Жынысты және жыныссыз көбею түрлері


Жоспар:

Кіріспе бөлім:

Негізгі бөлім
Жыныссыз көбею
а) Бір жасушалы ағзаларға тән көбею формасы.
б) Көп жасушалы ағзаларға тән көбею формасы.
в) Спора түзілу, бүршіктену, фрагментация
Жыныстық көбею
а) Агаметогамия
б) Гаметогамия
г) Ұрықтану мен партеногенез
д) Ұрпақтардың алмасуы

Қорытынды бөлім.
Көбеюге қабілеттілік – тірі организмдерге тән негізгі қасиеттердің бірі. Көбеюге байланысты генетикалық материал ата-аналарынан ұрпақтарына беріледі. Бұл кезде сол түр особьтарына тән белгілер ғана емес, сондай-ақ тек ата-аналарының өздеріне тән айқын бергілер де жарыққа шығады. Көбеюдің үлкен биологиялық мәні бар. Ол белгілі бір организм түрінің ұрпақ алмастыруын жүзеге асыруымен қатар, ұрпақтар арасындағы сабақтастықты, жалпы тіршіліктің үздіксіздігін қамтамасыз етеді.Жер бетінде тіршілік байқалып келеді, келе де бермек. Ағзалардың көбею қасиеті тіршіліктің дискреттілігімен тікелей байланысты. Мысалы, ағзалардың денелері көптеген жасушалардан тұрады, ал олардың тіршілік ұзақтығы ағзалардың ағзалардың тіршілік ұзақтығымен салыстырғанда әлдеұайда қысқа болады, сондықтан ол ағзалардың тіршілігі оның жасушаларының үздіксіз көбеюі нәтижесінде ғана байқалуы мүмкін. Кез келген биологиялық түрлер жекелеген даралардан тұрады, ал жеке даралардың тіршілік ұзақтығы түрлердің тіршілік ұзақтығына қарағанда әлдеқайда қысқа. Демек, түрлердің тұрақты тіршілік етуі оноң дараларының үздіксіз көбеюінің нәтижесінде ғана байқалады. Тірі табиғатта көбеюдің негізгі екі әдісін ажыратады: жыныссыз және жыныстық.
Жыныссыз көбею. Жыныссыз көбею жынысты көбеюге қарағанда қрапайым және ол эволюция құбылысында алғаш пайда болған. Оның негізгі ерекшелігі ұрпақ тек бір особьтың бір немесе бірнеше соматикалық клеткаларынан дамып жетіледі,осы жолмен пайда болған ұрпақтардың аналық ағзалардан еш айырмашылығы болмайды, бір-біріне айна-қатесіз ұқсас, біркелкі особьтар түзіледі. Оларды клон деп атайды. Кездейсоқ мутациялардың әсерінен бір клондағы особьтар әр түрлі генетикалық өзгерістерге ие болуы мүмкін. Мұндай өзгерістердің бірнеше ұрпақ бойы тұқым қуалауы түрдің өзгергіштігіне және эволюцияға себеп болады. Жыныссыз көбею табиғатта кең таралған құбылыс. Мұның бірнеше формалары бар.
Жай бөліну-бір клеткалы организмдерге тән көбею формасы. Түрлі қарапайымдарне көлденеңнен, не ұзыннан екіге бөлініп өзара ұқсас екі жас клетка түзіледі. Бұл кезде клетканың құрылым компоненттері де теңдей екіге ажырайды немесе алдын ала олардың екі еселенуі жүреді.
Қолданылған әдебиеттер:

1. П. Қазымбет, Л. Аманжолова, Қ. Нұртаева /мед. Биология 2002 Алматы.
2. С.Ж. Стамбеков/Генетика 2002
3. С.Ж.Стамбеков, В.Л.Петухов/ Молекулалық биология 2003

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Көбеюге қабілеттілік – тірі организмдерге тән негізгі қасиеттердің
бірі. Көбеюге байланысты генетикалық материал ата-аналарынан ұрпақтарына
беріледі. Бұл кезде сол түр особьтарына тән белгілер ғана емес, сондай-ақ
тек ата-аналарының өздеріне тән айқын бергілер де жарыққа шығады. Көбеюдің
үлкен биологиялық мәні бар. Ол белгілі бір организм түрінің ұрпақ
алмастыруын жүзеге асыруымен қатар, ұрпақтар арасындағы сабақтастықты,
жалпы тіршіліктің үздіксіздігін қамтамасыз етеді.Жер бетінде тіршілік
байқалып келеді, келе де бермек. Ағзалардың көбею қасиеті тіршіліктің
дискреттілігімен тікелей байланысты. Мысалы, ағзалардың денелері көптеген
жасушалардан тұрады, ал олардың тіршілік ұзақтығы ағзалардың ағзалардың
тіршілік ұзақтығымен салыстырғанда әлдеұайда қысқа болады, сондықтан ол
ағзалардың тіршілігі оның жасушаларының үздіксіз көбеюі нәтижесінде ғана
байқалуы мүмкін. Кез келген биологиялық түрлер жекелеген даралардан тұрады,
ал жеке даралардың тіршілік ұзақтығы түрлердің тіршілік ұзақтығына
қарағанда әлдеқайда қысқа. Демек, түрлердің тұрақты тіршілік етуі оноң
дараларының үздіксіз көбеюінің нәтижесінде ғана байқалады. Тірі
табиғатта көбеюдің негізгі екі әдісін ажыратады: жыныссыз және жыныстық.
Жыныссыз көбею. Жыныссыз көбею жынысты көбеюге қарағанда қрапайым
және ол эволюция құбылысында алғаш пайда болған. Оның негізгі ерекшелігі
ұрпақ тек бір особьтың бір немесе бірнеше соматикалық клеткаларынан дамып
жетіледі,осы жолмен пайда болған ұрпақтардың аналық ағзалардан еш
айырмашылығы болмайды, бір-біріне айна-қатесіз ұқсас, біркелкі особьтар
түзіледі. Оларды клон деп атайды. Кездейсоқ мутациялардың әсерінен бір
клондағы особьтар әр түрлі генетикалық өзгерістерге ие болуы мүмкін. Мұндай
өзгерістердің бірнеше ұрпақ бойы тұқым қуалауы түрдің өзгергіштігіне және
эволюцияға себеп болады. Жыныссыз көбею табиғатта кең таралған құбылыс.
Мұның бірнеше формалары бар.
Жай бөліну-бір клеткалы организмдерге тән көбею формасы. Түрлі
қарапайымдарне көлденеңнен, не ұзыннан екіге бөлініп өзара ұқсас екі жас
клетка түзіледі. Бұл кезде клетканың құрылым компоненттері де теңдей екіге
ажырайды немесе алдын ала олардың екі еселенуі жүреді.
Көптік бөліну немесе шизогония. Мұнда ядро бірнешеге бөлініп, артынша
цитоплазмада да бірнешеге ажырап, көптеген майда клеткалар түзіледі.
Мысалы, безгек плазмодиі адамның бауыр және қан клеткаларында осылай
көбейеді. Ол организмдердің көптік бөлінуге қабілетті стадиясын шизонт
деп,ал процестің өзін шизогония деп атайды. Мұндай бөліну бірнеше қайтара
жүруі мүмкін. Көбею қарқындылығының жоғары болуы бұл паразиттердің таралуға
бейімделуі, яғни тіршілік үшін күресі деп түсіндіріледі.
Спора түзілу- арнайы клеткалар-споралар арқылы жүретін көбею формасы.
Спора- көбеюді қамтамасыз ететін сыртынан қалың қабықпен қапталған тіршілік
циклы стадияларының бірі. Мысалы, қарапайымдар типіндегі споралыларда,
бірқатар төменгі және жоғарғы сатыдағы өсімдіктерде спора түзіледі.
Бактериялардың спорасы көбеюді емес тек қолайсыз орта жағдайларын
тіршілігін сақтап қалуды қамтамасыз етеді.
Бүршіктену-бактерияларда, ашытқы саңырауқұлағында және бірқатар
төменгі сатыдағы көп клеткалыларда: губкалар, ішекқуыстылар, кейбір
құрттарда байқалатын көбею формасы. Көп клеткалы организмнің денесінен өсіп
шыққан клеткалар тобы ұлғайып жетіле келе аналық организмнен бөлініп кетеді
де өз алдына жеке тіршілігін бастайды. Кей жағдайда ондай бүршіктер
бөлінбей жалғасқан күйде қалып колонияларды түзейді.
Фрагментация-кезінде особь екіге немесе бірнеше бөліктерге ажырап, әр
бөліктен жаңа особь дамып жетіледі. Бұл құбылыс теңіз жұлдыздарында,
гидрада, жауын құртында т.б. кездеседі. Көпклеткалы жануарларда байқалатын
бүршіктену мен фрагментацияны жалпы атпен вегатативті көбею деп те атайды.
Вегатативті көбеюдің ерекше формасы ретінде жануарлар дүниесінде кездесетін
полиэмбриония қарастырылады. Дамуының ең бастапқы кезеңінде ұрық бірнешеге
бөлініп, әр жеке бөліктен өз алдына организм дамып жетіледі. Мұны
соналардан, кейбір сүтқоректілерден байқауға болады. Сондай-ақ, адамда бір
жұмыртқалық егіздердің дүниеге келуі полиэмбрионияның мысалы болып
табылады.
Жыныстық көбею. Жыныстық көбею – күрделі процесс, себебі ол гаплоидты
хромосома жиынтықтары бар арнайы құрылысты аталық және аналық жыныс
клеткаларының қатысыуымен жүреді. Ұрықтану нәтижесінде жыныс клеткалары
немесе гаметалар қосылып диплоидты жиынтығы бар зигота түзіледі. Зиготадан
дамып жетілетін организм әдетте өз ата – аналарынан біршама ерекше
белгілерімен ажыратылады. Өйткені гаметалардағы хромосамалар мен гендердің
жаңа үйлесімдері ұрпақтарында белгілердің жаңа үйлесімдерін жарыққа
шығарады. Мұның өзі бір түр особьтарының алуан түрлілігіне себеп болып,
тіршілік үшін күресте сұрыптауға мол материал даярлайды. Олай болса,
жыныстық көбеюдің биологиялық мәні тек өзін-өзі ұдайы өндіруде ғана емес,
сонымен қатар, түрлердің тарихи дамуын қамтамасыз етуде. Жыныстық көбею
бірклеткалылар мен көпклеткалыларда түрліше бағытта жүреді. Жыныстық
көбеюдің ең қарапайым түрі – конъюгация.
Коньюгация-бактерияларға, қарапайымдар типіндегі инфузориялар
класының өкілдеріне тән ерекше көбею формасы. Коньюгация кезінде екі особь
өздерінің тұқым қуалау материялы бар ядроларымен алмасады. Особьтар санында
еш өзгеріс болмайды, бірақ арықарай жүретін жыныссыз көбею нәтижесінде ата
– аналарынан өзгеше жаңа особьтар түзіледі. Өйткені алмасқан ядродағы
гендер арқылы белгілер мен қасиеттердің жаңа үйлесімдері пайда болады.
Коньюгатция құбылысы бактерияларда да байқалады. Екі бактериялық
клеткалардың арасында протоплазмалық көпіршік түзіліп, сол арқылы бір
клеткадан екіншіге ДНҚ жіпшесінің кесіндісі ауысады. Ендеше, бұл жағдай
комбинативтік өзгергіштіктің бірден – бір ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жыныссыз көбею
Ағзалардың көбею түрлері
Көбею және даму
Көбею - тірі ағзалардың ортақ қасиеті
Вегетативтік жолмен көбею
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы
Көбею мүшелері
Өсімдіктердің көбею мүшелері
Қарапайымдылардың клетка құрылысын, көбею жолдарын, систематикасын табиғаттағы маңызын зерттеу
Ағзалардың көбею
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь