“Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланысын жақсарту механизмдері”

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

Ауыл шаруашылығы шаруашылық аралық байланысының теоретикалық аспектілері мен мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

6
1.1 Ауыл шаруашылығы шаруашылық аралық байланысын жақсартудың теориясы мен әдістемесі
6
1.2 Ауыл шаруашылығы шаруашылық аралық байланыстардың теоретикалық аспектілері мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

20

“Жамбыл.нан” ЖШС №3 нан зауытының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
26
2.1 Мекеменің мамандануы, оның өнеркәсіп құрылымы. Өнімнің міндеті мен сипаттмасы, өндіріс түрі, еңбектің техникалық жабдықталуы ... ... ... ... ... ...

26
2.2 Мекеменің техникалық дамуы және өндірісті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
31
2.3 Мекеменің өндірістік.шаруашылық қызметінің техникалық.экономикалық талдауы ... ... ... ... ... ...
35

Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланыс механизмдерін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
50
3.1 Ауыл шаруашылығ мен өндіріс кәсіпорындарымен шаруашылық қатынастарының механизмдерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

50
3.2 Ауыл шаруашылық өндірушілер мен нан өнімдерін өндірушілер арасындағы байланыс және оның дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

56
3.3 Ауыл шаруашылық өндірушілерді бақылаудағы шетелдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
62
3.4 Ауыл шаруашылық аралық байланыстарды дамыту және нығайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
67

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 84
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қаралыстылып отырған тақырып бүгінгі таңда ең актуалды және маңызды болып табылады. Азық-түлік қажеттілігін қамтамасыз ету мәселесі табиғи ресурстарды, яғни қорларды жиі пайдалану мен ауылшаруашылығының белгілі өнім түрлерін өндірушіге тигізетін ықпалының күшеюімен аса тығыз байланысты болып келеді.
Берілген мәселенің маңыздылығы ауыл шаруашылығының тауар өндірушілермен тығыз байланысының көңіл аударарлық жағдайының көрінісінен айқындалады.
Алайда, бұл жүйе қазірге кезде Қазақстанда іс жүзінде көрінген емес, бұған себепкер болған белгілі экономикалық және саяси проблемалар баршылық.
Зерттеу нысанасы ретінде Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы мен ЖШС «Жамбыл-нан №3» комбинаты табиғи қорларды пайдаланушы болып қарастырылады.
Жергілікті ауыл шаруашылықтарында табиғи орта барлық табиғат тұтынушыларға қорлар көзі мен орналасу болып танылады. Сондықтан агроөнеркәсіп кәсіпорындарының қызмет етуін ұйғару мен олардың территориялдық-экономикалық сәйкестігін қамтамасыз ету қажеттілігі туады.
Берілген жұмыстың мақсаты болып ауыл шаруашылығының шикізаттарынан тауар (өнім) өндірушілердің бірінші жұмысын зерттеп, берілген облыстың ауыл шаруашылығымен оның байланысын қарастыру.
Берілген жұмыстың мақсатының негізінде мынандай мәселелері қойылды:
• ЖШС «Жамбыл-нан» №3 нан комбинатының қаржылық- шаруашылық әрекетін қарастыру.
• ЖШС «Жамбыл-нан» №3 нан комбинатының ауыл шаруашылығымен байланысын зерттеу.
1. “2003-2005ж. Азық-түлік бағдарламасы” Қазақстан Республикасының Президентімен бекітілген. 5 маусым 2002 жыл №889.
2. Қазақстан Республикасының “Астық туралы заң” 19.01.2001ж. №143 -2 ҚР заңы
3. Назарбаев Н.А. Стратегия “Қазақстан-2030”. Ел президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы, 1997.
4. Қазақстан Республикасының 2003-2005 жж. Арналған азық-түлік бағдарламасы. – Алматы 2002
5. Қазақстан Республикасының “Шектеулі және қосымша жауапкершіліктегі серіктестіктер туралы” Заңы. 30.04.1998.
6. Абдильдин С. Агробизнес: бизнес-план. – Алматы, Агроуниверситет, 1999
7. Анализ хозяйственной деятельности пищевой промышленности. Под ред. Н.И. Солопенко. – М., Дело, 1996
8. Афанасьев М.П. Маркетинг: стратигия и практика фирмы. – М. Проресс, 1999
9. Винокуров В.В. Организация стратегического управления на предприятий – М. Прогресс, 1999
10. Герчикова И.Н. Менеджмент. – М.ЮНИТИ, 2001
11. Гончаров В.В. В поисках совершенства управления. – М. Дело, 2000
12. Диксон П.Р. Управление маркетингом. – М. ЮНИТИ, 2001
13. Есиркепов Т., Мырзагельды К. Становление организационно-правовых форм сельскохозяйственных предпрятий Казахстана в условиях в рыночным отношениям. – Алматы, 1998
14. Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современность, перспективы. – Алматы, РНИ Бастау. 1998
15. Кретов И.И. Маркетинг на предприятии. М.Финстатинформ, 1994жыл
16. Куватов Р.Ю. және т.б. АПК: Новое условия хозяйствования” - Алматы, “Қайнар” 1991
17. Мамыров Н.К. Менеджмент и рынок: казахстанская модель. -* Алматы, 1998
18. Мескон М. Және т.б. Основы менеджмента. – М., Дело, 2000
19. Насковец М.Д. “Концепция национального маркетинга” Алматы, “Қазақстан” 1993 жыл
20. Оспанов М.Т., Аутов Р.Р., Ертазин Х. “Агробизнес теориясы мен тәжірибесі”. Алматы, “Білім” 1997 жыл
21. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. – М., Экоперспектива”, 1998
22. Хожаназаров Қ. “Маркетинг негіздері” Алматы, Экономика”, 1996 жыл
23. Экономика пищевой промышленности. Под ред. Василенко О.В., Донсковой С.В. – М., Агропромиздат, 1989
24. Экономика предприятия. Учебник. Под ред. Горфинкеля, Швандара В.А. – М., ЮНИТИ, 1998
25. Экономика хлебопекарного производства. Под ред. Комарова В.И., Филатова Д.К. – М., Аграпромиздат, 1995
26. “Интер-Трайд” ЖШС-нің 200-2002 жылдардағы есептері мен баланстары.
        
        “Менеджмент және маркетинг”  факультетінің  4  курс  ...  Р.  ...  ауыл ...  ...  ...  деген  тақырыпқа  жазылған  дипломдық                ... ...  ...   Қалдыбекованың  дипломдық  жұмысы
нарықтық ... ... ... мәселелерді көтерген, өз
бетімен зерттелген жұмыстардың бірі болып саналады.
Қалдыбекова университет ... ... ... ... ... ... ... отырып, ЖШС Жамбыл-нан
шаруашылық мысалында өндірістің ауыл ... ... ... оған ... ... ... ... жан-
жақты зерттей білген. Дипломдық жұмыс, кіріспеден, үш тараудан ... ... ... 87 ... ... текст түрінде
берілген, 17 ... ... ... жазу ... 26 ... мен әдебиеттер қолданылған.
Кіріспеде тақырыптың мәні мен ... ... ... ... затына (объектісіне) толық ... ... ... ... ... ауыл ... ... байланысынан теоретикалық ... ... оған әсер ... ... ... ... тарауда ЖШС Жамбыл-нан өнім ... даму ... ... ... ... Оған ... ... Оның тиімділігі анықталған.
Үшінші ... ЖШС ... ... ауыл ... ... ... және өнім өндірісін ұлғайтудың
негізгі жолы қарастырылған. Бұл ... ЖШС ... ... ... мен ... ... алғанда жұмыстың ... мен ... ... сәйкес
келеді.
Жазылған дипломдық жұмыс қойылған талаптарға сай және ... және оның ... ... менеджер мамандығын беруіне лайық
деп есептеймін.
Қалдыбекованың дипломдық жұмысы ... ... ... ... нәтижелерге қол ... ... мен ... толық
логикалық талдауы жеткілікті. Дипломдық ... ... ... сай ... және ... жіберіледі.
Жұмыстың ғылыми жетекшісі
аға оқытушы, ... ... ... ... ... ……………………………………………..……….. |3 |
| | | ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... мен ... | |
| ... |6 |
| ... шаруашылығы шаруашылық аралық байланысын | |
| | ... ... мен ... |6 |
| ... ... ... ... байланыстардың| |
| | |теоретикалық ... мен ... | |
| | ... |20 |
| | | | ... ... ЖШС №3 нан ... | |
| ... |26 |
| |2.1 ... ... оның ... ... | |
| | ... ... мен ... ... ... | |
| | ... ... жабдықталуы…………………… |26 |
| |2.2 ... ... ... және өндірісті | |
| | ... |31 |
| |2.3 ... ... ... | |
| | ... ... |35 |
| | | | ... |Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланыс механизмдерін | |
| ... ... |50 |
| |3.1 ... ... мен ... ... | |
| | ... қатынастарының механизмдерін | |
| | ... |50 |
| |3.2 ... ... ... мен нан өнімдерін | |
| | ... ... ... және оның | |
| | ... ... |56 |
| |3.3 ... шаруашылық өндірушілерді бақылаудағы | |
| | ... ... |62 |
| |3.4 ... ... аралық байланыстарды дамыту және | |
| | ... |67 |
| | | | |
| ... ... |84 |
| ... ... ... | ... отырған тақырып бүгінгі таңда ең актуалды және маңызды
болып табылады. Азық-түлік қажеттілігін қамтамасыз ету ... ... яғни ... жиі ... мен ... белгілі
өнім түрлерін өндірушіге тигізетін ықпалының күшеюімен аса тығыз байланысты
болып келеді.
Берілген ... ... ауыл ... ... ... ... ... аударарлық жағдайының көрінісінен
айқындалады.
Алайда, бұл жүйе қазірге кезде Қазақстанда іс ... ... ... ... ... ... ... және саяси проблемалар баршылық.
Зерттеу нысанасы ретінде Жамбыл облысының ауыл ... мен ... №3» ... ... қорларды пайдаланушы болып қарастырылады.
Жергілікті ауыл шаруашылықтарында ... орта ... ... ... көзі мен орналасу болып ... ... ... ... етуін ұйғару мен ... ... ... ету ... туады.
Берілген жұмыстың мақсаты болып ауыл шаруашылығының ... ... ... ... жұмысын зерттеп, берілген облыстың
ауыл шаруашылығымен оның байланысын қарастыру.
Берілген жұмыстың мақсатының негізінде мынандай ... ... ЖШС ... №3 нан ... ... ... ... ЖШС «Жамбыл-нан» №3 нан комбинатының ауыл ... ... ... өндірушілер мен ауыл шаруашылығы арасындағы өзара әрекеттестікті
зерттеу.
Алайда зерттеу барысында облыс ауыл шаруашылығының ... ... ... ... айқындалғаны байқалды. Облыс
өнімінің 74,8% құрайтын еңбасты сала болып ауыл ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру негізінде қайта өндіру
өндірісі өз дамуын тапқан (8,5%).
Өндіріс ... ... бұл ... ... ... даму ... ... тар бөлігі болып инфрақұрылым болып табылады. Жол жүйесі,
элеватор, қоймалар, тоңазытқыштардың ... ... ... ... ... ... ... басты диспропорциялардың бірі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерінің
айтарлықтай көлемі шығынға ұшырайды (ұлттық өнімнің 10-17%).
Қорды шығару оны ... мен ... өнім ... ... пайдалану
мен қорларды қайта қалпына келтіру бойынша цикл бөліктерінің сәйкескен
дамуы агроөнеркәсіп өндірісінің басты бағытын ... ауыл ... ... ... зерттеу процесінде
ауыл шаруашылығы шикізаттарының нақты ... ... мен ... ... ... ... ... цикл ерекшеленген болатын.
Сонымен қатар, басты өндіріс пен жол жөнекей қосымша өндірістердің бір-
бірімен ара ... да ... ... роль ... ... қызмет
көрсететін және де көмекші өндірістердің өндірістік байланыстары ... ... ... ... ... ... ауыл ... бөлігі
деңгейінде тығыз өтеді. Өзара қарым- қатынас деңгейімен мал шаруашылығы
циклдері (ет ... мен сүт ... ... Олар үшін басты кезеңдер
(жем шөп өндірісі,селекция және тұқым, жас мал өсіру және т.б) іс жүзінде
өте ... ... Егін ... циклдері бір-бірімен өзара байланысын
ауыспалы егіс ... ... ... Жем-шөп өндіру кезеңінде егін
шаруашылығы циклдері мал шаруашылығымен тығыз байланыста болады.
Өсіріліп жатқан жемдік ... мен ... ... әлі күнге дейін
толығымен дұрыс пайдаланбай келеді. Пайдалы заттардың 70% жануар ағзасының
өміршеңдігін қамтамасыз етуге жұмсалып, қалған ... ғана өнім ... ... мал ... ... ... егістікпен алынған барлық жем-
шөптердегі пайдалы зарттардың 10% ғана жетеді.
Бірінші тарауда ауыл шаруашылығының құралы мен байланыс ... ... ашып ... ... теориялық қарастыруға мүмкіндік
береді. Екінші тарау іс жүзінде берілді. Бұл тарауда ЖШС ... нан ... ауыл ... ... ... ... бірінің әрекетінің анализі беріледі.
Үшінші тарау ауыл шаруашылығының ... ... және ... ... байланысы мен өзара қарым-қатынас бойынша ... ... ... ... ... ... ауыл ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің басты ... ... ... туралы кәсіпорынның есебі, оқу құралдары және де
тағы да басқа құжаттар ... Ауыл ... ... аралық
байланысының теоретикалық аспектiлерi мен мәселелерi
1.1. Ауыл шаруашылығы шаруашылық ... ... ... ... ... және ... қорларының байлығына қарамастан, Қазақстан
әлемнiң дамыған елдерiнен ауыл шаруашылығы ... мал ... және ... ... ... артта қалуда. Ауыл шаруашылығы
өндiрiсi пәрмендiлiгiнiң төмендiгiне бiр себеп, ... ... ... ... құралдарынан айыру болып табылады.
Қазақстанның ауыл шаруашылығының түп-тамырымен өзгеруi әлдеқашан
пiсiп-жетiлген болатын, алайда, ауыл шаруашылығын көтеру талабы бiрнеше рет
сәтсiздiкпен аяқталды.
Ауыл ... ... ... талпынған әрекеттердiң бiрi,
ол, ауыл шаруашылығы өнiмiнiң пәрмендiлiгiн iшкi шаруашылық есебiн, ұжымдық
және мердiгерлiк ... ... ... ... ... табылады.
Ауыл шаруашылығы өндiрiсi мәселелерiн шешу үшiн, ... ... ... қатар, жердi жеке меншiкке беру және шаруашылық жүргiзуде
жекеше әдiстеме ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға өткiзу ауыл шаруашылығы мекемелерiн басқару
мен оның экономикалық көрсеткiштерiне бiршама өзгерiстер әкеледi.
Қазақстанның ауыл шаруашылығын жеке өндiрiс торабына iрi ... ... ... ҚР ... ... және ҚР ... жердi және колхоз, совхоздардың мүлiктерiн сол еңбек ... мен осы ... ... беру ... ... ... ... қатар, жердi бөлiп, жер үлестерiнiң меншiк ... ... беру және ... ... ... ... ... мүлiктiк пай беру мәселелерi қарастырылған едi.
Жаңа заңдылықтар талабына сай ... мен ... ... ... және ... меншiкке ресми түрде өздерiнiң жұмыскерлерi
мен зейнеткерлерiне ... iшкi ... ... ... ... дегенмен де, меншiк мемлекеттен ұжымға өттi, бiрақ, ұжымнан жеке
тұлғаларға өтпедi. ... ... ... ... ... ... әлi ... таппай отыр.
Қазiргi кездегi жағдайларда ауыл шаруашылығы өндiрiсiн дамыту
мәселелерi ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мекемелерi мүдделерiнiң сай ... ... ... ... туралы қажет ақпараттың ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Бұл мәселелердiң көпшiлiгiн маркетингтiң бiрыңғай ... ... ... ... тауып, оның дамуы бүгiнде ... ... ... ... ... ауыр ... ... негiзгi құралдарының қолда бар болу мәселесi
(немесе оның ... ... ауыл ... ... ... және ... ... кооперациялау көмегiмен шешуге болады. Төңкерiсалды
кезiндегi Қазақстандағы ... ... ... тәжiрибе күштерiнiң
өндiрiстен бастап, соңғы тұтынушыға азық-түлiк сатуы барлық ... ... ... ... ... ... бұл түрiнiң кең пайдалануы қазақстандық
ауыл шаруашылық ұйымдарында бiрқатар ұйымдық-экономикалық, әлеуметтiк және
құқықты сипаттағы шешiлмеген ... ... ... ... ... нұсқаларының өңделуi теоретикалық және тәжiрибелiк
жоспарларда да ... ... ... табылады.
Ауыл шаруашылық кооперациясының ... ... ... ... ... ... мен ... мазмұнын XX-
ғасырдың басындағы көрнектi экономист-аграршылар ... ... ... ... А.О.Челинцев және басқа да
ғалымдардың еңбектерiнде жарық көрдi. Дегенмен, сол кезден берi ... ... ... ... және ... да факторлар өзгерiп
кеттi.
Кооперативтардың жалпы ұйымдық жұмыс жасау қағидалары шет ... ... ... ... және ... ... И.Н.Буздалов, ... ... ... қаралды. Негiзiнде экономист-
аграршылардың жұмыстарында кооперацияның жалпы дамуы қарастырылып, ... бiр оның ... ... ... де көп көңiл бөлiнуде.
Салалық және аймақтық ерекшелiктерiн ескерумен Қазақстан ауыл шаруашылығы
маркетингтiк қызмет ... және ... ... мәселелерiн
шешуде зерттеулердiң толық еместiгi себептi, мен осы ... ... және оның ... ... жұмысымның негiзгi мақсаты маркетингтiк кооперацияның
экономикалық мазмұнын ... және оны ... ... негiзгi ұйымдық-
экономикалық факторларды, ауыл шаруашылығының нарықтық жағдайда дамуын ашып-
көрсету. Осы мақсатты ... ... ... шешу ... ... кооперацияның әлеуметтiк мазмұнын ашу және оны
қалыптастырудың теоретикалық, әдiстемелiк негiздерiн нақтылау;
-шынайы ұйымдасқан-экономикалық ... ... ауыл ... осы түрiн құруға алғышарттарды анықтау;
-ауыл шаруашылығы ... ... ... ... және ... ... ... негiздерiн
өңдеу.
Зерттеудiң әдiстемелiк негiзi экономикалық теория және ... және шет ел ... ... ауыл ... ... ... ... қалыптастыруда тереңдетiлген экономикалық талдау
жүргiзуге негiзделген. Жұмыста зерттеулердiң жалпы ғылыми және ... ... ... ... ... есептi-құрастырушылық кешенi қолданылды. Зерттеуге ҚР нормативты-
құқықтық акттары, ҚР Мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық және
әкiмшiлiк бас басқармасы, жылдық есептер ... ... ... ... ... және мекемелердiң статистикалық, ... ... ... зерттелдi.
Мемлекеттiк басқару және астық нарығын реттеу мақсаттарына:
1)Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... баға демпингiнiң алдын-алу;
3)Астық жұмсау нарығын кеңейту;
4)Астық сапасымен қамту;
5)Фитосанитарлық жағдайды қауiпсiз дәрежеде көтермелеу;
6)Астық өнiмiн алуға табиғи-климаттық ... ... ... технологиясын жақсарту, сақтау және астық жұмсау құрылымын барынша
ұлғайту;
7)Мал және құс шаруашылығында жаппай астық ... ... ... азық ... ... ... инвестициялық, несиелiк, салықтық және кеден саясатын
қалыптастыру.
Зерттеудiң ғылыми жаңашылдығы ... ... ... ... негiзделген және олардың ауыл
шаруашылығында әдiстемелiк және құқықтық қалыптасу негiздерi ... ... ... ... қалыптастыруды белгiлейтiн
нарықтық ортаның негiзгi, iшкi және ... ... ... ... ... жасалып, оларға талап сындары таңдалған;
-маркетингтiк кооперативтар қалыптастыру нұсқаулары ұсынылып, оларды ауыл
шаруашылығында құру тиiмдiлiгi негiзделген.
Қазiргi ... ... ... даму ... өстi, ... аграрлық қайта өзгерулер тәуар өндiрiсшiлерiн ... ... ... ... қана ... жоқ, ... еркiн
және ұйымдаспаған нарықта өз беттерiнше көптеген мәселелердi шешуге мәжбүр
еттi. Сонымен, бiр өндiрiстiң ... ... ... тек ... ... бұл әрине, байланған жiптiң үзiлгенiндей әсер бередi.
Бiрлескен қызмет жоғары нәтиже алуға жағдай ... және ... ... ... ... ... ... дамуы кооперацияның экономикалық мүмкiндiктерiнiң жарқын
бiр мысалындай.
Өндiрiстiң мамандануы ауыл ... ... ... соңғы
тұтынушыдан бiршама қашықтатып, олардың байланысын күрделiлендiрiп жiбердi.
Бүгiнгi жағдай, азық түлiк нарығындағы бәсекелестiктiң одан әрi ... ... ... ... ... ... ойлы ... пайдалануды
қажет етуiнде.
Азық-түлiк байламындағы тек бiр ... ... ... жеткiлiксiздiгi маркетингтiң қанағатсыздануына, демек, ... ... ... жүргiзiлуiне алып келедi.
Осы мәселенi шешудiң бiр түрi маркетингтiк кооперативтарды құру,
кооперация қатысушыларының арасындағы: тәуар өндiрушiлер, өңдеушi мекемелер
және сауда делдалдары ... ... ... ... ... олардың бәсекелестiкке бейiм өнiммен iшкi және сыртқы нарықта игi
шаралармен ... ... ... жасайды.
Бар бағалар бойынша маркетингтiк кооперация дамыған елдерде маңызды,
кей жағдайларда ауыл шаруашылығының экономикалық байланыстары мен ... ... ... ие.
Қазақстанда кооператив жүйесiнiң дамуы, алғышарттарға қарамастан,
өте жай қарқынмен ... ... ... ... ... жоқтығы
кедергi етедi. Маркетингтiк коперативтарды анықтаудағы сәйкес әдiстер,
экономикалық әдебиет және қазақстандық заңдылықтарда көрсетiлгендей, маған
өзiмнiң анықтамамды ұсынуға мүмкiндiк бердi.
Маркетингтiк кооператив-өндiрiстiң келесi ... ... ... ... бағытта қалаған жетiстiктерiне жетуге
ұмтылатын, маркетингтiк қызмет ету барысы.
Маркетингтiк кооперативтарға қызметтiң екi түрi жатады. Олардың бiрi
физикалық ... ... ... ... ... және дайын өнiмдi
әрекетiне қарай өндiрушiден тұтынушыға жылжыту; екiншiсi-нарықтық жүйеде
алмасу ... ... ... және баға қою. Бұл ... ... негiзгi мiндеттерiн анықтайды.
Вертикалды кооперацияның бұл ... ... ... ... ... ... ... Бүгiнде бiз қарастырған
көптеген өлшемдер ... ... ... ... ... ... саладағы бәсеке түрi, нарықтың негiзгi
сегменттерiнiң ... ... ... ауыл ... Бұл ... ... тәжiрибемен де үндеседi, себебi астық нарығы
және оның ... ... ... елдерiнде кооперацияланатын
маркетингтiк кооперативтар арқылы ... ... 90% ауыл ... ... Алматы облысы iрi агроөнеркәсiптi кешен болып саналады.
Ауыл шаруашылығы үлесiне 25,3% валды өнiмдерi тиеселi, 2000-шы жылы ... ... ... ... орын алды, ал бүкiл Қазақстан
бойынша оныншы орын алды. Осыған қарамастан, ауыл ... ... ... ... он ... бұл саланың қызметiн өнiмдi деп айта
алмаймыз.
Астық ... мен ауыл ... ... ... ... ... ... анағұрлым ықшамды нарық жұмсалуы ауыл
шаруашылығы өндiрiсiнiң ... ... ... ... әрдайым кешеуiлдетуiне және ауыл шаруашылығы ... алу ... ... астықты таяудағы элеваторларға артуға
мәжбүр етедi. 2000-шi жылы меншiктi ... ... ... сату ... ... ... сату бағасынан 35% жоғары болды. Соңғы бес жылда бұл аралық
31,2 % пайызды құрады және ... ... ... сату ... ... тұр.
Мүдделердiң келiспеушiлiгi қайта өңдеу мекемелерiне де керi әсер
етедi, себебi, қайта өңдеу ... ... қою ... ... жылы ... ... қуаттылығы астық өндiруде 61%
пайдаланылды.
Ауыл ... ... ... қалыптастыру механизмiн
жақсарту ауыл шаруашылығының түрлi үлгiлердегi ... ... және ... ... ... ... мүдделерi
шаруашылықтың кооперативты формасы арқылы жүредi.
Маркетингтiк кооперативтарды қалыптастыру болашақта оның қызметiн
анықтайтын үш негiзгi мәселенi ... ... ... ... және оның ... ... ... жинақтамасы;
кооперативтi жүйенiң барлық ... ... ... ... қызмет тиiмдiлiгiнiң көтерiлуi; кiрiс ... ... ... ... ... ... ... маркетингтiк кооперативтердi құруда келесi
үлгiлердi пайдалануларыңызды ұсынамыз:
1)Көп салалы ... ... ... сауда маркасын дамыту бағыттары
вертикалды байланыстар мен маркетингтiк қызмет көрсету ... ... бiр ... жүредi, бiрақ мұнда ұн өнiмiн ... ... орын ... Бiз ауыл ... ... кәсiптiк дәрежеге ие,
элеваторлар мен нан ... ... ... ... ... ... ... осы үлгi негiзiнде кооператив құруды ұсынған едiк.
2)Бiр ауыл шаруашылығының маркетингтiк қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... тәуарлардың бiр тобын шығаруға күш салады.
3)Нарық мамандануының тар сегментiне бағытталуы. ... үлгi ... ... шектеулi түржинағын, нарықтың бiр сегментiне қандай-да
бiр ... ... ... тәуарды бiрлесiп ұсынатын ұсақ тәуар
өндiрушiлер үшiн анағұрлым қолайлы.
Қойылымы бойынша ұзақ мерзiмдi келiсiмдермен астық ... ... және ... астықпен қамтуда қауiпсiздiк кепiлдiгiне ие ... ... ... тиiмдi астық қойылымдары меншiктi ... ... ... ... бейiмiрек өнiм өндiруге,
сырттан әкелуге және iшкi ... ... ... ... ... ... жасайды.
Астықты сыртқа шығаратын импортер-елдердiң пәрмендi дәндi
дақылдарды өсiруде ауыл шаруашылығының мамандануы ... ... ауыл ... ... және олармен аралас экономика
саласындағы жұмыскерлердiң кiрiсi мен ұлттық кiрiстерiн ... ... ... мұндай пайданы өзiн-өзi қамту тобына
жататын мемлекеттер де көре ... Олар ... ... ... ... ... кепiлдi пайдалануда тұрақты дамуын және олардың
басқа түрлерiнiң тұрақты қойылымында, өз ауыл ... ... ... сай, ... бәсекелестiкке бейiмiрек өнiм түрлерiн өндiруге
мамандандырады. Бұл ТМД елдерi Жалпы аграрлы нарығының агроөнеркәсiптiк
кешенiнiң өзге ... ... ... да ... ... шешу эталоны
бола алады.
Шаруашылық аралық байланыстарды жақсарту мақсатында астық нарығын
қалыптастыру және реттеу бойынша нормативтi-құқықты ... ... ... ... ... ... ... механизмдарын
құру; астық нарығы мемлекет-қатысушыларының азық-түлiктiк қауiпсiздiкке
жету үшiн мемлекет аралық астық саудасын белсендi ету және ... ... ... ... өсуi ... оның ... ... астықтың жеке түрлерiн өндiру, оның сапасын арттыру, астық
өндiрiсiнiң территориалды-салалық ... ... асық ... ... көтеру, тұрақтанған қор құру және ... ... ... ... ... астық өндiрiсiн реформалау барысында туған
оның нарықтық бағытындағы ... ... ... ... ... ... аса үлкен мәнге ие:
аграрлық реформалардан пайда болған меншiк түрлерiнiң әрқилылығы және ... ... ... ... ... формалары;
өндiрiстен бастап астықты сатуға дейiн және азық-түлiктердiң тұтынушыға
жеткiзiлуiне дейiн, сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... институттарын бiрiктiретiн интеграцияланған
құрылымдар құру;
Ұн-сұлы өндiру мекемелерiнiң және нан ... ... ... ... соң, бiршама тiрiлуi, олардың ... ... ... ... және түржинақтарының түрленуi,
бұрын алыс шет елдерден келетiн импорттық ... ... ... ... ... ... мүшелерiн нарықтық ақпаратпен ... ... өз ... ... ... ... қатынастарын реттеуге әрекеттесетiн,
өндiрушiлер, даярлаушылар және ... ... ... ... ... билiк ұйымдарында пәрмендi ыңғайлайтын ... ... ... және ... ... ассоциациясын құру.
Сондай-ақ, ТМД қатысушы мемлекеттерiнiң жалпы аграрлық нарық құруына
да тоқталғымыз келедi. Ұйымдық, ... және ... оны ... және ... ... реттейтiн астық нарығының
мiндеттерiн сәйкес атқаратын ұйымды-экономикалық механизмi кешендi өзара
байланысты жүйе құру ... ... ТМД ... ... астық нарығының
ұйымдасқан мiндеттерiн атқару механизмi бiрқатар жаңа немесе жаңа қосымша
құзыретке ие және ... ... ... ... ... ... ... құрылымдар құруды жөн санайды. Ол макро
және микродәрежеде қалыптасады. Макродәрежеде ... ... ... саясатын
өңдеу, келiстiру және бағыттауды iске асыратын мемлекет аралық ... ... ... ... ... ... ... өкiлдерiн астық өндiру, оларды даярлау және қайта өңдеу
мiндеттерiмен айналысатын ... ... ... ... ... ... өз ... агроөнеркiсiптiк кешен мәселелерi бойынша
Үкiмет аралық кеңеспен тығыз ... ... ... ... байланысты құрылған әлеуметтiк және мемлекет аралық
ұйымдармен қызметтеседi.
Құзыреттi биржалар өкiлдерiнен астық ... ... ... ... ... ... ... қоюшылары және оны қайта өңдеушi-ТМД
елдерiнде астық бағасын қояды. Олардың мiндеттерiне: сауда мәмiлелерiне
отыру құқығына тендер өткiзу, сонымен қатар елдерде- ... ... ... және ... өңдеушi, баға тағайындаушы; астықпен және оны қайта өңдеу
өнiмдерiмен сауда операциялары мониторингiн жалпы астық нарығына қатысушы-
мемлекеттердiң өзге ... ... ... жалпы астық және әлемдiк
нарыққа ақпараттық материалдар тарату, мәмiлелер ауқымы, сұраныс және
ұсыныстар, астық және оны қайта ... ... ... ... ... ... мен оны ... өңдеу құзыреттi биржасының бiрiншi
кезеңiнде Қазақстан Республикасында, Қырғыз Республикасында, Ресей
Федерациясында және Украинада айрықшаланады. Жаңа сұрыпты жоғары ... ... ... және ... ... ... ... айрықшаланады. Кеңес өзiнiң қызметiнде форвардты және фьючерстi
келiсiм-шарттар бойынша биржаның саудаға өтуiне ерекше мән беретiн.
Жаңадан құрылған астық биржасы Кеңесi оның ... ... ... нарығы ТМД елдерi Агенттiгiнiң қызметiн анықтады.
Агенттiктiң бөлiмшелерi жалпы барлық астық нарығына астық биржасында
сатушы, сатып алушы, сондай-ақ, сауда ... ... ... ... атқаратын қатысушы-елдерде болуы мiндеттi.
Агенттiктiң мiндеттерiне астықтың ... қоры және ... алу ... ... Тұрақталған қор астық нарығының қатысушы-
мемлекеттерiнiң жарна есептерi ... ... ал ары ... толықтырылуы
қажеттiлiгiне қарай жүредi. Қорға астық сатып алу көлемi квоттау жолымен
немесе қандай-да бiр елдiң мүмкiншiлiктерiнiң шектелмеуi арқылы iс жүзiне
асырылады.
Кеңес тұрақталған қордың ... ... ... және нан қабылдау
пункттарынан жұмыс құқын алуға байқау нәтижелерiн ұйымдастырып, бекiтедi.
Байқауға техникалық анағұрлым жабдықталған, алдыңғы қатарлы технологиямен
қызмет ... ... ... Оларды сұрыптап, таңдауда өнiм
бiрлiгiне кеткен шығындардың төмендiгi талабы қойылады.
Астықты ... жолы ... ТМД ... аймағында тасу
арнайы жылжымалы құрам және оны жөндеу, өндiру мекемесiмен жүредi. Жалпы
астық нарығына қатысушылардың коммерциялық қызметтерiнiң тәуекелiн
төмендету мақсатында ... ... ... ... ... бар ... түрдегi арнайы сақтандыру қоғамын құруға
болады. Ғылыми-техникалық салада бiрлескен инновациялық қызметтi сату
ғылыми-техникалық саладағы инновациялық қызмет Қорын көтермелеу құралы
есебiнен Мемлекет ... ... даму (МК ҒТД) ...... ... нарығының ұйымдасқан механизмi шаруашылық
субъектiлерi мен ... және ... ... ... негiзiнде, тiке экономикалық байланыстар, бiрлескен мекемелер
құру, қаржылық-өнеркәсiптiк топтар және iрi ... ... ... ... және ... ... мен ... астық
бағдарламаларын өңдеп, шығаруды қалыптастырады.
Экономикалық механизм бағаларды, тарифтарды, кедендiк ... ... ... ... ... ... орнату
арқылы iс жүзiне асырылады. Болашақта астық нарығын реттеу экономикалық
механизмi нарықтық ... ... мен ... әрекет етудiң барынша
үндесуiн көрсетуi мiндеттi. Мұнда астық ... ... ... ... екi ... ... ... кезең мәселесi-астық нарығын өзiн өзi реттеу және мемлекеттiк
реттеу элементтерi үндескен жүйеге айналдыру болып ... Бұл ... ... және қаржылық-несиелiк тегеурiндерден ... ... ... ... астық нарығын қалыптастыруға
қажеттi шаралар жасалып болған, екiншi кезеңiнде ... ... ... басымдығы артады.
Астық өндiрiсiнiң төмендеуi және осыған байланысты Қазақстандағы ... ... шешу ... ''жұмсақ'', бiрақ экономикалық
тегеурiндер мен дамыған нормативтi ... ... ... реттеушi
шараларын қолдану тиiс екендiгiн көрсетедi. Алайда, реттеудiң жеке түрлерiн
пайдалану мүмкiншiлiктерi көбiне мемлекет жағдайымен, оған ... ... ... ... ... қорларын қалыптастырумен анықталады.
1.2. Ауыл шаруашылығы шарауашылық аралық ... ... мен ... ауыл ... салалық ерекшелiктерi және өзара
әрекеттесу аралас ... ... ... ... маркетингiнiң
жүйесiн ұйымдастыруға және оның барысына тәп-тәуiр ықпал етедi, бiрақ оның
барлық субъектiлерiне нарықтағы әрдайымғы ... ... ... ... жылдан 2003-шi жылдар аралығындағы халықтың сатып алу ... ... оның ... ... есеппен 36% төмендегенiн бiлдiк.
Азық-түлiкты тұтыну дәрежесi жан басы есебiне емес, физиологиялық нормамен
пайызға шаққанда 2003-шi жылы бар ... 77% (300 кг.) ... ... 1991-шi жылы 107% (418кг) едi. Астық нарығының жалпы бағасы соңғы
бес ... оның ... 22 % ... ал 2003-шi жылы ол ... ... Осы ... аралығында ұсыныстар құбылмалы болса да,
сұраныс әрдайым жоғары болып отырды, бұл ... ... ... қорлардың 1,3-ке тең коэффициентте болуымен түсiндiрiлдi. 2003-шi
жылы жан басы есебiмен 375 кг. астық ... оның 300 кг. ... ... ... елiмiз астықпен өiзiн-өзi қамтып, осы өнiм
түрiнен iрi ... ... ... бола ... ... ... мен оның ... арасындағы әрқилылық корреляциясының
коэффициенттiк есептемесi және оны ... ... ... ... ... байланысты, демек, өзге әлеуметтiк-экономикалық
факторлардың, ... ... ... алу ... мен, сатып ... ... және ... мәдениетiнiң өсуiнiң едәуiр ықпал ететiнiн
көрсетедi.
Тұтынушылардың сол түрлi өнiмдердi таңдауын анықтау
факторын айқындау мақсатында ... ... ... ... төмен дәрежеде тұрғанына қарамастан, өнiмдi таңдауда
негiзгi фактор ... ... ... ... (62% жауап бердi) ойнайтынын
көрсетедi. Одан кейiн ғана сатып алушылар әлеуметтiк факторларға мән ... сүру ... ... ... ... сату ... ... болуы-22%; қандай-да бiр өнiмдер туралы ақпараттанғандық-15%.
Жауап берушiлердiң 77% ұн өнiмдерiн көбiрек сатып алуға ұмтылады. Омс ... ... ... бай. Онда ... ... ... белсендi
пайдаланатын Астаналық элеватор, ''Цесна'', ''Жамбыл-нан'' секiлдi ... ... ... ... ... ... ... бәсеке
түрiне жақындай бастады. Iрi кампаниялардың қосымша маркетингтiк шараларды
жүйелi пайдаланулары, кiшiгiрiм мекемелердiң ... ... ... ... және ... ... ... жұмысқа жаңа әдiспен қарауы
нарықта қажырлылық көрсетуге жағдай ... ... ... үшiн ... және ... болып қана қоймайтын, сонымен қатар ... ... ... ғылыми-ұйымдық маркетинг жүйесiн жасауды азық-түлiк
өндiрiсiнiң барлық өкiлдерi ... бiз ... ... ... қызметтiң негiзгi бағыттарының ... ... ... ... - Кесте.
Маркетингтiк қызметтiң негiзгi бағыттарының маңыздылығы бағасы, баллды
көрсеткiштермен.1
|Маркетингтiк қызметтiң ... ... ... ... |
|негiзгi бағыттары ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | ... ... ... |6,1 |8,8 |7,6 ... | | | ... ... |8,9 |9,1 |9,0 ... ... |8,5 |9,4 |8,2 ... ... | | | ... ... ... |5,5 |7,8 |7,2 ... беру ... |7,9 |9,6 |8,2 ... нарықта жылжуы |5,9 |7,2 |6,0 ... ... құру |8,1 |8,9 |7,7 ... ... |6,4 |9,1 |5,5 ... ... құру |7,8 |9,3 |7,6 ... кеңес алу | | | ... ... ... |8,5 |9,2 |8,8 ... ... | | | ... ... ... маркетингтiк кооперативтердың тәжiрибелiк
мiндеттерiнiң жоқтығы, ... ... ... ... қажеттi алғышарттардың
болуы, ауыл шаруашылығының ерекшелiктерiн ескере отырып, маркетингтiк
кооперативтердi қалыптастырудың экономикалық ғылыми ... ... ... ... ... шешу деп ... ауыл ... қызметiнiң бағасына басты талаптар:
шикiзаттарды қайта өңдеу мүмкiншiлiктерi; ... ... ... потенциалды қатысушыларының географиялық шоғырлануы;
шаруашылық ... ... ауыл ... ... ... ... мен өзара байланыс түрлерi; нарықтағы бәсекелестiк
дәрежесi; нарық тартымдылығы.
Ауыл шаруашылық маркетингтiк кооперативы ... ... ... iшкi және ... ... ... ... және экономикалық байланысын ... ... түрi оның ... қатысты барлық сұрақтарды қатысушылары
шешедi деп болжайды.
Шаруашылық қызмет ... үшiн ... ... ... ... ... шарты келiсiмi негiзiнде жалдамалы жұмыскерлер қызмет ... ... ... үшiн ... ... қор ... ... болып табылады. Ауыл шаруашылық тәуар өндiрушiлер үшiн талаптарды
орындау ... ... ... ... көлемiн анықтауда астықтың орта
жылдық ауқымын қабылдау және потенциалды мүшелер төлейтiн максималдық пайыз
ескерiледi ... ... ... 6%). Нан ... ... ... ... жарнаны 1% төлейдi және жобаланған маркетингтiк кооперативтың
пай қорының өсiмi бiздiң есебiмiз бойынша 1285,8 мың теңгенi құрайды.
Кооператив iшiндегi ... ... ... ... ... ... ... механизмiн қаладық, бұл әсiресе шикiзатты қайта
өңдеуге ... баға ... ... ... және ... ... сатылғанынан соң түскен кiрiстi таратуға қатысты. Қағида
бойынша кооператив қызметi пайда түсiруге көзделмеген. Жыл ... ... ... ... ... одан әрi ... мақсатында
инвестициялық қор құру туралы шешiм қабылдамаған болса, ... ... тең ... мiндеттi.
Бұл алдын-ала анықталған нәтижеге жету үшiн кооператив ... ... қосу жыл ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өнiмдердi сатып алу бағалары тәуар өндiрушiлер өндiрген өнiмнiң
өзiндiк құнының орташа ... тең ... ... Есеп ... ... ... ... бағаны да, мақсатты нарықтағы
жағдай ... және одан ... баға ... ... ... үстемелеу өндiрiске шығарған шығын құрылымына тең және ... ... ... ... ... ... қарастырылып жатқан
жағдайда түскен түсiмнiң 74,5% ауыл шауаршылық мекемелерi арасында тек саны
бойынша ғана емес, қойылған шикiзаттың ... де 23,8% ... ... ... ал 1,7% ... ... қалады.
Өндiрушiлер маркетингтiк кооперативке кiрерде және барлық маркетингтiк
құралдарды пайдалануда жұмсау ауқымын өсiру есебiнен қосымша кiрiс ... жылы ... ... тиiмдiрек етуге мүмкiндiк туар едi. Сонымен,
маркетинг және барлық өндiрушi салалардың өзара байланыстары мен ... ... ... күш ... ... қажыр-қуатты толық ақтай
алады және коператив мүшелерiнiң өзiн-өзi қаржыландыруына зиян келтiрмейдi,
сонымен қатар, қайта өңдеушi мекемелерге де еш ... ... ... өзiндiк қорын төмендету қорларын және қайта өңделген өнiмдердi ауыл
шаруашылығы ұйымдарында, қайта өңдеушi ... ... ... ... ... ... әрi ... көтеруге мүмкiндiктер туар едi.
Жоғарыда аталған мән-жайларға қорытынды жасай келе, орындалған
есептер ауыл шаруашылғында маркетингтiк ... ... ... ... ... ... бекiтуiн көрсетедi.
2.Тарау. ''Жамбыл нан'' ЖШС ғ3 нан зауытының сипаттамасы
2.1 Мекеменiң ... оның ... ... ... ... мен
сипаттамасы, өндiрiс түрi, еңбектiң техникалық ... ... ... ... қызметтер қорытындысы
Жамбыл нан пiсiру өнеркәсiбiнiң өндiрiстiк бiрлестiгi 1969-шы жылы
Жамбыл нан ... ... ... ... құрамына бес зауыт
кiрдi, олардың үшеуi Жамбыл қаласында, ... ... ... және бiреуi
Жанатас қаласында орналасқан.
Тараз қаласындағы ғ3 нан зауыты 1977 жылы тұрғызылып, пайдалануға
шiлде ... ... бес ... ... ПХС ... ... пұтты сұрыптарын өндiруге және югославтық ... ... 0,05 кг. ... ... ... арналған. Нан
зауытының иелiгiнде ұнды таразысыз сақтайтын 12 ... ... ... ХЕ-
160А диаметрi 2500мм, әрбiреуiне 30т.сыятын, барлығы 360 тонна, 7-сөткелiк
ұнын тұтынатын (өндiрiстiк қуаты 65т/сөткесiне), мұнан ... ... ... ... ... ... ыстық су беретiн және өндiрiске бу ... ... жылы ... пұтты сұрыпын өндiрудегi технологиялық тiзбегi
халықтың сұранысына байланысты 1 ... ... нан ... қайта
құрылды.
1984-шi жылы бiрiншi тiзбек батон нандарын өндiруге, қайта құрылып,
қосымша нан жаятын ... ... ... және ... ... машинесi, тегiс деждiк, ықшамдылығы 220 литр, ал 1985-шi жылы оған
салмағы 0,5 килә пұтты нандар пiсiрiлдi.
1985-шi жылы кәкпiрлер ... ... ... ... ... ... ... екi тiзбегi қайта құрылды.
1986-шы жылдан 1989-шы жылға дейiн бункерлi нан даярлау агрегаттары Х-
26А агрегаттарына ... нан ... ... қамырларда сусыз
әзiрленiп, пiсiретiн машинелер ... ... ... ... ... жылы макаронды жартылай ... ... ... ... ... ... ... арналған қысымдағыш,
таразы қойылды. Кондитер тағамдарын даярлау өндiрiс цехы ... ... ... ... 1996-шы жылы пұтты нан 1-
сұрыбы технологиясына барлық бес тiзбек монтажы ... ... жылы ... нан ... ... ӨБ ... ... қоғамы болып аталып, жарғы қоры 23608000 теңгенi
құрады.
Акциялар саны-23608 дана. Акцияның ... құны 1000 ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк пакетi-29,9 пайыз;
• Өзге акционерлер-60,01 пайыз;
• Барлығы-100 пайыз;
2000-шы жылы ''Жамбыл-нан'' ашық ... ... ... ... ... деп, ... аталды. ''Жамбыл-нан'' ЖШС-
ұжымды меншiк формасындағы мекеме, нан ... және нан ... ... ... ... (1. ... көрсетiлген) тiзбектi және
мiндеттi басқару ұйымдарын, сондай-ақ, олардың ... ... ... және өзара қатынасуын бiлдiредi. Басқару құрылымына: бiр
жетекшiге ... ... ... мамандану, тауар айналымы ... ... ... ... ... өнiм ... ... болсақ, бүгiнде мекеме формалы нанның 1-
шi сұрыбын, 0,7 килә салмақта пiсiредi. Нан ... ... ... ... ... ... нан, бәлiштерден басқа, күнделiктi бар
тапсырыстар бойынша пiсiрiп, ... ... ... ... белгiленедi, және әрқашан да сөткеге жетпейдi.
Өнiм шығару ... ... ... өндiрiлген, бiрақ сатылмаған
өнiмдер өндiрiске қайтарылуды бiлдiредi. Дайын өнiм де, аяқталмаған өндiрiс
те ұзақ мерзiмге сақтауға келмейдi, бұл ... ... ... ... деген
сөз. Бұл себептердiң барлығы да мекеменiң ... ... мен ... ... тигiзедi. Сондықтан, нан ... ең кең ... ... ... ал оның ... болады.
''Жамбыл-Нан'' жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi ғ3 нан зауыты
тiке тiзбектi ағымды, ПХС-25М (см.Қосымша 1) бес пешiмен жабдықталған.
Зауыт ... ... ... ... ... ... Кең
түржинақтағы 65 тонна нантоқаш бұйымдарын ... ... ... нан қазiргi кезде қаптармен арнайы қоймаларға берiледi. Бұйымды
пiсiруге 5 нан пiсiргiш ПХС-25М пештерi ... ... ... ... тор ... ... және ... бұйымдарын пiсiруге
арналған. Ол сондай-ақ, тегештерде пiсiрiлетiн ... нан ... ... ... түрдегi, тор конвейерлi пұтты, пайдалы
алаңы 25мҚ. Төменде (арту жағына) торлы ... ... ... механизм орналастырылған. Негiзгi отын-газ алауы. Пештiң орташа
өнiдiрiстiлiгi 23 сағатқа 12-15 т. Пiсiру уақыты ... ... ... ... ... ... қуаты 131Квт.
2-Кесте
''Жамбыл- нан'' ЖШС ғ3 нан зауытының негiзгi техникалық-экономикалық
қызмет көрсеткiштерi2
| |Көрсеткiштерi ... ... |
| | ... | |
| | | |2001 |2002 |2003 ... |1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... өнiмiнiң ауқымы | | | | |
| ... ... ... |31182 |43165 |93928 |
| ... бағада |Мың теңге |33066 |43027 |92169 |
|2 ... ... ... | | | | |
| ... ... ... |1440 |1987 |4822,1 |
|3 |ӨӨМ саны ... |Адам |166 |120 |119 |
| |- ... ... |149 |107 |104 |
|4 |ӨӨМ ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... |Мың ... |4198,7 |5070,4 |4062,2 |
| |- ... |Мың ... |3624,3 |4321,4 |3588,2 |
|5 |Орта ... ... | | | | |
| ... |Мың ... |25,29 |42,25 |31,14 |
| ... |Мың ... |24,45 |40,39 |34,5 |
|6 ... ... | | | | |
| ... |Мың ... |187,84 |359,7 |789,3 |
| |1-жұмыскерге |Мың ... |209,3 |403,4 |903,2 |
|7 |НӨҚ ... ... құны |Мың ... |24772 |20869 |16091,6 |
|8 |Қор ... |Мың теңге |1,25 |2,1 |5,8 |
|9 ... ... құн |Мың ... |33485 |42520 |92117 ... ... ... 1 теңге |Теңге |1,07 |0,99 |0,98 |
| ... | | | | ... ... ... |Мың теңге |-2303 |645 |1811 ... |Өнiм ... |% ... |- |2 |2 ... ... ... ... ... өнiмi ... 2003-шi жылы 93928 мың ... құраған, бұл 62746 мың теңгеге 2001-
шi жыла қарағанда артық, және 2001-шi жылға қарағанда 50763 мың ... ... ... ... ... 2003-шi жылы 4822,1 ... құраса, 2001-
шi жылы ол 1440 тоннаны, ал 2002-шi жылы 2001-шi жылға қарағанда ... ... 2003-шi ... ... саны 2002-шi ... ... 1
жұмысшыға қысқарған, ал 2001-шi жылға салыстырғанда 47 ... және ... ... ӨӨМ ... ақысы 2003-шi жылы 2002-шi жылмен салыстырғанда
1008,2 мың теңгеге, бұл 4062,2 мың теңгенi құрайды. 2001-шi жылы ... ... 25,29 мың ... ... 2003-шi жылы ол 8,85 мың ... өсiп,
34,14 мың теңгенi құраған. 2003-шi жылдағы еңбек өнiмдiлiгi екi ... 2002-шi ... ... 789,3 мың ... бiр ... ӨТ ... ... 903,2 мың теңге болды, бұл 2002-шi жылы ол 403,4 мың ... НӨҚ ... ... ... ... үш жыл ... төмендеген. Бұл
2001-шi жылы 8680,4 мың ... мың ... ... Бұл ... және ... ескiруiне байланысты. 2003-шi жылы 2001-шi ... қор беру 4,55 ... 2002-шi ... ... ... өсiп, 5,8 ... құраған. Бұл тауар өнiмiнiң ауқымының артуына
байланысты. 2003-шi жылы ... ... құны 2001-шi ... ... мың теңгеге өсiп, ал 2002-шi жылмен салыстырғанда 58632 мың теңге
92117 мың теңгенi құраған. ТӨ 1 ... ... ... 2003-шi ... ... ... 2001-шi жылмен салыстырғанда -0,09 теңгеге, ал 2002-
шi жылмен салыстырғанда 0,01 теңгеге төмен. 2001-шi жылы мекемеде 2303 ... ... ... 2002-шi жылы ... 645 мың ... ... ... жылы пайда 1166 мың теңгеге артып, 1811 мың теңгенi құраған. 2001-
шi жылы мекеме өнiмi тиiмдi бола қоймаған, ал 2002-шi және 2003-шi ... 2 ... ... ... ... дамуы және өндiрiстi ұйымдастыру әдiстерi
''Жамбыл-нан'' ЖШС мекемесiндегi салмағы 0,7 кило 1 сұрыпты нан өндiрiсiнiң
технологиялық схемасы келесi кезеңдердi ... ... ... нан өндiруге арналған негiзгi шикiзат болып табылады. Нан
зауытындағы ұн ... 12 ... ... ... ... диаметрi
2500мм, әрбiреуiне 30 тонна сыятын, барлығы 360 тонна, нан ... ... ұн ... ... ... басқа, ұндарды қаптарымен қабылдайтын
қоймалар 1-2 сөткелiк қорлық, егер ұндар қаппен әкелiнген жағдайда, сондай-
ақ, силостарды санитарлық өңдеулер кезiнде ... ... ие. ... ... ... ... байланысты мекемеде ұндарды тек
өлшемдi қаптарда сақтау ... ... ... ... ... ... ... арналған, тұз,
қант, маргарин, ашытқы, майлар, ұн өнiмдерiн ... ... ... ... ... машиналарымен тасылып, 10 тонна сыйымдылықты,
ылғалданған түрiнде сақталады. Өсiмдiк майы осы тұз ... ... ... ... ... өндiрiске даярлануы
Ұн қоймалардан көлiкпен магниттi тазалайтын електерге ... соң, ұн ... және ұн ... машиналарға жеткiзiлiп, қамыр
илеу жүредi. ... ... ... тұз ... ... және
темiр бетонды, iшi керамикалық плиткамен қапталған ыдыстарға ... ... ... ... ... ... үшiн және ... фабрикаттарды илеу машиналарына және
аппараттарға әзiрлеуге шикiзаттың әр түрлерi, ... ... ... ... ... ... аралық шығару бактарына
көшiрiлiп, оған өлшегiштер түседi. Суды берiлген ... ... су ... тұз ... ... ... пайдаланылып,
сондай-ақ, сәйкес өлшегiштер бар. ... ... ... ... ... ... станциялары қолданылады.
4.Қамыр дайындау
Нан пiсiрудiң дәндi ұннан (нан, күлше, тоқаш) секiлдi ... ... ... ... ... илеу әдiсi кең ... ... қамырларды барлық сумен, дәмкеңестегi бұйымдармен
қамырды қызу илеу қамырдың ... ... 30 ... ашуын қысқартуға
мүмкiндiк бередi.
Нан, қамыр және қамырсыз әдiспен ашытқы ... ... ... ... ... әдiсi ... Ол екi ... тұрады:
1.қамыр даярлау;
2.Нан даярлау.
Олар 50 пайыз ылғалды қою және 60 пайыз ... ... ... ... еркiн өздiгiнше тасылып, жел берушiмен көшiрiледi.
Қамырға тән сипат олар ашытқыға иленiп, қамыр ... ... ... ... нан квастау тәсiлiмен даярланады. Олардың
айырмашылығы жаңа ... ... ... ... ... негiзiнде
әзiрленедi.
Сұйық қамырлар 68%-75% пайыз ылғалда әзiрленедi. Қамыр температурасы
27-30қ С болады. Онда бар ұнның 25-30 пайызы бар. ... ... ... даярлаған секiлдi қолданылады. Ашу уақыты 4-5 сағат., ... ... ... ... ... қосатын) өзге даярлау суынан бөлек су
өлшемiнде даярлаған дұрыс. Сұйық және қою ... ... ... бiрдей. Ашу
уақыты 0,5сағат.
Сұйық қамырда даярланған нан қоюға қарағанда баяу қатады. Ұн қосудың
өсуне қарай ... ... ... ... ... ... ... гөрi төмен. Үлкен қамырларды қолданғанда да судың ... ... ... ... ашуы қою ... ... ... нығыздалған
ашытқылармен 0,3-0,5 пайыз, сұйықта-0,2-0,4 пайыз болады.
Сұйық қамыр даярлағанда ашытқының ... ... ... ... тұз салу нан ... ... ... Қамыр, нан, қышқылдығы
төмендейдi.
Қамыр даярлаудың екi түрлi ... ... ... ... ... қамырлар ХЗМ машинасында иленедi. Үздiксiз-ағымды
әдiсте қамырдың құрамдас бөлiктерi Х-12 үздiксiз әрекет ететiн машиналармен
иленедi.
Қамырдың ашуы чандарда кезекпелi және ... ... ... ... ... су ... қыс уақытында қамыр
даярлау үшiн ұнды ... ... ... Мұны ... ... ... төсеу арқылы екi жағынан бүйiрiндегi екi бу трубаларында немесе
таратушы шнектiң өзiнде екi жағынан қақпағының ... қою ... ... ... нан өндiру барлық машиналардың ... ... ... ... ... ... бункерлерден өткеннен соң,
бөлшектенуiмен түсiндiрiледi. Қамыр бөлгiш машина қамырды 0,7 ... ... ... ... енiп, ... шкафына нанның сұрыбы мен
дәмкеңесiне қарай 35 минуттан 100 ... ... 40-45қ ... ... 75-80% ылғалдылығында тұрады.
6. Нан пiсiру
''Жамбыл-нан'' ЖШС ПХС-25М бес пешiмен жабдықталған. ... ... ... 100-160қС және 80-90% ылғалдылықта, одан соң, 260-
280қС, ең соңында, төмен температура мен ... ... ... пештер автоматты нан ... ... ... ... Бiрақ, қазiр де, мекемелерде бұл жұмыстар
адам қолымен атқарылуда.
Пiскеннен соң, нанды салқындатып қойып, салқындағаннан соң, ... Нан ... ... ... ... ... артылады.
7. Нан тарату
Сауда желiсiне нан экспедиция арқылы түсiп, жұмыскерлер өнiмнiң
есебiн алып, жiберуге құжаттар әзiрлейдi. Нан зауыты өз ... ... ... нанның жеке саудасымен айналысатын түрлi заңды, жеке
тұлғаларға сатады.
2.3 Мекеменiң өндiрiстiк-шаруашылық қызметiнiң техникалық-экономикалық
талдауы
Өнiмдi өндiру және сату ... ... ... өнiммен толық қамту. Өндiрiс ауқымы
қарқынының өсуi, оның сапасының көтерiлуi ... ... ... ... әсер ... ... ... жұмысын талдауды осы
талдаудан бастайды.
Өндiрiс ауқымын талдау валдық, тауар өнiмiнен, өсу және ... ... ... ... Бұл ... 2-шi кестеде
көрсетiлген.
3-Кесте
''Жамбыл-нан'' ЖШС тауар өнiмi ауқымының салыстырмалы баға бойынша қарқыны
... ... |Өсу ... ... | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | |мың ... | |
| | | ... |Бағалық |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |2001 |33066 |100 |100 |
|2 |2002 |43027 |130,13 |130,13 |
|3 |2003 |92169 |278,74 |214,21 |
3 ... ... ... ... ... ... ... ''Жамбыл-нан'' ЖШС-де соңғы үшi жылы
тауар өнiмiнiң ... өсуi ... оның ... өсу ... ... ал орташа жалдық өскiндiк қарқыны 66,9 пайыз. ... 2001-шi ... ... ауқымы 43027 мың теңге болса, ал 2003-шi жылы тауар өнiмiнiң
ауқымы 49142 мың теңгеге өстi және 92169 мың теңгенi ... ... ... ... ... тұтынушылар қатарын көбейттi.
Өнiмнiң өндiрiлу және сату ауқымының орындалуының жалпы бағасы 4-шi
кестеде келтiрiлген.
4 – кесте
Өнiмнiң өндiрiлуi және ... ... ... ... ... |Өлшем | ... |2003 жыл ... | ... | ... % |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | |2001 |2002 |2003 |2001 |2002 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... ... |Мың |31182 |43165 |93928 |301,23 |217,6 |
| ... өнiмiнiң |теңге | | | | | |
| ... | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|2 ... ... | | | | | | |
| ... шығарылуы, | | | | | | |
| ... ... ... |1440 |1987 |4822,1 |334,87 |242,68 |
| |1 ... нан | | | | | | |
| | ... |1434 |1973 |4785,1 |333,69 |242,53 |
| |- ... | | | | | | |
| | ... |6 |14 |37 |616,67 |264,29 |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|- | | | | | | | |
|3 ... өнiм |Мың |31182 |43165 |93928 |301,23 |217,6 |
| ... ... | | | | | |
4 ... ... тәжірибелік есебінен
4-шi кестедегi мәлiметтер өнiмнiң табиғи бейнеде шығарылуы ... 2382,1 ... ... ... және 2002-шi ... 2835,1 тоннаға және 4822,1 тоннаға өскенiн көрсетедi. 2003-шi
жылы 1-шi сұрыпты нан шығару 4785,1 тонна ал, 2001-шi жылы ол 1434 ... бұл 2002-шi жылы осы ... 1937 ... тең ... ... 2001-шi жылы тоқаш шығару барлығы 6 тонна, ал 2002-шi жылы ... ... 14 ... ... ... 2003-шi жылы ... ... 37
тоннаға тең болды.
Шаруашылық қызметiнiң нәтижелерiне ... ... ... ... ... ... Өнiм ... талдау өнiмнiң iс ... ... үш жыл бойы ... ... ... ... Бұл талдау 5-шi ... ... ... ... ... | ... ... ауқымы|Өнiм шығару салмағы |2003-шi |
|ғ |Түржинақ-та| |% ... ... ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | ... ... ... |
| | |2001 |2002 |2003 |
| | | ... | |
| | | |2001 |2002 |2003 | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 |I |33,33 |6 |14 |37 |1 |
|2 |II |20,87 |1434 |1973 |4785,1 |0,63 |
| ... |- |1440 |1987 |4822,1 |- |
6 ... өндірістік тәжірибелік есебінен
Сұрыптықтың орташа коэффициентi:
К ... ... ... ... ... ... өнiм ... коэффициент және сұрыптылық өзгерiсiнiң
әсерiн анықтау үшiн 7-шi ... ... ... ... ... ... ... ауқымы өзгеруiнiң есептiк
мәлiметтерi
|ғ |Көрсеткiштер |Жылдар ... ... | |
| | |2001 |2002 |2003 |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... өнiмдерi |30127,56 |41643,13 |101098,25 |
|2 ... |0,6315 |0,6326 |0,6328 |
| ... | | | |
7 ... ... ... ... ... артуы көптеген факторлардың есебiне, сонымен ... ... ... де ... 2002-шi жылы 2001-шi
жылмен салыстырғанда сұрыптылық коэффициентiнiң өзгеруiнен тауар ... Ł0,6315 мың ... ... мен ... ... пайдалану және өндiрiс ауқымы мен ... ... ... ... көтерудiң маңызды факторларының бiрi оны
негiзгi қорлармен қажеттi санын қамту болып ... ... ... ... ... қорлармен және оларды пайдалану дәрежесiмен
қамту талдау ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк-
өндiрiстiк және өндiрiстiк емес болып бөлiнедi. ... ... ... және ... ... да ... ... қуаттылығын өнеркәсiптiк-өндiрiстiк қорлар
айқындайды.
Мекеменiң негiзгi қорларын талдау олардың бiраз ... бойы ... ... ... құрал-жабдықтарымен қамтылуына түйiн жасауға
мүмкiншiлiк бередi.
Бұл талдау 8-шi кестеде көрсетiлген.
8- Кесте
Негiзгi қорлар қарқыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... |қарқыны |орта |
| | | |қуы | ... |
| | | | | ... |
| | |2001 |2002 |2003 | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... | | | | | |
| ... ... |34696 |20862 |16761 |-17935 |48,3 |- |
|2 ... емес |- |- |- |- |- |- |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |34696 |20862 |16761 |-17935 |48,3 |- |
| ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... ... |60,1 |80,3 |- |- |70,2 |
| ... | | | | | | |
8 ... өндірістік тәжірибелік есебінен
Негiзгi қорлардың жалпы сомасы 17935 мың теңгеге, немесе 48,3%-ға
төмендеген. Негiзгi ... ... ... ... 1999-шы жылы кетуiнен артты. Өскiндiктiң орта ... ... ... ... ... мiндеттегi негiзгi қорлар жоқ. 2001-шi
жылы өнеркәсiптiк-өндiрiстiк қорлар 17935 мың ... ... 16761 ... ... ... қимылы 9,10-шы кестелерде келтiрiлген.
9-Кесте 2001-2002-шi жылдары негiзгi қаражаттар ... ... ... тобы |Жыл ... |Жыл бойы |Жыл бойы |Жыл ... |мың тг. ... ... |соңына |
| | | ... ... | |
| | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... |34696 |2852 |16686 |20862 |
| ... ... ... | | | | |
| ... мен ... |9280 |90 |5147 |4223 |
9 ... өндірістік тәжірибелік есебінен
9-шы кесте мәлiметтерi 2001-шi жылы маңызды өзгерiстер ... ... ... ... сомасы 13834 мың теңгеге төмендеген, ... ... ... ... белсендi бөлiгi 26,7%-тен 20,2%-ға
төмендеген. Осы кезеңде негiзгi қорлардың ... 90 мың ... ... және физикалық ескiру себептерiнен кеткендерi 5147 мың ... ... бұл жыл ... 4223 мың ... ... ... ... тек белсендi бөлiктiң өзгеруiнен жүрген.
10-Кесте
2002-2033жылдары негiзгi қаражаттардың әрекеттерi
|ғ |Негiзгi қаражаттар тобы|Жыл басына |Жыл бойы |Жыл бойы |Жыл ... | |мың тг. ... ... ... |
| | | ... ... | |
| | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... |580 |4681 |16761 |
| ... ... ... | | | | |
| ... мен жабдықтар|4223 |578 |566 |4235 |
10 ... ... ... ... мәлiметтерi 2002-шi жылы өзгерiстер болғанын бiлдiредi.
Сондай-ақ, 2001,2002,2003 ... ... ... ... қоры ... ... ол 2002-шi ... қарағанда 1-күнге кемiген. 2003-шi жылы
жұмысқа келмеу саны 10124 адам-күнiмен 2001-шi жылмен салыстырғанда ... 2002-шi ... ... және 2003-шi жылы 15693 ... ... ... ... 2002-шi жылы 4950 адам-күнi 2003-шi
жылы 15693 адам-күнiн ұраған. Соңғы үш ... ... ... сақтау
бұзылғанн. 2003-шi жылы жұмыс күнiнiң орташа уақыты 0,92 ... ... ... ... 2003-шi жылы 8 ... құраған.
Мекемелердiң еңбек қорларын пайдалану пәрменi жұмыс уақыты бiрлiгiмен
шығарылатын еңбек өнiмдiлiгi өнiм санымен сипатталады.
11- Кесте
Еңбек өнiмдiлiгiнiң және ... ... ... ... қарай
өзгеруiн және ықпалын талдау
|ғ |Көрсеткiштер |Өлшем ... ... ... | |
| | | |2001 |2002 |2003 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... ... |Мың ... |31182 |43165 |93928 |
|2 ... ... |Мың теңге |187,843 |359,708 |789,311 |
|3 ... ... |166 |120 |119 |
|4 ... өнiмiнiң ауқымының| | | | |
| ... |мың ... |- |11983 |50763 |
| ... бiрге | | | | |
|- ... ... |мың ... |- |20623,8 |51122,7 |
| ... ... | | | | |
|- ... ... |мың ... |- |-8640,8 |-359,7 |
| ... есебiнен | | | | |
|5 ... өнiмi ... | | | | |
| ... ауқымының | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
|- ... ... |% |- |172,1 |100,7 |
|- ... ... | | | | |
| ... |% |- |-72,1 |-0,7 |
11 ... ... ... ... кесте мәлiметтерiнен көретiнiмiздей, 2002-шi жылы тауар
өнiмiнiң ауқымының өзгеруi 11983 мың теңгеге, ал ... ... мың ... ... ... жылы ... ауқымының өзгеруi 50763
мың теңге өзгерiсiн құрады, сондай-ақ, еңбек өнiмдiлгi 429,503 ... ... 789,311 мың ... ... ... еңбек өнiмдiлiгi
бiр адам санының қысқаруы есебiнен артты.
Тауар өнiмi ауқымының ... ... ... ... ... ... 172,1%, 2003-шi жылы 100,7%. 2002-шi жылы жұмыскерлерi санының өзгеруi
есебiнен 72,1%, 2003-шi жылы 0,7% болды.
25 кестеде 2001-2003 жылдары еңбек ... ... ... ... өнiмдiлiгiнiң факторлық талдауы (2001-2003ж.ж.)
... ... ... ... ... ... ... ... ... ықпал етушi факторлар|еңбек |өнiмдiлiг|
|мдар | ... |
| | |мың ... |
| | ... |мың |
| | | ... |
| ... ... ... сағаттық өнiм | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 |82,74 |7,91 ... |31182 |- |
|2 |123,78 |7,91 ... |46638,9 |15456,9 |
|3 |123,78 |8,92 ... |52594,1 |5955,2 |
|4 |123,78 |8,92 ... |43165 |-9429,1 ... | | | |11983 ... | | | | | |
|5 |123,78 |8,92 ... |43165 |- |
|6 |156,3 |8,92 ... |54506,4 |11341,4 |
|7 |156,3 |8 ... |48884,6 |-5621,8 |
|8 |156,3 |8 ... |93928 |45043,4 ... | | | |50763 ... | | | | | |
12 ... ... ... ... ... еңбек өнiмдiлiгiнiң өзгеруi ... ... ... жүрген: жұмыс жасалған күндер санына, еңбек
күнiнiң ұзақтығынан және орта сағаттық ... ... 2002-шi ... ... ... 2001-шi ... ... 11983 мың теңге,
бұл өзгерiс ... ... ... ... ... 15456,9 мың ... жұмыс күнiнiң өзгеруi есебiнен 5955,2 мың теңге және орта сағаттық
түсiм өзгерiсiнен –9429,1 мың ... ... 2003-шi жылы ... ... жұмыс жасалған күндерiнiң артуы есебiнен 11341,4 мың теңге, ... ... ... ... мың ... және орта сағатты түсiм
өзгерiсi есебiнен 45043,4 мың ... ... ... ... ... 50763 мың теңгенi құрайды.
Оның шектi өнiмдiлiгiне сай болатын еңбек бағасы өндiрiс ... ... ... болатын болып табылады. Өнеркәсiптiк мекемелер еңбек
ақысын төлеудiң екi формасы пайдаланылады:мәмiлелiк және ... ... ... ... жүйе ... тиiмдiлiгiн және бәсекелесуге
қабiлеттiлiгiн көтеруге айтарлықтай ықпал тигiзе ... ... ... ... ... мәселелерiн әрқалай шешедi, олардың
кейбiреулерi мемлекеттiк тарифты жүйе тәжiрибесiн пайдалануды сақтаған, ал
кейбiреулерi оны ... ... ... ... ... ақысын төлеу қоры оның өткен ... ... ... ... ... ... сомасы секiлдi
көрiнедi.
Осылармен қатар, 2003-шi жылы 2001-шi жылмен салыстырғанда өзiндiк ... ... 58632 мың ... ... ал 2002-шi ... ... мың теңгеге, бұл бiрiншi кезекте, тауар өiнiмiнң ... ... пен ... ... ... ... ... құнын шығындар баптарымен талдай келе, өнiмнiң өзiндiк
құнының үлкендеу уделдық салмағы шикiзаттар мен материалдарға шығындарды,
сонымен қатар ... 2003-шi жылы өсуi 2001-шi ... ... мың ... ал 2002-шi ... ... 37591,15 мың теңге
болуы өнiмнiң ауқымының артуымен, мұнан өзге ... ... ... ... Бұл ... басқа, өнiмнiң өзiндiк құнынна жылу
мен энергияға кетiрген шығындары, жылдан-жылға өсетiн, оларға тарифтардың
тәп-тәуiр өсуiмен түсiндiрiледi. ... 2001-шi жылы олар 1500 мың ... 2002-шi жылы 4514 мың ... ал 2003-шi жылы 9874,942 мың ... ... ... ... уделды салмағының өсуi баптар
бойынша өндiрiс жұмыскерлерiнiң негiзгi және ... ... ... 3771 мың ... 2002-шi жылы 2605 мың теңге, ал 2003-шi жылы ... ... ... ... ... шығындар төмендеуi, бiрiншiден-
өнеркiсiптiк-өндiрiстiк мамандардың қысқаруынан, сондай-ақ, жұмыскерлердiң
еңбек өнiмдiлiгiнiң артуымен, тауар өнiмi ауқымының ... ... ... ... мен ... пайдалануға байланысты
алынған. Өнiмнiң өзiндiк құнының құрылымын талдағанда 2001-2002 ... ... ... деп ... ... ... ... талдауда өнiмнiң калькуляциясын қарастыру
маңызды ... ... ... ... кезеңге еңбек шығындарының
прогресстiк нормалары ... және ... ... ... ... ... және ... физикалық
дәрежесiмен есептеледi; нормативтiк-оның негiздерiнде шығындардың жеткен
дәрежесiн ... ... ... ... ... ... 1-шi ... дәндi нанның 1 тонна калькуляциясын
өзiндiк құн төмендеуi қорларын анықтау үшiн берейiк.
13 - Кесте
1-шi ... ... ... 1 ... өзiндiк құнының шығындар
баптары бойынша есептелуi (шараларды енгiзуге дейiн)
''Жамбыл-нан'' ЖШС 2001-шi ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ұн |601 |28 |16828 ... ... ... |- |- |116,492 ... ... |- |- ... ... | | | ... |10,014 |15 |150,218 ... майы |1,8 |90 |162 |
13 ... өндірістік тәжірибелік есебінен
Қорытындылар және ... ... ... ЖШС ... ... ... соң, ғ3 ... құндарының 309,04368 мың теңгеге төмендеуi мекемеге ... ... ... ... мүмкiндiк бердi. Келесi
көрсеткiштер төмендейдi: өзiндiк құн, тауар өнiмiнiң 1 теңгелiк шығындары.
Шаралар ... ... ... ... саны 4 ... еңбек өнiмдiлiгi артып, еңбек қорымен жабдықталу жалақы ... ... ... ... ... кескiндейiк.
14 -Кесте
''Жамбыл-нан'' ЖШС ұсынылған шараларды енгiзуден соң негiзгi
техникалық-экономикалық көрсеткiштерi
|ғ |Көрсеткiштер |Өлшем ... ... ... |
| | ... | |(+;-) ... %|
| | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |Мың ... |93928 |93928 |- |100 |
| ... | | | | | |
| ... |Мың ... |92169 |92169 |- |100 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... ... ... |4822,1 |4822,1 |- |100 |
| ... | | | | | |
|3 |ӨӨМ ... саны ... |119 |115 |-4 |96,6 |
| ... | | | | | |
| | ... |104 |100 |-4 |96,2 |
|4 |ӨӨМ ... ... | | | | |
| ... |Мың теңге |4062,2 ... ... |93,7 |
| ... | | | | | |
| ... |Мың ... |3588,2 ... ... |93,1 |
|5 |Орта жылдық ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... |Мың ... |34,14 |33,1 |-1,04 |97,1 |
| | |Мың ... |34,5 |33,33 |-1,17 |96,6 |
|6 ... ... | | | | | |
| ... |Мың ... |789,3 |816,8 |27,5 |103,4 |
| ... |Мың ... |903,2 |939,28 |36,08 |103,9 |
|7 |НӨҚ ... | | | | | |
| ... |Мың ... |16091,6 |16091,6 |- |100 |
|8 ... | | | | |
| | |Мың ... |5,8 |5,8 |- |100 |
|9 ... ... құн | | | | | |
| | |Мың ... |92117 ... ... |99,7 ... |Тауар өнiмдерiн 1 |Мың теңге |0,98 |0,97 |-0,01 |98,9 |
| ... ... | | | | | ... ... (шығын) |Мың теңге |1811 |2120 |309 |117,1 ... |Өнiм ... |% |2 |2,3 |0,3 |115 ... ... ... ... бойынша 2002-шi жылы тауар өнiмiнiң
ауқымы әрекеттiк бағада бұрынғы ... ... Бұл, ... ... ... ... өспегендiгiн көрсетедi. Мұнда, табиғи ... өнiм ... ... өнеркәсiптiк-өндiрiс мамандарының саны
2002-шi жылы 4 адамға қысқарған. Сонымен, 2001-шi жылы жұмыскерлердiң ... ... ... 2002-шi жылы ол 115 адам ... Бұл қысқарту ұсынылатын
шараларға байланысты. Сонымен қатар, 2002-шi жылы ... саны ... ... бұл 100 адамды құраған. Осындай ӨӨМ сандар қарқынының
өзгеруi еңбек өнiмдiлiгiн айтарлықтай, 2001-шi жылы 903,2 мың ... ... жылы 939,28 мың ... ... ... Белгiлi өзгерiстер еңбек ақысын
төлеу қорында, сондай-ақ, артқан орта жалақыда, еңбек ... ... ... жылы 255,408 мың ... бұл 3806,792 мың ... сондай-ақ, орта
жылдық жалақы 2002-шi жылы 33,1 мың теңгеге төмендедi. Ортажылдық негiзгi
қорлар құны ... ... 2002-шi жылы ... өзгерiстер болған. Өнiм
өзiндiк құнының бiрлiгiнң төмендеуiне ... 2001-шi жылы ... ... ... ... 0,98 ... 2002-шi жылы ол 0,97 теңге болған. ... ... ... тудырды, 2001-шi жылы мекемеде қаржылық-шаруашылық
қызметте пайда 1811 мың теңге ... 2002-шi ... ... ... 2120 мың ... ... және өнiм ... 2,3% құраған.
3 тарау. Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланыс механизмдерін дамыту.
3.1 Ауылшаруашылығы мен ... ... ... ... жетілдіру.
ЖШС «Жамбыл Нан №3» кәсіпорынның жұмысын ... ... ... жұмысы үнемі кәсіпорын мүмкіндіктерімен ... ... ... Ол ... ... мен ... тығыз
байланысты. Берілген кәсіпорынның шикізат өндірушілермен ... ... ... ... ... ... ... келдік.
Жалпылама Жамбыл облысының егін шаруашылығы өнімінен ... ... мен ... Нан» ЖШС ауыл ... негізінен байланысты
емес.
ЖШС «Жамбыл Нан №3» үшін ... жеке ... ... шарт ... ... ... Сонымен қатар, облыс «Жамбыл Нан №3»
қажетіліктерін қанағаттандыру үшін өз ... ... ... ... Сонымен қоса Қайнар Кооперативі Жамбыл облысынан тыс
аудандарда да ... ие ... ... ... ... ... ауданын талқылағанда, мынандай қорытынды
шығаруға болады: егістіктің жалпы ауданын 1994 ж. ... ... 5 млн. ... олардың 6,7 млн. га суарылмаған . 2003 ж. егістік ауданы 19,0
млн. га ... ... ... пен ... 15,5 млн. га ... дақылдылардың басты аудандары үш солтүстік обылыстарда: Қостанай,
Солтүстік - Қазақстан және ...... (11 млн. га ... 63( ), ... ... ... осы ... алынады.
2003 ж. ауыл шаруашылығы өндірісімен Жамбыл облысында 88 ... ... ... ауыл ... өнімінің қомақты көлемі
тұрғылықты халықтың жеке шаруашылығымен ... ... ... ... бойынша ауыл шаруашылығы
дақылдылардың егістік ауданының ... мен ... ... өнім ... ... ... ... мен басты өндірістік дақылдылардың өндірісі.
| ... ... ... ... ... ... |
| |мың ... ... га |мың |мың га |мың |
| | | | ... | ... ... ... мен | | | | | | ... |8619 |7153 |3723 |4280 |37 |132 ... ... ... |7061 |5716 |2987 |3287 |65 |70 ... ... ... жинағы.
Кестеде берілген мәліметтер Жамбыл облысындағы басты көрсеткіштердің
бірі бидай екенін көрсетіп отыр.
Сонымен, облыста ... мен ... ... ... ету ... шикізат өндірісін қамтамасыз ететін табиғи ... ... ... ауыл ... реформаларды жүргізуден бастап ауыл
шаруашылығының өнім өндірісі көлемінің төмендеуімен айқындалған тұрақты
тенденциялар ... ... (1999 ... 1990 ж ... ... ... ... төмендеуі ең алдымен дән нарығының бақыланусыздығынан,
демпигті бағалар мен басқа да факторлардан болды.
Нәтижелі болып ... ... ... 2 есе ... бұл ... ... ... Жамбыл облысындағы дәнді дақылдарды өңдеу
облыстардың жалпы қажеттіліктерінің үлкен ... ... ету ... ... ... ... тыс ... тасымалдауға бағытталған.
Сонымен қатар, Жамбыл облысында, жалпы Қазақстан бойынша, соңғы жылдары
элеватор жұмыстарының күрт төмендеуі байқалып отыр. Кейбір ... ... ... байланысты кейбір кәсіпорындардың жұмысы мүлдем
тоқталды. ҚР ауылшаруашылығы секторының ... ... ... төмендеуінде себепкер болғандар:
- Ресей мен ТМД ... ... ... ... ... ... (ауыл шаруашылығы өнімін өңдеу бойынша( қолдайтын
Үкімет саясаты.
- Шеттен келген азық-түлікке қатысты либералды ... ... мен ... байланысын талқылай отырып бұл
мәселеге қатысты мемлекеттің арнайы ... ... ж ... ... алу ... мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт
корпорациясының вексельдік бағдарламары ... ... ... өндіруді
алдын ала қаржыландыру мәселелерін шешу үшін тұтынушы мен сатышу арасындағы
есепте алынған мұнай өнімдері, құрал-жабдықтар, ... ... ... және т.б. ... үшін ... ... 1996 ж , ... дағдарыстағы төленбеген вексельдермен жұмыс істеу тәжірибесін еске
алып (вексельдер Казкоммерцбанкпен шығарылған болатын(, ҚР ... ... ... ... ... ... эмитенті болуын
сұранды, ол сомма 165 млн. АҚШ ... тең. ... ... ресурсқа
сатып алынды. Вексельді қамтамасыз етуші болып өткен жылдардағы астықтық
мемлекеттік қордағы 1 млн ... дән ... жыл ... ... ... ... шарт корпорациясы
вексельдер эмитенті және де мемлекет атынан тапсырыс беруші болып ... ... ... ... және «Қазагропромбанкң
болды, себебі олар берілген несиелері үшін төмен ... ... ақы ... ... ... ... ... үшін ең төмен сыйақы
ұсынды.
Вексельдер айналымы 3 айға ... ... ... Бұл ... ауыл ... ... вексель берушілермен астық өңдіру үшін
керекті материалдық-техникалық ресурстар мен көрсетілген қызметі үшін ... ... 1995 ... салыстырғанда, 1996 жылмен әлденеше жоғары
дисконт - 10 пайыз орнатылды.
Ауыл ... ... ... ... және облыс
әкімдерінің жәрдемімен жүргізіліп ... ... ... ... ... ... нан ... кәсіпорындары айқындалып, олар ауыл
шаруашылығы тауар өндірушілермен келісім-шарт ... ... 68 $ ... ... ... ... ... астық берушілермен осы дайындау
кәсіпорындар арқылы береді.
Екінші транш 1996 жылмен 10 шілдесіне жоспарланған, қосымша мемлекеттік
қорға алынатын тұқымның ... ... ... ретінде 5% вексель
берулі жоспарланған. Сонымен қатар ... ... ... нан ... шаруашылық токтан ... ... ... (50 км 5 АҚШ ... ... ... ... өтейтін
вексельдір беру жоспарда ... ... ... 1996 ... ... есепке алу керек еді. Алайда қыркүйекте вексельді механизм
есеп-айырасуы вексельдердің тауарлануының тоқтатылуына байланысты ... ... ... ... ... ... Үкімет
мәжілісінде, 1996 ж 10 қыркүйекте, былай белгіленген еді ... ... және ... ... ... төлеу жүргізліп жатыр. Бұл ... ... ... ... ету баршылық, бұл шаруашылықтарға
материалдық ресурстар мен мемлекеттік қорларға астық ... ... ... Вексельдік бағдарламаға сенім сіздіктің тууына Мемлекеттік азық-
түлік корпорациясының пайда ... ... ... ... ... ең төменгі сатып алу бағасы ҚҚС-сіз 100$, ҚҚС-пен 120$ және ... ... ... ... ... III ... ... сортты
бидай тоннасына 135$ құрайды. 100$ акциясы қаржы ... ... ... ... ... ... ... бастап мемелекеттік азық-түлік корпорациясы мемлекет сенім
хаты бойынша ... ... ... ... ... ... ... қорлар мәртебесі өзгерген жоқ еді. Басты мақсат сол
күйінде қалды, яғни ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру мен әлемдік нарыққа көшу.
Мемлекеттік азық-түлік корпорациялық несиелік ... сол ... ақш ... ... Бұл ... ... құраған 100 млн ақш долл.
еді. Актив бізде ауылдағы дебиторлық қарыз түрінде ... ... ... ... ... ... ... емес.
Мемлекеттік азық-түлік корпорациясы қолдау мақсатында 1997 жылмен 5
қантарында ... ... ... ... ... үшін ... ... бидайды іске асыру, жарату
туралың ғ4 ... ... ... ... шықты. 15 қаңтардан
бастап 1997 ... ... ... корпорациясы ГК-және ГК-2
серияларының вексельдерін бидай және оның ... ... ... ұстаушыларға бидай берудің басты талабы - вексельдік
бағдарламаның қаржы операторына ААҚ ... тің ... ... ... кеш емес вексельдерді бір уақытта беру болып табылады.
Ал соммасы 10000$ кем ... ... ... ААҚ ... ағымды есебіне түскен ақша түсіміне байланыста төленіп жатты.
1997 ж. 14 қантар мен ... ... 69,4 млн. Ақш ... қарыздың
35$ млн төленеді.
1997 жылмен шілдеде республикалық ... ... ... ... ... ... М. Үтемаев мырза тексеру нәтижесі бойынша
корпорациясының ... ... ... ... сөз ... 1997 ... астық құюдың жаңа әдісін қолдануға мәжбүр болды.
1996 жылмен вексельдік бағдарлама түпке тұрған жоқ. ... ... ... ... оның ... ... ... біріншіден нормативтік базаның жоқ ... ... ... тым ... жобаның алдын ала талданбауы, нарықта ... ... ... мен ... қаржы құралының дұрыс пайдалануға
керек негізі білімдердің болмауы. Нәтижиінде МАТК шығынға ... ... ... ... жағдайға ұшырап, астықтың айтарлықтай
көлемі мемлекет ... ... ... ... Н. ... мырза
«...вексельдер ауыл шаруашылық өндірісшілеріне еркін нарықта сатылып,
алынған ... ... ... да материалдық құндылықтар, ... еш ... жоқ ... ... ... - ... ... туралы
айтты.Жасалынған анализ Мемелекеттік азық-түлік келісім шарт корпорациялық
вексельдік бағдарламасының ... бұл ... ... кезеңінде
Мемелекеттік азық-түлік корпарациясы вексельді ... ... ... ... анық көрсетті. 1996 ж. ауыл тауар
өңдіруші вексельді қаржыландыру бағдарламасы ертеректе болмаған ... ... ... себу және ... ... ... ... етуге мүмкіндік беріп отырды. Нәтижесінде, ауыл
шаруашылығы ... ... мен ... ... қарым-қатынас
біршама үзілген, ол болса тура пропорционалды болып келеді.
3.2 Ауыл шаруашылық өндірушілер мен нан ... ... ... және оның ... өнімдерің өндіруші мекемелер мен ауыл шаруашылығы арасындағы
қатынасты қарастырсақ, ауыл ... ... ... ... ... қомақты роль атқармайтындығы байқалып, кәсіпорындар өз қызметін,
жұмыс бағдарламасын өздігінен жоспарлап отыр.
Бұл мәселені шешу үшін ауыл шаруашылығын көтеру мақсатында үш ... ... ... Бұл ... ... ... ... жолдауында айтылған мемлекет басшысы Президентпен ... ... ... ... экономикалық және саяси маңыздылығы ... ... ... Бұл бағдарламаның іске асуы мемлекеттің азық-түлік
қауіпсіздігі жүйісінің тұрақтығын және экономикалық ... ... ... ... ... ... өмір ... көтеруге
мүмкіндік береді.
Мемлекеттіқ ауыл-шаруашылық өнімдері нарығын бақылдаудан бас тартуы
реформалардың ... ... бұл ... ... ... бастапқы
кезеңдерінде ауыл шаруашылығының деградациясы мен құлдарауына ... ... ... ... ... ... қарастырылған)
мемлекеттік бақылау мен ауыл шаруашылығын көтеру ретінде жүзеге ... ең ... ... өнім болып табылады. Қазақстан қазіргі
кезде бидай экспорт көлемі бойынша әлемде ... ... бола ... ... қала ... тиіс. Сонымен қатар астық дақылдар шаруашылығы ауыл
шаруашылығы өндірісінің басты ... ... ... ... ... ... – мал
шаруашылығының – құс өсіру, сүт өндіру – жоғары дамуы мүмкін болмас еді. Ал
бұл болса, өз кезегінде ... ... ... ... ... анықталады. Бұның негізінде әлемдік және ... ... ... ... көшу ... жатыр. Нарықтық реформаның басты
кезеңінде ауыл шаруашылығы өнімінің нарығын қаржаландыру мен ... бас ... ... ауыл экономикасына сәл -пәл араласуы оның
құлдырауына әкіліп ... ... ... республикадағы ауыл
шаруашылығының көтерілуі ең ... ... ... ... ... ... ... етіледі. 1999 ж бастап ауыл
шаруашылығының халық өнімінің көлемі орта ... 13,6% ... ... ... орта ... ... алдынғы үш жылмен салыстырғанда (1996
– 1998ж) 39% өсіп, жылына 13,9 млн ... ал ... 4,8 ц/га ... ... ... 12,5 – 13,0 млн ... 12,1 ... Осы жылы Қазақстан Ресубликасы Ауыл шаруашылық Министрлігінің
мәліметтері бойынша 14 млн га ... ... өнім – ... ішкі
жиналымы 18 млн құраған (бункерлік салмақ) ... 13 ц/га ... ... ... пен қоғам түсінгі бойынша экономикалық басқа
салаларына ... ауыл ... ... ... бақылау мен
қаржылай көмек көрсету үшін тиісті аграрлық арнайы ... ... ... ... ... ... ... агроазық-түлік
мемлекет бағдарламасы негізделеді ауыл шаруашылығы өнімін ... ... ... ... ... сұраныстарына сәйкес заң базасының
қамтамасыз етілуімен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... Кеш болса да 2001 жыл астық ... ... ... ... (19.01.2001ж) заң қабылданды. Ол астық нарығының қатысушылардың
әрекеттерін ... ... мен ... ... ереже құру негізін салды.
Сонымен қатар, заңды түрде ол ... ... және ... ... ... және ... ... бекітілді. Бұл тұқым өндіру
тыңайтқыштар мен жанармай ... ... егу және ... ... ... бюджеттерге қайтарылмай жеңілдеген
несиелердің берілуі ауыл ... ... ... түрде алунуы
ауылдық несие серіктестерін несиелендіру, сонымен қатар фьючерстік келісім
шарты бойынша жылына 500 мың т. ... ... алу ... ... ... ауыл ... ... қолдау соммасы республикалық бюджеттен
22 млрд тг. құрайды. 2003 жылы бұл ... 40 ... ... қарастырылып
отыр. 2002 жыл 1 тамызынан бастап ... қол хат ... ... ... да және ... қаржы құралы болып, астық иегерлеріне екінші деңгейлі
банктерде шексіз несие алуға мүмкіндік тудырады. Бұл шара ... ... ... ... алу үшін ... ... мақсатта ағымда жылдың өнімінен мемлекет ... ... ... ... 3 класты бидайдың 1 млн т. сатып алуды жоспарлап
отыр.
Алайда бұл заңның іс жүзінде асуын толық деп ... ... Әлі ... ... ... өткізу нарығы жоқ, оның ішкі және сыртқы
нарықтардағы сатылуы ... ... ... ... ... өмір ... ... жылмен) астық биржалары қызмет істемейді, қазіргі талаптарға сай
информациялық-маркетингтік қызметтер ұйымдастырылмаған.
Бұл жағдайда шаруалардың басты ... ... ... ... ... оны
тиімді бағалармен сату табылады. Бұл проблема өз асқынуын соңғы үш жылда
тауып отыр, ол кезде ... ... ... ... ... оның
сапасы төмен болды. Сонымен қоса сыртқы нарық тарылып қазақстандық бидайдың
басты тұтынушысы ... одан ... ... өнім жиналған астықтың төмен сапасы мен сыртқы саудадағы нашар
жағдайлар (ішкі нарықта 3 ... ... ... ... долл.) және
де экспорт көлемінің тарылуы оның көп көлемде ... ... ... ... ... 2000 ж бидай қоры
республикада 8730 мың тонна құраса (халықтың өнім жиналымы 14566 мың ... бұл ... ... 6059 мың ... ... ұнын ... құраса, 2001
жыл астық қора жыл ... 6413 мың ... және ... өнім жиналымы 15867
мың тонна бола тұрып оның экспорты тек 3528 мың тонна құрады ... ... ... яғни 42% ... ... ... ... статоргандардың берген мәліметтерінің
дұрыстығын анықталған жөн. Олар көптеген аналитиктермен ... ... ... ... ... мәліметтеріне жүгінсек,
2002 ж экспорттық астық көлемі 10 млн тонна құрау ... Олар ... ... қор ... 16320 мың ... тең деген мәлімет беріп отыр.
Салыстыру үшін мысалға жүгінейік, бұл республикадағы барлық нан ... (296) ... ... көлемі болсын. Оларға 2001 жыл
барлық жиылған астықтың 7 млн ... ғана ... (18,0 млн ... ... ... 7 ай ішінде 2003 жыл (1 тамызға дейін) экспортқа тек 2554
мың ... ... өнім ... ... ... ... нарықта іске
асырылмаған 7,5 млн тонна астық қалды. Сонымен қатар бұқаралық ақпараттарды
бұл қалдық 4 млн ... ... ... өнімін есепке алғанда оның жалпы
көлемі 7-8 млн тонна жуық деген ... ... бұл ... ... ... ... бойынша бұл сан 11-12 млн тоннаға жетіп
отыр.
Бұнның бәрі ... ... есеп ... байланысты әсіресе астықты
жинау науқанында, олардың даладан тоқтарға, қоймаларға түсуі ... ... ... ... ... 40% ғана ... ... кәсіпорындарға түседі ,қалған 10-11 млн тонна өндіріс жерінде
қалып қойып отырады. ... сену ... ... жекешелендірумен мен колхоз-
совхоз жүйесінің құлдырауына дейін қазіргі өндірісшілерге қарағанда, ол
кезде материалдық техникалық база ... ... кез, ауыл 6 млн ... ... ... ... болатын, ал олардың көбі құлдырау кезеңінде
бұзылып, қазіргі күні құрып кетті.
Оперативті және статистикалық ... ... ... және ... ... ... ... арқылы олардың нақтылығын
дәлелдеуге болады. Осы бақылаулардың ... ... ... ... алу
барысында ғана есеп айыру жүйесінде тәртіп орнатуға ... ... ... ... совет дәуірі кезеңіндегідей әлі күнге ... ... ... ... өнім ... баяндау хаттарын беріп
отырады.
Республикадағы астық өнімінің жиналуына басты себепкер болған мал
шаруашылығының ... ... ... Екі ... тығыз байланысы
жоспарлы аграрлық экономиканың негізі болған еді. Бұл байланысты ... ... егін ... бір ... ... яғни ... бидайды
өсіруге бағытталуы, жылдан жылға төмендеген сапасы қазіргі дағдарыстық
жағдайға әкіліп отыр.
Сыртқы нарыққа ... 1 және II ... ... (25%) ... ... 760-
770 г кем емес ғана жүреді. Жалпы тауарлық бидай ... оның ... жылы III ... 0,1% IV,V кластардың – 70,9%және кластық емес-29%
немес өткен жылғы халықтың жиналымның 3.5 млн ... ... Бұл жылы ... ... ... жоқ. Жылдан ... ... ... әлем ... төмендеп келе жатқаны белгілі. Себептері
белгілі агротехниканың сақталмауы, сапасыз ... ... ... ... қоса кейінгі табиғи -климаттық ... ... ... өсіп өнуіне қалайсыз болуы.
Кезінде республикада мемлекеттік ресурстарда 4 млн тонна жем өндіріліп
фураждық бидайдың қоры 8-9 млн ... ... ... ... 21-22 млн ... барлық өнім ресурстарының 37%, 1993ж )
Статистика мәліметтері бойынша (2003 жыл) ... 170 мың ... ... мың ... ... бидай, яғни 1 млн кем ... Бұл ... ... ... себебі қазіргі кездегі республикадағы 2,1 млн бас сүт
сиырларының жеміне жылына 1,5-1,6 млн тонна кем емес ... ... ... ... мал ... ... қажеттілігі
жем-шөп 5 млн тонна көрінеді, алайда бидай балансын құрғанда бұл ... ... ... ... ... ... ... мәселесінің шешімі республикадағы егін
шаруашылығының ... ... үшін мал ... ... алда болуына
үйлеседі.
Ол үшін мемлекет мынандай жоғарғы саласы: құс ... ... ... ... ... үлкен көмек көрсетіп, жем-шөп шаруашылығының
қосалқы өндіріс ретінде дамуына қолдау көрсетуі ... ... ... 1,0-1,5 млн ... ... ... ... республика өнімнің экспорттық потенциалы 5-6 млн тонна
төмендейді, бұл оның сыртқы нарыққа ... ... ... ... ... шарт).
Осымен қоса, мемлекеттік бақылау негізі ... ... ... ... ... ... жол ... белгілі өндіріс рентабельдігін
қамтамасыз ететін экономикалық жағдай жасалуы табылады. Сонымен қатар,
кейінгі ... ... ж ауыл ... ... ... тиіс,
олар бидай нарығына ықпал тигізе алатын қаржы-экономикалық механизмдердің
негізінде тиімді қызмет ету керек. Өндірістің тікелей дотациясы аз ... ... ... оның механизмі нашар. Көптеген жағдайда ауылға
арналған материалдық-техникалық ресурстар бірнеше операторлар қолынан ... ... ... ... бағаға ие болады. Сонымен, ... ... ... ... ірі астық өндірушілер пайдаланады. Олар
өз мүмкіндіктеріне қарай бидайдың басты экспортшылары болып табылады.
Жақын ... ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ көрінеді,
сонымен қоса мал шаруашылығында астық тұтыну ... тез ... ... ... емес. Бұл егістік аудандарының тарылуына әкіліп соқтырмақ.
3.3 Ауыл шаруашылық өндірушілерді бақылаудағы шетелдік тәжірибе
Бұл жағдайдан шығу амалы мынада: Қазақстан, АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... негізделіп,
сыртқы және ішкі нарықтағы бидай сатылуы мен жиналымын, оның жүйелендіруін
мемлекет тікелей бақылауға алып ... ... ... ... ең басты мәселеге тауар өндірушілердің
мүдделері жатады. Мысалы Канадада сыртқа нарықа өнім ... 1935 ... ... бойынша Коммитет қызмет етеді.Ол мемлекетте жалғыз ... ... оның ... ... ... ... 75% немесе 25-30
млн жыл сайын өтеді.
Бұл ... ... ... ... ... ... ішкі ... нарықта өткізу, фермерлерге тиісті бағаны қарастыратын бағдарламаны
қамтамасыз ету, пайданы фермерлар ... ... ... өткізгеннен кейін Коммитет толығымен түскен пайдаға
есеп айырады.
Ал АҚШ-та Конгресс ... ... ең ... ... ... баға ... кезде компенсациялық төлемдер жасайтын механизмдер
жұмыс істейді. Астықты сату бұл жерде экономикалық ... ... ... олар ... ... ... ... иегері ретінде түрлі қарым-
қатынастарға түсіп, келісім–шарттар жасайды. Мұндай фирмалардың -тиімдігі
астықты тез ... ... ... ... АҚШ ... бұл ... жалпы тауар айналында 86-90% құрайды (мысалы
әйгілі «Каргиллң, «Континентальң және тағы ... ... ... ... ... ... ... алынған өнім
нарығы қызмет етеді. Бұл жерде фермерлер ... ... ... ... мен ... ғана өз ... ... алады, ал бұндай жүйе
бізде жоқтың қасы. Өңдеуші ... мен ... да ... тікелей бидай алу құқығына иеленбеген. Алып сатарлық болмау
үшін, кооперативтер оның белгіленген баға бойынша ... ... ... бұл кооперативтердің сауда әрекеттерін бақылау, элеватор
тағы басқа астық қоймаларын ... ай ... ... ... ... ... ... астық өнімі балансы құрылып отырады. Бұл
да біздің Республикамыздағы жоқтардың бірі.
Қазақстанда бидай өнімін іске ... ... ... фирмалар
айналысады. Олар шаруалардан өнім жинау науқанында астықты ... ... (1 ... ... 50-55$) ... ішкі және сыртқа нарықта алып
сатарлық бағамен ... ... ... ... ... басым бөлігі сауда
капиталына түсіп, ауыл шаруашылығының ары қарай дамуына жұмсалмайды.
Бұл жерде бір ... жәйт ... 3 жыл бойы ... бағасы 1,5 есе
төмендегенімен оның өнімдерінің бағалары жыл сайын көтерілуде(нан, ұн т.б)
Сонымен қатар, үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... етуші ретінде болды танылады. Ол сатып алушы мүддесіне
сай келетін өндіруші мен ... ... ... ... ... келеді. Ол үшін монополияға қарсы, бәсекелестік туралы және ... ... ... ... ... ... ... өндірушілердің үлесіне қолайсыз болып
отыр. Нанның бір-бірлеп сатылуынан түскен пайда 25-30% құрап , ... ... ... жұмсалып қояды. Әрине, бұл егін ... кері ... ... ... ... ... ... тауарлық (астық) биржалары табылады,
олардың қызметтері ... ... Бұл ... ... ... биржалардың қызметі әлдеқайда зор болып келеді, ... алып ... ... ... Олар тек жергілікті нарық
пен сауданың дамуын ғана емес, сонымен қатар, бидай мен оның ... ... ... ... ... және келісім шарттар мен
мәмілелердің ... ... етуі ... ... ... ... ... пен ұсынысы бір жерден табылатын стандарт пен үлгіге
сай қызмет істейтін сауда нарығын ұсынуі тиіс. Сол ... ... сан, ... орны ... ... фьючерстік келісім-шарттар жасалады.
Олардың қызметі астықпен байланысты мәмілелердің таза болуына ... ... ... болуына соқтыртады. Сондықтан республикада астық
биржаларының қызмет істеуін жаңғыртып, мемлекеттің бұл іске ... ... ... ... бұл ... тоқтатып отыр. Белгісіз себептерге
байланысты ол өзінің ... ғ1316 ... ... күн бұрын шығарған
12.08.2000 ғ1245 «Қазақстандық тауар шикізаттық ... ... ... ... ... және ғ1253 ... Республикасындағы биржа
қызметтің дамуы бойынша шаралар туралың қаулыларын тоқтатты.
Астық нарығын реттеу жалпы сатып алушылардың әрекетінің лицензиялануын
іс ... ... ... ... ... ... бұл ... еркін
бәсекелестікті тудырып отыр.
Итнформациялық-маркетингтік жұмыс әлі күнге дейін дамымаған. Өркениетті
нарығы бар мемлекеттерде бұл кең өріс алып, ... өнім ... ... туралы тағы басқалар туралы мәліметтерді еркін алуға болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... құру керек.
Жоғарыда айтылғанның барлығы Астық туралы заңның түзетілуі мемлекеттің
астық нарығына араласуын талап ... ... ... ... ... оған ұсақ ... сатып алып, олардың құрып кетпеуіле мүмкіндік жасайтын жағдай тудыра
алады.
2002 жыл мемелкетпен бекітілген астық ... алу ... 1,5 млн ... ... көмек бере алмайды, себебі осы жылғы өнім жиналымының 10%
ғана құрайды. Мемлекеттік сатып алу көлемін 30-35% ... ол 5-6 ... ... өсу ... ал бұл ... көлемге тең.
Сонымен қатар, өнімді жылдар өнімсіз, қалайсыз жағдайлы ... ... ... ... ... ... ... ең үздік менеджер ретінде
мемлекеттің танылуы баршылық, қазіргі кезде оның агенті ... ЖАҚ ... ... табылады. Біз оның президенті Р. Ж. Әзімовтің
пікірімен толық ... ... ... ... түскен
барлық қаражатты пайдалану құқығын беріп, оны ары қарай ауыл шаруашылық
бағдарламаларына жұмсақ ... ... ... ... ... ... мен тағы басқа ауылға керекті жабдықтар импортталып
ұйымдастыруға болады.
Бұл функцияларды орындау үшін ... ... ... кадрлық тағы басқа) барлық ... ... ... ... алу ... нан ... ... көбеюін
талап етеді.
Шешілмеген мәселе болып өндірушімен қабылдаушылардың арасындағы
экономикалық ... ... ... Егер ... ... ақы ... қарсы органдармен реттелсе, ... ... ... ... нан қабылдаушы кәсіпорындарды
қарамағында. Бұл ... екі жақ ... ... дау туады.
Бұл мәселені шешу үшін біздің көзқарасымыз бойынша. Мемлекеттік нан
инспекцмясының жүйесін ... ... ... ... мен алушыдан дербес болғандықтан арбитр қызметін атқара
алады.
Нан қабылдаушы кәсіпорындармен белгіленген тарифтерді белгілу ... ... ... ... өнімін әкелуге мүмкіндік тудырады. Олар
өндірілген дән көлемінің көбеюі мен дұрыс ақталуын қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... ... керек. Бұдан мемлекеттің өзі бас
тартту керек әсіресе, «Азық-түлік Корпорациясың түрінде.
Мемлекет тарапынан реттеу жұмыстарының масштабтары, ... ... мен ... ... ... ... ... бірте-бірте іс
жүзінен алшақтайды, яғни тікелей дотациялаудан.
Шаруалардың қаржылай жетіспеушілігі ауылдың ... ... ауыл ... ұзақ және ... ... ... ... шешіледі. Бұның негізіне ... ... ... ... Ауыл шаруашылық аралық байланыстарды дамыту және нығайту
Қазақстанның шаруашылық ... 1992-шi ... берi ... ... ... саудасының жаңа жүйесi қалыптасып, ... ... ... ... ... ... ... тууын
және нарықта көтерме, жеке делдалдық компанилардың пайда ... ... жүйе ... елiмiздiң экономикасы барлық ауыл
шаруашылық өнiмдерi мемлекеттiк даярлау ұйымдары арқылы өтетiн.
Шикiзатты қою, қайта өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... өзге орындарда
сатуға тыйым салынатын. Мемлекеттiк құрылымдар барлық ... мен ... баға ... ... ... құру ... алдында нарық
таңдауда бiршама еркiндiк болатын, ... де, ... өнiм ... ... ... соң ғана ... ... едi.
Астықты мiндеттi түрде мемлекетке қою мiндетi жойылғаннан соң, тәуар
өндiрушiлер оны ... ... өз ... ... мүмкiндiктерiне ие
болды: мемлекетке сату, сұраныс пен тұтыныстың қалыптасқан бағасы бойынша
еркiн нарыққа сату, шаруашылық iшiндегi ... ... және ... ... ... ... формалары да сан алуандана ... ... ... ... кооперативтар мен биржалар
арқылы. 1994-шi жылы ... ... ... ... ... ... ... (барлық сатылған астықтан түскен 40%), 20% астық сату табиғи
төлем түрiнде, 14% жергiлiктi нарықтарда сатылды.
Егер, ол ... алу ... ... ... ... формада
жүретiн болса, астықпен сауда жасау нарығы үлесiнiң артуын тиiмдi ... ... ... едi. ... егер ... жылдары ауыл шаруашылық
мекемелерi биржалар арқылы 1 млн. ... ... ... 2003-шi жылы ... ғана сатты. Нарықтық бағаның объективтiк анықталуы тәуар астығының
10% төмен емес дәрежеде жүрiп, 3-4 млн.тонна ... сай ... ... ... қайта өңдейтiн көптеген мекемелер ауыл
шаруашылық өндiрушiлерiне айтарлықтай қарыздар. Мұндай жағдай Қазақстанның
көптеген аумақтарында етек ... Бiр ... ... ... ... ... ... дәрежесiнен олар шығаратын дайын өнiмге қанық болып
жатуы оның өндрiсiнiң ... және ауыл ... ... ... ... ал ... ... ауыл шаруашылық өндiрушiлерi
қайта өңдеушi мекемелердiң қабiлеттiлiгiне деген ... ... ... ... ... ... ... Мұнда ауыл шаруашылығы
өндiрушiлерi де, қайта өңдеушiлер де, жеңiлiс табуда, себебi, барлығы ... ... ... ... ... ... аумақтарының бұзылуына,
мал басының қысқаруына және ауыл ... ... ... ... алып ... шаруашылық өнiмдерiн сату формалары мен ... ... ... ... Даярлаушылар ауыл шаруашылық өнiмдерiн
сатып алудың қажеттi ауқымдарына жасалатын ... ... тап ... Бұл баға ... мен ауыл ... аванстау қаражатының жеткiлiктi ... ... ... ... ... мен ұйымдардың iскер
белсендiлiгi және олардың өндiрiстiк базасының қанағаттанарлықсыз ... ... ... ... қысқаруына, элеваторлардың
жекешелендiруiне байланысты, Нан қабылдау мекемелерiнiң тәуар ... ... ... ... ... ... ... бұрын барлық дерлiк
астық өңдеу жабдықтары мемлекет қарауында болып, ... ... ... ғана шығарылатын болса, ... ауыл ... ... ... ... тыс ... ... бағада сату
мақсатымен өздерiнде ұзақ уақытқа сақтауға қалдырады.
Астық нарығының ... ... ... мен ... ... қарым-қатынастарына да қатысты. Алайда, көптеген
колхоз, совхоздардың АҚ және ЖШС ... ... ... ... ... ... жоқ, өндiрiс өнiмдiлiгiн арттыра қойған жоқ ... ... ... тiптi ... та ... ... ... жағдайын қалай-да болса еш ... ... жоқ, ... ... ... шаруашылық жетекшiлерiнiң қолында қалып қойып
отыр.
Автор А.Стронгина өзiнiң мақаласында ''сауданың ... ... бәрi ... ... ... ... ... нарығындағы
тым артық еркiнсу стихиялық сипат алып бара жатыр…'' деп көрсетедi.
Оның айрықша сипаттары-бартерлiк мәмiлелердiң ... баға ... ... ... ... бәсең қатысуы, нарықтық қатынастарды
мемлекеттiк реттеудiң толық болмауы.
Соңғы уақыттарда көптеген ... ... ауыл ... ... түрленуi қазақстандықтарға астықты шет елден әкелуден бас
тарту мүмкiндiгi пiкiрiн орнатуда. ... тағы ... пiкiр бар. ... айтқанда, өлшемдi сұрыпты ұнды өңдеуге қажет-жоғары белокты дән
тапшылығының өсуiн жалғыз бiр ... жолы шет ... ... алу. ... ... ... өндiрiсi артуына қол жеткiзбейiнше шетелден сатуды
доғармау қажет. Мұндай шет елден ... өзге ... ... ... қауiпсiздiгiне ешқандай қауiп төндiрмеуi тиiс.
ҚР азық-түлiк астығына деген сұрансы 36-37 млн. т. 2003-шi жылы ... ... ... ... ... ... 2003-шi жылы ... ықшамдылығы Қазақстан нарығында 22-23 млн.т. бағаланады. Астықтың
сапалы ... 2003-шi жылы ... ... осы ... ... ... ... күштi дәндер үлестерi анағұрлым
өстi.
Соңғы жылдары Қазақстан экономикасынан байқалған өнеркәсiп және ... ... ... ... ... оларға жаңа
тапсырыстар алуға және сәйкес белгiлi еркiн қаржы қаражаттарына ие болуға,
ең ... ... ... кiрiсуге мүмкiндiк туғызуда.
Кооперативтi жүйенiң тарихи қалыптасуын талдау, шаруашылықтың бұл
формасы бәсекелестiк ортасының ... ... ... ... ... ... ... кооперативтар кең тараған
форма екенiн көрсетедi.
Елiмiзде кооперацияның вертикалды формаларын құруда ұйымдық-құқықтық
негiздердi зерттеу құқықтық жүйеде ... ... ... ... ... жүйелердiң дамуына кедерге ... ... ... ... ... қызмет ету кооперативын тек ауыл ... ... ... ... агроөнеркәсiптiк кешендiк, ауыл шаруашылық
өндiрiсiне қызмет етумен айналысушы ұйымдарды да анықтау;
-''пайдалану кооперативын'' оның мiндеттерiне сәйкес келмейтiндiгi ... ... ... ... ... ... ... орта маркетингтiк
кооперативтар дамуына қажеттi негiздердi әзiрлеген. Оларды құру ... ... ауыл ... ... ... қайта өңдеушi
мекемелер арасындағы мүдделер қайшылығын; агромаркетинг ерекшелiгiн; ... және жеке ... ... ... өсуi; ... ... ерекшелiктерiн жатқызуға болады.
Вертикалды кооперацияның ... ... ... ... ... Осы кезде бiз қарастырған өлшемдердiң
көпшiлiгi ауыл шаруашылығына анағұрлым сәйкес келуде.
Астық нарығының жалпы ... ... ... ... ... бес
жыл бойы тиеселi қорлардың азаю ауқымы және халықтың сатып алу қабiлетiнiң
төмендеуi нарықтың 22% ықшамдалуына алып ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтуда; тұтынушылар талғамы
мен тұтынушылар мәдениетiнде ... ... ... ... және шикiзат нарығындағы, ... ... ... ... мiндеттерiнiң жеке
мекемелердi бiрiктiру шеңберiнiң қажеттiлiгiн тудырды. ... үш ... ... ұсынылады: көп салалы қызмет ... ... ... дамытуға бағытталған; бiр саланы қызмет етуге және
нарықтың тарамданған сегментiне бағытталған.
Жаңа ... ... ... ... ... және оны
тереңiрек қайта өңдеу, тәуар өнiмiнiң ауқымы, 1тонна ... ... iрi нан ... ... ... ... өндiрiсi
ауқымы сақталып қалды. Нан пiсiру өнеркәсiбiнiң құрғақ квас ... ... ... ... ... ... артты.
Бұл сала жалпы 154,5 млн.теңгеге немесе 2002-шi ... ... ... өндiрген.
2003-шi жылы облыста 33,1 мың тонна нан пiсiрiлдi, ол ... ... 95,6% ... ... төмендеуi осы өнiмдi өндiретiн нарық
қанықтығының жеткiлiктiлiгiмен түсiндiрiледi. Шағын нан пiсiру орындары,
оның ... ... ... нан, ұн, ... деген сұраныс толық
қанағаттандырылды, себебi, ''бiрақ, астыққа ... ... ... ... ... жеке ... ... күрделi болып кеттi''.
Қазiргi кезде, дәндi нан шикiзатына әрекеттiк жiберу бағалары 38-45%
құрайды. 2004-шi жылдан бастап жылу энергиясы тарифiнiң өсуi 20% ... ... ... ... пен ұнға ... баға ... 2004-шi ... қаңтар
айында 2003-шi жылдың желтоқсанымен салыстырғанда ұнның бағасы: ... ... өстi. ТУ ... %-ға өстi. 3-шi ... азық дәнi ... ... 4-шi ... –6,3%-қымбаттады.
2004-шi жылдың 20 ақпан күнi мемлекеттiк нан инспекциясы басқармасының
мәлiметтерi бойынша, элеваторларда 97670 мың тонна ... ... ... 57066 мың ... азық дәнi орналастырылды. Аумақтың астыққа және ... ... ... бiр уақытта энерготарифтардың өсуiмен қабаттаса келе,
нанның бағасының жоғарылауына әкелдi, себебi, мекемелер астық нарығындағы
құбылуларды ... ... ... тұра ... ... ... нан пiсiру салықтарынан жеңiлдiктер алуға-атап
айтқанда, мүлiкке салынатын салықтан жеңiлдiктер алуға болар едi. ... нан ... ... нан ... ... ... ... сомасы жалпы
кiрiс сомасының 70% аспайтын болғандықтан, облыстық заңдармен қарастырылған
салық қойылымын қолдануға келмейтiндiктен ... ... ... ... даму ... ... интергациялық барыстың өзара тиiмдi ... ... ... ... ... ... және ... мақсатында
ұсыну қажет.
Нарықтық экономика шараларында аграрлық сала ауыл ... ол ... ... ... ... ... ... қайта өңдеу
және өнiм сату салалары теңдей қамтылғанда табысты дамуға жағдай жасалады.
Бұл үшiн ... ... ... формаларын дамыту қажет.
Қазақстанның агроөнеркәсiптiк кешенi iрi және орташа мекемелермен,
ауыл шаруашылық шикiзаттарын ... ... ... ... ... ... Соңғы жылдары Ауыл шаруашылығы құрамында ауыл
шаруашылық ұйымдарында және осы ... ... ... ауыл
шаруашылық өнiмдерiн қайта өңдеу балансында тұрған мекемелер саны артуда.
16-Кесте.
Қазақстан ның ауыл ... ... ... орташа саны, бiрегей
|Мекемелер түрлерi |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... ... |3753 |3784 |3937 |3430 |4159 ... және ... |297 |288 |275 |248 |283 ... | | | | | ... ... және |2587 |2569 |2963 |2397 |3028 ... де ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... мекемелер | | | | | ... ... |849 |927 |699 |785 |848 |
16 ҚР ауыл ... ... ... ... ... экономикалық шаралардың қиыншылықтарына қарамастан,
ауыл шаруашылығы салаларындағы өнiм ... ... ... өсуi
байқалуда (17.кесте).
17-Кесте.
Қазақстан ауыл шаруашылығының өнiм өндiру ауқымының қарқыны, млн.тң.
| ... ... ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... шаруашылығын-дағы барлық |6771 |11608 |23486 |29533 |35676 ... ... | | | | | ... ... ... |434 |828 |1485 |2033 |2167 ... қамтитын салалар | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |6337 |10780 |22001 |27500 |33509 ... ... ... |5474 |9362 |2002 |24535 |30019 ... | | | | | ... және ... |852 |1406 |1981 |2947 |3461 |
17 ... ... Ауыл шаруашылығы Министрлiгiнiң мәлiметтерi
бойынша.
Қайта өңдеу өнеркәсiбiнiң барлық салаларында ... ... ... ... өсуi ... ... ол ... есептi (инфляция-ақша құнсыздануы), ал өндiрiстiң iс ... аса өсе ... ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсiбi салалары экономикалық анағұрлым тұрақты дамыған.
Қайта ... және ... ... ... салаларының өндiрiс
ауқымының құбылуына себеп, шикiзат түсуi ауқымының төмендеуi, ... ... ... ... ... ... жай-қайта өңдеу мекемелерiне шикiзаттың
түсуiнiң ... ... да, ... ... ... ... өңдеу өндрiстерiнде
байқалды.
2003-шi жылы тамақ өнеркәсiбi мекемелерi тәуар өнiмдерiн ... ... ... ... ... атқарылды (ҚҚС және
акциздерсiз) 35,9 млрд теңге, 33,1% артық, 2002-шi жылға ... ... өсуi ауыл ... ... ... ... ... сонымен қатар, астық және импорт ауыстырудың қалдық ... өстi. ... ... ... ... өнiмдердiң түржинағын
кеңейтiп, оның органдылептикалық көрсеткiштерi мен сыртқы ... ... ... ... ... қайта өңдеу мекемелерiнiң негiзгi
капиталына инвестицияның 6 млрд. теңгеден астамы барлық ... ... ... ... Бұл осы көрсеткiштерге сәйкес өткен жылдардан
үш есеге жуық артық.
Мекемелерге ... ... ... ... бiрi ... өңдеу
астығы негiзгi тәуар өндiруге қызығушылықтың болмауы-қойылған өнiмдерге
ауыл шаруашылық мекемелердiң ... ... ... ... ... ... ... бағалары көбiне ауыл шаруашылық
мекемелерiнiң төмен дәрежелiлiгiне әсер етедi.
Әлемдiк тәжiрибе мен ... ... ... ... ... әдiл ... және ауыл ... мекемелерi үшiн
өндiрiс шығындарын толтыру, егер олар шикiзат емес, тұтынушыға соңғы өнiмдi
сатпаса жетуге болады.
Сондықтан, ... ... екi ... ... ... ауыл шаруашылық мекемелер өндiрiлген барлық өнiмдердi меншiктi
терең қайта өңделуiн дамытуда қазiргi ... ... ... ... және сатуды сауда желiсi арқылы iс жүзiне асыру.
2.Агроөнеркәсiптiк қалыптасулар негiзiн қайта өңдеу және ... ... ... ... ... ... сатуды холдинг
iспеттi, шарауашылық аралық байланыстар және өндiрiс пәрменiн көтеру.
Мұнда агроөнеркәсiптiк қалыптасулар бiрiншi кезеңде ... ... ... және ... ... ... ... Өндiрiс
мамандануының экономика дәрежесi неғұрлым жоғары болатын болса, соғұрлым
ауыл шаруашылығы өндiрушiсi ... ... ... ... ... ... ... қайта өңдеу, әбзелдеу, безерлеу, сақтау,
көшiру және азық-түлiк сату құрылым ... ... ... ... ... ... ... сайын оңайлауда. Мұндай жағдайларда
өндiрiстiң барлық байланысын пәрмендi бақылау және басқару ... ... ауыл ... ... ... өңдеу және сату ... үш: ... ... ... ... ... интеграция ауыл шаруашылығында ауыл шаруашылығы мекемелерi
және шаруа қожалығы (фермерлiк) кооперациялануына жағдай ... ... ... ... ... әр түрлерi (өнiмдердi сату
және қайта ... ... ... және ... қызмет
көрсету т.б.) шаруашылықтың тұрақтандырумен қамтып, тәуекелдердi бөледi.
Вертикалды интеграция жағдайында ... ... ... өнiм ... тiзбегiне қатысуда (бағалау, маркетинг, жарнама
т.б. келiсiмдi ... ... ... ... ... ... ... мiндеттер жүктеу барысы iс жүзiне асырылады.
Осымен қатар, тәжiрибеде интеграцияның үшiншi аралас ... ... ол ... екi ... ... ... кешенiнiң қалыптасуы, агробизнес-жалпылама әлемдiк
заңдылық. Агроөнеркәсiптiк кешен ауыл шаруашылығы өндiрiсiнен ... ... үшiн ... , ... ... және ауыл ... өнiмдерiн
сату, агроәбзелдер салалары, өндiрiстiк және әлеуметтiк инфрақұрылымдар
жатады. Осыған байланысты басқарудың ... ... ... ... ... ... қалыпқа келтiру бойынша пәрмендi ... ... ... аталған келеңсiз факторлар мен мәселелердi жою, ауыл
шаруашылығы басты салаларының-ауыл шаруашылық ... және ... ... ... ... де ... шаруашылығы мекемелерi қызметтерiн белсендi етудiң маңызды шарасы
және экономиканы тұрақтандыру интеграциялық ... ... ... ... ... ... салалық қағидамен, яғни,
өндiрiс және ауыл шаруашылық өнiмдерiн ... ... ... ... ... салаларында агроөнеркәсiптiк мекемелердi құрумен қызмет
жүргiздi. Мұнда тамақ ... ... ... ... ... ... ... түрлiк агроөнеркәсiп қалыптастыру
құрумен (агроөнеркәсiптiк бiрлестiктер, агрокомбинаттар), сондай-ақ, ауыл
шаруашылық мекемелерiнде ... ... ... ... ... ... ... өңдеулер дамыту.
Агкроөнеркәсiптiк интеграция барысының дамуы агроөнеркәсiптiк
интеграцияда түпкiлiктi айрықшаланады. Бұл, ... ... ... оның ... ... ... өтуiмен байланысты.
Агроөнеркәсiптiк интеграцияның даму бағыттары мен ... ... ... ықпалымен жүрiп жатқан өзгерiстерге ұшырауда (салық
төлемi және баға қою, несиелiк жүйе), дәстүрлiк түрлi бағытталу және ... қайа ... ... ... ... және ... ұйымдарының
бағыттарының күшеюiне ықпал етуде. Бұл қайшылықтар жекешелендiру, ... ... ... өзге ... ... күшейдi.
Агроөнеркәсiптiк қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... бiр-бiрiнен
ерекшеленуiн тудырды.
Келiсiм-шарттар қатынасы негiзiнде жаңа интегрирленген жүйелердi
құрудың бiрiншi кезеңi ... ... ... ... ... кейiн, қайта өңдеу мекемелерi нарықтық экономиканың
прессингiн тартудан ... ... бiрi ... агроөнеркәсiптiк
қалыптасу Алматы облысында, доңыз тамақтандыру кешенiн бiрiктiрген, жем-
арпа ... мен ет ... ... ... республикамыздың көптеген
облыстарында агроөнеркәсiптiк бiрлесулер құруға талпыныстар байқалуда.
Интеграцияланған құрылымдардың ерекшелiктерiне қарамастан, (меншiк
формасы бойынша, ... ... мен ... т.б.), ... ... ... тиiмдi қатысушылар қызметтесуi интеграциялық ... ... ... ... ... агроөнеркәсiп интеграциясы бағытының астық облысында дамуы
қазiргi кездегi ... ауыл ... ... ... интеграциялық байланысына:
- ауыл шаруашылық тауар өндiрушiлермен қайта өңдеу өндiрiстерiн құру;
-ауыл шаруашылық тауар ... және ... ... өндiрiстерi
мекемелерiмен бiрлесе қайта өңдеу және азық сатуға бiрiгу;
-бәсекелестiкке қабiлеттi ауданаралық бiрлестiктер аумақтық ... ... ... және ... ... ... барыстардың даму тәжiрибелерi өзiнiң құрамында түрлi
өзектердi бiрiктiретiн ... ... ... ... ... соңғы тұтынушыларға дейiн сату, барынша пәрмендi және ... ... түрi ... ... Олар ... ... ... және ұйымдасқан-құқықтық формаларда, қатысушылар
құрамы, қызмет түрлерiнен, меншiк ... ... ... ... ... ... шаралары ескерiлусiз ұйымдасып,
нәтижесiнде бас мекеме дұрыс таңдалмай, басқару мiндеттерi, ... ... және ... еңбегiнiң мамандануы төмен дәрежелiгi
байқалады. Қалыптасудың барынша үлгiлерi, олардың ... ... ... ... түрлерiнен және биiк саны
белгiленбеген.
Агроөнеркәсiптiк қалыптасуларды көтеру мақсатында:
1.оның бескелестiк қабiлетiмен қамти отыра, ... ... ... ... ... қызметiн ұйымдастыру дәрежесiн көтеру, сондай-ақ,
өндiрiстiң техникалық жабдықталуы қазiргi замандағы технология талаптарына
сай;
2.ауыл шаруашылық ұйымдарына берiлген ... ... ... ... өндiрушiлерiне салынатын салық заңы әрекеттiк күшiн өзгерту.
Ауыл шаруашылығы саласында интеграция ... ... ... ... жоқ, ... барысы елiмiздiе бiртiндеп жүруде. Бүгiн бұл
мәселеге үлкен назар аударыла бастады. ... ... ... және шаруашылық қызметтерiн пәрмендi жүргiзуге ... ... ... ... де, ... ... де
бiрiктiру қажет.
Өнеркәсiп түрлерiндегi ауыл шаруашылық мекемелерiнде табысты қызмет
атқаратын интеграциялық құрылымдар құру ... ... ... бұл ... ... мен ... ауыл ... қызмет көрсететiн және қайта өңдеу салалары мекемелерiнiң
аграрлық сектордағы мәселелердi шешуде аса маңызды орын ... бар ... ... ... өмiр сүру
қабiлеттiлiктерiн дәлелдей алды. Бұған мысал, ... құс ... ... ... ... құс ... ... акция
пакеттерi және машина-технологиялық станциялары алыну арқылы пайда ... ... ... үшiн төрт ауыл ... ... ... Құс
фабрикасын фуражды астықпен қамту схемасында Алматы, Жамбыл ... ... ... екi ... алу ... ... Тәуар
өнiмiн сату 20 көтерме қоймалары арқылы және кең сауда ... ... ауыл ... үшiн бұл ... тек ... ... қана
қою емес, сондай-ақ, жанұяны асырайтын ... ... ... ... ... бұл ... құс фабрикалары белсендi қатысуда.
Интеграциялық қрылымдардың жұмысының қорытындысында бақылау асты
мекемелерiнде ... ... ... алға ... жаңа ... ... ... мамандарды шаруашылық жүргiзудiң ... ... ... жолға қойылған.
Бүгiнде көптеген табысты қызмет ... ... ... ... ... ... құру ... астық өндiрушiлерге қызығушылық
бiлдiрiп, тiптi кiрiссiз мекемелердi де өз қанаттарының астына алуға әзiр.
Үлкен несиелiк қарыздар, заңдық базаның ... бұл ... ... сондықтан, мемлекеттiң және ... ... ... ... ... ... жер ... мүлiк
бойынша мәселелер жеткiлiктi болуы себептi бiрiншi кезекте, заңдық ... ... ... ... жаман болмас едi, бiрақ өкiнiшке орай,
әкiмшiлiк банктардың несиелiк қорларын тартуға ниет ... ... әлi ... келiңкiремейдi. Мүмкiн, интеграциялық схемалар арқылы
қаражаттардың ... ... ... үшiн ... қойылымын
арзандатуға керек болар.
Құрылған интеграциялық құрылымдардың өндiрiс және ... ... ... ... нәтижелер де жоқ емес. Әйтсе де, жүз пайыз ол тәжiрибенi
пайдалануға аса сенуге ... ... ... ... ... экономикалық
шараларда қалай қызмет жасаған дұрыс екенiн қарау қажет.
Республиканың кейбiр ... ... ... ... ... ... ... жасай бастауда. Облыс дәрежесiнде
агрокомбинаттар еңбек атқаруда. Бұл құрылымдар банк құрылымдары жағынан ... ... ... ие. ... ... олар ... астық өнiмдерiн қоюшы және көтерме сатып алушылардың үлкен
қызығушылықтарын туғызуда. ... ... ... ... ... ... төмен дәрежедегi агрофирмаларға олар шығарған
өнiмдердi сату және оған лайық төлемақы төлеуге кепiлдiк бередi.
Мұндай интеграциялық құрылымдардың артықшылықтары ... ... ... қаржылық қорларды пәрмендiрек пайдалану, себебi барлық
қаржылық ағыстар ... ... есеп ... ... Iшкi ... ... Егер құрылымдық бөлiмдер жоғары тұрған құрылымдар берген
тапсырмаларды артығымен орындайтын ... ... ... ... олар ... ... ... өздерi жұмсай алады. Егер қаржы
қорлары еркiн болса және олар пайдаланылмаса, ... ... ... ... ... ... ... қойылыммен бередi.
Агрокомбинаттың өзi қаржы есептеу орталығы тұлғасында осы ... ... ... ... беру ... орталығы болып
табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Берілген тақырып бойынша зерттеулер жұмыстарын жүргізіп, сол
нарықтық экономика дамуының ... ... бірі ... ... ... ара ... болып табылады деген қорытынды жасауға
болады.
Тамаша басқаруға кәсіпорындар міндетті түрде өздерінде бар
ресурстар мен олардың қолданыстары туралы, ауылшаруашылық дамуының
бастамасы туралы ... ... ... ... ... ... ... анализдердің зерттеуінде ең алдымен ішкі резервтер
ашық зерттеледі жұмыста жетіспеушіліктердің себептер орнатылады және
олардың шығарылуына шектеулер жасалады.
Осы жағдайда басты мәселе ... ... мен ... ... ... сай қойылымдары болып есептеледі. Нарықтық экономикада осы
кәсіпорыннан басқарушы субъектілері ауыл шаруашылығы сияқты мықты да ... бас имей ... ... істерді жоспарлау кезінде, әсіресе ұзартылған кезеңдерде
(тоқсан, жарты жыл, бір жыл) осы ... ... ... ... ... ... алу әрине қиынға ... ... ... финанстық шаруашылықтық анализдің жасалуы арқылы көрінеді.
Финанстық шаруашылықтық әрекеттердің шығырылған анализі өнеркәсіптің
2003 жылғы есептеуі ... ... ... 142458,0 мың ... ... ... 112065,0 мың теңге жоғары кіріс тапқандығын дәгелдейді.
Өнеркәсіп өзінің шығаратын өнімдері бойынша жеткілікті ... ... ... ... ... 14220,0 мың ... яғни өткен жылдың
нәтижесіне 3206,0 мың ... ... ... ... ... кері ... болып табылатын, шығарылатын өнімнің салмысы
7999,0 мың теңге ... ... ... ... ... өсінуінің орнына және
реализация түсетін пайданың жақсы жаққа қарай өзгеруі және кәсіпорынның
есептелген ... ... ... ... ... кірісі көтеріліп
қана қоймай, сонымен қатар өзінің теріс ықпалдарын да тигізді. ... мың ... ... ... өз ... ... ... кәсіпорын нанды шығаруда өз бағасымен қалдыра отырып,
оның орнына ... ... ... ... ... ... шығындары есеп бойынша 1 кг-да 0,462 ... ... ... ... ... осы ... мәлімет бойынша шығын салмасы
(0,462*7200) = 3326 мың ... ... ... ... ... ... ... орнына,шығарылатын өнімнің бағасы 439,2 ... ості ... ... ... ... ... базаның сапасы мен оның ендіру кезіндегі ... ... ... ... ... орны зор және ... ... себебі жеке факторларды елемей кету ... ... ... ... тағы да ... жолы – бұл ... бөлісудегі ұстанымдардың әрбір шығарылған өнімнің бірлігіне
өзгертуі еді.
Мысалы, егер ... ... ... ... ... ... ... өзгерсе, онда бір бөлімдегілерге бұл өз бағасында ... ... тән ... ... ал ... ... ... шығарылған өнім өспесе де, шығындар абсолюттік және қатыстық
мәнде өсе береді. Бөлінген ... мен ... өсу ... ... ... ... ... қатысты талап етілетін ... ... ... сатып алу құны есептеледі.
Сондай-ақ, нарық талаптарының ... ... яғни ... бір түрінде уақыттық әрбір мерзімінде құлап турады. Әйтсе де,
шикізаттың сатып алатын зат ... ... ол ... ... ... ... және бизнес жүргізуінде оның жеке ерекшеліктерін
білдіреді яғни сатушыдағы өнім мен өтім ... ма, ... ... ... және ... ... айналысында ол активті нарық ... ... ... ... ... ізденіс кәсіпорынға шикізатты
мықты қатыстықты бағалармен және сапамен қолдануға және құндық факторлардың
өз көрсеткішіндегі ... ... ... ... ... ... ... құнының өсуі басқалардың құнының төмендеуімен
шиеленіседі.
Бірақ оған қоса өнімнің шығынына сатып ... ... ... да әсер етуі ... ... ... ... өзінік
құнының өсуінің негізі факторлары болып;
материалдар бойынша сондай-ақ төлем ақының қоры ... да ... ... материалдардың жеке түрлеріндегі құнның өзгеруі
өнімнің шығарылуының өзгеруі есептепеді
Осыған қоса кәсіпорын өнімнің өз қунылық төмендезіне әсер ... ... ... кірістердің осу резервіне ие:
Методологиялық негіз ең алдымен әрекет ... ... мен ... ... ... сай ... сатушы топтардың жоғары сапалы
тауарлары ... ұсақ және орта ... ... ... ететін
мобильдік технологиялық қосылуының негізінде қолданады.
Бірақ дәл сол мезгілдерде ... ... үшін ... ... бар ... өте ... қолдауынсыз бұл мәселелерді шешу нарықтық талаптарда өте
қиын. Сатушы нарықтық тұрақтандыру мақсаттарында баға түзетулерінің келесі
тәсілдерін міндетті ... ... ... ... ... ... минималді дәрежеде гарантия берген сатып алу бағаларын стратегиялық
ауылшаруашылық шикізаттарға кіргізіп өндірушіге міндетті және сатып
алушылар ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ететін дәрежеде
тәуелсіз болады
• тауар өндірушілердің кірістерінің өсуіне өнім таратудан сол сияқты
орталық ... ... ... ... үшін ... ... ... пайда болуы қажет етіледі
• ұстаулардағы ... ... ... ... ... қуру ... енгізу
• бірінші қажеттіліктіөнімдерді тароту да ... және ... ... орын ... нормативті сауда боюларын қою ұзақ
уақыттық ... ... ... ... ... ... ... тізімі
1. “2003-2005ж. Азық-түлік бағдарламасы” ... ... ... 5 ... 2002 жыл ... ... ... “Астық туралы заң” 19.01.2001ж. №143
-2 ҚР заңы
3. Назарбаев Н.А. ... ... Ел ... ... ...... ... Қазақстан Республикасының 2003-2005 жж. Арналған азық-түлік
бағдарламасы. – ... ... ... ... ... және ... жауапкершіліктегі
серіктестіктер туралы” Заңы. 30.04.1998.
6. Абдильдин С. Агробизнес: бизнес-план. – ... ... ... ... хозяйственной деятельности пищевой промышленности. Под ред.
Н.И. ... – М., ... ... ... М.П. ... ... и практика фирмы. – М. Проресс,
1999
9. Винокуров В.В. Организация стратегического управления на ... М. ... ... ... И.Н. ...... 2001
11. Гончаров В.В. В поисках совершенства управления. – М. ... ... ... П.Р. ... ... – М. ЮНИТИ, 2001
13. Есиркепов Т., Мырзагельды К. Становление ... ... ... Казахстана в условиях в
рыночным отношениям. – ... ... ... Г. ... ... в Казахстане: история, современность,
перспективы. – Алматы, РНИ ... ... ... И.И. ... на ... ... ... Куватов Р.Ю. және т.б. АПК: Новое условия хозяйствования” ... ... ... ... Н.К. ... и рынок: казахстанская модель. -* Алматы, 1998
18. Мескон М. Және т.б. Основы менеджмента. – М., Дело, ... ... М.Д. ... ... маркетинга” Алматы,
“Қазақстан” 1993 жыл
20. Оспанов М.Т., Аутов Р.Р., ... Х. ... ... ... ... “Білім” 1997 жыл
21. Савицкая Г.В. Анализ ... ... ... – М.,
Экоперспектива”, 1998
22. Хожаназаров Қ. “Маркетинг негіздері” Алматы, Экономика”, 1996 жыл
23. Экономика пищевой ... Под ред. ... О.В., ... – М., ... ... ... предприятия. Учебник. Под ред. Горфинкеля, Швандара ... М., ... ... ... ... производства. Под ред. Комарова В.И.,
Филатова Д.К. – М., Аграпромиздат, 1995
26. “Интер-Трайд” ... 200-2002 ... ... мен ... ... ... ғ 28 7-8 бб.
2 Жамбыл-нан өндҢрҢстҢк тәжҢрибелҢк есебҢнен
-----------------------
=
=0,6315;
=
=0,6326;
=0,6328;
=
=72,411

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
Африка халқы7 бет
Біратомды спирттің құрылысы5 бет
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Салық есебі және оның есеп жүйесіндегі ролі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь