Алпамыс. Байбөрінің қасіреті

Ежелден береке дарып, бақ қонған Жиделібайсын жерінің ең бір әлуетті руы Қоңырат болғанда, сол Қоңырат руының жұрттан асқан жуан сіңір байы — Байбөрі еді. Байбөрінің байлығында есеп болмайтын. Төрт түлік малы Жиделібайсынның байтақ даласында аңдай өріп, көрген жанға қара жерді қайыстырып жатқандай әсер беретін. Мұрындық, ноқта тимеген, түйешілер мінбеген маясының өзі сексен мың еді. Мыңғырып өрген қойын айтпағанда, ен даланың шоқ-шоқ боп біткен тоғайы сайын табын-табын жылқы шұрқырап жататын. Ол да ештеңе емес, дәулеті тасыған Байбөрі жаңағы тоғай сайын мыңнан біткен жылқыларын түсіне қарай иіріп, торысына бір бөлек, қарасына бір бөлек, бозы менен аласына бір бөлек қос шығарған. Мұның өзі сырт көзге өзгеше сөн-салтанат сияқты әсер беруші еді.
Байбөрі қанша бай болып, дәулеті шалқып жатса да, жүрек түкпірінде орны толмай, орындалмай жүрген бір арманы болатын. Ол — тұяғын жалғап, орнын басар, түтінін түтетіп, шаңырағына ие болар бір перзентінің жоқтығы еді. Жас кезінде дүниенің бітпес қызығына елігіп жүріп аңдай бермепті. Бойдан қуат, білектен күш қайтып, тіршіліктің әсіре қызыл өткіншілігіне ой зерделеткен шағында көкірегіне шемен болып қатқан қасіреттің ең зоры — баласыз, алды-артының тұлдырлығы екенін аңғарған жайы бар. Оның үстіне, «Жығылғанға — жұдырық» дегендей, Байбөрінің ет жақын ағайын-туғаны да селдір. «Жыласаң — жұбатып, сүрінсең — демейтін қандасың болса, оған да шүкірлік етер едің ғой деп»,— Байбөрі мұны да бір арман қылатын. Жоққа жүйрік жеткен бе, тәйірі, мұндайда немере-шөбере болып келетін аталас туысы Құлтайды іш тартып, өзінше қара тұтатын.
        
         
АЛПАМЫС
БАЙБӨРІНІҢ    ҚАСІРЕТІ
Ежелден береке дарып, бақ қонған Жиделібайсын жерінің ең бір әлуетті
руы Қоңырат болғанда, сол ... ... ... ... жуан ... байы —
Байбөрі еді. Байбөрінің байлығында есеп ... Төрт ... ... ... ... аңдай өріп, көрген жанға қара жерді
қайыстырып жатқандай әсер ... ... ... ... ... маясының өзі сексен мың   еді. Мыңғырып өрген  қойын айтпағанда,
ен   даланың   ... боп ... ... ... ... ... жататын. Ол да ештеңе емес, дәулеті ... ... ... сайын мыңнан біткен жылқыларын түсіне  қарай иіріп, ... ... ... бір    бөлек, бозы менен  ... ... ... ... ... өзі сырт ... ... сөн-салтанат сияқты әсер беруші
еді.
Байбөрі ... бай ... ... ... ... да, ... ... толмай, орындалмай жүрген бір арманы болатын. Ол ... ... ... ... ... ... шаңырағына ие  болар бір
перзентінің жоқтығы   еді. Жас   кезінде дүниенің ... ... ... ... ... ... ... білектен күш  қайтып, тіршіліктің  
әсіре қызыл   өткіншілігіне ой зерделеткен шағында  ... ... ... ... ең   зоры — ... ... ... аңғарған жайы бар.  Оның   үстіне,   «Жығылғанға — жұдырық»  
дегендей, Байбөрінің   ет ... ... да ... ... ... ...... қандасың болса, оған да шүкірлік етер едің
ғой ... ... мұны ... бір ... ... Жоққа жүйрік   жеткен бе,
тәйірі, мұндайда  немере-шөбере   болып келетін   аталас туысы Құлтайды іш
тартып,  өзінше қара   тұтатын.
Күндер зулап өтіп ... ... ... ... ... ... ... пендешіліктен кенде болған кезі  бар   ма,
біреулер    Байбөрінің   зарына құлақ   түріп мүсіркеп    жатса,  енді ... қыбы ... ... ... ... ... ... бәсекелестері баласының көптігін мақтан   етіп,   өктем  сөйлеп,
мағұрланған да ... ... ... күн ... ... ... келіп кеңес береді.
—  Уа, Байбөрі,— дейді Құлтай,— сенің басыңдағы қуанышты   ғана емес,
қайғыны да тең бөлісер ет жақының болған соң, бір ... ... ... ... деп ... Айта бер, ... ... көңілді   жұбатар    жақсылық  
болғай да! — дейді Байбөрі   еңсесін көтеріп.    ... ... әр ... жору ... ... ... ... бір   перзенттің уайымымен
ұштастыруды дағды еткен Байбөрі қазір   де ... ... ... ... дауа ... ... ... Маңдайыңа біткен   ен   дәулеттің бір пұшпағына бас-көз болған соң,
қол    астыңдағы құл-құтанмен    аралас-құралас болмай   тұрмайды  ғой,—
деп ... ... ... тіл ... сенен несін жасырайын,  есігіңде  
жүрген тезекші қара    күңге көзім түсіп, ... ... ... түнде   сол   күң   босанып, бір   ұл ... ... ... нәрсені   болсын себепсіз жаратпайды ғой.    Сол ... ... ... ... ... сөз ... кәрі жүрегін селт   ... ... ... ... ... ... ... бөленіп   еді.  Мұнан   әрі
уақыт алып, ойланып-толғанған да жоқ. Нәрестені аңсап,  ынтығып,   тіптен 
 таңсық   көріп   ... ... ... ... ... ... ... туысы жақын болған күңнен  туған ұлды алып ... ... осы ... тумаса да, туғандай  қылайын деп, ұлан-асыр той
жасады. Балаға ... деп ат ...... жүн, ... орны — жыртық қос болған Ұлтан  Байбөрінің
қолына көшкен соң, үлде мен ... ... ... ... берді.
Байбөрінің бауырында ішкені    алдында, ішпегені артында   дегендей,
қамсыз балалық ғұмыр кешкен Ұлтан өзінің ... ... ұр да ... ... ... ... еді. ... арбиып, аңғал-саңғал
боп, ебедейсіз   қымылдайтын. Бұрын   көрмеген жан ... ... ... ... ... ... ... сығымдалған  
талқандай   мұрнын,    шыңыраудың түбінде жылтыраған судай жанарын, ошақтай
үлкен ... ... ... бір ... көргендей болар еді. Ол артына от
орнындай із   тастап, одыраңдап   жүріп өткенде,   жолындағы   ... ел ... ... ... ... соң да ... ... Ұлтанды көрсе, кірпідей жиырылып, көз алартып жатқаны. Одан ... ... ... ... ... ... ... шығарып,
онсыз   да   қаяулы ... ... ... ... ... ... ... бар ма? Кейпінің ұсқынсыздығы былай тұрсын, қарсы  
келгенді   беттен ... ... ... ұзын ... ұр да жықтығы   және  
бар. Мұнан кейін көрші-қолаң: «Бәледен ... ... ... аты ... ... ... орап   өтуді әдетке айналдырған.
Зердесіз болып ... соң не ... ... ... ... ... ... ол   өзге былай тұрсын,    Байбөрі   мен
Құлтайға мінез көрсетіп, тіл ... ... Екі ... ... ... ... ... мол байлығын өзінен*қызғануды шығарды. Қашанда   
ақыльг  келтенің   тілі   ащы болатын әдеті, Ұлтан да мал-жанды ... ... ... «Өй, ... ... мал-жан не керек, өлгенде   о
дүниеге ала ... деп пе ... — деп, ... ... ... Мұны
естігенде, Байбөрі былай тұрсын, ауыл-аймақ адамдары жағаларын ұстап: «Есіл
азамат-ай, қор ...... ... жас ... көз ... егілгенде, Байбөрінің Аналық   есімді   ... ... ... ... ... ішке ... еді. ... осынау бақытсыз   тірліктің себепшісі бір өзі ... ... ... ... ... ... бір   қайғысы
көп, қапалы    күндердің бірінде Аналық көзінің  жасын сүрте   отырып,   
Байбөріге ... ... Ақ ... ... ... ием ... деді Аналық,— сөзіме 
құлақ сал. Жаратқан   жалғыздың жарылқаймын десе, құдіретінде шек  ... ... ... ... ... жаси бергенмен, ештеңе  өнбес.
Онан   да    ақ ниетпен   ... ... ... ... жалбарынып
қайтайық.    Бір перзенттің   зары   үшін қызыл аяқ   қыр  кешіп, жалаң ... ... ... ... ... ... ... Тәңірімнің  
құлағына   жетіп, көз   жасымыз ... ма ... ... ... ... ... толғанғанда, шарасыз   күй   кешкен Байбөріге
бұл сөз қатты әсер   етті.   Тығырыққа   тіреліп, ... ... ... ... ... ... ... Жай елігу
емес, шынпейілімен   құлай беріліп,   жақсылыққа   бастар жарық сәуледей  
бір
үміт   жүрек түкпірінде ... ... ... ... ... ... ... кетті. Алдымен қой   ішінен ай    мүйізді ақ қошқар
таңдап, құдайыға шалды. Сонан  соң ел-жұртын жинап, мол ... ... қош ... Осы  ... ... ... де   аңырап  үріп, ақ
пейілмен   қазына аузын  ашып тастап,   алтын-күміс,    асылының   барлығын
ел-жұртықа таратты.  Игі ... ... ... деп, ... ... ... ... Содан   сәрсенбінің сәтіне, сәске түс ... ... ... мен  ... ... ... Асыл кілем жаптырып, алтын-күміс  
арттырып,жүрдек келген   бір   бураны   жетекке алды. Қош айтысқан ел-жұрты
қызылды-жасылды   болып шұбартып, у-шу ... ... ... ... ... ... артық бай-бәйбішені қия алмай, көздерінің жасын
тыя алмай,   тілеулестік   ниетін демеу ... ... ... оң сапар  
тілесті.
Байбөрі мен   Аналық болса ет ... ... күн ... ... бір
төбенің басына   аял    қылды. Соңынан   ... ... ... ... ... ... ... тіл    қатты:
— Уа, елім,   жұртым, көз көргендерім. «Баталы құл арымас» дегендей, 
сендердің ... ... ... үміт отын ... Сол
үміт отын белгісіз сапарымның жолына шырақ етіп ұстап, тарыққан ... ... ... ... ием ... ... ... болыңдар!
Байбөрі мен Аналық қалың топтан бөлініп жүріп кетті.  
Соңдарында:
«Ниет қабыл болсын»!», «Жолдарың болғай!», «Тәңірім қуанышты күндерге  
жеткізсін!» — деп. ... ... жұрт қала ... ... ... ... тілеулес ниеті   бай-бәйбішеге қанатбітіргендей, көңілдері алып-
ұшып, алдағы   алыс ... ... ... сағынышпен   асыға   
ұмтылған.
Байбөрі    мен Аналыктың жолға ... ... ... жүзі ... ... қадам    шыққан   кісіні ғаріп   дейтін сөз   рас ... екі ... ... ... ... ... жеткізуге болмас 
та.    Әйтеуір,   тәтті үмітті   көңілге медеу етіп, қос мұңдық жарыққа
ұмтылған    ... ... ... ... ... ... Сонан
соң да жақсы ниет жолында біресе аңырап жыласып, ... ... ... перзенттен   басқа сөзі болмай, қиындыққа  бастарын
байлаған сыңайлары бар.  Бұлардың   діңкесін құртып, табанын тоздырған ... ... ... күншілік даласы еді. Бұл — көкпектен басқа шөбі ... ... құсы жоқ, ... ... ... ... болатын. Не жолы,   
не  асуы жоқ елсіз-күнсіз ен дала алғашқыда бастарын ... ... дал ... ... ... «О, ... қай ... осынша
азабыңа душар болдым,    мұнша неге қинайсың!» — деп, ... ... ... етіп ... Байбөрі   болса сабыр  шақырып, бәйбішесін
жүбатып,    үміт ... ... ... Бір ... ... бері ... ... көрмеген, табаны жерге тимеген, маңдайы    ... ... де, ... та   ... ... шексе   де,   бір   сәт  
көлікке мінбей,    жаяу  жүрумен болды. Қөлікке мінсе, ... ақ ... ... ... Әзіреті сұлтанға қыр көрсетіп, шамына
тиетіндей, шын берілген ниеттерін ... Аз ... ... де ... ... ... жүдеді. Содан, қыруар қиыншылықтармен Ызғардың
даласын артқа тастап, тағы да бірер апта жол жүргенде,    ... ... ... ... еді.
Әдеттегідей жеткен    жеріне   түнеп, таң   ... ... ... ... ... та ... бір ... ашықтығымен көңіл сергіткендей.
Көк жүзі  жалтыр     ашық.     ... ... ... ... жүріп алсақ деген ниетпен бұлар ширақ аяңдап, қарсыдағы қоян 
жон қырқаға шыға келіп еді.    Сол   сәт алыс көкжиекке көз ... ... ... ... ... сұлтанның күмбезін  көрді.
Көрді де, бар шеккен азабы артта ... кәрі ... ... ... ... Аналық болса, қуаныш жасын көл ... ... ... ... ... ... ... көр!!»- деп, іштей тәубеге
келді. Байбөрі мен Аналық ... ... ... жерден асқақтай 
көрінетін көк күмбезіне кеш   түсе әзер жетті. Сол күні ... ... ... ... тартып, тізе бүкті. Ертеңінде әулиелердің
әулиесі   Әзіреті   сұлтанның көк   күмбезіне құлшылық   ... ... ... ... ... ... алып шыққан   асыл 
қазыналарын екі жерге үйді. Бір бөлегін Әзіреті сұлтанның ... ... ... қожаларға үлестірді.    Сонан соң Байбөрі мен  Аналық
көздерінің жасы   қүрғамастан жеті күн бойы ... ... ... ... жанға жеті күн   деген,   жеті рет ұйықтап оянғандай аз   ғана
мерзім   болғанмен,   бай-бәйбіше үшін үміт-тілекке толы, ... жеті күн жеті ... ... Бәрі де ... ... ғой, ... ... жеті күн   ішінде ешқандай нышан сезген жоқ. Бай-
бәйбіше бір-біріне жалтақтап: «Не   көрдің, не сездің?!» — ... ... ... ... қарауды шығарды. Әзіреті сұлтанның   басына
орнаған    көк күмбез   ... ... ... ... ... мысты басқандай еді.
«Жазған құлда шаршау жоқ». Телміріп жата берудің қисыны тағы жоқ. Жеті
қүн, жеті   түн   өткенде, Байбөрі мен ... ... ... ... да ... ... Қаратаудың қолтық-қойнауы, бауыр-беткейі қашаннан әулие-әмбиеге
мекен   болған жер. ... ... ... ... ... ... ... шаһарларды айтпағанда, әрбір   тау-тасы, өзен-көлінің  
нышанасы   мол, әулиелі өлке болатын. Сонан   соң   да ... ... ... аты ... ... ... өтпей, тізгін тартқан сайын   тауап  
етіп, ... ... ... ... де ... қарамай қайыр-садақаны
мол-мол үлестірген. Әзіреті сұлтанмен   есімі қатар    аталатын    Баба-
Атаға да үш күн ... Ол   ... ... ... қана ... жалғыз
бесікше болатын. Аналық байғұс   дамыл таппай    құлшылық ұрып, Баба-Атаның
бесікшесін   күзетті.    Көкірегін   өксік қыса   жүріп, шын ... ... ... болса, бар қалған қазынасын сарып қып, әулиеге
бағыштап басына    байлады.
Бұлар Баба-Атадан    шыққанда,   осынау бұлыңғыр   үмітке иек ... ... күн ... ... Әлі ... елең ... ешқандай
нышан болмай тұр. Жүрген жол, көрген түстеріне ... ... ... ... ... ... мен ... сонда да алған беттерінен қайтпай,  
табандарынан таусылып    ілгері жылжи берді. Бүгін ертеңгісін ... көз ... ... ... ... бел көрінген.    Бай-бәйбіше  
тоқтаусыз жүріп отырып,   сәске түс әлетінде сол биік сеңгірдің бауыздау  
алқымына жетіп еді. Сол ... ... бір ... ... тау ... ... дамыл таппаған.
 
 
КӨРІПКЕЛ     ШАШТЫ    ӘЗИЗ
Үміт   соңынан бұйдалы іңгендей елпілдей ерген қос мүңдық тырмысып
жүріп тау ... ... ... де ... ... ... ... етекте ботаның көзіндей   мөлдіреп айна көл жатыр. Көл жағасынан  
буы бұрқырап арна   тартқан бұлақ ... ... ... көз ...... суы жылы болса керек. Бұлақ желкесіне   ... ... ағаш ... Бір ... ... ... ... шүйгін көрінсе
де, бұлақ   маңайы елсіз,    жалаңаш еді. Тіптен    моласы да, тамы ... Оның ...... ... қара ... ... ... қалың шеңгел.
Бай-бәйбіию тағы да    сол тәтті үмітке ... ... ... жеткенше   асықты. Көз алдары ... ... ... ... қалың шеңгелді    аралап    кетіп еді. Тау басынан    қызара
көрінген шеңгел шынында да ұйыса бітіпті. Көңіл ... ... ... ... ... ... Аналық   артта, жүректері лүпілдеп,
көрмеген жерлерін  танып-білгенше асыққандай ... ... ... ... басқан   сайы елеңдеп, алдарынан   елп етіп   бір нышан
көрінердей зарыққан күйге түскен.
Қенет ... ... ... ... ... ... қалды.
Бөгелейін деп    бөгелген жоқ, шеңгел    басының ... ... ... ... ... ... ... О,    ғажап! Бұтақты жазайыншы
деп жасқап ... ақ ... екі ... ... ... Кереметі
сол, бұтақтың   тиген   жері не қанаған жоқ, не ... жоқ. ... бір ... сезгендей алып-ұшып:
—   Ием, тоқтай   тұршы! — деуге   ғана тілі келді.
Артына бұрылған    Байбөрі бәйбішенің өңінен ... ... ... бір ... ... аңғарып еді.   Аналық болса, сөзге
келместен, бөлек   бір сезім қолтықтап    көтеріп кеткендей,    басындағы
қабат-қабат   ... ... әр ... ... іле ... Аналықтың
қазіргі күйі гүл көрген ақ    қанат    көбелектей еді.    Әр шеңгелді ... ... ... ақ ... ырым етіп ... жүр. Сол
күні бай-бәйбіше жылы бұлақ басына аялдады. Қарап ... ... ... бұлақ   басындағы тасты жинап, қонып шығар қалқа ... ... ... Осы    ниет   үстінде тағы да    бір нышанның кереметіне куә  
болысты. Кереметі сол, ... ... тасы ... ... ... жатқан қалқасына жымдаса кетеді.
—   Е, тәңірім, жақсылықтың   ... ... ... ... ... өзі  сұранған   тасты қалқайтудың    қиындығы бар ма, намазшам
кезінде бай-бәйбіше алыстан белгі боп қараятындай, жақындасаң, ... ... етіп тас үйіп ... ... әрі ... ... ... бойынша құптан намазын оқып, дамыл    алысты.
Құбылаға бастарын    қаратып, бір етегін ... бір ... ... іштей тәубеге келіп, қатарласа қисайып еді. Бұрын түннің   бір
уақытына дейін   әр ... ... ... қам
көңіл болып жататын бай-бәйбіше бүгін қисайған бетте мызғып ... түні ... ... ... емес пе, ... ... таңның хабаршысы —
бозторғай шыр   етті. Кешікпей-ақ шығыс аспаны  рауандап түріле   берген. 
Осы ... ... ... ... ... шыққаны белгісіз, көк есекке 
мінген ақ сәлделі диуана шырт   тыныштыққа    шомған бұлақ ... ... ... қырау шалған кою қасын сабырмен көтеріп, тұңғиық ойлы
жанарын   төңірегіне   тастап,   бір уақ   үнсіз тұрды. ... ... ... ... ... мұң-сырдың, қуаныш-қайғының бәрін іштей біліп,
қасіреті   мол өмірге ... ... ... ... ... жоқ, көк есегін тебіне түскен диуана асықпай аяңдап
келіп, бай-бәйбішенің ұсына   тізгін тартты. Сонан   соң ... ... ... ... шырт ұйқыда жатқан бай-бәйбішені ақырын ғана
бір-бір   түртті де,   тіл   қатты:
—  Ей, көзінен жас ... ... ... ... ... тентірегенде қалағандарың   не еді?
Ақ сәлделі диуананың   үні жеті   қат жер   ... ... жеті ... естілгендей, күмбірлеп шықты. Байбөрі мен Аналық   алақтай ... ... ... ауыз аша ... еді, ... тағы да ... ... Білемін! Көкіректі кернеген жалғыз ғана арман-тілектеріңнің   барын
білемін.   Бір ұл керек дейсіңдер   ғой,   әрине.   Әулиеден әулие   қоймай
жалбарынып, жердің жүзін шарлап үргендеріңді де ... Қөз ... сырт ... ... ... ... жоқ. Сендер үшін   бәрі
де   орындарынан бір-бір   аунап   түсіп, қатты қиналды. Жарықтықтардың
мәртебелері бөлек   қой, ... ... ... ... ... ... соң да, сексен сегіз серулер мен тоқсан тоғыз ... ... ... ... ... тілеп, жаратқан жалғызға   жалбарындық.  
Олардың ішінде мен   болдым. ЖаратушььТәңірге тілегіміз ... ... ... ... үшін сұрап   барғанымыз бір ұл еді, оған бір ... ... ... атым — Шашты Әзиз. Жұрт   Баба түкті Шашты Әзиз деп
құрмет ... атап ... Енді ... ... қойыңдар, бастарыңды
көтеріп, жастарыңды тыйыңдар. Ұлыңның аты Алпамыс болсын, ... ... ... ... ... ... ер болар.   Шапса қылыш, атса
мылтық өтпес, отқа   салса күймейтін, суға ... ... өмір бойы ... ... ... басы ... ... Енді батамды берейін, орныңнан
тұрып, қолыңды жай.   Айтқанымның бәрі   айнымай ... ... ... Осы ... ... мұң екен, бай-бәйбіше еңіреп келіп, диуананың
аяғына бас ұрды. Қолынан иіскеп, етегінен тұмарлық жыртып алды. Сол сәт ... ... ... ... ... болса, кеткені де   елеусіз,
көз алдарында   ғайып болып   еді  Байбөрі мен Аналық   ... ... ... ... ... ... ... байғұстың   қабағы
ашылып, ақша   бетіне қан жүгіріп, бойын түзеді. Асыл туған арудың көңіліне
сай, көркі келісіп, аршын   ... ... ... алқа ... ... мен ... қаяулы көңілі орнығып, ел-жұртын бетке алғалы
бүгін айдың жүзі өтіпті. Өздері де, әулие-әмбиені ақтаймыз деп тым шығындап
кеткен ... ... ... ... ... ... жерге
асыққанымен, ұзақ жол өнбей-ақ   келеді. Қуанышпен оралар ... ... ... ма, мол ... ... жазылы бурадан бастап, жаулығына
дейін үміт жолына байлап кеткен.   Енді,   міне, табаны   тасқа ... ... ... ... ... ... ... бар. Соңғы
күндері Байбөрі бәйбішесінің көңіл күйінен бір өзгеріс ... ... ... күрт   жүдеп,   өзінен-өзі қатып-семіп, дертті   болғандай
күйге   түскен. «Аузы күйген үріп   ішеді» дегендей, ... мұны ... ... де, ... ... ішінен тынған. Бүгін ертеңгісін ен далада
екеуден-екеу шошайып отырып,   қоржын аузын ашты. Орамалдың ... ... алып ... ... ... қатырып алған сүр ет,   өрік, мейіз
жайылды. Байбөрі   байқап отыр, бүгін бәйбішесі аузына түйір дәм салмады.
Осы тұста Байбөрі шыдай ... ... ... не ... ... неге ... жүр?! — деп, ... еткен жайдың мәнісін сұрады.
Сонда Аналықтың   бетіне лып етіп қан жүгіріп, болмашы ... ... еді. ... соң ... ... ... тіл ... Уайым етпе,   ием. Ауру-сырқаудан аманмын. Өзіңе ... ... рет ... едім, орайын   таппадым. Енді айтпаска шарам жоқ, «Жерік
— сүзектен жаман» деген рас екен... жерік болып жүрмін. Бір кереметі, ... ... ... ... ... ... Жазмыштың бұйрығы   сол
шығар, бір қабылан атып берсең, тойғанымша жеп, жерігімді басар ма едім  
деп   ... мен ... ... ... ... қуаныш салмағын көтере
алмағандай отырып   қалды.  Бүлардың   аял   еткен жері ... ... ... ... ... ... мәлім. Сонан соң   да   
Байбөрі жер жайын оймен  шолып, аң-құсы мол ... ... ... ... бір ... Байбөрі таң алагеуімнен тұрып, қапысыз қамданып,
Жетіаралдың алыс түкпіріндегі ... ... ... алып ... ... ... танытқан   соң, не   нәрсенің қисыны келе бермек қой. ... ... ... ... ... ... ... мөрдей із тастаған
қабыланның сорабы кездесе кетті. ... із   ... ... ... Қозы ... ... жер ... гүр еткен  дауыс естілді  
Айтқанша   ... ... ... ... аяқтай,   жанары  тостағандай
қабылан қылыш құйрығын шапақтап, ұшыраса кетті. ... ... ... ... үлгерген Байбөрі қарсы  алдынан   кездескен қара   ағашты
паналай тұрып: «Я,   ...... ... қара ... ... ... ... қабыланның өкпе тұсына үңіліп    келді де, күрс
ете қалды. Діттеген жерден табылған қорғасын ... ... ... ... атып ... ... ақтармалап тастап, қос   басына алып  
келгенде,  ... ... шек ... жоқ. ... ... ... ... бөлек   бір   мінез танытып еді. Мұның   бәрін
жазбай  таныған Байбөрі ширақ ... ... аз   ... ... ... ... тосқауыл болған пенде жоқ, Аналық бәйбіше де 
жеріктік ... құлы боп, бір ... ... ... да, ... ... ... Сонан соң маңдайынан   тер ... ... ... он екі ... ... қарбытып ауыз   тиіп шықты.  Тұла
бойы жеңілдеп,   бетінің ұшына қан ... ... күйі де  ... ... ... мұны көрген соң, ішінен шүкірлік етіп, енді   елге
жетудің  қамына кіріскен.  Аналықтың ... ... ... ... ... қарап,  Байбөрінің де көңілі судай тасыған. Сонан соң да ... ... ... ... аз күнде ел шетіне тұяқ іліктіріп еді.
 
 
Ел шетіне келген жолаушыны ең алдымен ... ... ... да елдің жоқ   қарап жүрген жылқышысы көрген.    Көрісімен есі
қалмай қуанып, ... ... ... ... ... сүйінші сұрауға 
асығып еді. Далалы елде жылт еткен жаңалықтың ... бар. ... ... ... ... ... ... бар, хан-қарасы   бар —
естіген жанның   бәрі қызылды-жасылды болып шұбап, ... ... ... ... ... ... шыққанда, бай-бәйбіше қатты   ... ... ... ... еді. Аналық байғұс қуаныштан көз ... ... ... өзі ... та ... ... ... сабыр
сақтап,    шұбырта тақалған ел-жұртына көз тоқтатса, қарсы ... ... ... ... ... ... Сол ... хан тіл қатты.
—  Уа, арысым Байбөрі! Сең елден   аттанғалы он   айдың жүзі ... ... дін ... ... ... ғана ... ... есен-сау көрдік. Енді
көңіл күйіңді   білгіміз   келеді.
—  Хан   ием,   сапар қайырымен болды!   Тәңірім көз ... ... ... етті! —деді Байбөрі.
Сол-ақ екен, иін тірескен қалың ... ... ... араласып,
бірінен-бірі сүйінші сұрап,бай-бәйбішеге құтты болсын ... ... ... ... ... ... ... зарыға күткен
жолаушыларын ақ   ордаға кіргізді.  Бел шешіп,   көңіл демдеген ... ... таң ... көрген-білгенін жыр ғып айтты.  Жақсы  нышанды
көздері көріп, көңілі орныққан   ел-жұрты   сол жерде құтты болсын айтысып,
Байбөрінің ... ақ ... ... ... ... шашу шашты. Бұл
бұрын-соңды болмаған дәстүр еді. Қөрген жан   мұны да өмірдің ... ... ... ... Сол кезден   бастап байтақ жатқан
Жиделібайсын жеріндё жүкті болған әйелге ақ тілеу айтып,    ... ... ... ... ... ... кішірейтіп, алдынан шыққан ханға   сый-сияпат
беріліп, қалың жұртқа ықылас-ілтипат көрсетілген соң, ... ... ... ... тіршілік үйреншікті ағыммен өтіп жатты. Аналық
бәйбіше болса, күннен-күнге төлежіп, көрген жанның ... ... ... ... ... ай — туралған ет» деген,   уақыт   зымырап
өте берді. Арада тоғыз  күн өтіп, ай-күні жеткенде, Аналық бәйбіше бебеу 
 қағып толғата ... ... құр ... ... ... ... екі көзін төрт
етіп, тура бір күн   толғатқан   соң, арыстай  бір ұл дүниеге келді.  Ұзақ
өмірінде перзент ... өз ... ... ... Байбөрінің  қуанышында
шек болмады. Ендігі бар үміт-тілеу осынау нәрестенің
жолында болып, құтты болсын айтқанға бір-бір аттан жетектете берді. 
Аналық ... ... ... дені ... әйел ғой, аз күнде   ширап,  қол-
аяғын   бауырына ... ... шыға ... Бұл екі ... ... ұлан-асыр
той жасамақ ниетпен   тоқсан   үй тіктіріп,   әр үйдің ... ... ... ... ... құр ... ... саздауыт жазығы тойға жиналғандардың дүбірінен  солқылдап жатты. 
Байбөрі байлықтың бет-жүзіне қарамаған соң, оның ... да  ... ... Құда-құдандал, жекжат-жұрағат,  дос-жаран өз алдына
бір бөлек құрмет көріп, бас-басының иығына жанат  ішік   жабылды. Осы тойға
қалың   Қоңырат   қана ... ... ... ... елінің атақты байы —
Сарыбай   да    ... ... бұл ... бөлісуінде өзіндік сыр
бар еді.
«Жазмыштан   озмыш жоқ»   деген   рас   қой, ... ... ... ... ... зар болып, көзінің жасы көл болып, Байбөрімен ... еді. ... ... ... ... ... Байбөрі,   біз де   тәңірінің өзі жаратқан пендесіміз   ғой, 
қашанғы еңіретер   дейсің. Көз ... ... ... ... ұл, 
бірімізден   қыз туса, екеуміз   құда болайық, қыз   бен баланы кемеліне
келтіріп, бір-біріне қосайық»,— деп тілек білдірген.
Мұны ... құп ... ... ... ... ... құлағына
шалынсын!» — деген. Сол   Сарыбайдың   бәйбішесі жуырда   бір қыз тауып,
қуанышқа кенелген.  Қызына Гүлбаршын ... ат   ... ... ... ... досы Байбөрінің перзентті   болғаны құлағына жетісімен,  
құтты болсын айтуға асығуында осындай себеп бар ... ... ... соң, ... ... үй ... елден   ерен ықылас көрсетілді.
Той үстінде   екі бай бір-біріне   берген   уәделерін еске алысып, сол 
сертке барша   жұртты куә ... ... мен ... ... ... елде болмаған дәстүр  еді.    Қуаныш үстінде Байбөрі Сарыбайға мойын  
бұрып:
— Ау, Сарыбай,   әуелі   бел құда ... ... енді ... ... бақыт   болмайтынын өзге білмесе де, сен екеуміз
білеміз. Сондықтан   тілегің қабыл ... ... екі ... ... ... ... жұрт:                                         
—  Аумин! — деп   ұлардай   шулап, бет сипасты. Осы ... ... ... бәйбіше қуанышқа мас бола   тұрып тіл қатты.
—  Тәңірім сүйген қос ... ... ... ... ... ғой! ... ... шыққан көп сөздің   бірі болып қалмасын, сондықтан құйрық-
бауыр жесіп, ерін майлаңдар.   Сүйек ... ... ... ... ... ... ... беттеріңе ұн жағыңдар. Осы
бір айып-шамы жоқ үш   жоралғы ... ... ... ... ... ... естіген   жұрт қуана   құптады. Қос   құда 
құйрық-бауыр жесіп,   төске төс тигізісіп,   беттеріне ұн жақты. ... ... ... ... бір салтанаттай,   ұрпаққа үлгі
болар дәстүрдей әсер   етіп   еді.
Сол кезден бастап бел    құда, бесік құда ... ... ... ... ... төс ... бетке үн жағу; балалар есейген
соң, қалыңдық   ойнату — ұрпақтан-ұрпаққа ауысқан дәстүр болып қалыптасты.
Мұнан кейін Байбөрінің көңілі ... ... өсе ... ... ... ... халықтан риза болмаған   бір жан   қалған   жоқ. ... ... ... ... ... тарата-тарата, тек қана құнаны мен
тайлары қалып   еді.  Оған өкініп жүрген    ... бар ... ... ... ... ... ұсақ   малын сыйға тарта бастады.
Қанағатсыз пенде көп,   ... ... бір ... ... ... ... да   болды.   Онымен ен дәулет ортайып жатқан жоқ. 
Әйтеуір,   ... ... ... ұзақты-қысқалы ғұмырында мұндай 
тойды көрмек былай тұрсын, ... де жоқ ... ауыз ... көз  жұмып  
еді. Осының бәрі зарығып жүріп көрген перзентіне ... ... ... аман ... ... ... ... болатын, Той үстінде
азан шақырылып, нәрестеге ... деп ат ... ... ... ... ... ... тартқан  бейнет, шеккен уайым бір күнгідей
болған жоқ. Көрген түстей сейіліп,
бәрі де ... ... ... мұңсыз-қамсыз күндер   өтіп жатты. Алпамыс
үкідей үлпілдеп
өсе берді. Күндердің   бір ... ... ... арада аттай үш
жыл өткенде,  Баба   түкті Шашты   Әзиздің айтқаны айдай ... ... бір қыз ... ... ... ... Қарлығаш   деп ат
қойды. Тағы да  тамам елді тамсандырған той жасады.  ... пен ... ... ... құлпырып, күн санап өсе берсін!
Аумин!
 
 
АЛПАМЫСТЫҢ   АЛҒАШҚЫ   САПАРЫ
 
Алпамыс аттай он жасқа толды. Құйрық ... қой ... қаз ... сойған Байбөрі, жалғыз ұлы онға толғанда,  ұлан-асыр той жасады. Ел-
жұртының батасын естіп, көңілге медет етті. Бұл ... ... ... ... бек ... ... ... иіліп төсек болатын. Алпамыстың өзі
де көрген жанның көңілін толтырып, сексеуілдің шоғындай жайнап өсіп келе
жатыр еді. ... әлі де  ... ... ... ойын ... ғой, әзірше
ауыл-үйден
ұзамай, ел ісіне араласа қоймаған. Уақытының   дені ... ... ... толы ... өтетін. Бір ғажабы — бала болып ойнаған
соң, алысып-жұлыспай жүре ме,
Алпамыстың қолы ... бала ... ... ... қалатын.  Өзі
қатар балаларды шертіп жіберсе, олар есінен танып, ... ... ... ... Мұны ... ... ... сақтанып, Алпамыс
қотаннан ... ... ... үйден
шығармайтын.                                           
Бір күні Алпамыс зерігіп, ойнауға бала таппай ... ... ... ... ... ... баласы ұйықтап жатыр екен. Алпамыс жақындап
келіп: «Ей, бала, тұр, асау тай үйретіп ... деп ... ... оны ... алмай талып-ақ қалғаны. Сол-ақ
екен, кемпір шаңқылдап, Алпамысқа қай-қайдағыны айтыгг сөйлей  жөнелді:
—  Ә-ә, қу жүгермек! Елдің баласына қырғидай ... енді ... ... бе? Сен ... болсаң, бұл да жалғыз. Мен де көз ... ... ... алғанмын. Көзімнің тірісінде кім  көрінгенге жүндетіп, жайыма
отыра алмаймын. Аулақ жүр, ойбай!  Ішің ... бара ... ақ ... ... — Гүлбаршынды іздеп тауып алмайсың ба? Әкесі Сарыбай
сенің осындай ұр да жық  болатыныңды ... ... ... ... ғой. Өй,
жетесіз неме
сол, неменеңе жетісіп ойнайсың осы ... мына сөзі ... ... қалдырып ... атаң — ... ... сөздерді бірінші рет естіп тұр.
Сонан соң да ... ... ... ... ... ашуы  басылған кезде:
—  Шешежан, айыбым мойнымда! Кешірім ... Мен ... бір ... түсінбей тұрмын,— деп сұрады.  
Алпамыстың кішірейіп кешірім сұрағаны кемпірдің ... су ... енді ... ' болмағандай Гүлбаршынның жайын әңгімелеп кеткен еді.
Жапсар жатқан Шекті ... ... ... бай ... деп ... ... ол сенің әкең Байбөрімен құйрық-бауыр жесіп, төс тигізген құда
еді. Жалғыз қызы Гүлбаршын — ай десе аузы, күн  десе көзі бар — ... ... Адам ... ма, ... ... ма, кім ... сол
Сарыбай сенің атадан жалғыз туғаныңды желеу ... ... ... ... ... әменгерлік жолымен Ұлтан құлға қор болады»,— деп,
бөліне көшіп кеткен. Гүлбаршын ... бой ... ... айдай толысатын
уақыты да болып қалды.  Сөздің байыбын ұққан Алпамыс үн-түнсіз жүріп кетті.
Жай кеткен жоқ, ... ... ... ... оның ... қалыңдығынан айырылғанына іштей намыстанып кетіп еді.
Тіптен осы уақытқа дейің ауыл-елі оны іштей мазақ етіп, сол ... ... ... өзінен-өзі қорланған. Алпамыс ашу қысып, булығып
келген бетінде, ақ орданың төрінде тұрған ... кез ... ... ... ... ... етті. Сандық ішінде арнайы соғылған қару-
жарағы, сауыт-сайманы болатын. Алпамыс жан адамға тіс ... ақ ... бес ... ... ... кемермен белін буып, қалың жылқыны  бетке
ала жүріп кетті.  Алпамыс жылқы ... ... соң, ерге ... ... жақсы
ат іздеп біраз жүрді. Жал-құйрығы төгілген талай сәйгүлікке арқан тастап
ұстамақ болып еді, ... құр ... ... ... ... ... Өзін ашу ... келген Алпамысты мына әурешілік әбден ширықтырып
еді. Осы кезде қалың жылқының ішінен құнан тісін тастаған бір ... ... ... ... ... ... ... Мүшесі сұлу
демесе, қабырғасы ырсиған, көп жылқының бірі ... Өзі ... ... ... ... ... басқа бір салды. Мұны елең қылған щұбар ... қаз ... иіп, ... ... ... ... Алпамыс болса, одан
сайын ашуланып, қыл құйрықтан ... ... алды да, ... жіберді. Міне, керемет, шұбар дөнен үйіріліп барды да, ай ... ... дік ... ... жоқ. Мұны ... ... аз сәтте ашуын
ұмытып, ойланып қалды. «Ерге лайық ат екенсің, Байшұбар деп атайын, ... ... ... ... өзіме қанат етейін»,— деді іштей.
Байшұбар ат, ... ... ... ... еді. ... ... дені таза зар ... жүретін. Енеден тұлпар боп туған соң
қадірін
білер ие іздеп, ондай ие ... ... ... ... ... ... ... жатуында да осындай сыр бар еді.
Алпамыс Байшұбарға ер салғанда, оның ... ... шын ... жұтынып
шыға келді. Жал-құйрығы сүзіліп, түгі құндыздай жылтырап, сегіз ... ... көз ... Осы ... Алпамыс: «Иә, пірім!»—деп, үзеңгіге аяқ
салды.—«О-о, Тәңірім!—деді ол.— ... ... ... ... Алпамыс
ерекше толқып, үні бұзылып, осынау алғашқы сапарына құдайдан медет тілеп
еді. Мұнан әрі ... ... жоқ, бес ... ... ... найзаны тақымына
басып жөнеп берді. Астындағы Байшұбар болса, бұл сәтпен ... ... ... ... құспен жарысып, жұлдыздай ағып бара
жатты. Қазіргі сәтте Алпамыстың көңілінде бір ғана ... бар еді. ... ... тым ... ... ... ... бауыры Қарлығашқа да
айтпай кетіп бара жатқаны болатын.
 
 
 
Алпамыстың ат жалын тартып мінгеніне бүгін он ... күн. Осы он ... ... ... ... ат ... төрт аяқтының он екі ай ... ... ... Ер ... ... ... аттың мұндай болып
кездескені Алпамыстың көңілін көтеріп келе ... Бір ... ... ... ғана қыз емшек шоқы көрінді. Талай күннен бері бұдырсыз
керілген байтақ дала көңіл зеріктіргендей, әлгі шоқыға ат ... ... ... ... төбе ... шыға ... ... алақандағыдай болып
дөңгеленіп, аяқ астында жатыр. Алпамыс күн сала қарап, бет алдын ... ... ... боп ... ... шаң көрінді. Шаң астында —
құмырсқадай қыбырлаған қалың қол. Қалың қолдың алдында ... ала ... ... бірі — ақ, ...... қос шатыр тігілген.
Енді байқады, қазіргі өзі тұрған жалғыз шоқыдан құлай созылған ... ... ... ... бастап жатыр. Алпамыс: «Япыр-ау, бұл неғылған қалың
қол?»—деп, таңданып ... ... соң неде ... бара көрмек ниетпен, айыл-тартпаны тартыңқырап алу
үшін атьінан төңкеріле түскен. Сол сәт Алпамыстың өкшесі тық ете ... ... ... — үй ... жалпақ тастың үстінде тұр. Тақтай
тастың беті ... ала ... ... көз жүгіртсе,
өзінің аты аталған —«Алпамыс» деген сөзі бар. Мұны ... ... ... тас ... ... асықпай, жазудьгоқуға кірісті. «Тәңірімнің
сүйген құлы Алпамыс!—деп ... ... ... Бұл сөздерді жазушы құдай
қосқан қоеағың Гүлбаршын деп біліңіз. Әкемнің шалыс басқан ... ... ... болу ... ... ... ... күн   болды,
қалмақтың Қараман дейтін батыры аулымызға келіп, қызойнақ салып жатыр.
Соңында мың-мыңнан ерген қалың қол. ... соң да, ... ... ... күш ... әрбір он қарадан бір қараны зекеттеп алып жеп ... ... ... деп ... әкем ... ... ... жаумен
тіресіп не өндіреді. Соны біліп, бір түнде қашып шықтым да, аруақ жар болып
мені іздеп ... осы ... ... осы ... ... деп, осынау
жазуды қалдырдым. Жиделіге жетіп жығылсам деп ... етіп ... жау ... ... ол ... ... келмеді. Жортқанда жолың болсын, жолдасың
Қызыр болсын! Зарыға күткен қосағың — Гүлбаршын». Тасқа басылған хат ... үш ... ... Әр ... ... ... ... көкейіне түйіп
алды. Қазіргі сәтте  Гүлбаршын сұлудың жақсы сөзі, есті қылығы жүрегін
елжіретіп:
«Тезірек жетші!»—деп, үздіге шақырғандай. ... қол ... ... ... ... ... ... Бұл әсер Алпамыстың
тағатын тауысып, асықтыра түскен. Асыға тұрып, тағы да бір ойға ... ... ... ... ... ... көнбейтіні хақ.
Бойжеткен қыз қашаннан ер жігіттің олжасы. Өнері асып, күші басым ... ... ... кете ... Оның ... ... қорлап, өктемдік
көрсетіп, он қарадан бір қараны зекеттеп, қынадай қырып жатысы мынау. Мұның
бәрі тек білектің күші, ... ... ... тиіс деп ... Алпамыс.
Ойлады да: «Иә сәт!»—деп, атқа қонды. Көкке қолын жайып, жаратқан жалғызға
сыйынды. — «О-о, ... ... жар ... жолын оңғара көр! Артымда
қалған ата-ана, аяулы қарындаспен қуанып ... ... ... Аққа ... ... ... деп ... бес қаруын сайланып, Байшұбарға қамшы
басты. Ышқына шапқан Байшұбар лақтырған ... ... тау ... ... аға ... ... шүйкедей созылып қалған қою шаң зор ... ... ... ... ... ... күркіреген қаһарлы дауыс шашырап жатқан мың сан қалмадты селт
еткізді. ... ... ... ... ... ... түртіп оятқандай,
қалың қалмақ демде жиырылып, өре түрегелді. О шеті мен бұ шеті ... ... алып ... байтақ қазақ даласы үшке бөлініп, ол бөліктері — Ұлы жүз,
Орта жүз, Қіші жүз деп аталатын. ... үй ... үй ... ... ... емес, ошақтың үш бұтындай — ел бағының
ұйтқысы болайық дегені; ... үш ... ... сырт ... ... ... біріміз — үлкен, біріміз — ортаншы, біріміз — кіші ... ... ... Сондықтан да қызықты ғана бөліспей, ел басына күн
туған қиындықта да үш жүз иық түйістіріп, бір саптан көрінетін. Ел ... ... әр жүз өз ... ... бір-біріне жігер беретін. Жаңағы бір
күндей күркіреп, қалмақтардың апшыеын қуыра, естілген Орта ... ... ... ұран салған Алпамыс еді. Астындағы Байшұбар ауыздығын ... ... ... қолындағы ақберен алмас жарқылдап, қойға ... бір ... ... ... ... ... .жастанып жататын қалмақтар да оңай дұшпан емес. Бір ... да ... ... ... ... найзаларын шошаңдатып, лап
қойды. Әп-сәтте шаңғыр-шұңғыр соғылысқан қару-жарақ, өкіре құлаған өлік,
сып-сып етіп ... ... ... ат ... ... ... ... тиіп, сынаптай сырғыған Алпамыс қалың
қолды қидалап ана шетке бір шықса, қайта шүйіліп ... мына ... әрең ... ... ... ... ақберен дем сайын ... ... ... ... ... қалмақты қоғадай жапырып жүр.
Қазіргі сәтте Байшұбар да бар өнерін көрсетіп, қолтығынан су ... бу  ... ... қан ... ... аз сәтте ес жиып үлгерген калмақ қолы
жауының жалғыз екенін біліп, садақпен-ақ ... ... ... Сол ... ... ... бел садақ бүктетіліп жазылғанда, Алпамысқа
шүйілген мың сан жебе ... ... ... ... ... ... ... бір көрінген. Жаңағы мың сан жебе жаңбырдай жауып, Алпамысқа шып-шып
тигенімен, денесіне сызат та түсіре ... ... қала ... ...... ... ... пірге сыйынып жауға жалғыз ұмтылғанда, Ғайып-
ерен қырық шілтен тірі ... ... ... боп түйіліп келіп, жас
батырды қолтығының астына алып еді. Кеу-кеулеп-ақ ұмтылған қалың ... ... ... ... көргенде, таңданыстарында шек болған
жоқ. ... ... ... ... қолға түсіріп аламыз деген ниеттерінен
демде қайтып, енді сасайын деді. Қайсыбірі бас сауғалап, ... ... ... ... ... ... болса, жанары оттай жанып, маңдайы енді бусанып, мың сан қолды
қойдай иіріп қырып ... ... ... ... жатты. Бұл кезде
Сарыбайдың үйінде де жаңалық болып, қуаныштың лебі ескендей көңіл күйде
еді. Бағана ... ... ат ... жас ... қаһарлы даусын алдымен
Гүлбаршын естіген. Зерделі қыз естісімен, Алпамыстың келгенін жазбай танып,
жас жүрегі лүпілдеп, көзінің жасын ... ... Сол ... ... ... қуаныштан асып-сасып, әкесі мен шешесінен ... ... көз ... ... ... ... Гүлбаршынның маңдайынан
сүйді. Бұған Сарыбай да іштей шүкірлік етіп, енді ... не ... ... де жоқ ... Алпамыс болса, кеше ғана қолында туған
жас бала. Көргенінен көрмегені көп. Қалмақ болса мынау, самсап ... ... Сол ... қолдың бәрін айтпағанда, бір Қараманның өзі ... ... ер ... ... ... ... жаудан жеңіліп көрмеген
деген жалаң төстің өзі. Сарыбай осыны ойлап, ... ... ... сақтап,
жалғыз қызының қуанышын бөлмейінші, көңілін алаң етпейінші деп, үнсіз
отырып қалды. Бұл ... ... ... ... ... апшысын
қуырып, шетінен жаусатып жүр еді.
 
 
ҚАҺАРЛЫ ҚАРАМАН
 
 
Қалмақтың қалың қосынан оңаша, биік дөңес үстінде ерекше салтанатпен
тігілген ақ ... ... тұр. Төрт иығы ... ... ... ... күнге шағылып, көрер көзді қарықтырып, қараған жанның мысын басқандай.
Әр бақанның арасы күлтелене ... ... ... ... ... ... үш сүңгілі қара найза қақырайып, қан тілеп тұрғандай ерекше
сұсты көрінеді.
Шатырдың сыртқы босағасында қайқы қылыштарын ... ... қос ... ... ... ыстығында қазір айқасқа түсетіндей ... бес ... ... алған. Содан да ... ... ... ... шып-шып шыққан тер моншақтары білінеді. Бірақ оны ... ... жоқ, тас ... ... ... ... ... қалған. Осы
көріністің өзі-ақ шатыр иесінің ерекше ... ... ... ... оңаша тігілген шатыр иесі — қалмақтың ханы әрі қолбасшысы Қараман
батыр ... Кеше ... бір ... етін ... өзі жеп, ... ... ... міне, сәске түс болды, әлі ұйықтап жатыр. Батырдың
тыныштығын ... ... ... ... ... қсұ: жауынгер ғана емес,
алыстан орап, бейсауат жүргіншіні жасқап, бәйек ... ... ... ... ... осындай берік болған соң, шатыр маңайы құлаққа ұрған танадай
шырт тыныштыққа шомған. Кенет осынау тыныштықты тапырақтай дүрсілдеткен ... мен ... ... ... ... ... ... Сырттағы
қос жауынгер елең етіп ес жиғанша болған жоқ, тасырлата шапқан ... хан ... ... алып ... ... ... Аттан! Жау! Жау!
Жалғыз аттылы даусы сенбестен сұңқылдап келіп, атынан домалай түсті.
Бір ... ... ... ... Қара санға бойлай кірген найзаның орны
ырсиып, шұбырған қан жолақ боп соңында қалып жатыр. Әбден ... ... ... ... жауынгер қос күзетшіні серпіп тастап, ішке енді.
Босағадан аттай бере:
—        Хан ием, ... жау ... ... ... ... ... да басын көтеріп, жібек шапанды желбегей
  жамылған қалпы төрде ... Сол сәт ... ... ... гүр ... —  ... жау таңсық емес, өзім де жау ішінде отырмын. Аптықпай,
айтарыңды жөндеп айт!
—        Бүгін таңда ... атты бір бала ... ... ... бүйідей
тиді. Атсақ — оқ, шапсақ — қылыш өтпейтін бір ... ... ... ... ... бермек болып талпынып едік, қойдай иіріп, қоғадай жапырып,
шашау ... ... ... ... есебін тауып, сытылып шыққаным осы. Өзі
көктен түсті ме, жерден шықты ма, жан білмейді. ... ... ... ... ... атан ... ... опат болды.
Талай дұшпанмен бетпе-бет келіп едім, дәл мынадай алапаты артық біткен
жауды көргенім жоқ. Сөзіме ... ... ... тұр. ... ... ... болмай тұрғанда, алдынан шығып, арынын бас. . Мына сөзді
естіп Қараман қарқ-қарқ ... Бұл ... ... қашан көремін деп қапа болушы едім, сен жақсы
хабар әкелдің-ау!—деді. Сонан соң, күректей ... ... ... ... ... алды да, қара тұлпар мен қару-жарағын ... екі ... ... оянғанын біліп, шатырдың төңірегінде қара-құра
молайып, асшы-қосшы жігіттер зыр жүгіріскен. ... ... ... ... арнайы сойылған тайлы бие, тоғыз қойдың жылы ... ... ... ... ... ... ... бәрін ұмытқандай Қараман
буы бұрқыраған жас етке ... ... еді. ... ... алдына
көлденеңдетіп қара тұлпар тартылды. Жау-жарағын асынып^ төбедей ... ... ... атқа мінді. Қараманның айбатпен атқа қонғанын жансыз
жіберіп, Гүлбаршын сұлу да біліп отыр еді. Сол сәт ол да ... ... ... ... хабарлауға асыққан. Өзінен басқа ешкімге сенбей,
құстай ұшып, шолпысы сылдырап келе жатқан.
Бұл кезде қалың қалмақты қынадай қырған ... ... ... босатып,
маңдайының терін сүртіп тұр еді. Өзімен-өзі ... ... ... ... іштей толғанып тұрып, Гүлбаршынның қасына келгенін бірден байқамай
қалды.
Гүлбаршын ... жолы ... қыз ғой, ... ... ... ... жорып, көңілі құлазып, көзіне жас іркіліп еді. Бірақ ... ... ... ... ... па, ... ... кеІІіп тіл қатты:
—  Армысың, Алпамыс!
Мойын бұрып, көз салған Алпамыс демде ... уыз ... ... қас ... ... күле жауап берді:
—   Бар бол, Гүлбаршын! Есен-сау жолыққанымызға шүкірлік!
—  Айналайын, Алпамыс!—деді, Гүлбаршын ... ... ... ... тұрып.— Талабың құтты болсын! Іздеп-жоқтаушым өзің болып, зарығып
жүргенде төбеңді көрдім, Тәңіріме мың да бір ... ... ... айтылар сыр алдымызда ғой... Мен сені бір
қатерден сақтандырғалы келіп ... Жаңа ... ... атқа мінді. Жауар
бұлттай түнерген түрі жаман, тіс қаққан жырынды жау ғой, ... ... ... ... ... Есебін тауып, қашып кетсең, келер күннің
амалын тағы көре жатармыз.
—  Сабыр ет, ... ...... ет! ... ... ... бата ... өзіңдей қосағымды қалмаққа қор қылып, жер басып жүрмей-ақ
қояйын. Жалғыздың жары құдай деген, Қараман да мен ... басы ... ... ... ... ... салып көрейін... Ал сен уайым етіп
жүдемей, тезірек үйге қайт.
Гүлбаршын зерделі қыз ғой, ... әрі ... ... ... ... етіп ... ... де, кері бұрылып жүріп кетті.
 
 
 
----------------
 
Бұл кезде Қараман аш бөрідей жалақтап, төңірегіне тінте көз салып, қара
тұлпарымен ... келе ... ... ... төбе боп ... жанып "жатқан сансыз өліктің үстінен шықты. ... ... мына ... Қараманның намысына шоқ болып түсіп, ширығып
шыға келді.
— Қайда?! Жау қайда?!—деп арыстандай ақырды. ... ... ... ... ... ... ... жауынгерлерін қалтыратып
жіберді.
Өздері қара көрсетуге бата алмай, ... ... ... жүрген
жауынгерлер жампаң қағып, Қараманды бастай жөнелді. Жел қайықтай сырғыған
қара тұлпар арқасындағы ... ... ... ... ... ... алып келді. Алпамыс мынадай алып тұлғалы жауынгерді
тумысында көрмеген. Жас ... ... ... ... үстінде жаратушы
жалғызға сыйынды. «Тіленіп ... өзім ғой, ... ... ... Жар бола гөр, ... хақ, ... де қарсы тұрайын!» Бұл екі арада
үңіле төніп келген Қараман сөзге.де келместен бұж-бұж шойын ... ... ... ... сілтенген қара күрзі Алпамыстың дәл басынан
тиіп, дүние шыр көбелек үйірілгендей болды. ... ... ... жасы
Байшұбардың жалын сулады. Соққының қуаты соншалық, егер ... ... ... ... быт-шыты шығып, жермен-жексен болғандай еді.
Әйтеуір, жаратылысы бөлек Алпамыс болғандығымен ғана ... ... ... ... ... рет қайрылған Қараман тағы да құлаш керіп ұмтыла
бергенде, Байшұбар ат ... ... құла ... ала қашты. Сол қашқаннан
мол қашты. Қазіргі сәтте ауыздықпен алысқан Алпамысты да елең қылмай, қамыс
құлағын жымита жүйткіді. Бұл ... ... да ... ... қара ... ... өкшелей қуған. Осы кезге дейін тізгінін босатса ... ... ... төрт ... ... көрмеген. Сонан соң да Қараман: «Қазір-ақ
қуып жетермін, қара құстай бүрермін»,— деп ойлап еді. ... олай ... ... ... ат ... ... — не қара үзіп ... не
жеткізбей, көз алдында көлбеңдеп — жынына тиді.
Қараман болса, ашуға булығып, қамшы ... ... ... ... көз
салса, бел-белестер қаңбақтай дөңгелеп қалып жатыр. Қара ... мін жоқ ... ... қарсы алдындағы Байшұбар жеткізер емес.
«Жамандатқыр ит Қара ат, ... ... ... бие, ... қойдың етін
ауырсынып келе жатқаннан сау ма!»—деп ойлады Қараман. Ойлады да,
қалбаң еткізіп қалқанын бір жерге тастады, ... ... ... ... ... сәт қос ... жымитып артын бағып келе жатқан Байшұбар демде
адымын қысқартып, қара*тұлпарды өзіне тас ... ... ... ... ... та жазбай танып, есті жануардың ақыл-айласына
тәнті болған.
Қараман болса, қорбаңдап, қара аттың ... ... қос ... деп ... енді қалған қаруын лақтырып, үстіндегі сауытын шеше
бастаған. Үш сүңгілі қара найза шаншылып бір жерде қалды, ... ... жарқ етіп бір ... ... ... ... ... темір сауытын да
лақтырып, енді мүлдем жалаң төсі жарқырап қалып еді. Мұны көрген Алпамыс ... ... ... басын тежей түскен. Сол кезде аңғал-саңғал
боп, үңірейе төніп келген Қараман құр ... ... ... ... ... ... ... болса, түлкідей жалтарып, қаршығадай қайырылып соғып,
ителгідей сүзіле түйіп ... ... ... ... қалбаңдап, құр
қолын ербеңдеткеннен басқа шарасы жоқ. Онысына күйіп-пісіп ... ... ... жағы қарысып қалсын. Оған бұл да бір сор болды.
Енді Алпамыстың жалтақтайтын реті жоқ. Байшұбарын қиялай ... ... ... де, Қараманның ербең еткен бір қолын шауып түсіріп кетті. Екінші
қайырылғанда, келесі қолы шабылды. Мұнан әрі ... ... ... кескен
теректей болған Қараманды жағадан алып, сілкіп-сілкіп жіберіп еді, бағанағы
сұғына жеген жылы-жұмсағы ... боп ... ... Іле ... қара қан ... ... ... біткен Қараманды көкпардай
сүйретіп, Алпамыс кете барсын.
Бұл кезде қос батырдың қайсысы жеңер екен, ... оұлу ... екен деп, әр ... ... ... пен ... анталасып тұр еді.
Әлден уақытта көз ... ... ... ... ... ... ... шаң білінеді. Жалғыз ноқат тақала келе, бурыл ... ... ... оттай басылды.
Әні-міне дегенше аузынан көбігі былшылдап, қолтықтан тері тамшылап,
құйындатып өте шыққанда, ... ... ... ... бұрқ ... ... кетті. Ойнақтап өткен Байшұбардың үстінде мейманасы асып
Алпамыс бара жатты.
Күні кеше қалың жұртты қан қақсатып, қырғидай ... ... ... ... төбе басында тұрған тамам әйел лап қойсын. «Қөзіміздің
жасын көп төгіп едің, қу ... тарт енді ... ... ... ... ... ... түтті. Ел-жұртының қайғы-қасіретіне
көп куә болған күміс сақал қария төбе ... ... ... «Зорлық түбі —
қорлық!»—деп күбір етті.
 
 
 
 
—   Сүйінші, Сүйінші!                 
—   Күйеу келеді! Күйеу келеді!
—   Гүлбаршын сұлудың қүдай көз ... ...... біреуі — қосшы боп,   Алпамысты қоршаған қалың жұрт у-
шу, дабыр-дұбыр болған күйде Сарыбайдың ақ ордасына тақалып келе ... ... ... ... болып керней үні естіледі. Аяғы жеңілдер
оза жүгіріп, ... ... ... Алпамыс болса, уыз өңіне болмашы қан
жүгіріп, қазіргі қолпаш-құрметтен ... ... жата ма, бұл ... ... да ... ... ... зерленген кілемді алып шығыңдар, аяғын жерге тигізбей,
аттан түсіріп алыңдар!»—деп, оң шырай танытқан. ... бір жағы — ... ... ... жуғаны болса, екінші жағы — Алпамыстың артық ... ... ... шын пейілі еді.
Сарыбайдың бұл қылығы «қайтер екен!» деп ... ... ... мәре-сәре етті. Қылымси басып, үлкендердің қас-қабағын баққан қыздар
жағы ... ... ... ... алып келуге асықты. Қатындардың
бір тобы қонақ үйді құлпыртып, қазан-ошақ көтерді. Көпшілік ... ... хан ... ... үстіне түсірді.
Күйеу де болса бөлек құрмет көрсетіп, сыртқа шыққан Сарыбай осы кезде
тіл қатты.
— Қадамың қайырлы , құтты болсын, ... ... тіл ... да, ... ... ... ... мейірім
таныта сөйлеп еді.
Бұл кезде үкідей ұшып, қуаныш лебіне шарпылғандай, ақша беті ... да ... ... ... ... алдында ибалық сақтап,
іштей Алпамыстың жолына жанын құрбан етіп тұрса да, көз көргенді ... еді. ... ... ... жасалған соң, Алпамыс қонақ
үйге кірді. Айтканша, ... ... ... алтын табақтар қолдан-
қолға жүгіріп, шекер менен бал ... ... жал ... ... ... ... барып Алпамыстың оң жағынан отырды. Жай отырмай, ... ... ... ... ... ... ... пейілмен қызмет көрсете бастады.
Алпамыс пен Гүлбаршынның жарастықты жайлары жиналған қыз-бозбаланың көңілін
судай тасытып, әзіл-оспақ, ойын-күлкі, ән-күй ... ... ... ... бір уақытына дейін созылды. Үркер жамбасқа ... ... ... ... Есек ... ... ... ел
аяғын сиретті. Неше күндей жол жүріп, неше мың жаумен шайқасып, ... ... ... ... ... ... ... сейіліп, үй оңаша қалған соң Гүлбаршын
мен Алпамыс бір-бірімен сағынышпен табысып еді... Сонымен ... ... ... жата берді. Жай жатқан жоқ, Сарыбайдың алдынан өтіп, ... ... ... сұлуға қосылды.
Отыз күн ойыны, қырық күн тойы болған соң, ... ... ... ... сол елге хан сайлады. Бұл екі арада үш-төрт айдың жүзі болған.
Ойға алғаны орындалып, ... жай ... соң, енді ... ... қайтуды
жөн көрді.
Батырдың бұл ниетіне Сарыбай да қарсы болған жоқ. ... ... ... ақыл-кеңес құрып, қырық нарға зер артып, алтындағанотау
көтеріп, қызы мен ... ... ... бұл ... сән-
салтанаты көрген жанның көзін қуантып, көңілін өл-өлгенше әлдилеп өткен
еді.                                                                        
 
 
 
 
 
 
 
 
 
АЛПАМЫСТЫҢ ЕКІНШІ САПАРЫ
 
Алпамыс артынып-тартынып ел ... ... ... ... ... ... ... желпілдеткен жалғыз ұлдың жар сүйген қуанышы
емес, жанын жегідей жеген қасірет күйігі еді. Осыдан бір апта ... ... ... ... ... ... ханы ... қолымен шегірткедей қаптап
келіп, Байбөрінің малын ойсырата бөліп, айдап кетті. Қашанда көшпелі ... ... ... ... Ен ... ... ... байлығын Тайшық хан
сыпырып кеткен соң, Байбөрі бір-ақ күнде мүсәпір боп қалды. «Мал ашуы ... ашуы ... ... соң да ... ... ... іші ... жүрген.
Тіптен баласы мен келінінің ырғалып-жырғалған жағасы жайлау күйін көргенде,
одан сайын күйіп-пісіп, көкірегін кернеген ... ... ... еді. Әкесін
көріп, атынан түсіп, ізет ... ... ... ... Тұр былай жолымнан!—деді Байбөрі.— Малыма құрық, басыма сырық тиіп,
дұшпанға таба болар сәтімді күткендей осынша неге жетістің! Көрінбесең ... ... ... ... ... ... бетімді қызартар ұятым болғанша,
тумай кетсең қайтеді... Шымылдық желбіретіп, жетісер жайым жоқ. Бұр атыңның
басын. Тайшық хан алған жылқымның ізін ... ... ... ... айдап
қайт. Отының басына ойран салып, кегімді ... Осы ... ... ... ... ... қала бер. Оған еш ... Әкесінің қатты сөзі
Алпамыстың қабырғасын қайыстырды. Қабырғасы қайыса тұрып, ашуға ... ... ... оралғанда, Тайшық ханның  салған бүлігі жас жүрегіне кекті
жара болып жабысты. Енді
дұшпанның өз қылығын өзіне көрсетпесе, сол ... жара ... ... саңқ етті ... ... тәуекел еткен уыт бар.— Ақ
батаңды бер! Жер басып жүрсем, ... таба ... ... ... қойдай көгендеп, кегіңді қайтарамын. Тілекті Тәңірім бермесе,
пенде боп сонда қалармын. Бірақ ... ... ... де алаң ... ... бар. «Жау ... ... бөрі етектен» дегендей, осы Ұлтан
құлдың пиғылынан шошимын. Сапарым созылғандай болса, түбі содан көрерсіңдер
қорлықты.
Мұнан әрі Алпамыс алыс та ауыр ... ... ... Жау ... ... ... ... құрсанып, жортқанда жолым болсын деген ниетпен
Байшұбардың мойнына тұмар тақты. Содан, бейсенбі күні бесінде үзеңгіге аяқ
салып, алты айлық жолдың шетінде ... ... хан ... ... ... кезде артында қалып бара жатқан ел-жұрты қойдай шұбырып, Алпамыстың
жолына шығып, ашумен аттанғалы тұрған батырға бір тілек білдіріп еді.
—        Ей, ... ... ... ... ... ... жалғыз аттанып барасың. Осыңның жайы қалай болар екен? Жалғыздық
 құдайға ғана жарасқан, тіл алсаң, жалғыз өзің ... ... ... ... ... Уа, ... еді ... Алпамыс.— Жалғыздың жары бір құдайболсын
деген де сөз бар. Құдай жар ... Егер ... ... ашыса, бір
тілегіме құлақ салыңдар. Артымда ... ... ... көрсеткен
көмектерің болсын, сол кісілердің қас-қабағынақарарсыздар. ... ... ... ... ... жеті ... бала қалып барады. Егер ұл
туса, атын Жәдігер қойыңыздар, жетімдіктен
жаны жүдеп жүрйесін. Басқа айтарым жоқ. ... ... ... деп ... ... ... Ұзын жолға түскен соң, Байшұбардыңеті
қызып, ауыздығын сүзе тартып, ұстарадай лыпылдады. ... ... тер ... алыса-алыса Алпамыстың қарын талдырды. Жүрген сайын
ұзын жолдың апшысын қуырып,
шапқан сайын ширай түсіп, алысты жақын ете берді.
 
 
 
Алпамыс алты айлық ... ... ... ... ... ... айдын
көлге тап. болды. Жолсоқты болып келе жатқан соң, суының тұнығына қанып,
шалғынын кешіп, тыныс алуды ойлаған. Сол ... ат ... ... ... ақ жаулығы басында, ақ таяғы қолында бір кемпір ұшырасты. Алпамыс
жақын келіп жөн сұраса, кемпірдің көзінде жас, ... мұң. Жас ... ... ... бір топ ... құшақтап зар еңіреп қоя берді.
—  Ау, жан шеше!—деп, жөн сұрады Алпамыс.— Мұнша неге жылайсың? Кімнен
зәбір көрдің? Айтшы сырыңды, қандай ... ... да ... ... ... көзінің жасын сүрте тұрып тіл қатты:
—  Жаратқанның құлағына зарым жеткен шығар, күткенім өзің едің, шырағым
Алпамыс. Айтайын ... ... ... Өз жұртың болса да, Байсынның
байтақ даласын жайлаған қай Қоңыратты ... Әкең ... ... бағып,
тілеулес болған шешеңнің бірімін. Тайшық ханның тепкісі еліңді есеңгіретіп
кетті ғой. Менің азамат ... ... ... ұлым бар еді. ... ... ... да бірдей нар еді.
Қарынан құрығы түспей,
қар жастанып, мұз төсеніп, әкеңнің қалың ... ... боп ... ... ... бірдей Тайшық ханның тобыры қырып кетті. Соңдарында сор
маңдай болып қырық келінім қалды. ... ... ... ... ... мыстан
болып мен қалдым... Енді, міне, жолыңа тілеу тілеп, алыс сапар үстінде ... алып ... деп, ... ... жайым бар. Мына қырдың астында,
қырық отауды күңірентіп, жеңгелерің отыр. Атыңның ... ... ... ... күн жеңгелеріңмен ойнап-күліп, дем алып аттан.
Батыр да болса, көргенінен көрмегені көп, ... ... ... ... ұйып еді. ... еш күдік алмай, жас жаны жабығып, қарт
ананың қаяулы көңілін жұбатуға бел буған. «Шығасыға иесі ... ... ... ... ... ... азабы осы бір сәттен басталып
еді. Айдалада кездескен ... ... — сол ... пен ... тұзағын
құрушы мыстан болатын. Ал бұл мыстанды айдап салып, жол торытып қойған 
Тайшық хан еді.
Алпамыс: «Иә, ... атқа ... ... ... күні ... хан ... Түсінен жаны түршігіп, жамандықтың хабаршысындай қабылдап, аяқ
астында ел-жұртын апыр-топыр жинап алған. Жинап алып, көрген түсін ... ... ... ... сол түсіне шығар күндей ... ... ... айла ... ... еді.
—  Уа, жарандар!—деген Тайшық хан.— Сөзіме құлақ салыңдар. Бүгін бір
жаман түс көрдім. Мына жарық дүние тарылып, тарының ... ... ... екен ... ... ... жасап, құрсаулы қара нарым ... ... ... Есімді жиғанша болмады, арыстандай айбатты,
жолбарыстай қайратты бір жас ... ... ... ... ... ... ... көміп, қақпамды қ^нға малды. Басымнан тәжімді, бауырымнан
жарымды тартып алды. Айдарлымды құл қылды, ... тұл ... ... ... ... соң, қабырғам сөгіліп, қасірет шегіп, еңіреп жүр
екенмін деймін...
Бұл айтқаным түс болып қана қойса, мұнша түңіліп-түршігер ме  ... ... ... ... ... Қоңыраттан түре қуып келген
жылқыға ... ... ... Сол елде ... аттылы Алпамыс деген жас
берен бар деп еді. ... қу ... ... сол жас ... атқа
мінген секілді. Құлағыма шұбар аттың дүбірі келгендей...
Ау, жұртым, қайтпек керек?! ... ... қол ... ... ... деп, ... ... шыбын жанға сауға болар ма!
Көзге көрінген қатер ... соң, ... жұрт ... ... ... «Е, тақсыр, түс түлкінің боғы болады, қорықпаңыз, ... ... ... еді. ... Тайшық райдан қайтпаған. Жүзі
қуарып, қабағы түйіліп, айтқанына дауа болар айла күткендей отырып қалған.
Осы кезде сол елге жаманшылығымен ... ... жасы үш ... ... ... ширек бойы бар, адам таппас ойы бар бір мыстан кемпір Жиналға н жұртты
елең еткізіп тіл қатқан.
—  Хан ием,— деп еді ... сіз ... хан ... ... ... ... беремін деуіңіз қалай? Онан да дұшпанның еріне қыз беріп
қор болғанша, өз ... ... ... зор бол. ... басы таз, ... ұлым бар, ... аруды сол балама қос. Ал мен дұшпаныңды байлап-
матап, ... ... ... берейін.
 
 
 
Тайшық хан бұл сөзді жөн көріп әрі мыстанның айласына ... ... ... ... ... қызын беретін болып уәде жасаған. Мыстан ... сол күні ... ... ... Ол үшін ... қызы ... аруды
бас қылып, қырық қыз таңдап, қырқын да ... ... ... жаулық
салып, әрқайсысына бір-бір отау көтерткен. Бұған қоса қырық шөлмек арақ
алып, ... ... ... ... ... кеткен. Жаңағы айдын көлдің
жағасында ... ... ... шағып, зар еңіреген ... ... ... кемпір болатын.  Әрине, мұны білген Алпамыс жоқ. Жас жүрегі елжіреп,
қорғансыз қарияға қамқор ниетпен құрақ ұшып, ... ... ... Осы ... адамнан есті жалғыз серігі — Байшұбар мыстанның әрекетінен
бір белгі бергең. Үстіне мінбекші болып оңтайланған
кемпірді қос аяқтап теуіп ... ... ... ... ... ... көн боп қйтып алған сірі жан пәле кешікпей-ақ есін жиып, ербиіп басын
көтеріп, ... ... ... ... ... мыстан кемпір аярлана тіл қатты.— Мына мініп
шыққаның сырты түкті, іші боқты жабы екен ғой! ... ... ... ... міне ме ... Ара ... жол жүрсе , аяғынан ... ... жау ... ...... осы болмақ. Қарағым, Алпамыс, елге қорған болсаң да, еркелігің
қалмапты ғой. Тілімді алсаң, бұл ... ... ... таста. Ертеден
салсаң, кешке озар, етектен салсаң, төске озар қазанат тауып берейін, Шұбар
аттың қылығын шәлкестігі деп ұққан Алпамыстың ... ... сөзі ... ... әсер етіп еді. ... лып етіп, ашушақырған жас батыр жарқ
еткізіп қылышын суырып алды да, ... қыл ... қаз ... ... ... жіберді. Жалғыздың жары — құдай, осы тұста бір ғажайып іс болды.
Алпамыстың қылышы жел үрген ... жалт ... қара ... ... ... бұл тұста да айла тауып, Алпамысты алдарқата шақырып, ... еді. ... ... ... ... бара жатты.
 
 
Мыстан кемпір алдыда, Алпамыс артта. Мыстан ... ... күйі ... етіп ... келеді.
— Уай, өңшең шұнақ қар! Қырқың бірдей ... ... ... ... келеді, Алпамыс! Табалаған дұшпанды табандарыңа салып береді.
Алыс жолға аунап-қунап аттансын, жайылып ... ... ... ... ... тезірек!
Бір елдің ішінен Қаракөз айымды бас етіп сүзіп алған өңшең ақмаңдай ару
қырық отаудан жүгіре ... ... ... сұлу ... шашу ... ... еді. ... перизат шапыр-шұпыр болып, шуылдаса ... ақ ... ... ... Бірінен-бірі асқан қырық қыз ... ... ... жас ... ... ... көрсетуде. Алпамыс
болса, албырт көңілі судай тасып,
күлім көз арулардың ықылас-пейілін ... тояр ... ... ... ... үйретіп тастаған ақылын қаза етпестен қызмет
көрсеткен кырық қыз да еш сыр берер емес.
Тек қана ... ару ... бір ... жас ... ... соғып,
бөлек бір сезімге шырмалғандай болған. Осыдан кейін  өз қылығының ... мән ... ... ... отауға үш рет кіріп шықты. Дәл қазір
Қаракөз сұлу дүниенің бәрін ұмытып, осынау ойда ... ... ... ... ... кеткендей күйде еді. Алпамыс та Қаракөздің ... дара ... ... жұлдызындай ерекше жаратылысына таңырқай көз
салған. Сонымен, Алпамыстың көңілінде тарыдай күмән жоқ, ... ... ... аузына тосқан арақты ішіп, жата берді. Бір-екі рет мыстан ... ... аяр ... ... ... баса ... ... жас батырдың тәнін улау қиын ба, кешікпей-ақ ірге түріліп,
Алпамысты желпінте кеу-кеулеп ... ... Осы ... ... ... шыдай алмай, Алпамысқажанасқан болып, шымшып кетіп еді. Қу ... да жаза ... ... Әй, ... ... ... ... бұған! Енді бүйтсең, барған соң
әкеңе айтып, сорыңды қайнатармын!—деп, жыландай ысқырыпқуып тастаған.
Бұл ... ... баса ... арақ ... ... ... ... тартып, ұйықтап кеткен еді. Мыстанның күткені де осы болатын.
Дереу қырық ... ... ... ... ... ... Алпамыстың үстіне
үйді де, от қойып жіберді. ... ен, ... ... ба, ... ... ... қырық отау дүрілдей ... ... ... ... қыз ... қуанды. Сандарын шапақтап, от айнала
ербеңдеп, албырт батырды келеке етті. Тек патшаның қызы ... ғана ... ... ... ... ақ жүзі күн жеген шүберектей ... ... ішке ... ... еді. Көз ... Алпамыстың ер тұлғасы
елестеп, көңілі құлазып тұрды. Төбе болып үйілген қырық отаудың ... ... ... ... ... ... бірден көрінген. Мыстаннан
айла артылған ба, бұл қалада жасырынып ... ... ... ... көргенде,
атқа қонбақшы болып уәде берген.
Сол уәде бойынша лап қойған нөпір қол өртенген отау шоқтанып үлгермей-
ақ сау етіп ... ... ... беттерінде аттарын қаңтара салысып,
Алпамыстың күл болған денесін ... ... еді. ... ... де
шыдамастан, қалың қоламтаны аршып көрсе, о, ғаламат!
Алпамыс балбырап ұйықтап жатыр. Мұны ... ... ... шек ... ... шыдай алмай, күрекпен шоқты  көсіп
алып, Алпамысты ... ... ... еді, ... жатқан қоламта батырдың
денесіне тақала берсе, күл боп кетеді. Бұл жағдай қалмақтардың ... ... жас ... оянбай тұрғанда, дереу байлап тастауға асықты.
 
 
ТАЙШЫҚ ХАННЫҢ ОРДАСЫНДА
 
Алпамысты байлап-матап Тайшық ханның ордасына алып келгенде, батыр әлі
шырт ұйқыда еді. Тақ ... ... ... ... алдына ұйқыдағы
жас батырды тақалтқанда, патша ішегін тартты. Ол қазіргі сәтте Алпамыстың
алып тұлғасынан немесе айбарлы кейпінен шошып ішек ... Оның ...... ... ... ... ... қырғидай тиген шұбар аттылы
батырдың дәл осы екені еді.
Ханның әлем-тапырақ ойын ... ... ... ... ... ... Хан ием, ... отауың бес күнгі жиған несібең ғой, құрбан еттім. Оның
есесіне берген уәдемнен шығып, ... ... әкеп ... ... хан бұл ... ... ғана ... бұрып:
— Көріп отырмын... көкейіңді тескен берген уәдем шығар, асықпа,— ... соң, ... ... ... ... ... жарлық айтты. Жарлық бойынша,
патшалығына қарайтын қырық қақпалы қаласының халқы жиналу ... ... ... ... ... ... ... кешікпей-ақ қалың жұрт
құмырсқадай құжынап кетті. Бұлардың ішінде бір өзі ... ... ... ... жалаң төс батырлар да бар еді.
Ханның күткені де осы болатын. Көп ішінен жар ... ... ... ... ... ... алды да, ұйықтап жатқан
батырды өлтіріңдер деп әмір берді.
Жалаңдап тұрған қалмақ батырларының тілегені сол сияқты, ... ... Дәл осы ... ... ... ... ... көрінбес
құдірет сауыт болып, Алпамыстың денесін құрсап алып еді.
Қалмақтар шүйіле ... ... ... ... ... — өтпеді, найза
шанышты — кірмеді. Түп зеңбіректің ... ... ... келіп, онымен
де атты — бәрібір былқ ... жоқ. ... ... да ... ... ғана емес, ханның өзі көзі шарасынан шығып, сасайын деді.
Үрей үстінде өткендегі түсі тағы да көз алдына келіп, әбден берекесі ... бәле ... ... сол ... ... ... ... өңім болып сорлаймын-
ау!»—деген Тайшықтың кәрі жүрегін  өрекпітіп, ... ... ... оқиғаның бәрін күн ұзын көзі көріп, іштей Алпамысқа тілеулес болып
жүрген Қаракөз оеы бір ... ... ... ниет етіп еді. Ол ... ... ... ... етті де, тіл қатты:
—  Әке, бұл батырдың басына зауал іііақты мен ... Тек ... ... жеті түн ... беріңіз. Жаныма мыстан шешемізді қосыңыз,— деді.
Осы кезде мыстан тағы да шақ ете қалды.
—  Жоқ, хан ием, ... ... ... Мұны ... алдынан шыққанда
көрсеткен қылықтарынан сезгенмін-. Алма тілін! Мыстанның бұл сөзі Тайшық
ханды дал ... Ойы онға ... бір ... ... ... күйге
түсті. Сол халде түнере ойланып отырған ... ... ... ... ... ... ... кетіп еді. Сол-ақ екен, ханның ... бір ... ... ... дем ... ... Алпамысты аузы сырнайдай тар, түбі арқан бойламас
шыңырауға тастауға ... бұл ... де ... еді. Түбі ... ... келген зынданға
домалата тастап жібергенде, зеңбіректің оғындай ... ... ... жары — ... ... рас қой, жас ... тағы да Ғайып-ерен
қырық шілтен орта ... ... ... ... қауырсындай қалқытқан күйі
шыңырау түбіне жамбасын тигізген. Алпамыс мұны да ... ... ... жер ... көп ... ... ... Тайшық хан
болса,Алпамыстың Байшұбарына қызыға көз ... ... ... ... ... ... ... қарап  тұрсын  ба,  дереу  Байшұбарды Тайшықтың
алдына көлденең тартуды ниет етіп еді. ... ... осы сәт ... ... ... ... ... артына келгенді теуіп, тірі жанды
маңайына жуытпады. Н^бір ат құлағында ойнайтын атан жілік ерлер ... ... ... көріп еді, шұбар ат бірін-біріне соғып, сарсаңг салды.
Бұл көрініс, әрине, Тайшықтың секемшіл көңілін тіксінтіп, ... ... ... ... Сонан соң, дереу ел ішінен нелер бармағы майысқан шебер
мен темірді нанша илеген ұсталарды шақыртып, аз күнде ені жеті кез темір ... да, ... ... ... ... Жай ... жоқ, ... бау шөп беріп, он күнде бір ... ... ... ... ... көндіруді ниет етті.
Алпамыс пен Байшұбар осылайша бір жайлы болып, Тайшық ханның көңілі
орнықты-ау дегенде, хан ордасына ... ... ... ... ... рның
міндетситін реті де бар. «Уәде — ... ... оның ... хан аузынан
шыққан сөздің екіұшты болуы мүмкін емес. ... ... ойы — басы ... ... ұлына Қаракөздей аруды қосып, ханмен сүйек болу еді.
 
—   Құлағым сенде, мыстаным!—деді Тайшық хан. ... ... ... ... Е, хан ... аяр ... ... салып, басыңнан
қауіп бұлтын сейілткен жанға құлақ салғаның жөн-ақ. Хан жарлығы екі ... ... ... келген жайым бар. Айыбы —- басы таз демесең,
балаңнан ... кем деп ... осы ... ... ... ... бір қозғалып алды да,
мыстанның сөзін ... ... Ау, ... ... созып қайтесің! Уәдем — уәде. Жақсылығыңа —
жақсылық жасаудан мойын бұрар мен жоқ. Оны ... ... ... ... ... ен дәулетімнің именбей бөлісері өзің болғаныңды қалаймын.
Тек ... ... ... бар. ... айым он бір ... биыл ... ... келгенше туған ошағының басында болып, көктемдей келте қызығын
еркін өткерсе деймін. Тоғыз жылы ... ... ... ... ... ... қолыңа табыс етейін.
Тайшықтың бұл сөзіне әбден риза болған мыстан енді хан ... ... ... ... ... 'болып кете барды...
Жер бетіндегі көңіл жайланған тіршілік мұндай болғанда, жер астындағы
шыңырау зынданда жатқан Алпамыс жас тәнін улаған арақтың зәрі ... ... ... Қөзін ашқан бетінде орнынан жұлқына тұрса, айналасы — тас ... тар ... ... биігінен иненің жасуындай болып қана саңылау
көрінеді. Өткен жайды көрген түстей есіне алған жас батыр ... ... ... шоқ ... ... Білді де, қабырғасы қайыса өкініп,
шарасыз халі жанын жасытып, көзіне жас алып ... О, ... деді ... ... ... ... күңірентіп.—
Тірідей көрге көмгендей не жазып едім. Ата-анамның көз жасына шыққан жалғыз
түп ағаштың басындағы қос алманың бірі Қарлығаш болса, бірі мен ... ... ... солдырғың келсе, не шара. Өзекті пендеге бір өлім, ажалдан
қорқар жайым жоқ... Тек су сұрасам, бал ... жая ... ... ... ақ ... ... алмағаным өкінішті.. Тай құлындай
тебісіп, бір емшекті тел ... ... ... ... ... ... батады... Қайтейін... Аңғалдығыммен жасағанымды
-ауырсынбай көтеруден басқа шара жоқ...
Осылай деп зарланып, қасірет күйін тартып ... ... ... ... Ес ... ... жоқ, түнек зынданды бір сәуле осқылап, қою
қараңғылықты   ығыстырғандай болды. Алпамыс мұны жақсылықтың ... ... тәу ... сол еді, бір ... ғайыптан жаралғандай алдынан шығып,
пырылдай жанаса ... Жай ... ... ... тістеген бір таба наны бар.
Онымен қоймай бұрала ойнап, жас ... қам ... ... ... ... ... ... Е, тәңірім!—деді Алпамыс,— құдіретіңе ризамын.
...Осымел күндер өте берді. Әр күнді қаза жібермей келіп тұрған ... жер ... ... ... әрі ... болып алды. Мұның бәрі
де Алпамысқа қамқор болған Ғайып-ерен қырық шілтеннің тарапынан ... ... еді. ... ... ... тасталды, Байшұбар темір
сарайға қамалды. ... пен ... ... ... көңілдерін
орнықтырды. Мыстанның кембағал таз ұлы болса, ханға күйеу бала ... ... ... бұрынғыдан әрман есіре түстІ. Көрінгенге бүйідей тиіп,
үлкен-кішімен тасыраңдап ойнап, әңгүдік мінезімен ... ... ... «Аузы қисық болса да байдың ұлы сөйлесін» дегендей, ханға күйеу бала
болған соң, ел-жұрт есер тазға деген қыжылын ... ... ... ... ... Бұл ... бәрінен де бұрын, әсіресе, бейкүнә Қаракөздің
қабырғасына қатты батушы еді. «Құдай-ау, Құдай!—деп, оңашада көзінің ... ... ... бар ... ... ... ... қосақталып
өтер ме екен!» Бұл ойдан Қаракөздің жас жаны түршігіп, уайымнан уыз өңі
ағара жүдеп, ... ... Бір күні ... ару өзі теңдес құрбыларымен
өзенге шомылып жүр еді, топты қызды шу ... ... ... ... ... таз ұлы ... ... Келді де, ештемеде жұмысы жоқ,
тап бір осы қыздардың бәрімен бұрыннан жақын ... ... ... ... тиіссін. Ойыны қандай дөрекі патшағардың. ... ... ... бұл ... ... ... соң, «жездеке» деп
ойнай-барымталап алып соқсын. Онымен де қоТймай, түйебас қылып түйгіштеп,
таз ... ... ... ... келеке етіп еді. Осы оқиға Қаракөздің
намысына шоқ болып түсіп, жас та ... бір ... ойға бел буып ... ... Қаракөз ертеңінде әкесінің алдына барып:
—  Әке, бір тілек сұрай келдім,— деді.
—  Айта ғой, ... деп, ... хан да ... ... ... ... ... Алдымда асқар таудай өзіңіз тұрғанда, еш нәрсені уайым етпеймін,
әке. Бірақ жас та болсам, қыз ... ... ... ... ... да білемін. Сондықтан ақ батаңызды алып, құтты жеріме қонғанша,
еркіндікте өзімше бір ... ... деп ... Ол үшін ... ... қыз
нөкер берсеңіз, алдымызға ермек үшін жүз ... ... ... ... ... ... Кейқуат қойшыны босатсаңыз. Сонда, ен далада,
әсем табиғат аясында құстай еркін дәурен сүріп, тоғыз жыл ... ... ... Өзің ... ... ... басымды иіп барар едім. Бар
тілегім—осы. Тайшық хан қызының бұл сөзінен ... ... ... Қайта
хан қызына лайық бөлек бір салтанат танығандай ризашылықпен келісімін
берді. Кешікпей-ақ хан жарлығымен ақ ... ... ... қыз нөкер
таңдалып, Қаракөз ару жолға шықты. Соңдарынан мүйіздері ... ... ... ... айдап Кейқуат ілесті.
Сол бетінде елсіз-күнсіз жердегі табиғаты құлпырған ен ... бір айна ... ... ... ... қоныс тепті. Сол жерге
жұмыртқадай отауларын көтеріп, ойын-сауықпеһ ... ... ... ... осынау шалғай шеттегі оңаша өңірді таңдауында өзіндік сыр бар
еді. Осыдан біраз жыл бұрын әкесі Тайшық хан ... ... ... ... ... ... қаздырған. Мұнысы хан ордасында сол ... ... ... құпия күйінде сақталатын. ... ... ... ... ... ... білетін. Бірақ шыңырау зындан ен даланың
қай жерінде, қандай қалтарысында екенін анық білмейтін. ... ... ... жыл мәулет сұрап, өзінше салтанат құрып, шығанға шығуының
сыры — сол ... ... ... ... тие ме ... ниет еді.
Қаракөздің ықыласын аударып, мұншалықты қамқор қылған жағдай — жас ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Осылайша Қаракөз арудың екі көзі төрт болып, ен даланы ине жоғалтқандай
тінтіп, құпия зынданды іздеген ... ... ... тістен шыққан сөз
отыз рулы елге жайылады» дегендей, бұл ниетін қасына ерген нөкер қыздарына
да ... ... өз ... ... ... ... оңаша серуен құрады.
Оңаша серуен құрған болып, әр бұтаның түбін, әр тастың қалтарысын тінтеді.
Бірақ ... ... ... ... ... ... ... ба, оңайлықпен
таптырмайды ғой, таптырмайды. Мейлі, апталар, айлар, ... ... ... ... сұлудың жас жүрегінен үміт оты сөнер емес. Үміт ... ... ... ... ... екен ... ДИУАНА   БОЛУЫ
 
Арада аттай жеті жыл өтті, Алпамыс жатқан құпия ... ... ... ... ... ... атар таңын үмітпен атырып, бір сәт күдерін үзген
жоқ.
Күндердің бір күнінде Кейқуат әдеттегідей серкелерін соныға жайып, ... еді. Бұл ... ен ... ... ... ... болып серейіп, әбден семіріп алған. Ешкі малының ежелгі
әдеті — жілігіне май ... ... ... ... Сол әдетпен бүгін де
өрісте кездескен төмпешікті ... ... ... асыр сала ... ... үшін алдындағы малдан басқа ермек жоқ. Кейқуат та серкелердің
сүзіскенін қызықтап отырған. Кенет... кенет көз алдындағы қоспақ ... ... бақ ете ... да, суға ... жоқ ... Үрейі ұшқан Кейқуат жалма-
жан жүгіріп келіп қараса, ... ... ... ... жатқан шыңырау
зындан.
Малшы да болса ... ел ... ... құлақ түріп жүретін.
Алпамыстың осы өңірдегі құпия қазылған зынданға тасталғанын естігені ... ... аяқ ... ... ... шыңыраудың ішінде Алпамыстың
жатқанына еш күмәні жоқ еді. Алғашқыда өзінен өзі тіксініп,
Алпамыстың ел-жұртқа ... ... ... ... ... жеті ... ... дәл қазір қайдан шыға келсін деген ой көңілін орнықтырды
да, шыңырау ернеуіне тақала түсті.
 
 
 
 
—  Ей, Алпамыс!— Кейқуаттың ... ... ішін ... қуалап
кетті... ...Бұл кезде Алпамыстың қуанышында шек жоқ еді. Жеті жыл бойы ... ... ... басқа тіршілік иесін көр.меген, енді, міне, ойда
жоқта өзінің атын атаған адам даусы көңіліне ... қоса ... ... Ау, бұл ... ... ... ... зындан ішін
жаңғырықтырып жіберді.
—  Менің атым — Кейқуат. Қаракөзайымның серкелерін бағушы едім. ... ... бірі ... ... шыныменен Алпамыс болсаң, шығарып  
. берші.
Алпамыс Кейқуаттың бұл сөзінен арнайы құтқаруға келмегенін, ойда жоқта
тап болғанын білді. Сонан соң ойлана ... тіл ... ... ол,— сені ... ... кез ... шығар. Тілімді алсаң,
күніне серкеңнің біреуін беріп, мені бағып-как. Амандык ... ... ... ... сені ... ... ... дерсің!—деп Қейқуат қыжырта күліп алды.— Жеті қат жер астында
жатып менің қамымды жегенше, ... ... ... ... еді... Тапқан
екенсің ақымақты... «Өлі арыстаннан тірі тышқан артық» деген, ... ... ... көп ... ... шынымен-ақ ашуланып, зындан аузында
жатқан диірмен тасты итеріп ... Ауыр тас ... ... заулап
жөнелді. Бірақ Алпамыстың құдіретін Кейқуат дәл осы  сәт өз көзімен ... ... келе ... ... ... ... ... алып, кері
лақтырған. Атқан оқтай зу етіп зындан аузынан шыққан тас Кейқуаттың басынан
асып барып, анандай жерге дүңк ете ... ... көзі ... ... ұшып кетті. Аздан соң қорқынышын баса отырып, ойға қалды.
«Шынында да, бұл тегін жан емес ... деп ... жеті жыл ... ... ... ... Азат ... кешсе, қандай болмақ!
Мұндай асыл ер екі сөйлемейді деуші еді ғой... Бәрібір мен ... ... не ... ... ... ... ... өріп, бірге жусаған
тірліктің несі қымбат дейсің... Тәуекел, осының айтқанын қылайын, өлсем,
 өкініші жоқ өмір ғой, ... ... ... ... осы ... етті де, ... уәдесін берді.Уәде бойынша, күн сайын осылай
қарай серкелерін өргізіп шығып, бір-бірден  тастап кетіп ... Жүз ... ... ... ... өте ... серке де таусылды. Осы кезде Кейқуат:
—  Ал, Алпамыс, серке таусылды, ендігі ... не ... — деп ... Қам ... ... деді Алпамыс,— мен ... ... ... ... сырнай істеп қойдым.   Сен сол сырнайды қыздарға естірте
тартатын бол. Әрине, мұны қайдан алдың деп ... ... ... ... тек қана ... ... күннің қандай сыбаға тартарын Кейқуат білмесе де, ... ... ... ... ... жөн көрді.
—        Мақұл, Алпамыс, айтқаның орындалады,— деп, уәдесін берді де,
ғажайып сырнайды сарната тартып үйге ... ... жеті жыл ... ... ... ... Кейқуат кейде
бұл тірлігіне ыза болатын. Мұнысы несі екен деп таңданып та қоятын. Енді,
міне, бұл ... ... ... ... ... ... ... сырнайдың
жайын сездіруі мұң екен, ханның қызы қуаныштан қолды-аяққа тұрмады. ... ... ... біресе жалынып, зынданды көргенше, тағат таппады.
Кейқуат та кергіп, жеті жылғы сергелдеңінің есесін дәл осы сәт ... ... ... ... ... былай шыққан соң: «Шаршадым,
арқаламасаң жүрмеймін»,— деп қиғылық салды. Қаракөзайым бұған да ... ... ... ойыны қанып, қалжырап шаршаған кезде Алпамыс жатқан
шыңырауды әзер көрсетіп еді. Аңсап, зарығып жеткен Қаракөз алдымен ... ... ... ... Бұл ... ... тәңіріме мың да бір шүкірлік. Сенің жолыңда
жүргеніме жеті жыл болды. Таптым-ау, ... ... ... ... оғаш көргендей бөгеліп барып, қайта тіл қатты,— оның
несін айтайын, онан да сені қалай шығарып аламын, ақыл бер маған.
—  Сен мені ... ... ... атым ... Атың ... ... жеті кез ... үйде қамаулы. Күзеті де қатал,
мен ол үйге жақындай алмаспын.
—  Оның бір ақылы бар,— деді Алпамыс,— сен ... жеті жыл ... ... ... киіп ал, ... түй, сонан соң диуана болып барып,
орайын ... сөз ... ... қона ... Кешікпей-ақ, Алпамыстың
терісіңді қамзолын ішінен ... ... ... ... ... киіп,
қолына аса таяғын ұстап жүріп ... Сол ... хан ... ... ... темір құрсауды екі-үш рет айналып еді. Айналған сайын жел
жағына шықса болды, шұбар ат ... жер ... ... ... жіберді. Жануар, бір мезгілде әбден шыдамы таусылғандай арқырап
бір кісінеп алды да, құрсаудың күл-талқанын шығарды. Күзетші қалмақтар ... не ... деп, ... ұша тым-тырақай қашты. Байшұбар болса, темір
құрсаудан құтылысымен, оқырана шұрқырап диуана Қаракөздің жанына келді де,
қолтығына тұмсығын тықты. Алпамыс иесінің ... де зар ... ... ... ... тірі ... ... қойған Байшұбардың бұл қылығын
көргенде, Тайшық ханның таңданысында шек болмап еді.
—   Ей, Диуана!—деді Тайшық хан,— сен ... ... жоқ ... Мына шұбар ат неғып саған үйіріліп қалды?
—  Хан ием-ау, Алпамыс менен он есе ... емес ... ... ... ... деп, қасақана өзгертіп шығарды.— Бұл шұбардың маған ... бар. ... ... ... ... ... елінде болғанмын.
Сонда осы шұбар ат құнан еді, өзіне ит тиіп ауырып, өлім ... ... Мен ... ... ... ... малы есті ғой, ... енді, міне
танып, мұңын шағып тұрғаны ғой.
Тайшық хан қарсы алдындағы диуана ... ... ... өз қызы Қаракөз
екенін сезген жоқ. Тіптен диуана-Қаракөздің ... еш ... ... ... ... ... Олай болса, — деді Тайшық хан, — осы шұбарды үйретіп бер. Сені
бізге құдай айдап келген ... ... ... ... Тек мұндай пырақты үйрету үшін маған қырық
арқан, қырық қойдың құйрығы және ... ... ... ... ... жеті күн ... беріңіз. Сегізінші күн дегенде көшеге шықсаңыз, бұл
шұбарды ... ... ... ... ... ... — деді ... хан. Даусы да бөлекше
сергек, көңілді шықты.
Диуана кейпіндегі Қаракөз болса: «Қайтейін, әкетай, көзсіз көбелектей
ғашықтық ... ... мен бір ... ... басқа шарам жоқ, оның
үстіне іштен шыққан балаң екеніме ... ... таз ... ... ... ... Қыз  бейбақтың көрінгенге қрлжаулық болуы
оп-оңай екен. Бүйтіп қор ... ... ... күңі боп ... ... ... ... атты жетектеп ... ... ... алып ... ... ... шыңырау зынданға
келіп еді. Қазіргі сәтте ... ... өлім ... ... ... егіліп,
көзінің жасын ішке жұтып жүрсе де, көкірегін екінші бір сезім ... ... ... ... Осынау екі дай сезім   шарпуында Қаракөз
тәуекел етіп, ғашығының жолында құрбан болсам да, өкініші жоқ деп ... ... ... ... ... ... ... беліне арқан байлап,
оның бір ұшын Алпамысқа тастады. Алпамыстың да тағатсыздана күткені ... ... ... ... ... «иә, сәт!» — деп қолына ұстады. Іле
беліне байлап, тарт деп белгі ... ... та лып ... төрт ... жерге сіңіре мықшиып, жер түбінде жатқан
иесін саумалай көтере берді.
Бұл кезде Қаракөзайым да қуаныштан ... ... ... бар ... ... ... ет ... бұлқына соғып қоя берген. Кешікпей-ақ
Алпамыс дік етіп сыртқа шықты. Қаракөзайым қуаныштан көз ... ... ... ... ... Жеті ... азаптан құтқарған Қаракөзге,
оның тайғанақсыз тәуекелшіл ер мінезіне, адал сезіміне деген Алп&мыстың да
ықылас-пейілі  ... ... ... ... соң да, ... сәтте құшағында
тұрған Қаракөзді бауырына тартып, шыншыл пейіл үстінде ақ тамағынан 
аймалай ... ... ... ... есті ... да иесін көріп, шұрқырай оқыранып  алды
да, тұла бойы қуаныштан шымырлап кеткендей үш секіріп,  үш түсті.
Алпамыс пен ... ... ... ... ... ... ... Осы жерде жас батыр жеті күн бойы ... ... ... күн дегенде жау-жарағын сайланып: «Тәңірім!»—деп атқа мініп
еді...
... Бұл жағдайды ордасында ... ... хан да ... ... алданып,
өзіне-өзі дұзақ құрғаны бір қинаса, іштен шыққан перзенті Қаракөзайымның
жат болып, дұшпанына қиып кеткені екінше ... ішін ... ... ... ... Алпамыстың енді аямайтынын біліп жаны түршігіп, өз
жағасын өзі ... ... ... ... ...  О, ... ... қаһарыңа ұшырайтындай не жазып едім!— деп қатты
күйінген.
Бірақ құр күйінгенмен енді ештеңе өнбейді, әрі-беріден соң ... ... ... .еді. ... ... ... ... қақпалы
қалаға тегіс хабар берілді. Хабар бойынша сол күні сәске түсте хан алаңына
жүз мың әскер сапқа тұруы керек болды. Хан ... екі ... ... ... ... жүз мың ... хан алаңын кернеп кетті.
Тайшықтың алтын тағы сыртқа шығарылып, жауынгерлер ... ... ... кезде орда есігі айқара ашылып, қабағынан қар ... ... хан ... Сол ... ... ... ... тұйық кейіпте
таққа келіп отырды. Іле аш қырандай шаңқ етіп тіл ... ... өлім ... ... ғана бел ... ... бар. —  Уа, ... балуан батырларым!
Көп кешікпей шаһарымызға Алпамыс ... ... Бұл — ... жеті ... ... ... астымыздан су шыкХандай дүрліктіретін жас ... ... ... ... ... алып, зынданға салып, көңіл жайлап едік.
Енді, міне, орайын тауып тағы сытылып шыққан жайы бар. ... ... ... ... жауға алдымен кезегін беріп, жекпе-жекке ... Ол да ... ... ... ... ... ... Кәне, қайсбің
барсың, дұшпаныма қарсьгтұрып кегімді алып беретін, ... ... ... ... ... тек ... ғана ... шұбар
тұлпарды беремін...
Тайшық ханның сөзі бітер-бітпестен, қалқанын күрзісімен даңғыр еткізіп,
бір батыр саптан жұлқына шықты. Бұл Тайшық ханмен қатар ... ... ... ... болатын.Таймас десе дегендей, осы уақытқа ... ... беті ... ... ... ... өзінің де ерге сай тұлғасы
бар еді. Тек қолындағы күрзісінің өзі отыз батпан ... ... ... ... арыстандай ақырып алдыға шығып, дұшпанның апшысын
қуырып, жеңістің туын ... ... Оу, хан ... Таймас,— тек, сүйіншіге Шұбарды тіксең, басқа сый
дәметпей-ақ қояйын. Алпамыспен белдесуге рұқсатыңды
берсең ... ... ... ... ... ... ... шу ете қалған қалың қол қырық қақпалы шаһарды дүр
сілкіндірді.
 
 
 
 
ОРДАДАҒЫ    ОЙРАН
 
Шаңырақтай қалқанын ... ... отыз ... ... үйіріп Таймас тұр. Астындағы атан түйедей серейген қара
тұлпар мойнын доғадай иіп, Алпамыстың келесі шабуылын тықырши ... ... ... ғана ... ... ... бірін-бірі қошқардай түйіп
өткен. Алпамыстың қол байқар жолғы тегеурінінің өзі ... сең ... ... кетті. Енді, міне, екінші кезегіне шыдар ма ... ... ой ... ... ... Бірақ «Бөрі арығын білдіртпесе,
сыртқа ... ... ... ... ... ... доңайбат жасаған
күйде еді.
Алпамыс бұл жолы жалаң қылышын жарқ еткізіп жоғары ... ... ... нұқып, Таймас батырға қарай ақ тұйғындай қүдиді Сол
бетінде жұлдыздай ағып ... ... ... ... жалт ... басын бір-ақ шауып түсіріп кетті. Үстіндегі иесі ... ... етіп ... соң, қара ... да ойнақтап шыға келді.
Осы кезде қалмақ әскерінің қалың сапынан бір ... ... ... ... ... делебесін қоздырып, әрі намысқа шыдай алмай
ұмтылған сыңайы бар. Келе жапырып жіберетін ... ... қос ... ... ... Алпамыстың өз қылғанын өзіне көрсеткісі келгендей,
жарқылдатып жалаң қылыш ұстапты.
—        Жекпе-жек, жекпе-жек!—деп, еліре айқайлайды.            
Мұны ... ... ... тежеп, бір өнер көрсетуді ниет етті. Асықпай
қолындағы қылышын қынабына салды. Найзасын тақымына басты. Енді тек қана
қарында қалқаны бар ... құр қол ... ... ... ... ... ... безеп, ұрымтал сәтті пайдаланып қалғысы келгендей ұмтыла
беріп еді. Сермелген қылыш шық етіп қалқанға тиді де, сол сәт ... ... ... ... ... құр ... жоқ, жел ... жапырақтай
қалмақтың басын жұлып түсірді. Қаны шашырап, қаңбақтай домалаған жұмыр ... ... ... ... ... ... ... өткен жекпе-жектің сыңайын қапы ... тақ ... ... ... хан да ... отырған. Әсіресе соңғы өлім намысын
келтірді. Іштей кіжініп, алтын тақтың ... ... ... ... соң оң ... тұрған жас жауынгерге мойын бұрды.
—   Балам, кеудеңде намыс болса, қимылда. Мына қаңғырған қазақтың
қорлығы өтіп ... ... ... жағындағы жас жауынгердің күткені де сол лебіз екен. Дүр сілкінген 
қырандай иығындағы желбегейін ... ... еді, ... көк ... қоя ... Бүл — ... жекпе-жекте опат болған Таймастың жалғыз
үлы еді. Жас та болса, батырлығымен жүрт аузына ... ... ... қайратты бітімімен дараланатын. Тайшық ханның: «Кеудеңде намыс 
болса, қимылда»,— деп мезгеп ... да ... ... ... ... болмады, Таймастың батыр ұлы жараған нардай болып, құтырынып шыға
келді. «Келсең кел»,— деп жұтынып, қысырдың тайындай болып Алпамыс та ... ... ашып ... азу ... ... ... қос ... үркер
мен айдай болып тоғысты. Демдерінен үйірілген қүйын қалмақ әскерінің қалың-
қатарын қыдырып кетті. Неше жылғы шерін тарқата алмай ... ... ... да ... ... ... ... батырын сақиналы найзасымен жез
қармақтай іліп кетті. Ілген бетте тыраңдата үйіріп, шаңын бұрқ ... ... ... ... тұяқ серпуге де мұршасы келген жоқ. Әне-міне
дегенше, жекпе-жек алаңында буылған баудай ... үш ... ... ... ... ... ... әскерін есеңгіретіп тастағандай еді
Бір сәтке жауар бүлттай түнерген тым-тырыс тыныштық иықтан басқандай.
—    Жекпе-жек, жекпе-жек!—деді Алпамыс келесі кезекті шақырған белгіні
білдіріп. Үні де ... ... ... ... ... қалмақтардың қатарынан алшаңдай басып бір ... ... Бүл — ... ... жер ... ... ... балуан болатын.
Қимылында еш қатердің нышаны жоқ, асыкпай басып барып, атқа мінді. Сонан
соң, тақымын жазып ... ... ... ... қыр ... ... Алпамысқа жақындап келіп:
—   Ей, қайратқа мас болған жас бала!—деді.— Ер кезегі үщ рет
деген, үшеуін де алдың, арманыңнан шықтың. Шын ... ... ... үста да, ... ... ... ... Жоқ!—деп іле тіл қатты Алпамыс, үнінде ... ... ... ... ... Жоқ, ... ... Біріншіден, сендер
көпсіңдер, мен жалғыз. Екіншіден, жеті жыл зынданға салған қорлықтарың ... мың ... ... ... ... салмаймын деген сертім бар.
Арманың жекпе-жектің кезегі болса, жеті мың жауынгерді бір ... ... соң кел. Оған ... ... көре тұр.
Мұнан әрі қос батыр тәжікеге бармады. Екеуі де сүзетін ... ... ... алды да, ... тап берді. Алпамыс бұл жолы балуанмен
балуанша ұстасайын, қапыда қалдым ... қару ... ... деп
ойлады. Сол ниетпен бетпе-бет келіп қалғанда, шап етіп ... ... ... Нарттай болып қызарып, " ісіп-кеуіп кеткен қалмақ балуаны
бауыздалған ... ... ат ... жан ... Тайшық хан мұны
көргенде, шыдай алмай, екі иіні селкілдеп, зауал шағын көргендей жанарын
жасқа толтырып еді.
 
Тайшық ... ... ... ... ... ... күйін көргенде, жүз
мың әскер жалғыз Алпамысты жүндей түтетіндей болып лап қойған.
— Иә, аруақ!—деп Алпамыс та ... ... Сол ... ... ... ... ... жаумен қидаласып кетті. Жүріп өткен ... жол ... ... Қолындағы семсері сермелген сайын, сан дұшпан
баудай түссе, лықсып келген қалың қол жартасқа ... ... ... ... ... ... асыққан небір жау жүрек ерлер жан беруге
асыққандай қырғын тапты. Ет ... ... ... ... ... ... ... қанға ат шашасы боялды. Үрістем батырдың майданы да мұндай
болмаған шығар. Кіші бесін ... ... да лажы ... ... бастап еді. Лажы таусылмай қайтсін, Алпамысты нысана етіп мылтық
атса — тақ етеді, қылыш шапса— шақ етеді. Тап бір ... ... ... ... ... еті ... ... үдеп, құтыра түскен. ... ... тірі ... үріккен қойдай босып, қорғанға ығысып,
ендігі үрысты қала ... ... ... ... бұл ... ... қоғадай жапырып, қырғын таптырумен болды. Бұл кезде қас ... ... ... Бір ... ... ... естіліп еді, Алпамыс шайқаса жүріп байқаса,
«Қап!»—деді өкініп. Өкінгенмен не ... ... ... ... ... ... ... амалын ойлады.
Берік қаланған тас қамал асу берер емес. ... ... ... үш рет ... Барлық қақпа тас бекітілген. Осыменен жүргенде түн
ортасы болсын. Алтын ... ... ... ... ай ... Ай ... ... қанына шағылып, көз қарықтыра жалтырайды. Бір мезгілде
Алпамыс қорғанның шығыс жақ іргесінен үңірейе ... ... ... адам ... ... ... кең қуыс ... сұсты көрінеді.
Алпамыс: «Бүл не үңгір»,— деген ниетпен жақындамақ ... еді, ... ат ... ... ... Әлі де ет қызуы басылмай жүрген
Алпамыс тәуекел ... ... ... де, ... ... ... ... Бір пәлені
сезгендей бұлқына шегіншектеген Байшұбар ат үстіндегі иесі қыстап болмаған
соң, қос құлақты ... ... ащы ... созыла жөнелді. Сол бетінде
ойынды еті бұлт ... асыл ... жылт ... үңгірден өте шыксын. Өте
шыққанын ... ... ... дік етіп түсуі мұң екен, шылдырлап қоя
берген темір тор ... ... ... ... ... ... ... шегіншектеуінің сыры да осы еді. Бүл да ештеңе емес қой,
үңгірдің ішінде ... адам ... ... ... ... ... да соңғы сенген түзағы сол
еді. Абырой болғанда, Байшұбардың табаны жер иіскемей сып етіп ... ... ... ғой. Жау ... ... көп емес пе, ... міне, темір
тордың ішінде балықтай шоршып тұрысы мынау. Жай тұрғыза ма, ... ... ... жау ... ... ... оқты ... кезде дөңге қаққан қазықтай болып қасқайып түрған Алпамыс, іштей
егіліп, тағдырына назаланып, аруақ-құдайға жалбарынып еді. ... ... ... ... жалғыздығын еске алып, мұңын шақты. Сонан ... ... ... ... сезбей, өзін-өзі торға түсірген
аңғалдығына қапа болды. Қабырғасы қайыса өкінді. Мұның бәрін ... ... ... ... біліп тұрған Байшүбар осы кезде бір ғаламат өнер
көрсетіп еді. Алдымен арқырай кісінеп ... ... соң, ... ... тағанын тіктеп, шортандай бұлқына жөнелді. Сол-ақ екен, ... ... ... ... майдай сыпырылып қалды. Алпамыс болса, ойнап шыға
келді. Енді бұрынғы бүрынғы ма, қабағынан қар ... ... ... ... жапыра килікті. Мұны көрген қалмақтар үріккен қойдай тоз-тоз болып,
бірін- бірі басып-жаншып, бет-бетімен ... Бірі ... ... ... ... Жан сауғадан басқаны ойлаған тірі пенде қалмады. ... ... ... ... ... ... табалдырығына тіреді. Ол да
еңіреген ер еді, бетпе-бет келген қасірет бұлтын қасқая
тұрып қарсы алды. Ездік мінез ... ... ... ... ... ... ... жекпе-жектер бұл жолғы шайқасқа қарағанда
баланың ойыны сияқты екен. Алпамыс пен ... ... ... ... Қос батырдың кезек-кезек салысқан соққысы қаланың қорғандарын
шайқалтты. Алпамыстың зынданнан шыққалы дамыл көрмегені белгі берейін ... жоқ әлде ... ... ... ме, ... ... бір
шарпысумен тынбады. Алғашқыда ырғай сілтеп бір-біріне найза тастасып еді,
екеуі де дарыта алмады. ... ... ... ... ... ... ... осы түста бір белгі беріп, ығыса үрысып еді. Сол ығысқан бетінде
қақпаның ... ... Осы ... ... ... қан ... ... жанды
таң қылып, Тайшықтың түсін шын қылып, Алпамыс батыр ханның ... ... ... кейін-ақ Алпамыстың мерейі үстем болып, қолына қару ұстаған
жау атаулыға қырғын таптырып, қалаға ... Қан ... ... қала ... ойнатып келе   жатса, бір жерде ербиіп баяғы мыстан кемпір тұр. — Оу,
шешеке, аман ба?—деп Алпамыс ... ... ... ... — Е, ... ... мыстанның үні тағы да бір ... ... ... еді. ... ... оған мұршасын келтірмеді. Қорлығы өткен
мыстанға жарық дүниемен қош айтқызып, өшін алды. Хан ордасында ойран осымен
тынып, ... ... ... демдеді. Маңдайының терін сүртіп, Қаракөздің
отауына ат басын бұрды.
 
 
 
Қалмақтың қалың елін Алпамыс батыр аузына ... ... ... ... қара ... басын қосқан. Мұның өзі жеңістің
салтанатындай, әділдіктің үстем болған қуанышындай еді. Арнайы тігілген ... ... ... отыр. Жанында — он
бесінде туған айдай болып толысқан Қаракөз. Ата-анадан  айырылған
қасірет-қайғының ... ... ... ... бір , ... өзі-ақ
жуып-шайып кеткен. Қазіргі сәтте кер маралдай керіліп, ақ ... ... ... ... ... жанасады. Қаракөздің жанында құрақ ұшып баяғы
нөкер қыздар жүр. Алғашқыда олар батырдан қымсынып, беттерін шымшып, ... әрі ... ... ... еді. Бас ... ... қайырған соң,
Алпамыс қыздардың бір кездегі мыстанмен ... ... ... ... де ... Оның бұл ... қазіргі жеңіс салтанатын жандандырып,
ел-жұрттың көңіліне қуаныш сепкендей еді. Шатыр төрінде ... ... ... ... ... ... Алғашқыда бұл көрініске
жиналған жұрт сенер-сенбесін білмей таң қалған. Тайшық ханның бақташысын оң
тізесін басқыза ... ... ... келеке-мазағы емес пе екен деп
күмәнданған. Жоқ олай болмай шықты. Батырдың өзі ... ... ... ... ... ... ... таңданысында шек
болмады. Таңдана тұрып, Алпамыстың хан мен қараны тең көрген бұл ... ел риза ... еді. ... ... қосқан бұл жиын тек жеңіс
салтанаты ғана емес, сол ... ... бас ... ... ... ... салтанаты да еді. Осы ниетпен Алпамыс батыр халық тағдырының тізгінін
Кейқуатқа беруді ойлаған. Мұнысы, бір жағынан Кейқуатқа ... ... ... ... ... ... хан халқына жайлы болар ... Оның ... ... жат-жақын демей, дос-дұшпан демей қол ұшын
беріп, ақылды әрекеттер жасауына қарап, Алпамыс оны ... ... ... ... ... ... оң тізесін басқыза, төрден орын беруінің де сыры
сол болатын. ... ... ... белгісі ретінде алтын шараға шарап
құйылып, Алпамысқа ... ... ... ұсынған Қаракөздің нөкер
қыздарының бірі Жүрметүз деген сұлу еді. Бұл өзі тал бойында сымға ... бір ... ... ... ... ... тастағандай аяулы ару болатын.
Шын сұлудың жігіт жүрегін жараламайтын кезі бар ма, ... ... жыл ... ... ... ... та ... болған. Бірақ өзінің
қандай екенін білетін өр кеуде ару Кейқуат ... ... ... ... ... ... келеке-мазақ қылып кететін. Сол паңдығы ... ... ... ... рет орайын тауып тіл қатып, жанасқан болып
еді, ащы әзілмен бетін ... ... ... Сол Жүрметүз тал шыбықтай
бұралып қолындағы алтын шараны Алпамысқа ұсына беріп әзіл тастады.
—  Батырым, шарап ішсең, ... ... ... ... еді, ... ... ... Жүрметүздің күлкісі де күміс сапырғандай ... ... Оның ... уыз ... ... ... аппақ тісіне
орнатқан гауһар жарқ етіп, төрде отырғандардың көзіне шағылып еді. Әсіресе
Кейқуат сұқтана ... қыз ... ... өткендей көңілі алабұртып кетті.
Осы кезде Алпамыс та әзілге әзілмен жауап қайырған.
—  Жоқ, Жүрметүз, адамды ұйықтататын шарап ... ... ... Оның ... ... мыстанның қолынан ішсем ғана мас болатын әдетім
бар. Ал ... ... емес ... ... ... сенемін,— деп келіп,
шарадағы шарапқа Алпамыс ерін тигізді. Осылайша ойын-той қызып, ... ... ... ... ... тарттырып, жұрт назарын өзіне аудартты.
—  Уа, халайық!—деді ... ... бас жіп, елге ... ... ... елім десе, егіліп, жұртым десе, жылаған азаматтың атын
атағым келеді. Халықтың мұң-сырына жақын болар деп қарадан шыққан ... ... ... ... тағдырларыңды сеніп тапсыратын, алдынан
өтпес ... ... ... ... қара халық қуана қарсы ... Тай ... ... өскен Кейқуатты іш тартып, құтты болсын айтысты. Кейқуат хан
болған соң, ... ... да ... ... иіле ... көрсетті.
Кешікпей-ақ осы тойдың үстінде Кейқуат хан Жүрметүзді оң жағына отырғызып,
өзіне өмірлік жар ... ... Хан мен ... ... Алпамыс қиып,
шын тілеулестігін білдіріп еді. Ел ... ... ... хан ... ... бір апта өткенде Кейқуат керней-сырнай тардтырып, халқына жар салды.
Алпамыс  пен Қаракөзайымның үйлену тойын жасауды ... ... ... ... ... екі жастың неке қияр тойын есте қалардай ... Отыз ... ... ... ... пен ... осы ... көрген қиындықтарын, шеккен уайымдарын жуып-шайып кетті...
Осылайша, қалмақ жұртына тыныш тіршілік ... ... өте ... ... ... түс ... Түсінде бір күшіген түңіліктей боп түнере ұшып
келеді де, төсегіне қонады. Алпамыс үш рет ... ... үш рет ... ... ... соң, батыр ашуланып, құстың мойнын бұрап жұлып алып
жүр екен...
Ояна келген Алпамыс аулында бір ... ... ... де, ... қамданды. Өлең төсегіндей туған жұртына күшігеннің ... ... ... емес. Алпамыс бұл ниетін Қаракөзайымға білдіргенде, ол да
уайым шегіп:
— Е, тәңірім, көзімнің жасы жаңа тыйылды ма деп ... тагы да ... ... ... ... ... есті қыз ғой, әрі ... бері ... қабырғасы қайыса
отырып, Алпамыстың ел-жұртына аттануын жөн көрген. Сол ниетпен жылап-еңіреп
жүріп, ... өз ... ... ... оң сапар тілеп еді:
«Қош аман бол, алғаным,
Алаша төсек салғаным,
Табанымнан тас өтіп,
Маңдайыма күн өтіп,
Қайғысын шектім ... да көре ... ... ... ... ... сенің құрбан ғып,
Еліме ойран салғаным.
Ата-анамнан айырылып,
Сырдай болып ... ... ... ... белгің қалған жоқ,
Ішімде кетті-ау арманым.
Арман етпей немене,
Алдыңнан кетсе алғаның,
Алғаныңнан айрылсаң,
Қызығы бар ма жалғанның.
Мінемін дедің, мін ... ... жүр ... ... салғанын.
Болмаса неғып ілесіп,
Шұбар атқа мінгесіп,
Еліңе неге бармадым.
Қыз деген ердің олжасы
Ат артына салмадың.
Алғаның кәміл пірің ... ... ... ... есен ... мен бір ... ... ерім, қош енді.
Қош деп айттым үш енді,
Әмірі ... ... ... бұлап тұрып Қаракөзайым осы сөзді айтқанда, оның жеңінде
алмас қанжар тығулы тұр еді. Ондағы ойы — асыл ... ... ... ... ... соң, тағдырына нағылет айтып, өзін-өзі өлтіруге
бекінген.
Алпамыс батыр Қаракөздің әлгі ... ... ... ... ... ... еді.
—  Ақылыңнан айналдым, Қаракөзайым!—деді Алпамыс,— затың әйел болса да,
өзіңе ер-азаматтай сенім артып аттанып барамын.
Тыныш өмір бастаған ел-жұртыңнан екеуміз бірдей кетсек, тағы да ... кім ... Мен үшін сен ... ... ... қазықсың, арқандаулы
аттай айналып келіп өзіңді табамын. Ақ тілеуіңді аузыңнан ... ... аман ... ... ... ... ... Осыны айтып, Алпамыс атының басын үш рет жолға
салып, үш рет ... ... ... ... ақ ... сүйіп,
жұбатып кетті. Алпамыстың бұл қылығы, айтқан ақылы Қаракөзайымның көңілін
көтеріп, жүрегін тәтті үмітке толтырды. ... ... ... ... ... енді ... ... Алпамыстың ақ
жолына бағыштаған.
Жер танабын қуырып, артына шүйкедей шаң тастаған ... ... ұзап ... ... ... жас, көңілінде тәтті үміт,
әлі қарап тұр. Алпамыс көкжиекке сіңіп, көзден таса бола ... Қош, ... есен ... сау қайт!—деп күбір етті Қаракөз. Осы
сәт таңғы шықтай мөлт еткен көз жасы ақ жүзін тағы да ... бара ... ... ... ... ен ... ... шапқан Алпамыс арада
отыз күн өткенде, Жиделібайсын жеріне тұяқ іліктірді. Ел ... ... ... ат ... үстіндегі иесіне белгі берген. Қөлбеп жатқан
қоян жонға сыдыртып шыға келсе, арғы жақ бауыздау ... жер ... ... ... ... ат өз ... бірден танып, арқырай кісінеп қоя
берсін. Қалың табын үрпиісе бас ... ... ... да, ... ... ... шұрқырай қоршап алған. Әсіресе жалы жер сызған мама бие
Байшұбарды танауынан иіскеп, солқ-солқ ... қоя ... ... ғана ... ... мына бие ... енесі екенін
танып, мына жылқы өз малы екенін біліп, көңіл орнықтырған. ... соң, ... ... кірмейін, түсімнің сыңайы жаман еді, неде болса аңысын аңдайын
деп, ... ... алып ... ... ... ... ... болып
киінген соң, атының басын жылқышылардың қосына бұрып еді.
Қосқа кіріп келсе, төрде ... ... бес бек ... ... ... ... шай қайнатып, өңі жүдеу біреу отыр. Жай отырған жоқ, көзінен
жас аға мұқалып, сол көз жасы құрғамаған күйі ... ... ... бұл
қалай деп әлгі от басындағы кісіге назар салса, өзінің ... ... ... ... ... ... жалғыз баласы екен. Ал төрде жатқандар
— осыдан жеті жыл ... ... ... ... ... ... Алпамысқа Тортай елең етіп бас көтеріп, ығысып орын
берді. Бес бек ... да ... Иә, жол ... ... ба, қалай?—деп Тортай тіл қатты.
—  Байсынға кіре тартып бара жатқан ... ... деді ... қаны ... жер — осы ... ... ... жеті жыл
болды. Ата-ана, туған-туыстың не күйде екенін ... ... ... ... кезіккен қара болған соң, соға кетейін деген ниет еді. Тіл беріңіз,
мына сыңсыған қалың мал қай бектікі?
—  Ей, ... ... ... тіл ... ... ... бақ ... ырыс дарыған Жиделібайсын жерінде қалың Қоңыратты аузына
қаратқан Байбөрі байдың жылқысы еді ғой бұл. ... жыл ... ... хан елді ... тізесі батқан соң Байбөрінің
тірек еткен ... ұлы кек ... ... ... атты ұлы жау ... Ұлтан деген құл билеп-төстеп бек болды. Бек ... ... ... ... ен ... ... шашуда. Ұлтанның қай зорлығын
айтып тауысайын, бұл ... түп ... ... ...... ... басқан жолаушысың ғсш, мүмкін, ... бір ... ... ... бес бек ... ... де, ішіндегі жуан қарын біреуі:
—  Ей, қақбас, неғып шатып отырсың? Ел қыдырған ... не ... ... ... ... ыңқ еткізіп бір тепті. Сол-ақ екен,
ұйқы^|аар жасағысы келгендей ... ... де ... ... Тортайды
төмпештей бастап еді.
—  Жігіттер, араша!—деді осы кезде шыдай ... ... ... мені ... ... ... ... мен де сіздерге өнер
көрсетермін!
Елірген бес бек бұған тоқтамады:«Ой, жаман диуана!»—деп
Алпамыстың өзіне қол көтерсін. Сол-ақ ... ... ... ... ... бес ... де бір-бір ұрып сілейтіп салды. Осы ... ... ... танып, Тортай құшағын жая ұмтылған. Сол
бетінде: «Тәңірім-ау, рас па, өтірік пе!»—деп құшақтай алып, ... ... ... ... ... жылап, көрісіп болған соң, Алпамыс:
—  Ал, аға, ... жайы ... ... ... ... жайылатын сор табан өрісін Алпамыс жақсы біледі.
Қостан шығысымен ат ... ... ... ... Сол ... қарсы алдындағы
мұрыншақ төбені айналып келе жатса, қыр астынан зарлаған дауыс естіледі.
Арада жеті жыл ... өтсе де, ... ... ... ... ... ... қабырғасы қайыса күйзелді. Ет жүрегін кернеген сағыныш дәл бсы сәт
асып ... ... ... ... қырдан баспалап қараса, үстіне өрім-өрімі шыққан көне ... ... екі иіні ... түйе ... жүр. Түйе қайыра жүріп,
сұңқылдай зарлайды. Біресе ... ... ... ... ... болады. Енді бірде шөп басының сынғанын көрсе де, алдынан пыр
етіп бөдене ұшса да, ырым ... ... ... ... неге екені белгісіз,
алдындағы түйелер бытырап, қайыру бермей діңкелеткен. Кәрі сүйегі сықырлап,
әбден қалжыраса да, ... ... ... ... де өзінше жақсылыққа
жорып, зарына қосып жүр еді. Әкесінің бұл күйін ... ... ... ... келіп:
—  Ассалаумағалайкүм, ата!—деп еді. Қапелімде шыққан дауыстан
Байбөрінің зәресі ұшып, ... ... ... ... Ол бұ жолы да ... батқан Ұлтанның аңдытып қойған тыңшысы ма деп абдырап қалған.
Байбөрінің есеңгіреп қалған бұл ... ... ... ... ... кім
екенімді көңілін орнықтырған соң айтайын, ... ... ... ... ... ел ... жолаушы едім,— деді Алпамыс,— дауысыңызды естіп
бұрылдым. Зарыңызға қосып жүрген балаңыз қайда кетіп еді? Алпамыстың ... ... ... ... Байбөрі өзімен-өзі болып, мұны да жақсылыққа
жорыған жайы бар.                                      
Тәңірім-ау!—деп еді ол. — Көрер болсаң, көзімнің жасы аз аққан жоқ ... құл хан ... тірі ... ... берген жоқ еді. Жапан түзде мейірімі
түскен жан қалмаққа кеткен жалғызым болмаса неғылсын?!
—  Жоқ, ата,— деді Алпамыс,— балаңнан хабар білмедім. ... ... ... соң ... ... Енді тілімді алсаңыз, бүйтіп
жапа шеккенше, біреудің малын бағып, отын ... ... ... ... ... көзінің алды қызарып, иегі дірілдеп, өкіріп қоя
берді.
—  Тәңірім-ау, рас па, өтірік пе!.. Ата ... ... ... бәсе... жөргектегі иісің мұрнымды жарардай бұрқырап ед.. Бұл ... да ... ... атынан домалай түскен бетінде әкесіне құшақ
жая ұмтылған. Сол бетінде, қушиып шүйкедей болып қалған Байбөріні құшағына
қысып тұрып ... Бір ... ... ... жан ата, ... енді!—деді, толқу үстінде даусы
дірілдей шығып.
Байбөрі ... ... ... ... ... ... бие ... өтті. Сонан соң ғана түсі емес, өңі -екеніне көзі жетіп, тілге келіп
еді.
—  Ата, елдің жайы ... ... Е, ... еліңнің басы мына мендей болған соң қалғ^анының несін
сұрайсың. Сен сұрап, мен айтқанмен, тілі ... ... ... ... ... тауыса алар деймісің. Онан да өзің көзіңмен көр. Мына қырдың
астында Құлтай бабаң жүр. ... ... ... кем ... жоқ ... сол ... ... бер,— деді Байбөрі. Әкесінің ақылын жөн көріп атқа
мінген Алпамыс кешікпей-ақ бір отар қойдың шетінде ... ... ... ... тақым қағып айнала жүре беріп еді, қой бастаған қос ... ... ... ... ... Жай ... жоқ, ... алды-артын орап, соңынан ілесе берді. Бұлар Алпамыстың өзі барда
серке қойған екі лақ болатын. ... ... ... жеті жыл өтсе де, ... ... ... ... еді.
Мұны білген Құлтай жоқ. Қөлденеңді көк аттыға қос ... ... ... соң, шыр-пыр болған.
—   Қарағымның көзіндей болып, ... ... қос ... ... — Көлденең көк аттыға ілесетіндей не қара көрінді. ... ... ... еткен серкелерім қайда десе, не айтамын... Шөрей,
жаным, шөрей!
Осы кезде^ Алпамыс ... ... Е, ата, аша ... айыр ... ... бола ... күңіренесің. Мен де
бір балаңмын, мына серкелер өздері мойын бүрып тұр ғой, біреуін бере ... ... ... ... деп сөге көрме. Алпамыс атты балам
осыдан жеті жыл бұрын жауға аттанғанда, аманат етіп кетіп еді. Кебенек ... ... киіп ... жоқ, ... ... ... бар. Айып ... Құлтай
қалбалаңдай берді.
—  Жеті жыл аз уақыт емес қой, ұмытып қалған жоқсыз ба? ... ... бар еді? — деді ... қасақана.
—  Ай, несін айтасың, тұлғасы нар, көкірегі толы ар еді ғой, — ... ...... алақандай қалы болатын.
Ел шетіне жанын сағыныш қажап шалдығып жеткен Алпамыс осы сәт ... ... Жан ата, ... ма еді! — деп, ... ... ... тастады.
Көзі шарадай болған Құлтай Алпамысты бас салып құшақтап, еңіреп қоя
берді. Айдалада екеуі ботадай боздап, ... ... ... Бір ... ... түзеп, есін жиып, тіл қатты.
—  Балам, — деді ол, — ел ... ... ... ғой, әйтеуір,
не болғанын өз көзіңмен көре жатарсың. Алдымен мына қырдың астында қол-
аяғы кісендеулі, қозы ... ... ... ... ... ... ... Жәдігер балам болса да, танымаймын ғой. Онан да, мына ... ... ... ... ... ... — деді Алпамыс. Құлтай сөзге
келген жоқ, қауқылдап жүріп шұбар атқа мінді де, жел қайықтай сырғып ... ... ... ... ... ... жігіттің қызуы бар деген ... ... ... шыққан соң, Құлтайдың делебесі ... Оның ... ... ... ... ... көтеріліп% осы күйінде хан
болған Ұлтан құлға қыр көрсетіп қайтқысы келіп еді. Сол ой ... ... ... да ... ... Бұл ... ... құл Гүлбаршынға
үйлену тойын қыздырып, түрлі бәсеке-белдесу ойындарына кезек берген.
 
 
 
Байлық не істетпейді, Ұлтан қүл Гүлбаршын ... ... неке ... ... деп құнан атасын. Небір атан жілік, аптал жігіттер ... ... ... болып еді, құнанды орнынан қозғай алмады. Осы
көріністің үстіне шұбар атты сыдыртып Құлтай баба ... ... ... ... ... ... жіберіп, ердің қасына  іліп сүйрей жөнелсін.
Жұрт шу ... ... ... ... тегеурініне қайран болып қала берді.
Бұл кезде той қызығына еліріп алғандардың алды Үлтан құлға ... ... ... ... ғой, бір мал ... — деп, ... бастаған.
Сонда Ұлтан құл:
— Уа, жарандар, — деген, — мен сендерге адам көрмеген қызық көрсетейін!
Ендігі көкпарларың анау ... ... ... ... да ... сөз ... да ... көпшілікке бұрын адам естімеген кереметтей
әсер етіп еді. Біреулер: «Қойыңдар, кешегі ... ... көзі емес пе ... деп, бірден салқын шырай танытты. Енді біреулері: «Ой, ...... ... ... ... ... Шет жағасын жаңа айттым ғой,— деді Тортай көзінің ... ... құл бек ... соң, ... тілеуімді тілемей, Алпамыстың
тілеуін тілейсің деп, әкеңді түйе бағуға салып қойған. Атаң ... ... ... ... жеті айлық балаң Жәдігер жалаң аяқ, жалаң бас, қол-
аяғы кісендеулі, қозы соңында жүр. Өзгесін не ... ... ... ... ... құл ... деп отыз күн ойын, қырық күн ... ... ... ... ... ... болып қиғылық салып жатыр.
Енді өзіңнің келгенің жақсы болды. Тілімді алсаң, тезірек қимылда.
Алпамыс батыр бұл жайды ... ... ... ... ... Дереу
орнынан тұрды. Қостан шығарында:
—        Ал, Тортай, тәрізі өз ішімізден шыққан қара шұбар жыланды
індетпей ... ... ... ... ... жан ... білмесін,—
деді. Тортай болса, бір ... бір ... ... бұл ... рас па, өтірік пе»,— деп қала берді.
Бұл сұмдық жеті ... ... ... ... еді.
—  Ағатайлар-ай, көкелерім-ай, не жазығым бар еді... Жан сауға!—деп
шырылдаған Жәдігер ... бір ... ... ... ... ... Ұлтан
құлдың сойылын соққан, Алпамыстың қадірін білмес өңшең әңгүдік ... ... ... аспады. Сонда ешкімнің жаны ашымасына көзі жеткен
Жәдігер қанына қарайып, көкпаршыларды қарғай бастап еді.
—  Ой, өңшең ... ... ... ... азабымды бастарыңа
берсін... Ешкі жасынан аспай жер жастаныңдар... Ағайын-туған, дос-
жарандарың сырт ... ... ... ... ... Әлі-ақ Алпамыс
әкем келер-ау, «жалғызым қайда!» деп ... ... ... Ал ... өңшең қорқаулар!..
Осы сәт Жәдігердің шырылдаған даусын сырт ... ... ... үн ... Бұл ... көзін көрген, қадірін білетіндер еді. Жаңағы: «Ой,
тамаша!»—деп еліре шапқандардың соңынан ... ... осы ... ... ... есерсоқ жігіттерді жасқап, ұрысып, Жәдігердің
жанынан қуып жіберді. Жәдігер болса, осынша қорлық ... ... ... ... ... ... ауырсынып, құмыға жылап отырып
қалды.                      
Бір ... ... ... ат, ... көкпар құнан, дырылдата
сүйретіп Құлтай баба келе жатыр. Екі езуі құлағында, бүгілгенбелі жазылып,
түлеп шыға ... Мүны ... ... ... жасын да сүртпестен, аңырып
отырып қалды.
—   Шырағым Жәдігер, сүйінші!—деп қуана дабдырлады Құлтай,— ... ... ... ... ... мен алып кеттім... Өзіңе арнайы әкеліп
салғаным ғой...
Құлтай осы сөзді айтып, құнанды сылқ еткізіп тастады да, ... ... ... есі шығып жүріп, Алпамыстың келгенін айтуды да ұмытып
кетті. Жәдігер ... ... бұл ... одан сайын таңырқап, қайран
қалды. «Жаман қүл келінін алғалы жатқанда,  бабамның ... ... деп ойға ... ... Астындағы аты Ұлтан құлдың итке сүйек
тастағандай етіп алдарқатқан сыйы ... Ал мына ... ... шабар күнім болса, өстіп жүрер ме едім... Қой, басқаға өкпем болса
да, бабамның ықыласын елеусіз ... мұны ... ... ... тым ... ... етіп, жігіттерге асып берсін». Осындай ойға
келген Жәдігер орнынан тұрып, құнанды тірсегінен ұстаған күйі ауылға сүйрей
жөнелді. Қол-аяғы кесіндеулі болса да, есік пен ... ... ... Тері ... ғана ... кетіп барады. Бұл жайды сыртта жүрген
Ұлтан құл көріп қалған. Құтырған құл көріп қана қоя ма, бір жағы ... ... ... ... ... жағы сол жойқын күштен секем алып,
жүрегі мұздап қоя берді. «Ә, бөрінің ... ... ... ... мына ... бір күні ... етіп жүрер... Оның үстіне шешесін
алғанымды қызғаныш көрмес деймісің... Дереу көзін құртпаса, болмас!» ... осы ... ... келді де, өктем тіл қатты.
—  Әй, Қарлығаш,— деді жұдырығымен нұқып жіберіп,— сен жылдам Жәдігерді
алып ... кел. ... ... көзін жоймай, жаным жай табар
емес.       
                                                                  Бұл сөзді
естігенде, Қарлығаш еңіреп қоя берді.                               
—  Тәңірім-ау, енді ... осы ма ... ... ... ... тел ... ... ағамның жалғыз көзін өлімге қиып қалайша жер
басып жүрермін!
—   Тоқтат!— деп ашу шақырған Ұлтан құл Қарлығашты бір ұрып ... ... ... ... ... ... де келе қалмасы бар ма.
Ақылынан ашуы бұрын жүретін Ұлтан құл Жәдігерді де бір ... ... ... ... ... келе жатқан Жәдігер Ұлтанды сарт еткізіп жағадан алып
сығымдай жөнелді. Мұны көрген ... ... ... ... жүгірді.
Жәдігердің тегеуріні Ұлтанның шымбайына батыңқырап кетсе керек, арашаға тез
көніп, жылыстай жөнелді.
—   Қарағым, Жәдігер-ау!—деді осы ... ... ... ... асып ... ... ... күн бе еді? Бұл неғылзан
еркелігің, шырағым!
—  Апажан, жылама,— деп,  Жәдігер үлкен  адамдай ... тіл ... ... ... ... уын ... қажып жүрген соң, кішкене
көңілдерің бөлінсін деп ... ... ... ... босап, онан сайын ағыл-тегіл  жылап
еді. Осы кезде бұлардың даусын естіп, Қарлығаштың анасы, Жәдігердің әжесі —
Аңалық бәйбіше де ... ... ... зар ... қос ... ... де көңілін босатып, әжімді
жүзін жаспен жуды. Үш мұңдыққа жылау таңсық емес, әрі-бері шер ... ... ... ... ... ... тарасты. Аналық бәйбіше шөмшек
теруге кетті. Қарлығаш үйіне қайтты. ... ... ... ... ... ілесті. Бұл кезде Құлтайдың есі шығып жүріп ешкімге ... ... ... ... мініп, сабыр-тағаты қалмай Жәдігерді
көрмекке келе жатқан. Келе жатса, бір қырдың астында бытырай ... ие бола ... ... жүр.
Бейтаныс жолаушыны көріп, алдымен Жәдігер тіл қатады.
—   Ей, диуана, жол болсын,— дейді ... ... ... ... бір ... бере кет. ... ... басымда қайғы-зарым бар,
егер уақытың болса, бір бал ашып бер.
Артында қалған жалғыз тұяғы дәл осындай ... ... деп ... ... Қазір де мына баланы Жәдігер болар деп қаперіне де ілмеп ... ... ... де жалғыз құлыным осындай
 
болып жүрген шығар»,—деп ойлап, атының басын бұра берген. Осы кезде
Жәдігер тесіле ... тағы да тіл ... О, ... ол таңдана тұрып,— ел ақтаған диуана ма десем, атың
жарау, ... ... ел үшін ... ер ... ғой ... Құдай көз
жасымды иіп, әкем болмасаң неғылсын! Түр-түсіңді көрмесем де, ... ... ... жұбанып жүруші едім. Сол елесім шын ... сен ... ... дәті қанша берік болса да, мына сөзді естігенде шыдап ... ... ... деп, ... сыпырыла түскен бетінде баласын
құшағына қысты. Туғалы жетімдіктің қасіретін ... ... келе ... ... ... әкесінің бар екенін дәл осы сәт білгізіп, ... ... ... ... ... тартқан азабын көрген түстей
сейілтіп жіберді.
Алпамыс сол жерде-ақ Жәдігердің қол-аяғындағы ... ... ... ... ... Ал, ... ... деді,— ел шетіне аман-есен жеттім ғой, енді
қапа болма. Сен әзірше осылай жүре тұр, мен ... ... ... жайын
таптырып қайтайын.
Жәдігердің уыз беті албырап қан жүгіріп, жүзінде шаттық нұры ойнап ... ... ... ... ... ... дәме ... әбден есіртіп жіберген.
Сонан соң да осынау неке қияр тойды мейлінше дүрліктіріп, өзінше бір ерекше
сән-салтанатпен өткізген болып жатыр еді
Алпамыс ... ... ... ... ғана келгенде, тойдың нағыз
қызу кезі екен. Төрде ... ... ... ... Екі езуі екі құлағында, осы
тірлігіне әбден риза сыңай байқалады.
Мұндай тойда ... ... ... ... елді күлдіруінің
әбестігі жоқ. Сол дәстүрмен ... ... ... ... та ... ... жіберіп еді. Алдымен «әу» деп өлең бастағаннан-ақ Ұлтанға
соқтықты. Мына ен дәулет Ұлтанның ... емес ... әкім ... ... қақсатып жүргенін айтты. Онан соң дүниенің аумалы-төкпелі ... ... ... ... айта ... енді осы дәулег, осы бақ
кешікпей-ақ басыңнан көшеді деп бітірді.
Көпшілік қауым диуананың ... сөзі деп ... ... мәз ... ... ... құл әлгі ... кәдуілгідей тіксініп, диуананы жақтырмаған
шырай танытып отырды да, өлең ... ... ... ... мына ... ... жақпайды, түк бермеймін, аулақ қуып
жіберіңдер!—деп әмір етті. Жалаңдап ... ... ... демде
Алпамысты ... ... ... ... ... ... сұлу да
көріп отырған. Жай көріп қоймай, диуананың жүріс-тұрысынан, ... бір ... ... ... ... еді. Мұны ... ... нышаны болар деп жорып, өзіне қызмет көрсететін Мафия деген
сақау әйелді шақырып алған.
—  Мафия,— деді Гүлбаршын ... ғана ... ... сен ... мына ... ... бер де, бал аштырып келші.
Мафия сөзге келген жок. Тек былай шыққан соң: «Сегіж тіллә ... ... ... онан да ... өжім ... ейтең базайға байып,
киім алып киейін, көңілім сүйген жігітпен ойнап-күлейін, диуананың ежуіне
ши.ейін, төйтеуін бейсем де аждық ... деп, төрт ... ... да, ... ... ... ... Әй, Мафия,— деді сонда Алпамыс,— Гүлбаршындай ақылды ару   диуанаға
төрт тіллә бермесе керек еді ғой. Диуананың сегіз пірі   бар ... ... ... ... ... ашқан балдың ақ сөйлемейтінін сен
білмесең де, Гүлбаршын білуге тиіс. Неге алдайсың, сақау
қар, аруағымды шақырып, ... буып ... ба ... Мұны
естігенде, Мафияның көзі шарасынан шығып, зәресі ұшты. Аяқ астында абдырап,
онсыз да сақау тілі күрмеліп, ... ... төрт ... ... ... ұстата берді.
Бұл кезде Ұлтан тағы да бір жұрт ... ... ... ... ... өзінше қыздыра түспек болып еді.
—  Уа, халайық,— деді ол барқырай дауыстап,— мергендер шықсын оң жаққа.
Қазір дарақ басына ... ... ... атып ... бәйгесіне түйеші
Байбөрінің қызы Қарлығашты беремін.
Ұлтанның жарлығынан кейін бір топ жігіт қүнжыңдасып ... ... ... ... орнатылып, жамбы ілінгенше, той басқарушылар көптің
ішінен өлеңшілерді сүзіп, айтыс ұйымдастыруды ниет етіп еді. ... ... де ... ... ... ... ... жеткен менің бек
болғанымды ... ... деп ... қойды.
Жоқты бар деп айтып, кімнің жұртқа күлкі болғысы ... ... ақын көп ... суырылып шыға қоймады. Осы кезде ... ... ... қатыны бір жағынан ... ... ... ... ... ... ... шықпасы бар ма! Оған бағанағы Мафия сақау
қосылды. Екі сақаудың тілі шолтаңдап, сызыла жөнелгенде, қыжырта күлмеген
тірі жан қалмады. Оны елеп ... ... мен ... бар ма, ... ... ... ... келіп. Олардың айтуынша, әділ де Ұлтан, айбарлы
да ... ... да, ... де, ... де ... естіп тұрған Алпамыс шыдамай ... ... ... ... ... шақырды. Ұлтан құлды арқа ... ... ... тартынсын ба, «келсең кел» дегендей шап ете қалды. Айтыс басталды
да кетті. Сондағы Бадамша мен Алпамыс арасындағы айтыс былайша ... ... а д а м ш а ... ... ақ ... баштай, жай-жай,
Бейі қыпша жігіттей
Тойды баштай, жай-жай,
Бізді мақтап өйен айт,
Бек бойдың деп, ... ... ... ... ... л п а м ы с ... деп өлеңді
Кеп айтамын, жар-жар,
Асықпасаң тойыңда
Кеп айтамын, жар-жар!
Мәні-жайын ... жоқ, ... ... ... ... жар-жар?»
 
Б а да м ша :
«Бісмәйдә деп өйенді
Көп айтыңыз, жай-жай.
Тоқай бойған Күйбайшын
Бімеймішін, шикін-ау,
Құтты болшын тоқайың,
Деп айтыңыз, ... л п а м ы с ... деп ... алмаймын, жар-жар,
Байың тегін берсе де
Сені алмаймын, жар-жар.
Әлі де болса сен күңсің,
Ол Гүлбаршын — бәйбіше,
Сен бәйбіше ... ... ... а д а м ш а ... ... ... ... башыңнан  ?
Қайжияма, жай-жай.
Үйтан бегім төбеңді
Ойып қояд, жай-жай.
Бет алдыңа бижияп
Сандияма, жай-жай».     
 
А л п а м ы с :
«Сен де ... ... ... ... бетімнен
Иттей қаптың, жар-жар,
Өлгеніңше мақтайсың
Ұлтан құлды, сақау қар,
Ұлтан құлдан сен қанша
Опа таптың, жар-жар?!»
 
Б ад амш а :
«Шен де ... ... де ... жай-жай,
Кейішпедің, бетіңнен
Иттей қаптым, жай-жай.
Мен мақтамай, кім мақтайд
Ұйтанымды, жай-жай
Заманымда дидадан
 Шашбау тақтым, ... л п а м ы с ... ... ... мен, ... Байсынды жағалай
Көшейін мен, жар-жар.
Заманьшда тағыпсың
Тіллә шашбау, жар-жар,
Осы тіллә шашбауды
Қесейін мен, ... м ш ... ... ... ешші, жай-жай.
Бұй Байшында жағадай
Ейдей көші, жай-жай.
Шашбау түгіл дамбайым       
Бауы жібек, диуана,  
Неғылады тішіңмен,
Тіштеп шешші, жай-жай».
 
А л п а м ы с ... ... ... ... ... құл
Малым бағып, жар-жар.
Қалай-қалай сөйлейсің,           
Ей, сақау қар, жар-жар
Өлтірейін астыңа
Қазық қағып, жар-жар».
 
Алпамыс соңғы жауапты айтқанда, түсін суытып, даусы ... ... ... отырған Бадамша сол сәт әлденеден сезіктенгендей, жел соққан
жапырақтай қалтырап кетті. Іле етек-жеңін қағынып, ... ... ... бұ кім ... айтышпаймын!»—деп, жылыстаған қалпы қарасын өшірді.
 
 
Бұл кезде дарақ құрылып, жамбы ілініп, ... енді осы ... ... ... Қарлығаш тігілген соң, ел ішінің небір саңылақ
жігіттері де бақ сынап көруге қамданған.
Осынау абыр-сабыр сәтті пайдаланған Алпамыс өзінің әйелі ... ... ... ... ... ғана ... ... Ұлтанның әумесер
күзетшілері де қазір жамбыны қызықтап, іштей: «Шіркін-ай осыған ... ... ... еншілесем-ау!»— деген есек дәмемен жүргенде, күзетті
жайына қалдырған. Оның ... ... ... ... ... де еді. 
Гүлбаршын сұлудың көңілінде мұң, көзінде жас болғанымен, бағанадан бері ... көз ... ... ... ... ... кейпіндегі Алпамыс үй
сыртында тұрып, жаңағы жар-жардың әуенімен тіл қатқанда, ... ... ... ... ... тыпырлап қоя берді.
—   Байсынның жерін, Қоңыраттың елін көргенім осы еді,— деді Алпамыс,—
жолым жақсы екен, той үстіне тап болдым. Той иесі өзің ... соң, ... ... ... ... ... жөн ... Ей, диуана-ай!—деп Гүлбаршын күрсіне жауап қайырды.— Сен ... ... ... бұл емес еді ғой. Жеті жыл ... ... ... осы тойдың орнына өлімін жібергенін қалап едім.
—   Қой, келін шырақ!—деп, диуана болып ... ... осы ... ... тіл ... ... мұның қалай, аузыңды ашқаннан ... Әлде ... ... бар ма ... ... ... ... жетпеген. «Е тәңірім, көз жасымды
 
көрдің бе... Мына опасыз жалғанмен бүгін қоштасармын деп отырғанда,
арымның арашасы болып жеткен ... емес ... — деп, ... ... шықты. Алпамыс та шыдап тұра алмай, жүзін көрсетіп, құшағын ашып,
Гүлбаршынды бауырына ... ... ... ... ... ... іштей
көрісіп, неше жылғы қайғы-қасірет көпірі лақ етіп ақтарылғандай, сол
қасірет көпірін бір-біріне ... ... ... ... бір ... естіліп еді. Алпамыс та, Гүлбаршын да елең етіп, құшақтарын жазып,
құлақ түрісіп ... ... ... ... ... ... үн естіген жанның
сай-сүйегін сырқыратып, бірте-бірте жақындап келеді.
Алпамыс пен Гүлбаршын шыдай ... ... ... бір бума ... ... ... Аналық бәйбіше. Соңғы кезде басқа шаруадан қалған
соң, Ұлтан құл үйіне тамызықтық шөпшек тергізіп қойған. Соңғы жеті ... ... ... ... жас ... Гүлбаршын жақсы білетін.
Алайда, бүгінгі зары тіптен өзгеше еді. ... ... ... өзінен
көріп қапа болды. Аяулы енесінің көз ... ... ... мына ... азабы
қандай ауыр екенін іштей ұғып, егіліп тұр.
Алайда, Аналық бәйбішенің бүгін айрықша ... ... ... бар
еді. Осыдан үш күн бұрын түс көрген. Түсінде ... ... ақ ... ... жүр ... ... ... жүрегі алып-ұшып, Айпамысын асыға
күтіп, бөлек бір күйге түскен. Енді, міне, бүгін таң ... иіні ... ... ... ... қос ... дертіп шыдатпай қойды. Қазіргі сәтте
Аналық бәйбішенің зарға қосып келе ... да осы гәп Бұл ... ... ... ... ... таныды. Таныды да, дүниенің бәрін ұмытып
нәрестедей елбіреп, құшағын жая ұмтылды. Бар айтқаны: «Апа!»— деген ... ... ... «Апа!» — деуі мұң екен, соңғы жылдары тас керең болып
біткен Аналық бәйбішенің ... ... ... қоя берді. Аспан асты: «Апа!»
— деп жаңғырығып кетті. Осылайша ана мен бала ... ... ... ... ... ... ең аяулы сезімге кезек
берді... Мұнан әрі Алпамыс уақыт алмады. Ұлтанды енді алшаңдатудың ... жоқ еді. ... соң да ... қимылдай жүріп Байшұбарын мініп, жамбы
атып жатқан топтың жанына келген. Осы кезде Ұлтан ... ... ... ... ... Енді диуананың әуселесін көрейік! — деп
еді.                                                                     
Алпамыс бөгелген жоқ, садақты шірене тартып, жамбыны сыңғыр еткізіп
атып ... ... ... мына ... ... емес ... енді ғана ... жай
сезіп қана қоймай, Алпамыстың дәл өзі екенін жазбай ... ... ... ... еді. Шуылдаған жұртта да шаруасы жоқ, енді қарақан басын сауғалап,
жылыстай бергені сол ... Уай, ... ... — деді ...... ... жалғаннан көрген қызығың бір басыңнан асып кетті білем, енді сол
басқа жер жастандыратын кез келді!
Бақырауық ... баж ... ... енді ... ... оқталған
АлпаМысты: «Көке!»—деген дауыс кідіртті. Жалт қараса, ... ұлы ... ... осы ... ... ... ... жауым ғой, өнерімді
бір көрсетейін,— деді. Алпамыс сөзге келген жоқ, шегініп кетті. Жәдігер
болса, тышқан алған ... ... ... ... ... ... тілді де, ағаш бұтағына іле салды...
Қиянатпен қабырғасы қаланған бақтың ғұмыры қысқа деген осы ... ... ... ... Тойға жиналған жұрт та Алпамысты танып, бірі
қуанып, бірі ұялып, бірі қорқып-пысып жатты.
Біреулер бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... да жетті. Бір туғанның жөні бөлек емес пе, сүйіншіге
бір түйе, бір ат ... ... Іле өзі де ... ұшып ... ... ... ... еді. Қөрісе тұрып Қарлығаш: «Арыстан көкем,
келдің бе?.. ... ... ... ... ... жалғыз балаң
Жәдігерді көрдің бе?.. Өлімге бас байлап кетіп едің, қанатың өртке шалынбай
есен-сау жеттің бе?..
Құлағым талай шулап еді, жау ... ... ... Қарлығаш» дедің
бе?»—дегенде, мұны естіген жанның ... ... ... жас ... ... енді ... ... жастың бәрі қуаныш жасы еді.
Нағыз той Жиделібайсын жерінде Алпамыс келген соң ... ... ... ... болып, иесіз қалған ел-жұртының басын ... ... ... ... ... ... ... қамқор болатын-
тәртіп орнатты. Ол тәртібі ұрпақтан-ұрпаққа ауысар ғажайып дәстүр болып
қалыптасты.
Ал атасы мен анасын боз биенің ... ... үлде мен ... неше ... шеккен азабын көрген түстей етті. Байбөрі қайтадан ... ... ... ... ... ... ... батыр алыста қалған
аяулы серігі Қаракөзайымды да, тәуекелшіл дарқан ер Кейқуатты да ... Жьіл ... екі рет ат ізін ... ... ... асыл сезімге, аяулы
ықыласқа бөленіп қайтып жүрді. Мұнан әрі Алпамыс ... жағы ... ұзақ өмір ... ... ... ... ұрпақтары жақсы біледі.
        
 
 
 
 
 
 
Алпамыс батыр
 Баларға лайықтап әігңмеленген Ақселеу Сейдімбеков
 
Суретін ... ... ... ... ... ... ... әңгімелеген А. Сейдімбеков. —
Алматы: «Жалын». 1979. — 100 ... ... ... — ел  ... халык мұрасы, өзі дүниеге келген уақыт
болымысының шежіресі. ... ... ... ...... озық
үлгілерін эпопеяға теңейтіндігіміз де сондыктан.
Ал қазақ  халкының  ауыз  әдебиеті  аса  ... ... ... ... ... жырларымыздың өзі 400-ден асады екен. Сол фольклорлык,
бай ... ... ... ... ... ... ... баспа елеулі көңіл бөліп отыр. Соның бір көрінісі — қара сөзбен
әңгімеленген батырлық дастандардың «Асыл  мұра»  атты айдармен жеке ... шыға ... ... ... ішіндегі озық үлгілерінің бірі —
«Алпамыс»  эпосының  қара   сөзбен  ...... игі  ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
Алпамыс батыр80 бет
Алпамыс батыр жырын оқыту арқылы тәрбие жұмыстарының құзыреттілігін арттыру4 бет
Арал қасіреті8 бет
Туберкулез, аурудың пайда болу себептері мен оның тигізетін қасіреті17 бет
Әйтеке Бәйбекұлы160 бет
Әйтеке Бәйбекұлының өмірі және XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың бірінші ширегі аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси жағдай57 бет
Қазақстандағы ауыл шаруашылығын күшпен ұйымдастырудың тарихнамасы35 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь