсіріледі.
Асыл тұқымды және екпе жайылымды ... ... ... ... ... ... ұрықтары тексеріледі де үйірге түсу кезінде
бақылау жүргізіледі. ... ... ... ... ... ол үйірге
бұрынғыдан басқа айғырлар түсіріледі.
Бие құлындату – тебінді жылқы ... ең ... ... Оның нәтижелі, нәтижесіз аяқталуы көбінесе тікелей жылқы маусымына
байланысты. Бие құлындатуға ... ... ... өте қолайлы болып табылады.
Мұндай жылы айларда туған құлындар көктемнің өте жылы кезеңіне тап ... ... ... тойынып, тез аяқтанады. Биелер де бұл мезгілде жақсы
сүттейді.
Биені кеш құлындатудың тебінді жылқы ... үшін ... ... жоқ. Мәселен, шілде, тамыз айларында туған құлындар ыстыққа, шөптің
қурап, нәрі кеткен, биенің сүті қайтқан кезеңіне тап ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, қысқы жайылымға күйсіз келеді.
Соған байланысты қыстыкүні оларға ерекше күтім қажет.
Тебінді жылқы ... бие ... ... ... Көктем
кеш шыққан жылдары бұл науқанда жайылымда қар жатады, түн де суық ... ... ... ... ... арнайы жабдықталған
12
қора-жайлар мен баздарда құлындату қажет.
Биелердің көбісі (75-85 % дейіні) түнде құлындайды. ... ... ... ... ... ... да түн мезгілінде буаз биелерді
қатаң бақылауға алмаса болмайды.
Бракқа шығару. Жылқы қартайған сайын оның ... ... ... зат ... қарқындылығы төмендеп, тебінде бағып-күту
жағдайына, ... ... ... нашарлайды. Бұл жағдай олардың
төлшілділігіне, өнімділігіне ең ақырында шаруашылыққа пайдалану дәрежесіне
кері әсер ... ... ... шығаруға 16-18 жасына дейін асыл ... ... ... жоя ... ... ... мал болмаса, 12-14
жас аралығы қолайлы деп есептеу керек.
Тебінді жылқыларын жыл маусымына қарай ... ... ... айналысатын аймақтың географилық және
климаттық жағдайларына орай оларды жыл ... ... ... ... ... бағып-күту. Көктем көк шығып, жер-аяғы кеңігенімен жылдың
аса ... да қызу ... Бұл ... бір ... бие құлындап жатса,
екінші жағынан айғырдан шығады. Жылқыны жайып семірту науқаны басталып, бие
сауылады. ... ... ... ... ... және ... заттар мен витаминдер қорын қалпына келтіруге тиіс. Көктем
орталанған мезгілде тебінді табиғи су ... ... отты ... ... Ал ... ... шыға ... кезде, жылқы жел соғып
тұратын биіктеу учаскелерге көшіріледі. Ондай өрістері жоқ шаруашылықтар
түтіндік салса да ... ... Бұл ... ... ... қоңын
жоғалтпауға, сондай-ақ биелердің айғырдан толық шығып болуына баса
13
назар ... ... ... ... бұл ... ең ... қой ... селеулі өрістер бөлінеді. Сондай-ақ, тусыраған ... ... ... ... ... ... ... өзен жайылмалары да
пайдаланылады.
Жазғы маусымда жылқы бағуды дұрыс ұйымдастырудың зор ... ... ... ... ... ... ұйлығып қалмас үшін тебін 20-30
жылқыдан үйірге бөлініп, үнемі жел ... ... ... ... ... ... ... Әдетте жылқы жаздыкүні
түнде, күн қызғанша және күн қызуы қайтқанда ғана ... Ал ... ... тұрады.
Күздікүні бағып-күту. Тебін жылқысын күздікүнгі ... ... ... ... ... қысқа қарай жақсылап семірту. Күздің
алғашқы суығы түсіп, жаңбыры жауғаннан кейін ... ... мен ... ... Бұл уақытта шыбын-шіркей де жойылып, ауа райы ... ... ... ... ... туады.
Жылқыны үнемі бір өріске айдап салуға болмайды. Сондықтан да оларды
бірде жусанда, ... ... тағы сол ... өрістерге ауыстырып отыру
керек. Бұл кезде әсіресе, жазда ... ... қоң ... алмаған жабағы-
тайлар мен құлынды биелерді ерекше бақылауға алған дұрыс. ... ... су ... ... ... отты ... бөлініп, күніне екі
мезгіл суарылып тұруға тиіс.
Қыстыкүні бағып-күту. Бұл ... ... ... ...
жылқының қоңын түсірмеу. Егер олардың қоңы төмендеп бара жатса бағып-күту
және азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... өсімдікті, кермек өсімдікті, жусанды жайылымның жылқы үшін
маңызы зор.
Жылқы тебіндеп жайылғанда алдыңғы аяқтарының тұяқтарымен ... ... қар ... ... болып жатқан шөпті оп-оңай тауып
алады. Жылқының ... ... ... ... мен ... ... бар.
Қыстың басында ойпат жерлі, жыралы өрістер пайдаланылады. Өйткені
мұндай өрістер алғашқы бораннан кейін-ақ қар басып, одан әрі ... ... ... соң ... ... ... өрістерге шығарылады. Қыстың
соңында ғана қыстау маңындағы ықтасын өрістер пайдаланылады.
Жылқыны қар өте ... әрі ... ... ... де, сондай-ақ қатты
аязда да қосымша азықтандыру керек. Егер тебін желге ... ... ... ... ... ... тығылмаса – олардың шөптен
қалмағаны, суыққа тоңбағаны деп ұғу қажет. Ал енді ... ... ... ... ... алса – ... тоңа бастағаны. Мұндай жағдайда
жылқыны ықтырмаға көшіріп, қосымша азықтанған дұрыс.
Жылқыны жайып семірту. Етті жылқы ... ... ... арттыруды шешу жолының бірі жылқыны жайып семірту мен
жайылымды ... ... ... ... ... ... шаруашылығында
жайылымды тиімді пайдалану дегеніміз белгілі бір ... ... ... ... отыру.
Көктемгі жайып семірту маусымының бастапқы кезінде жылқылар раң
тәріздес шөп, ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктің өсуіне ауыстырылады. Жылқылар мұндай жайылымда көктемгі
жайып семірту маусымының аяғына дейін жайылады.
Әдетте жылқы күзде салмақты жиналған май ... ... ... ... ... ... ... шайлату деп бұрынғылар тегін айтпаған.
Күзгі жайып-семіртудің ... ... ... ... ... ... қар ... бастап астық тұқымдас-жусанды-сортаңды
жайылымға көшіріледі. Жайып семіртудің соңында жусанды-сортаңды жайылым ең
жақсы жайылым ... ... ... да ... мал ... жаздың ыстығы мен қуаңшылықта
қатты шөлдеп, көктем мен күзде суды аз ішеді. Қыстыкүні оларды ... да ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
тікелей олардың қоңдылығы мен ... ... ... ... ... үш рет, ал ... ... маусымында 1-2 рет суарылады.
Ол үшін құдықтың таза суы мен ашық су көздері пайдаланылады.
16
Қорытынды.
Қазіргі күн тәртібіндегі негізгі мәселенің бірі – ... ... ... ... ... жылқы түлігін ерекше
қамқорлыққа алу, елмізде ежелден қалыптасқан мал ... ... ...
тебінді жылқы шаруашылығын ... ... ... Бұл жылқы
шаруашылығының тиімділігін көтеріп, одан ... ... ... ... сонымен қатар кең байтақ республикамыздың орасан зор табиғи
жайылым қорын ұтымды ... ... ... ... тағы бір жай – ... ... ... жылқының өсу қарқыны қанағаттанарлық деп ... ... да мал ... ... ... бірі – жылқы
шаруашылығына, соның ішінде ... ... ... да ... көңіл
бөлген жөн.
17
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Бабажанов С. Этнографиялық мақалалар. Алматы, 1993.
2. Несіпбаев Т. Тебінді жылқы шаруашылығы. Алматы, ... ... С. ... ... ... мен ... ... өзгеруі. Алматы, 1995.
4. М.А.Кенеев. Қазақстандағы жылқы шаруашылығы және ат ... ... // ... 2002, ... ... 2001, ... Маңмаңкер. 1999, №5.
7. Биология, география, химия. 1999, №3.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
РЕФЕРАТ
тақырыбы: Жылқы шаруашылығы.
Жұмысты ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқы өсіру әдістері23 бет
Жылқыны азықтандырудың негізгі көрсеткіштері18 бет
Жәнібек батырдың балалық шағы туралы17 бет
Сақ дәуірі тайпаларының шаруашылығы, тұрмысы және қоғамдық құрылысы14 бет
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
«биотехнологиялық объект ретінде өсімдік жасушаларын өсіру »7 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Ірі қара өсіру5 бет
Арпа дақылын өсіру21 бет
Асқабақ өсіру27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь