Тіршілік қауіпсіздігі негіздері туралы

Тіршілік қауіпсіздігі негіздері – адамның төтенше жағдай кезіндегі өмір сүру ортасымен қауіпсіз қарым-қатынасының, шаруашылық нысандарының тұрақты жұмыс істеу әдістерін, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды ескерту мен салдарын жою және осы заманғы зақымдау құралдарының қолданылуы мәселелерін зерттейді.
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері мақсаттары:
Болашақ мамандарды өмір сүрудің қауіпсіз және зиянсыз жағдайын құру үшін қажетті теориялық біліммен және тәжірибелік дағдылармен қаруландыру;
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар мен осы заманғы зақымдаушы құралдан халықты, қоршаған ортаны, өндіріс мамандарын және ауыл шаруашылық объектілерін қорғау жөнінде білім алу және оны өмірде іске асыруды үйрету.
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері міндеттері:
Халықты бейбіт және соғыс кездеріндегі төтенше жағдайлардан қорғана білу әдістерін және зардабын жоюға үйрету;
Зардап шеккен адамдарды құтқару және басқа да шұғыл жұмыстарды ұйымдастыру негіздерімен таныстыру;
Адамдарды өмір сүру ортасындағы қауіпсіздік шараларын сақтауға қалыптастыру;
Зақымдану ошақтарын сипаттай білуді үйрету;
Жарақаттанулар мен қауіпті жұқпалы аурулардың алдын-ала білу мен алғашқы дәрігерлік көмек көрсетуді үйрету;
Төтенше жағдайларда халықты қорғау әдістерін меңгерту.
Тұрғындарға моральды-психологиялық көмектің маңызы:
Адамның рухани дүниесін жетілдіреді;
Адамның өмірге деген құштарлығын оятады;
Әрбір адамның өзіне деген сенімін жоғарылатады;
Шоктық жағдайға ұшырамауына септігін тигізеді.
Тұрғындарға моральды-психологиялық көмектің міндеттері:
Төтенше жағдай орын алған жерде жағдайдың ушығуына жол бермеу;
Халықты сабырлыққа шақыру;
Қандай жағдай болмасын адамдарға барынша қолдау көрсету;
Барлығы өз орындарына келетініне зардап шегушілерді сендіру;
Шоктық жағдайды болдырмауға тырысу.
2.5.2. Қазақстан Республикасында азаматтық қорғанысты(АҚ) құрудың және жұмыс істеуінің міндеттері.

Азаматтық қорғаныс - бұл басқару органдарының мемлекеттік жүйесі және бейбіт, соғыс уақытында халықты, шаруашылық объектілерін және ел аумағын осы заманғы зақымдау құралдарының, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдай факторларының зақымдағыш (жойқын) әсерінен қорғау мақсатында өткізілетін жалпы мемлекеттік шаралардың жиыны.
        
        2.5.1.Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігіне кіріспе. Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігі саласындағы заңды және құқықтық актілер.
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері - ... ... ... ... өмір сүру ортасымен қауіпсіз қарым-қатынасының, шаруашылық нысандарының тұрақты жұмыс істеу әдістерін, табиғи және техногендік сипаттағы ... ... ... мен салдарын жою және осы заманғы зақымдау құралдарының қолданылуы мәселелерін зерттейді.
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері ... ... өмір ... ... және ... жағдайын құру үшін қажетті теориялық біліммен және ... ... ... және ... ... төтенше жағдайлар мен осы заманғы зақымдаушы құралдан халықты, ... ... ... ... және ауыл ... ... ... жөнінде білім алу және оны өмірде іске асыруды үйрету.
Тіршілік ... ... ... ... және ... кездеріндегі төтенше жағдайлардан қорғана білу әдістерін және ... ... ... ... ... құтқару және басқа да шұғыл жұмыстарды ұйымдастыру негіздерімен таныстыру;
Адамдарды өмір сүру ортасындағы ... ... ... ... ошақтарын сипаттай білуді үйрету;
Жарақаттанулар мен қауіпті жұқпалы аурулардың алдын-ала білу мен алғашқы дәрігерлік көмек көрсетуді үйрету;
Төтенше ... ... ... ... ... ... ... маңызы:
Адамның рухани дүниесін жетілдіреді;
Адамның өмірге деген құштарлығын оятады;
Әрбір адамның өзіне деген сенімін жоғарылатады;
Шоктық жағдайға ұшырамауына септігін тигізеді.
Тұрғындарға ... ... ... ... орын алған жерде жағдайдың ушығуына жол бермеу;
Халықты сабырлыққа шақыру;
Қандай жағдай болмасын адамдарға барынша қолдау көрсету;
Барлығы өз орындарына келетініне зардап ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қорғанысты(АҚ) құрудың және жұмыс істеуінің міндеттері.
Азаматтық қорғаныс - бұл ... ... ... ... және ... соғыс уақытында халықты, шаруашылық объектілерін және ел аумағын осы заманғы ... ... ... және ... сипаттағы төтенше жағдай факторларының зақымдағыш (жойқын) әсерінен қорғау мақсатында ... ... ... ... ... Шаруашылық объектілері - өнеркәсіптік, ауылшаруашылығы өндірісі мен қоғам қызметінің басқа салалары мүдделеріне пайдаланылатын ғимарат, қарапайым және ... да ... Ұйым - ... ... ... ... іске ... және белгіленген тәртіптер мен нормалар негізінде іс-әрекет ететін адамдар ұжымы. Азаматтық қорғанысты ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... онын ... ... құрамдас бөлігі. ТЖ-ды ұйымдастыру мен жүргізу тәртібі ... ... ... ҚР ... ... ҚР АҚ-на жалпы басшылықты ҚР Премьер Министрі-Азаматтық қорғаныстын ... ... ҚР ... ... тікелей басшылық ТЖ жөніндегі ҚР Агенттігіне жүктелген. ТЖ ... ҚР ... ҚР ... ... ... сала ... ... сондай-ақ табиғи жәнө техногендік сипаттағы ТЖ-ды ескерту мен жою, ҚР ... ... өрт ... ... жұмысының қауіпсіз жүргізілуі және тау-кендік бақылау саласында арнайы атқарушы және рұқсат ету міндеттерін жүргізетін орталық атқарушы ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымдық бөлімшелерден тұрады. Агенттіктің аумақтық органдарының басшыларын, олардың орынбасарларын (аумақ бойынша бас мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Агенттік төрағасы тағайындайды. Агенттікте төраға, оның орынбасарлары, департамент директорлары, ... пен оның ... ... ... мен ұйымдардың басшылары құрамындағы алқа құрылады. Ғылыми кеңес құрылады. Агентік құрамына орталық аппараттан басқа аумақтық органдар кіреді: ... ... ... қоса ... ... басқармалар (Астана, Алматы, Қарағанды қалалары); аудындық бөлімшелер, сондай-ақ Агенттік ведомстволық бағыныстағы ... ... ... ... ... ... ... орталық; химиялық-радиациялық лабораториялар; Республикалық жедел-құтқару отрядтары; АҚ әскери бөлімдері; мемлекеттік өрттен қорғау қызметі; "Қазселден қорғау" Республикалық кәсіпорны.
АҚ-ның ... ...
- ... хабарлау және байланыс жүйесін ұйымдастыру, дамыту және тұрақты әзірлікте ұстау;
- АҚ күштерін құру, оларды даярлау және ТЖ кезіндегі іс-әрекетке ... ... ...
- ... ... және ... ... ұйымдардың қызметкерлерін даярлау және халықты үйрету;
- радиациялық, ... және ... ... ахуалды қадағалау мен лабораториялық бақылау;
- АҚ әскери құрамаларының ... ... ... ету;
- ... ... мен ... тұрақты жұмысын арттыру жөніндегі шаралар кешенін жүргізу;
- ... ... ... қорын, жеке қорғаныс құралдарын және АҚ-тың өзге бөлігін жинау және әзірлікте ұстау;
- халықты орталық, жергілікті және атқарушы ... ... ... мен ... ... ... пен қалыптасқан жағдайдағы іс- әрекет тәртібі туралы құлақтандыру;
- құтқару-іздестіру және өзге кезек ... ... ... ... ... халықтың тіршілік қамын ұйымдастыру және оларды қауіпті ... алып ...
- ... су көздерін, тамақ шикі затын, жемді, хайуанаттар мен ... ... ... және бактериологиялық (биологиялық) зақымдаудан, эпизоотия мен эпифитотиядан қорғау.
АҚ-ты ұйымдастыру ... мен ... ... ... ... ... ... принцип бойынша ұйымдастырылады. АҚ шараларын орталық, жергілікті ... және ... ... ҚР ... ... басқару органдары, ұйымдар АҚ басқару органдары мен күштері, ҚР азаматтары жүргізеді. АҚ-қа ... пен ... ... ... жүргізудің тәртібін, көлемі мен мерзімін ҚР Үкіметі анықтайды. АҚ шараларын кешенді және саралай ... ... ... ... ескере отырып, ҚР Үкіметі анықтаған тәртіппен қалаларды топтарға, ал ұйымдарды санаттарға жатқызу жүргізіледі. АҚ шараларын ... және ... ... ... ... ... ... органдар мен меншіктің барлық нысанындағы ұйымдар басшыларына жүктеледі.
АҚ және ТЖ ... ... мен ... АҚ шараларын орындауды қамтамасыз өту үшін мына органдар құрылады:
- ТЖ жөніндегі ҚР орталық атқарушы ... мен оның ... ... ...
- ... және ... ... органдардың АҚ бөлімдері (қызметкерлері);
- ұйымдарда АҚ штабтары немесе АҚ бастығына тікелей ... АҚ пен ТЖ ... ... ... ... ... және зиянды факторларды жіктеу. Радияциялық қауіптілік. Иондаушы сәуле шығарудан ... ... ... ... және ... барлау, дозиметрлік бақылау аспаптары.
Радиоактивтілік құбылысы ашылғаннан кейін ғылымда, ... ... ... ... қолданыла бастады.
Табиғи жолмен пайда болған радиоактивті элементтерді қоршаған ортаның барлық жерінде кездестіруге болады. Жасанды ... ... ... мен атом энергетикасында қосымша өнім ретінде көп мөлшерде ... ... ... табиғатта да кездеседі.
Қоршаған ортаға түсе отырып, радинуклидтер тірі ағзаларға әсерін тигізеді. Олардың негізгі қауіптілігі де осында. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... радинуклидтер қосымша өнімі болып табылатын өнеркәсіп орындарының пайдасы, ... әсер ету ... және ... ... шаралары туралы айқын түсінік болуы шарт.
Радиация немесе иондаушы сәуле шығару - бұл бөлшектер мен гамма-кванттар. Олардың энергиясы ... әсер ету ... ... ... иондарды туғызу үшін жеткілікті. Радиация құбылысын химиялық реакциялар көмегімен алу мүмкін емес.
Радиацияның бірнеше түрі бар:
Альфа бөлшектер - ... ... ... оң ... ... ... атомының ядролары.
Бетта бөлшектер - жай электрондар.
Гамма - сәулелер - табиғаты жарықтың электромагниттік табиғатына жақын ... ... ... ... өтімділік қабілеті өте жоғары. Негізінен жұмыс істеп тұрған атом реакторының маңында пайда болады.
Радиоактивтіліктің екі түрі ... ...
2) ... ... ... ... бойы өмір ... келеді және ол барлық жерде кездеседі. Иондаушы сәулелер жер бетінде тіршілік ... ... ... ... және ... жердің өзі пайда болмай тұрып-ақ пайда болатын. Радиоактивті материалдар жер пайда болған кезден бастап, оның құрамында болған. Кез-келген адамда ... бір ... ... болады. Адам денесі тканьдерінде табиғи радиоактивтіліктің көзі рубидий - 87, калий - 40 болып ... ... адам өз ... 80%-ін ... кеңістікте, яғни, үйде не кеңседе өткізеді де, ... ... ... сол ... ... Құрылыстар мен ғимараттар сыртқы сәулеленуден сақтағанмен, олар ... ... ... ... радиоактивтілік болады. Адамның ионды сәулеленуіне радон және оның ыдырау өнімдері әсер етеді.
Радон - бұл ... ... ... негізгі көзі. Іргетастағы, қабырғадағы жарықтар мен сызаттар арқылы радон бөлмелерге енеді және ұзақ мерзімге дейін сақталады. ... ... ... тағы бір көзі бұл ... ... өзі болып табылады. Бұл құрылыс материалдарының құрамында табиғи радинуклиттер болады. Сондай-ақ радон үйлерге су арқылы да ... ... ... су ... ... ... болса. Радон табиғи газдың жану процесінде және тағы басқа жағдайлар да пайда болуы мүмкін. Радон ... 7,5 есе ... ... ... ... ... биік үйлердің жоғарғы қабатында төменгі қабатқа қарағанда әлдеқайда аз болады. ... ... ... ... адам ... желдетілмейтін орында отырып қабылдайды. Бөлмені күнделікті желдете отырып, радон концентрациясын бірнеше есеге азайтуға болады
Техногенді радиоактивтілік адамның іс-әрекетінің нәтижесінде ... ... ... ... қайта бөлініп, концентрациялануы саналы шаруашылық іс-әрекет процесінде табиғи радиациялық фонның өзгеруіне ... ... ... тас көмірдің, мұнайдың, газдың және тағы басқа жанғыш ... ... ... ... кен ... мен ... де ... әсері бар. Адамзаттық авияция сияқты транспорт түрі өз жолаушыларын ғарыштық сәулелердің жоғары ... ... ... ... ... ... ... Атом энергетикасының кәсіпорындары мен өнеркәсіп орындары бұған өте үлкен үлес қосуда. Радиоактивті көздердің таралуы мүмкін екендігі сөзсіз. Бұл - ... ... ... ... ... және тағы ... ... радиация көзіне емес, радиацияға жауап береді. Радиоактивті заттар болып табылатын радиация көздері ішек жолдары арқылы сумен және тамақпен ... өкпе ... ... алу ... аз мөлшерде тері арқылы, сонымен қатар, медициналық радиоизотопты диагностика кезінде адам организміне түсе алады.
Бұл жағдайда ішкі сәулелену пайда болады. Радиация ... мен ... де ... ... ... Әр ... ... әр түрлі. Табиғатта радиосезімталдық бактерияларда байқалады. Осыдан көп жылдар бұрын Сахарада атом бомбасы жарылғанда бүкіл жәндіктер, жануарлар арасында сарышаян ... ... ... гамма сәулелердің жүз мың рентген күші бар жерде аман-сау тіршілігін сақтап, өмір сүре берген. Ал ... оның 700 ... ... қатерлі, неліктен сарышаяндардың радиосезімталдығының жоқ екендігі құпия, ол зеттейтін мәселелердің бірі екеніне оқымыстылар ... ... Бұл ... зерттеп, шешу адамға радиацияның қауіпті әсерінен сақтау үшін көмектесетін жаңа заттар ... ... еді. Ал, ... адам ... ... жайлы сөз қозғасақ. Радиацияның адамға әсерін сәулелену деп атайды. Бұл жердің негізін радиация энергиясының ағза жасушаларына ... ... ... зат ... ... ... ауруларға, майкөз, әр түрлі ісік аурулары, сәулелік күю, сәуле ауруларына әкеліп соқтырады.
Сәулеленудің зардаптары бөліну үстіндегі жасушаларға қатты әсер ... ... ол ... ... гөрі жас ... үшін ...
Радиацияны радиоактивті заттар немесе арнайы құрастырылған құрылғылар туғызады. Ал, радиацияның өзі, ағзаға әсер ете отырып, онда ... ... ... және оны ... жаңа ... айналдырмайды. Осылайша, адам рентгендік флюрографиялық тексерілуден кейін радиоактивті болмайды.
Айта кететін жайт, рентгендік пленка немесе сурет те радиоактивті сәуле шығармайды. Бұл ... ... ... ... ... қалқанша безін радиоизотопты тексеру жасаған жағдайда ғана бағынбайды. Алайда бұл түрдегі препараттар олардың радиоактивтілігін ... ... тез ... етіп ... ... ... ... әсері
Сомантикалық
Сомантика - стохастика
Генетикалық
Өткір сәуле ауруы
Өмір ұзақтығының қысқаруы
Доминантты гендік мутациялар
Созылмалы сәуле ауруы
Миноз (қан түзуші клеткалардың қатерлі өзгерісі)
Рецессивті ... ... ... ... мүшелер мен клеткалардың ісігі.
Хромосомалық
аберрациялар
Қазақстан териториясындағы
эквивалеттік доза қуаты (мкзв/сағ)
Ғарыштық сәуле
Каспий, Арал, Балқаш акваторилерінде
Қуатты тұнбалық ... ... ... мен бос жыныстар (таулы аймақтар орталық територия)
Граниттік массивтер ауданы
0,03...0,08
0,06...0,08
0,1...0,18
0,18 ... ... ... ... - бұл ... ... ... ... қолданылатын, нысандардағы қираушылық жағдайында атмосфераға оңай өте және жұмыс істеуші қызметкерлер мен іргелес елді мекендегі халықты жаппай зақымдауға қабілетті улы ... ... ... ... ... өндірісін сақтау мен тасымалдау, сонымен қатар, соғыс уақытында жаудың химия, ... ... ... ... және ... өзге ... ... қоймалар, қуатты тоңазытқыштарды және су тазалау ғимараттарын, сондай-ақ, осы салалар мен ... ... ... ... ... ... ... барысында туындайтын авариялық жағдайда ғана ықтимал.
2.5.4. Техносфераның және ... ... ... ... Адамды және мекендеу ортасын табиғи және техногенді текті зиянды қауіпті факторлардан қорғау.
Апат түрлері:
Жер сілкіну ... ... ... ... лава
Орман өрті
Жел ағысы
Цунами ... ... ... ... - жер асты ... ... ... жердің беткі қыртысының тербелуі. Жер сілкіну жер бетіндегі біліну күшіне сәйкес сейсмикалық шкала бойынша 12 балға ажыратылған. Осы шкала ... ең ... ... ... жер ... 1 ... бағаланады. Жер сілкінудің толқындары мыңдаған шаршы километр ауданға жайылады. 1911ж. Тянь-Шаньда болған керемет жер сілкінудің әсері 3-4 млн км ... ... ... ... ... ...
 Егер жер сілкінісі басталса, онда ... ... шығу ... және ... ... ... алыс тұру керек. Егер үйде қалып қалсаңыз, онда үстелдің астына немесе кроваттың астына, бұрышқа немесе есіктің босағасында тұру ...
... алыс ... ... ... ... ... жер сілкінісі кезінде адамға қауіпті.
 Жер сілкінісі ... ... ... ... ... лифт ... ... мүмкін немесе құлап түсуі мүмкін.
 Сіріңкелерді, зажигалкаларды, ... ... ... газ ... ... өте ... жарылыс болуы мүмкін.
 Подвалдар мен жер астында, тоннельдерде тығылмаңыз. Себебі, ... ... ... ... тастауы мүмкін.
 Егер сіз далада келе жатып, жер сілкінісі ... онда сіз ... ... алыс ... ... Олар кез келген уақытта құлау мүмкін.
 Есіңізде сақтаңыз: Бірінші жер сілкінісі болғаннан кейін тағы да ... ... ... ... - ... атылған сұйық не жұмсақ лаваның ауада суынып, әр түрлі формада қатуынан пайда ... ... зат. ... ... - ... атқылағанда немесе одан кейін кратерден, беткейлердегі жарықтардан, лава тасқыны мен пирокластикалық ... ... ... ... ... жер ... су арқылы өткенде, ыстық бұлақтар пайда болады.
Вулкан тау жыныстары - ... ... ... болған тау жыныстары. Вулкан атқылауының сипатына байланысты ... ... ... ... ... ... немесе төгілме эффузив вулкандық (пирокластикалық) екі түрі кездеседі.
Лава - опырылу, құлау. ... лава - ... ... ... жер ... жайылатын отты - сұйық, тұтқыр балқыма. Табиғи силикаттардан құралады. Осындай балқыманың жер бетіне жайылып, суынып қатаюынан ... ... ... ... ... көпіршікті эффузия жыныстары да лава деп аталады. Химиялық құрамы мен газ мөлшеріне байланысты лава 800-1200 градуста ... ... ... ... лава - ... қабаттарында горизонтальне көлбей орналасқан қазба. Олардың ұзын ... ... ... 1-3,5 м ... ... ... ... бір лавадан тәулігіне 300-400 т көмір қазылып алынса, қазір 1500-2000 т көмір өндіріледі (1973).
ВУЛКАННЫҢ ҚАЙНАУЫ. ЕСІҢІЗДЕ БОЛСЫН!
... ... ...
 Жер ... және вулканның кратерінен арнайы дыбыс шығу;
 Күкірт исі, ... ... ... ... ...
 Қышқылды жауынының жауы;
 Ауада пемздік шан болуы;
... ... ...
 Сол жерден жылдам кету керек;
 Егер сол жерден кете алмасаңыз, жаңартау атқылау ... ... ... ... киініп және басыңызға пластикалық шлем немесе шапқаға қағаз толтырып басқа кию керек;
 Егер сіз ... келе ... және ... ... ... ... ... машинадан түсіп жаяу жүріңіз;
 Егер сіз қызған шам және ... ... ... ... көрсеңіз, сол шар ұшып кеткенше жер астына немесе судың астына тығылыныз.
Орман өрті - ... ... от, ... ... шоқ, кейде найзағадан да пайда болатын апат. Орман өрті көбінесе құрғақшылық жылдары, ерте ... және ... ... Оның ... ... - ауыл ... ... өртеген кезде қауіпсіздік талаптарының бұзылуынан туындайды. Орман өрті ағаш қорын кемітумен қатар, ағаштың өсуін ... ... ... ағаш ... жел, дауылда сынғыш келеді. Орманда зиянды жәндіктердің, ағаш ауруларының таралуына қолайлы жағдай туады. Орман өрті жер ... ... ... ... ... ... көк шөп, ... жас өркендері жанады, от қызуы 400 - 9000 С-қа жетеді, жалын 0,5 - 1 м-ге ... өрт ... 0,25 - 5 км ... ... Өрт жел ... ... қарай сағатына 5 - 25 км-ге дейін өршиді. Жер астындағы ... ... ... арасындағы өсімдік шірінділері, шымтезек жанады, от жалыны көбіне сыртқа шықпай, бықсып жанады. Мұндай өртті өшіру үшін жанған жердің айналасын ... ыза суға ... енін 1 м етіп ор ... ... ... және Обь өзендерінің арасындағы далалы аймақта орналасқан қарағай жолағында өрт тіпті жауынды жылдары да көп ... Бұл ... ... ... ... өрт ... кезеңінің орташа ұзақтығы 180 күннен асады. Орман өртін сөндіру үшін көбіне табиғи кедергілер - ... ... ... жол, ... жасалынған орман аралық ағашсыз жолақтар пайдаланылады (енін 1 - 2 м етіп жыртады). Қарсы от ... та ... ... ... ... ұшақтар мен тікұшақтар арқылы жоғарыдан су, химикаттар ... ... ... ...
 Егер өрт жаңа ғана ... ... ... жасалған сыпырғышпен өртті сөндіріп көріңіз;
... шет ... ... ... және де жел ... ... ... тұру керек;
 Артыңыздан жанып жатқан ... ... ... ...
 Егер өрт одан да ... жаңа ... онда ... бару керек;
 Есіңізде сақтаңыз, орманның өртенуі өте ... ... ...
 Қауіпсіз жер ол жолға немесе өзеннің бағытына жүру қажет;
 Құрғап қалған ағаштар мен шөптер тез жанады;
... ... ... жар ... ... ... ... және ыстықтан құтылу үшін курткамен немесе көрпемен жамылуға болады;
 Өрт өткеннен кейін, ол сөнген жерімен жүру ... ... ... - ... ... ... ... (100м, кейде 200м тереңдікке дейін) жел мен судың арасындағы үйкелістен пайда болатын ағыс. Бір ... ... ... әсерінен пайда болған желдің ағысы дрейфтік (ықпа) ағыс деп ... ... ... ... ... тұтқырлығы, қысым градениенті, жер шары айналуының ауытқу күші. Оның алдын алу жүйесі Тынық мұхиты бассейнінде 1948 жылы ... ... ... осы ... ... - су ... ... жер сілкінулерінен мұхит бетінде қалыптасқан алып толқындар. Таралу жылдамдығы 400-ден 800км/сағ-қа дейін. Толқындарының биіктігі жартасты жағалауда және өзен ... 15-30 ... ... жетеді. Цунами жазық жағалау арқылы құрлыққа өтіп үлкен апат қаупін туғызады.
Дауыл - Жел күші 12 балл ... ... ... немесе оның жылдамдығы 35 м/с-тан көп болса дауыл пайда болды деп есептеленеді. Атланта мемлекеттері осы желді - дауыл ... деп ... ... ... аймағында - тайфундар, Австралияда - ... ... - ... деп аталады. Аттары әртүрлі болғанымен жасаған зақымдары бірдей болады(тоқтамайтын ұзақ ... өз ... ... ... биік ... ... құйын - диаметрі ондаған метрден (су ... ... ... ... ... (құрлықта) жететін қандай да бір ось бойынша жүретін ... ... ... ... жер ... топырақты, қарды немесе суды дөңгелете көтеріп, екпінді қозғалуы. Ол көтерілген кезде жылжып бара жатқан биік ... ... ... 10 - 20 м/с ... ... Ондағы дөңгелене ескен желдің жылдамдығы 50 - 100 м/с-қа ... ... ... ... жоғары қарай тез көтерілген ыстық ауаның өз жолындағы салқын қабатпен (көбіне жаңбырлы будақ бұлтпен) кездескен жерінде ... ... ... ... ... ... бағанасының орталық бөлігінде ауа қысымының төмендігінен Жер бетінен бұлтқа қарай сорылу процесі жүреді. Бірнеше құйын қосылып аса күшті дауылға ... ... ... ... ... ... шөлейтті құмды өңірлерінде жиірек байқалады.
ДАУЫЛДАР МЕН ҚАТТЫ ЖЕЛДЕР. ЕСІҢІЗДЕ БОЛСЫН!
 Сіз ... ... ... ... онда есік пен ... ... жабу керек. Әйнектерге пластырьларды жабыстыру керек.
 Шамдарды дайындап қойыңыз ... ... ... ...
... мен ... телеантеннаны сөндіру керек.
 Жел алып кететін заттарды далада қалдырмау керек.
 Егер дауыл болатынын білсеңіз, ... ... ... алыс ... ... ... ... су тасқынымен алып кетуі мүмкін.
 Жер үйдің үлкен және мықты жағына баруыңыз керек, одан да ... жер ... бару ...
 Егер ... ашық ... дауыл алып кетсе, онда тұйық жерге жорғалап, тығылу керек. Бірақ, құлап жатқан ағаштардан, бұтақтардан сақтаныңыз.
 Кейбір жағдайларда ... ... ... сіз оған ... қалмаңыз және дауылдан тығылып жатқан жерден шықпаңыз, ... ... ... ... мүмкін.
ҚАРДЫҢ КӨШКІНІ. ЕСІҢІЗДЕ БОЛСЫН!
 Таулы жерге ... ... ... ... ... ...
 Егер ондай хабар болса, онда тауға бармаңыздар. Қауіпті жерлерді айналып өтуге ұмтылыңдар. Егерде оны ... ... жоқ ... онда сақ ... ... жерлерден бір-бірден өтіңіз.
 Қар құлаудың бірінші белгілері олар: сынып жатқан мұздың ... ақ шаң, ... ... ... ... қар.
 Егер сіз ... келе жатқаныңды қөрсеңіз, онда көшкіннен төмен қарай қашпаңыз. Көшкіннің жылдамдығы 30 метр секундына жету мүмкін.
 Көшкіннің жолынан кетіп ... ... ... немесе үлкен тасқа) шығуға ұмтылыңыз. Осылай сіз көшкінді өзіңіздің астыңыздан өткізесіз.
 Егер көшкін жақын болса, рюкзак, таяқты, ... ... ... себебі олар сізге қардың астында кедергі жасайды.
 Егер көшкін сізді алып кетсе бетті жауып, демалмаңыз, өйткені қар ... ... ... ... және сіз демала алмай қаласыз.
 Қармен домалап келе жатқанда бір затқа (мысалы скалаға) ұстап калуға ... ... қар өтіп ... ... ... ...
 Егер ... сізді алып кетсе оның бетінде қалуға және көшкіннің шетіне жылжуға ұмтылыңыз. ... ... ... ... ... ... ЕСІҢІЗДЕ БОЛСЫН!
Су тасқын кезінде, егер сізде уақыт бар болса, онда ... ... ... газды сөндіріп және электротехникаларды сөндіру керек, өзіңмен бірге ... ... (2-3 ... ... ... жинап алу керек.
 Егер су тасқыны ашық жерде немесе орманда болса, онда жылдам биік ... ... ... басқа бір затқа) ұстанып қалу керек.
 Егер ... ... өзен ... ... ең ... таяз жерді іздеп көріңіз.
Сумканы немесе рюкзакті сулап алмау үшін жоғары орыналастырыңыз. Егер оларды өзіңіз ұстасаңыз онда ... ... бір ... ғана іліңіз, өйткені, егер сіз суға құласаңыз ... оңай ... ... ...
... ... білу ... ұзын таяқты алыңыз.
 Суға бір аяқты мықты ... ... ғана ... ... ... судың ағына қарай бұрыш жасап қырынмен абайлап жүріңіз.
 Егер сіз топтың ... ... өтіп ... онда бір адам ... әр ... жіптің бір соңын алып ағашқа немесе тасқа байлап қою керек. Келесі адамдар бір қолымен ... ... ... ... ... ... ... тиісті.
 Егер сізде жіп, арқан болмаса және сіз топпен өзенді өтіп жатсаңыз, онда бір-бірлеріңіздің иықтырыңыздан ... ... ... ... абайлап бірдей немесе кезекпен аяқтарын басып өзенді өту керек.
2.5.5. Бейбіт және соғыс уақытының төтенше жағдайларда халықты қорғаудың негізгі ... мен ... ... ... ... пен ... ... уақытта (зілзала, авария мен апат қауіпі немесе болған кезде) және жау шабуылы қауіпі кезінде төнген қауіп туралы халыққа дер ... және ... ... ... ... ... туралы хабарлау мақсатында олардың назарын аудару үшін электр сиреналары мен өндірістік гудоктар және "Баршаңыздың назарыңызға!" АҚ ескерту дабылының ... ... өзге де ... ... Осы ... ... ... радио мен телевизиялық хабарлар қабылдағыштарын қосып ТЖ жөніндегі басқарманың (бөлімнің) шүғыл хабарын ... соң, ... ... ... іс-әрекет ету керек.
Соғыс уақытында жау шабуылы мен әуе, радиациялық, химиялық және бактериологиялық қауіп ... ... де ... ... ... беріледі, оның артынша халықтың алдағы іс-әрекеті мен панаханалардың орналасқан жері туралы ақпарат ...
... ҚР Заңы ... ... табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды ескерту мен жою жөніндегі қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... орта мен шаруашылық объектілерін төтенше жағдайлардан және одан туындаған салдардан қорғау мен мемлекеттік саясат жүргізуде басым салаларының бірі ... атап ... ... ... ... ... аварияға, апатқа анықтама беріледі, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдай саласындағы ұйымдардың міндеттемесі, халықтын ... мен ... ... ... ... мен ... басқару органдарының өкілеттігі атап көрсітілген. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдай саласындағы заңның бұзылғандығы үшін жауапкершілік белгіленген. Заңда ... ... ... ... да ... ...
Зілзала - бұл кенеттен туындайдын және халықтың қалыпты тіршілігінің қүрт бұзылуына, адамдар мен хайуанаттардың қаза ... ... ... ... және ... алып ... табиғат құбылысы. Зілзала салдарынан төтенше жағдай туады.
Көптеген зілзалалар адамның ... тыс жер ... ... сел, ... қар ... долы жер, ... ... және дала өрттері сияқты табиғат күштерінің әсерінен болады.
Әрбір зілзаланың тек өзіне ғана тән пайда болу себебі, козғаушы күші ... ... мен ... ... ортаға өзіндік әсере сияқты физикалық қасиеті бар.
Зілзаланың бірбірінен айырықты ерекшеліктеріне қарамастан ортақ белгілері бар. Олар: үлкен кеңістікті қамтуы, қоршаған ... ... ... адамға, қатты психологиялық әсер етуі.
Авария - технологиялық процесстердің бұзылуы, механизмнің, қондырғының және ғимараттың зақымдалуы. Шаруашылық объектілерінде ең көп ... ... ... - ... ... ... ережесін бұзу. Сондай-ақ техника қауіпсіздігі ережесін бұзу, зілзала.
Авария салдарының сипаты оның түріне, көлеміне және ол ... ... ... ... ... Бірқатар жағдайда атмосфера газданады, мұнай өнімдері, тұтанғыш сұйықтар мен қатты әсер ететін улы заттардың төгілуі, авария салдарын тудырады. ... - бұл ... өзі ... іс-әрекеті, зілзала немесе әлеуметтік қиыншылық, олар адамдардың үлкен тобы тіршілігінің бұзылуымен, қаза болуымен немесе өмір мен денсаулығына төнген қауіппен және ... ... және ... залалмен сипатталады.
Апаттар көлемі мен түрлері бойынша жіктеледі.
Көлемі бойынша: кіші, орта және үлкен.
Көлемді анықтау кезінде ... үшін екі ... ... ... ... жалпы саны немесе емделуге мұқтаждардың саны; апат салдарының әсеріне ұшыраған аумақ көлемі.
Түрлері бойынша барлық апат екі топқа бөлінеді:
- ... ... ... және ... ...
- жасанды (антропонгендік, яғни адамдық факторлардан туындайды). ... ... ... ... ... ... ... болған стихиялық апаттарға жер сілкінісі, вулканның атқылауы, опырмалар, қар көшкіні, сел және т.б. ... ... ... ... жағдай
Геологиялық - жер сілкінісі, вулкан атқылауы, опырмалар, сел.
Метеорологиялық - ... ... ... ... . ... - су ... цунами, тайфун .
Табиғи өрттер - ормандық және ... - ... ... ... - ... ... ... сипаттағы төтенше жағдайдың топталуы
Жер сілкінісі
Жер сілкінісі кенеттен, ойламаған жерден пайда болатын және ең қауіпті табиғи аппаттардың бірі. 21-сурет Жер ... ... ... және адам шығынына душр еткізеді. Жердің қатты сілкінісінде жердің жарылуыда ықтимал. Белгілі мәліметтерге жүгінсек бір ... жер ... 100 ... ... жер сілкінісі болады екен. Қазақстанның 450 мың шаршы ... жер ... ... бар ... ... бұл ... ... өте өзекті мәселердің бірі болып саналады. Себебі 27 қала және 400 ден астам мекендер мен 6 миллионнан астам халық ... да, 30% ... 35%-ға жуық ... үй қоры ... ... жер сілкінісінен қорғауға үкімет үлкен мән беріп отыр. Осыған орай жер сілкінісінен қорғау ... ... ... Ол шаралар төмендегілерді қамтиды.
Жер сілкінісінің магнитудалық М - шамасын ... ... ... сілкінісі зардабы
0
Өте жай жер сілкінісі. Бұл жағдайды тек құралдар көмегімен ғана анықтауға болады.
1
Адамдарға еш ... ... мен ... үйлердің жоғарғы қабаттарында ғана байқайға болады.
2,5-3,0
Ғимараттың барлық қабаттарында байқауға болады. Ілініп қойылған теңселіп тұрады.
3,5
Есіктер мен терезелер ашалып жабылып тұрады
4-4,5
Ғимараттардан тыс ... де ... Су ... су ... жерлердегі судың бетінде толқындар пайда болады. Эпицентрге жақын жерлердегі ғимараттарде кішігірім сызат(трещина) пайда ... ... ... атом ... ... ... Жүріп келе жатқан адамдар тепе-теңдігін жоғалтады, әйнектер сынып, қабырғаның штукатуркасы жарылады.
6
Кейбір жерлерге әжептеуір ... ... ... Жыл ... ... жер ... 100-дің шамасында. Адамның өз аяғында тұруы қиындайды және сейсмикалық тұрақты емес ... ... ... ... ... ... түсе бастайды. Ескерткіштер және т.с.с құлай бастайды.
7,0
Қатты жер ... ... ... ... ... Тұрғызылған құрылыстар құлап бұзылады. Жер асты құбырлар жарылып, үзіліп кетеді және жердегі сызат үлкен болып ... ... ... ... ... және опырмалар орын алуы мүмкін.
8
Жер астындағы құбырлар ... және ... жол, ... жолы ... ... бір атом бомбасының әнергиясын 1 000 000 есе көп ... ... ... ... ... ауада ұшып жүреді.
Жалпы алғанда жер сілкінісі - бұл жер ... ... ... ... ... ... ... жылжуының және үзілуінің нәтижесінде пайда болатын, сонымен қатар ... ... ... ... ... жер асты ... мен жер ... толқыны. Жер сілкінісі кезінде апаттың ауқымды бөлігі оның ошағында болады.
Жер сілкінісінің ошағы - бұл жер ... бір ... ... ... бөлінісі. Ошақтың ортасы эпицентр деп атайды.
1935 жылы Калифорниялық технологиялық институтының профессоры У.Рихтер жер сілкінісі энергиясын ... үшін ... ... ... ... ... де осы Рихтер шкаласы бойынша жер сілкінісінде пайда болатын сейсмикалық толқынның энергиясын бағалау жүргізілуде.
Жер сілкінісінің шығынын азайту үшін төмендегі ... ... ... ... мен жер ... ... республикалық денгейде дамыту;
сейсмикалық төзімді ғимараттарды жобалау және салу;
халықтың сейсмикалық білімін арттыру;
хабарлау және байланыс жүйелерін тұрақты дайындықта болуын ... ... ... ... ... күштерін тарту және тұрақты дайындықта ұстау.
Халықтың жер сілкінісі кезіндегі ... ... ... ... ішіндегі кез келген адам тірі қалу мүмкіндігін арттыру, жарақаттан сақтану үшін дүмпуді алдын ала күте тұруға болатын, салыстырмалы қауіпсіз орынды ... ... ал ... ... ... ... тез шығып кету керек.
Тұтас ішкі қабырғалардың ойықтары, қабырғалардың бұрыштары, есік ... ... ... ... ... өтетін жер ең қауіпсіз орындар болып табылады.
Спитактағы жер ... ... ... ... ... 6 адам тірі ... сілкінісі кезінде қауіпті орындардың қатарына ішкі және сыртқы қабырғалардың шыныланған ойықтары, соңғы қабаттардағы ... ... ... саты ... мен ... жатады.
Зілзала кезінде ғимараттан ешбір кедергісіз жылдам шығу үшін дәліздерді, ... ... ... торларын, ішкі және сыртқы есік ойықтарын аса қажетсіз дүние - мүлікпен ыбырсытпау керек.
Егер сіз ғимараттың 1-2 қабатында болып, одан ... ... онда ... дүмпу кезінде дабырасыз жылдам қимылдаңыз. Бірінші қабаттан тез шығу үшін терезені немесе балконды пайдалануға болады.
Ғимараттың жоғарғы қабатындағы адамдар бастарын қолға ... ... (түк ... ... ... дүмпуді салыстырмалы қауіпсіз орнында тоса тұрулары қажет. Ғимараттан арқаны қабырғаға тірей отырып шығу керек, ал қабырға жалаң болса оны ... ... ... үйдің иелері қажетті жағдайда оны сейсмолық тұрғыдан күшейтуі кажет. Ұйымның бүкіл қызметкерлері ғимараттың ... ... ... ... ... ... ... негізгі шыға беріс жолын, қозғалыс бағытын, ғимарат пен аумақтағы қауіпсіз алаңдарды бекітіп берген жөн.
Жұмыс істейтін барлық қызметкерлер жер сілкінісі кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... қауіпті аймағында жер сілкінісінің жиілігі әртүрлі. Қазіргі ғылым алапат сейсмикалық құбылыстың уақыты мен кіндігін әзірше дәл ... ... ... да жер ... ... ... шараларына даярлануды, іс-әрекеттер тәртібін алдын ала білуге тиіс. Сейсможаттығу адамдардың жер сілкінісі кезіндегі ... ... ... ... ... тигізеді.
Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 30 қыркүйектегі №969 Қауылысында сейсмо қауіпті аймақта орналасқан барлық объектілерде, ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... жүзіне 200 миллионға жуық халық вулкан болуы ықтимал аумақта тұрады. Вулкан атқылауы жердің астындағы тұрақты түрде активті процестер жүріп ... ... ... және оның ... магманың қозғалысына байланысты құбылыс вулканизм деп аталады.
Магма (грек тілінде - қою мазь) - ... ... ... пайда болатын силикаттық құрамы басым еріген масса магма лава түрінде атқылайды. ... ... ... ... болмауы. Ол газ атқылау кезінде ұшып кетеді.
Вулкан - бұл ... ... ... ... ... жеке тау. Магма ошағы жер қыртысының терең 50-70 км жерінде орналасқан.
Вулкандар - атқылау болып ... ... және ... ... ... ... вулкандарға өз формасын сақтаған және оның астында жер сілкіністері аздаған күшпен болып жатқан, сонымен қатар оның атқылаған-дығы ... ... ... жоқ вулкандар жатады.
Сөнген вулкан - бұл ешқандай вулкандық ... жоқ ... ... ... және ұзақ ... ... ... Атқылау продуктілері (газ, сұйық, қатты күйдегі) 1-5 км ... ... ... тік тау ... ... ... ... массасының ауырлық күшінің әсәрімен төмен қарай сырғуы. Опырмалар тік таудың тұрақтылығы бүлінген жағдайда пайда болады. Опырмалар адам және материалдық шығынға ... ... ... процесс.
Опырмалар келесі факторлардың әсерінен болуы мүмкін:
топырақтың сусыздануына және құрғауына;
өсімдіктердің түрлерінің өзгеруінен (вида насождении);
өсімдік қабатының құрып кетуінен;
желденуінен.
Қатты жер ... ... ... ... әр ... опырмалар орын алады.
Опырмалар Қазақстанның барлық таулы аймақтарында болуы мүмкін. Аса ірі ... ... ... ... ... ірі ... ... көлденең массаларды үйіп тастауына байланысты су тоғандарын жасауға әкеліп соғады. Мұндай өзендерге Күнгей Алатаудағы Көлсай өзені, Іле ... ... ... ... ... ... 20 градусқа жуық жарларда жылдың кез-келген уақытында болуы мүмкін. Ірі опырмалардың көлемі 50-60 га дейін жетеді. ... ... ... - бұл қар ... тау беткейінен төмен қарай жылжуы. Еуропада жыл сайын әр түрлі көшкіндер болып тұрады, ол орташа алғанда 100-ші адам ... алып ... Ал ... 95 мың шаршы км тау аумағы қар көшкіні қаупіне ұшырауда.
Қар көшкіндері құлама тау беткейлерінен жаңа қар ... және күн күрт ... ... кезде пайда болады. Жауын - шашын наурыз - ... ... көп ... қар көшкіндері сол айларда көп байқалады. Қар көшкіндерінің 50% жазық жерлерге дейін жетіп, халық пен шаруышылық объектілеріне қауіпін ... Тау ... ... барлық қайғылы оқиғалардың 25% -на жуығы осы қар көшкінінің еншісінде.
Қар көшкінін тоқтату іс-әрекеттері пассивті және активті болып бөлінеді. Пассивті әдісінде ... қар ... ... және ... ... ... іс - әрекеттері жатады. Активті әдісіне уақыты мен қауіпсіздік әрекеттерін белгілеп, ... қар ... ... ... ... - тау ... өз ... деңгейінен кенеттен көтеріліп тау жыныстарының бұзылуына алып келіп соғатын қуатты ағын.
Сел ұзақ нөсерлеп жауған жауынның ... мұз бен ... ... және жер ... ... ... ...
Қазақстанда Іле, Жоңғар, Талас, Алатау жоталарында, сонымен қатар Қаратай,Кетмен және Тарбағатай тауларының өзендері сел қауіпі бар аудандар қатарына ... ... ... ... үшін ... жерлерге каналдар, платина және су бөгеттерін салып, тау ... қар ... ... ... сипаттағы төтенше жағдай
Метеорологиялық сипаттағы төтенше жағдай төмендегі жағдайлардың әсерінен болуы мүмкін:
Желдің. Оның ішінде боранның, дауылдың, құйынның. Бұл ... ... 25м/с пен одан ... ... болған жағдайында орын алады.
Нөсер жауында. 12 сағат ішінде жауынның көрсеткіші 50мм және одан да көп болған жағдайы.
Ірі бұршақтарда. ... ... 20мм және одан ... болған жағдайда
Қатты қар жауғанда. 12 сағат ішінде 20см биіктіктегі қарды ... ... ... ... жылдамдығы 15м/с және одан да жоғары болғанда
Шаңды дауылда.
Жылы мезгілдегі. Бір ... ... ... ... ... ... ... температурасы 0С дейін жеткенде
Циклондар мен антициклондар
Жердің атмосферасы біркелкі элементтерден тұрмайды. Жер бетіндегі атмосфераның құрамы: 78% азоттан, 21% ... 0,9% ... және ... болмас пайыздары көмірқышқыл газдан (углекислый газ), сутектен, гелийден, неоннан және т.б. ... ... ... ... 20км ... су буы бар. Ал 20-25 км ... азон ... орналасқан. Ол қабат тірі организмдерді зиянды қысқа толқынды сәулелерден қорғайды. 100км биіктікте газдардың ... атом мен ... ... ... құрайды.
Температураның таралуына байланысты атмосфера тропосфераға, стратосфераға, мезосфераға, термосфераға және ... ... ... ... ... ... жел деп ... Желдің күшін Бофорт шкаласы бағалайды.
Желдің бағыты үлкен қысымнан кіші қысымға бағыттылады. Атмосферадағы қысымның кіші аймағының ең кіші ... ... ... деп ... ... - бұл өте ... күші мен ұзақ уақытта сақталу мүмкіншілігі бар жел. Бұл кезде желдің ... 32м\с және одан да көп ... ... күші Боферт шкаласы бойынша 12 баллдан асады. Дауылдың размерлері әр-түрлі болуы мүмкін. Әдетте дауылдың енін катастрофалық ... ... ... ... Кейбір жағдайлардадауылдың ені 1000км-ге дейін жетіп қалады. Тайфунның қирау ені (разрушении) 15-45км. Дауылдың орташа ұзақтығы 9-12 күн. ... ... ... апат ... ... жер ... кем болмайды. Көп жағдайда дауыл нөсер жаңбырмен қатар өтіп ... пен ... ... зиян ... өте ... ... ... жеткізуі мүмкін.
Боран
Бұл желдің жылдамдығы жағынан дауылдан жылдамдығы кіші болған ... ... ... ... 15-20 м\с ... болуы мүмкін. Ал материалдық және адам шығыны жағынан дауылдан әлде қайда төмен. Боран құйынды және бір ... ... ... ... ... ... аумақтарға дейін жайылуы ықтимал. Құйынды боран шаңды және қарлы болып бөлінеді. Шаңды боран - бұл ... ... ... ... ... ... шаңды, топырақты, тұзды ауаға көтеріп ауқымды (значительный) қашықтыққа алып барып тастау ... бар ... ... боран көбіне шөлді жерлерде көп болады. Кенет көтерілетін боран кездейсоқ басталып кету қасиеті бар және өте ... ... ... ... 10 ... ... ... жылдамдығы 3 м\с-тан 30 с-қа дейін өседі.
Гидрогеологиялық сипаттағы төтенше жағдай
Гидрогеологиялық сиппаттағы төтенше жағдайға: су тасқыны, сел, қар ... ... Бұл ... ... ... ... ... құбылыстарды да жатқызуға болады. Олар цунами т.б.
Су тасқыны нөсерлі жаңбырдың, қар мен мұздардың күннің ысып кетуіне байланысты шұғыл еруінің әсерінен ... 2002 жылы ... ... ... жылынуы және нөсер жаңбыр Еуропалық елдерін су алып кетуіне әкеліп соқты. Су тасқын таулы аймақтарында да көп болып тұрады. ... ... ... тасқынның жылдамдығы 5-10 м\с дейін жетіп, екпіндеп аққан сел ... ... ... ... ... ... ... - су астында болған жер сілкінісі әсерінен пайда болған ұзындығы үлкен гравитациялық ... ... ... цунами басталған жерде 0,1-5м болса жағада -10м, ал клин ... ... және өзен ... -50м-ге дейін жетеді. Цунами көп жағдайларда Тынық және Атлантикалық мұхитта болып тұрады. Цунамиден сенімді қорғау жоқ. Қорғаудың сейсмикалық ... ... ... келе ... дер ... ... басу - ... көлдің және теңіздің суының деңгейінің көтерілуіне байланысты құрғақ жердің көп бөлігін су алып кетеді. Көптеген су ... ... де ... ... ... қар мен ... ... еруіде жатады.
Судың көтерілуінен болатын су басу Қазақстанның барлық аймақтарында орын ... ... ... ... ... ... ал оңтүстік-шығыс және Шығыс Қазақстанда наурыз-шілде айларында болады. Су басу елді ... ... ... адам мен көптеген материялдық шығындар әкелуде.
Табиғи апаттар:
1. Метеорологиялық (боран, дауыл, циклон, қарақұйын, қатты ыстық, құрғақшалық, аяз, ... ... өрт).
2. ... және ... ... ... болған өрт, жер сілкінісі).
3. Топологиялық (сел, сырғыма, қар ... ... ... су ...
4. ... ... және ... космостық денелердің құлауы, олармен соқтығысуы).
Жасанды апаттар:
1. Көліктік (космостық, авиациялық, ... ... ... ... жол). 2. ... (радиациялық, химиялық, термикалық).
3. Спецификалық (ерекше жағдайдағы: бактериологиялық, эпидемиологиялық)
4. Әлеуметтік (соғыс, аштық, қоғамдық және ұлттық тәртіпсіздіктер, ... ... ... т.б.)
Төтенше жағдай - апат нәтижесінде қалыптасқан ахуал, оның басты көрсеткіші бүлдіру процесстерінің жиілігі болып табылады. Бұл ... ... ... үшін ... күш пен ... ... және айрықша шешім қабылдауды талап етеді.
Төтенше жағдайлар үш негізгі белгілер бойынша жіктелінеді:
1) Пайда болу саласы ...
2) ... ... ...
3) Аумақтық таралуы бойынша.
Пайда болу бойынша төтенше жағдайлар:
- табиғи;
- техногенді;
- жанжалды болып бөлінеді.
Табиғи төтенше жағдайларға:
- ... ... ...
- ... ... ...
- метеорологиялық және агрометеорологиялық қауіпті құбылыстар
- ... ... ... құбылыстар
- гидрологиядық қауіпті құбылыстар
- табиғи өрттер
- ... ... ... ...
- ... ... жұқпалы ауруға шалдығуы
- ауылшаруашылық өсімдіктердің ауруға және зиянкестерге шалдығу жатады.
Техногенді сипаттағы төтенше жағдайларға:
- ...
- ... ...
- ...
- ҚӘУЗ ... ...
- РЗ тасталуымен авариялар
- БҚЗ тасталуымен авариялар
- ғимараттардың кенеттен құлауы
- электр-энергетиқалық жүйелердегі
- коммуналдық тіршілікті қамсыздандыру желілердегі ...
- ... ... ...
- ... ... жатады.
Жанжалды сипаттағы төтенше жағдайларға:
- қарулы шабуыл
- кейбір аймақтардағы толқулар
- соғыс уақыттағы әскери әрекетерде қазіргі зақымдау тәсілдерді ... ... ... қатыстығы бойынша төтенше жағдайлар мыналарға бөлінеді:
- құрылыста
- өндірісте
- халыққа үй-жайлылық және коммуналды-тұрмыстық қызмети көрсету саласында
- көліктік ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
- объектілік
- жергілікті
- аймақтық
- кең ... ... ... ... дәрігерге дейін көмек көрсету
Күю - жоғары температура ... ... ... ... және сілті (химиялық күйіктер), электр тоғы, иондалушы ... ... ... ... Үш түрде ажыратылады: жеңіл, орташа және ауыр. Күйіктің жеңіл ... ... ... тері ... ... ауырады. Ауыр түрдегі күйікте тері күлдірейді, беті қызарады және күлдіреген теріде ақ ... ... ... ... Кең ... ... адам ... танып, күйзелісте болғанда аурудан қатты сенделеді, қашуға тырысады, орнын және жағдайды бағдарлай алмайды. Абыржу ... ... ... ... бумен, түтінмен дем алу тыныс алу жолдарының күюіне, көмейдің ісінуіне, дем алудың бұзылуына әкеп соғады. Бұл гипоксияға ... ... ... тобына оттегінің жетіспеуі).
Алғашқы жәрдем. Шектеулі термиялық күйікте дереу күйген жерді ... ... ... 10-15 ... ... салқындату қажет. Осыдан кейін күйген жерді таза, стерилденген таңғышпен байлау керек. Ауыруды бәсеңдету үшін ауыртпайтын дәрілер қабылдау ... ... ... және т.б.). ... күйіктерде стерилденген таңғыш байланған соң, азап шеккен ... ... шай ... ... ... ... ... және жылылап орап, оны тез арада емдеу мекемесіне жеткізу керек. Егер тасымалдау кешіксе немесе ұзаққа созылса, сілтілі-тұз қайнамасының ... беру ... (1 ас ... қайнатылған тұз және (1/2) ас қасық ас ... 2 ... суға ... ... 6 ... күйгеннен кейін азап шегуші 2 стақаннан кем емес ерітіндіні 1 сағат ішінде алу қажет.
Химиялық күйіктер. Химиялық ... ... ... ... ... болады. Күйіктің тереңделуіне және жайылуына мүмкіндік туғызатын киімге сіңген қышқыл және сілті.
Алғашқы ... Тез ... ... ... кеткен киімді құрту керек. Теріні ағынды сумен молырақ жуады. Ауыртпайтын ... ... азап ... ... ... ... - газ ... уланудан пайда болатын жарақат, одан адам естен танып, ал ауыр жағдайларда өлімге әкеп ... ... ... әлсіреу, ұйқышылдық, бас ауыруы, жүрек айну, құсу пайда болады. Егерде уланған адамға тез арада көмек көрсетпесе, ол тыныс алу мен ... ... ... өліп ... ... ... тезірек газдың әсерін тоқтату қажет, терезе, есіктерді ашып немесе зардап шеккен адамды ғимарат ішінен алып шығу қажет. Оның басына ... ... суық ... жасап, аяғына грелка қою керек, бетіне суық су бүрку қажет, нашатырлы спирт иіскету керек, қою шай ... кофе ... ... Қиын ... қолдан дем алдырып және жүрекке массаж жасау қажет.
Үсітіп алу дененің қандайда бір бөлігінде суықтың ұзақ әсер етуінен басталады. Суықтың ... ... ... ... суынуына әкеледі. Үсігенде зақымданған тері бөлігі суық болып тұрады, бозарған - көкшіл түсті болады, сезімталдық болмайды.
Жалпы үсігенде зардап шегуші әлсіз, ... ... ... ... ... ... сирек, дене температурасы 36,5С-ден төмен болады.
Алғашқы жәрдем. Зардап шегушіні жылы бөлмеге кіргізіп, аяқ киімін және қолғабын шешу керек. Үсіген ... ... ... ... ... ... жылы су ... (32-34,5 С) легенге салады. Температураны 10 мин. ішінде 40,5 С жеткізеді. Аяқ - қолының бастарында қан айналып, сезгіштігін қалпына келтіру үшін ... ... 33% ... ... ... асептикалық бау немесе таза таңғышпен тану қажет (таза өтектелген шұлық немесе қолғап кигізуге болады).
Жалпы денесі суынғанда зардап шегушіні ... ... жылы ... ... ... жастап, ыстық шай ішкізу керек.
Ыстық өту - сырқатты жағдай, жалпы ... ... ... және ... жылу ... ... пайда болады. Жылу соққысы жоғары температуралы және дымқыл бөлмеде болған ... ... ... желдетілетін ғимаратта қарқынды дене жұмысымен шұғылданған кезде болуы мүмкін.
Зардап шегушіде жалпы әлсіреу сезімі, қалжырағандық, бас ауруы, бас айналуы, ... ... ... ... жүрек айнушылық байқалады. Тексеру кезінде терінің беттері қызарғаны байқалады. Тыныс алу қиындайды және тамыр жиі соғады, қызуы көтеріледі. Ауыр жағдайда азап ... ... ... ... ... ... ... Зардап шегушіні тез арада салқын жерге шығару, таза ауаның кіруін қамтамасыз ету, киімін шешу, суық су ... ... суық ... басу ... Тым ауыр ... суық ... суланған ақ жаймаға орандырып, салқын су құю, басына және шап аумақтарына мұз қою көрсетілген; мұсатырлы спиртке малынған мақтаны иіскетуге болады. ... алу және ... ... ... ... қолдан дем алдырып және жүрекке массаж жасау: оны тыныс алу мен жүрек өз бетімен қалпына келгенше немесе дәрігер келгенше ... ... өту - күн ... ... өтіп кетуі нәтижесіндегі организмнің ауыр сырқаулы күйі. Зардап шегушіде ... ... ... ... қан ... ... көруі бұзылуы мүмкін, тыныс алу және тамырдың жиі соғуы, ессіз қалыптағы жағдайдағы оқиғалар да байқалады, тыныс алу және ... ... ... ... ... Зардап шегушіні салқын бөлмеге немесе көлеңкеге әкеліп, үстіндегі киімдерін шешіп, жүрек аумағына және ... суық ... ... ... ... беру ... Ауыр ... қолдан дем алдыруға және жүрекке массаж жасауға кірісу керек. Қажеттілік болса зардап шегушіні емдеу мекемесіне жеткізу қажет.
Суға кету - ... алу ... ... немесе сұйықтық массасына толады. Суға кету белгілері аузынан көбік ату, тыныс алу және ... ... ... тері ... ... ... ұлғаюы болып табылады
Алғашқы жәрдем. Ауыз қуыстарын тазалау, зардап шегушіні ішімен құтқарушының санына жатқызу керек, зардап шегушінің басы жерге салбырап тұру ... ... ... мен ... ... өкпе мен асқазандағы суды шығару қажет, қолдан дем алдыруға кірсу керек (зардап шегушіні жылындыру үшін үйкелеу керек).
Улану. Тағамнан ... ... ... бір ... түрі ... ... бар, өте ... токсиналар бөлетін өнімдерден болуы мүмкін. Бұл біріншіден ботулинус таяқшасы. Улану консервіленген тағам ... ... ... ... Әдеттегі кез-келген тағамнан уланғанда, бірнеше сағаттан соң көздің көруі әлсірейді (лоқсу, іш өту, іштің ауыруы), сөйлеу және ... ... ... улану кеңінен таралған, ол стафилококк токсиналарынан болады. Бұл ... ... ... ... ... береді (кремді пирожный, сүтті тағамдар, ысталған өнімдер, паштеттер).
Алғашқы жәрдем. Зардап шегушінің асқазанын шайып, 5-6 ... жылы су ... ... ас ... ерітіндісін ішкізіп, тілдің түбін саусақпен тітіркендіріп, лоқсытады, осындай процедураны бірнеше рет қайталайды. Асқазан тазартылғаннан кейін ыстық шай ... ... соң ... ... ... ... жіберу керек.
Химиялық заттармен улану. Қышқылмен (80% сірке су ерітіндісі, ... ... ... ... және ащы ... (ойып түсетін өткір сода, нашатырлы спирт) жиі улану болады. Қышқыл немесе ... ... ... ... ... ... тыныс алу жолдарында қатты ауру пайда болады. Шырышты қабық ... ... ісік ... болады, сілекей молырақ бөлінеді, жанға батарлық ауру зардап шегушіні жұтыну ... ... ... алу ... ... ... бірге тыныс алу жолдарына құйылып, тыныс алуды қиындатып, тұншықтырады.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... және шырыштыны алып тастау. Ас қасыққа шағын мәрліні, салфетка немесе орамалды орап, ауыз қуыстарын сүрту. Егер де тұншығу белгісі ... ... ... дем алдыру қажет. Зардап шегушілерде жиі лоқсу, кейде қан аралас болады. Мұндай жағдайларда өз ... ... ... болмайды, себебі ол лоқсуды күшейтіп, қышқыл мен сілтіні тыныс алу жолдарына әкеліп түсіруі мүмкін. Зардап шегушіге ішуге 2-3 стақан мұз ... су ... ... Улы ... ... болмайды.
Басқа химиялық заттармен уланғанда (хлорланған көмірсутегі, анилинді бояуыш және т.б.) ... ... ... ... ... және ... қажет, егерде ол есін білсе, асқазанын сумен тазалау керек. Зардап шегуші ессіз ... ... ... ... жатқызып, басын жанына бұру керек. Тілін жұтқанда, сонымен қатар, ессіз қалыпта сіңірлері тартылып ... ... ... ... ... алуға кедергі жасағанда, абайлап басын шалқайтып және төменгі жақты алдыға және жоғары итеріп шығару керек.
Күшті әсер ететін умен ... ... ... ... бір ағзаларға және организм жүйелеріне айрықша әсер етуіне байланысты.
Нерв жүесіне әсер еткенде сіңірлердің тартылуы, ұйқышылдық, қимылдаудың ауырлауы, сананың ... дем алу және ... ... бұзылуы пайда болуы мүмкін.
Ас қорыту жүйесіне әсер еткенде іште жанға батарлық ауру, жүрек айну, лоқсу, іштің өтуі, жүректе - ... ... ... оның ... ... күре ... ... өзгеруі пайда болады.
Алғашқы жәрдем. Жедел лоқсыту. Алдын ала зардап шегушіге 1-2 стақан жылы су ішкізу ... Бұл ... 5-6 рет ... ... ... ... сорылу заттарын - 3-4 активтенген көмір таблеткасын қабылдау керек. Кейін іш жүргізетін дәрі беруге болады. ... ... ... ... ... суық компресс қойып, оны төсекте ұстау керек. Қажет болған жағдайда қолдан дем алдырып және жүрекке массаж жасау ... ... ... қызметінің толық бұрынғы қалпына келгенінше, жүрек және тамырдың ... ... ... ... ... ... ... шегушіні емдеу мекемесіне жібереді.
Электрден жарақаттану - ағзаға электр тоғынан зақым ... ... ... бір ... және ... ... ... Қысқа тұйықталу нәтижесінде дененің бір бөлігіне тоқтың әсерінен бір ... ... ... ... ... электрлік жарақаттану электр тоғының ағза арқылы өтіп, тікелей әсер етуінен пайда болады. Жалпы зақымға ұшырауда бұлшық еттер тамырларының тартылуы, жүрек ... ... ... алу ... бұзылуы байқалады.
Найзағай жарақаты, жалпы аталған электр жарақаты белгілеріне ұқсас, есту қабілеті нашарлайды, сөйлеу қабілеті төмендеп, теріде қара-көк ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде тоқ әсерінен босату; рубильникті өшіру, электр сымын ... ... ... ... Қолдан дем алдырып және жүрекке массаж жасап, зардап шегушіні емдеу мекемесіне жіберу ... ... ... ... жағдайлардың физикалық және эмоциялық факторларының әсері ағзаның өмірлік маңызды функционалдық жүйелерінің қатты күйзелісіне, жалпы ауыр жағдайдың дамуына әкеп ... ол ... тану деп ... ... ... көп тараған түрі зақымнан болған естен тану. Ол бастың көлемді жері зақымдануынан, кеуде, аяқ-қол және ... ... ... ... ... қан айналым жүйесі, тыныс алу, зат алмасу, жүйкенің регуляциялық қызметі бұзылады.
Естен танудың бастапқы ... ... ... ... ... қозу ... Ол ... келгенде тынышсызданады, өзінің ауыр халде екенін сезіне алмайды, секіреді, қашуға ұмтылады, айғайлайды, жұлқынып сөйлейді, көздің қарашықтары ұлғаяды, өңі ... жиі ... ... және ... жиі ... ... ... қызықпаушылық күйге ауысады, маңындағы адамдармен араласпайды, ауыруға реакциясы төмен немесе ... ... ... ... алмасады. Зардап шегуші бозарады, жабысқақ суық тер шығады, дене температурасы төмендейді, тыныс алу және ... ... ... шөл ... болады, кейде лоқсиды.
Жоғарыда жазылған белгілер байқалған жағдайда тез арада көмек көретуге кірісу қажет:
- жарақаттану факторының әсер ... ... ... ... естен танған кейіпте жатқызу;- қан кетуді тоқтату;
Аяқ-қолдарына қажет болғанда уақытша иммобилизациялау жүргізу;
- тыныс алу жолдарын босату;- тыныс алуы және ... ... ... ... ... дем ... керек;- ауыруды сездірмейтін дәрілер беру немесе егу қажет (анальгин, пенталгин, седаогин);- жылумен қамтамасыз ету;- зардап шегушінің жағдайын ... ... ... ... ету;- жылдам госпитальға жатқызу мүмкіндігін туғызу;
Естен танудың бір түрі ... ... ... тану болып табылады. Ол кенеттен болатын психиялық зақымдану нәтижесінде дамиды. Зардап шегуші толық парықсыздықты (естен ... ... ... ... ... ... ... көрсету жарақаттанғандағы естен тануда өткізілетін іс-шаралардан құралады.
Анафилактикалық естен тану адамның уға, тағамға, дәріге тез ... ... беру ... ... Мұндай реакция нәтижесінде қан тамырлары бұзылады, тыныс алу жолдары, беті, мойынында ісіну ... ... ... қан ... тез төмендеп кетеді, тыныс алу қиындай түседі, өмір сүруге маңызды ағзаларды оттегімен қамтамасыз ету төмендейді, тері ... ... және ... пайда болады, зардап шегуші мазасызданады, тамыры жиі соғады.
Алғашқы жәрдем. Тыныс алуға ыңғайлы қалыпты қамтамасыз ету, адреналин енгізу, ... ... ... ... тұрады.
Басылып қалу синдромы жаппай апаттан - шахталардың опырыла құлауы, жер сілкінісі т.б. нәтижесінде байқалуы мүмкін. Аяқ-қолдың ауыр зат ... ұзақ ... қалу ... жиі ... болады.
Қол немесе аяқ ұстағанда суық, бозғылт, көк реңді, функция болмайды, аяқ-қол бастарында ... ... ... ... ... Егер де ... ... босатылмаса, онда зардап шегушінің жалпы жағдайы қанағаттанарлықтай болуы мүмкін. Басылып қалған кезде өте қатты ауырған жер бірнеше сағаттан кейін ... ... ... ... ... жағдай шұғыл нашарлайды, есінен тандырады, еріксіз дефекация болады және несеп жібереді.
Алғашқы жәрдем. Аяқ-қолды босату алдында ... ... ... жгутпен таңу. Бастырылудан босатылғаннан кейін, жгутты шешпей, ... ... ... ... ... таңады және содан кейін ғана ақырындап шешеді.
Ауыртпайтын құралдар енгізеді. Сүйек зақымданғанда таңғыш қалақпен таңу керек, жарақатта - ... ... ... шығу ... - ... соңғы буынымен өзара араласып тұрған буын формасының зақымдануы. Сонымен қатар кенеттен ауыруы байқалады, формасы өзгереді және буын ... ... ... Иық ... ... ... шығып кетсе, қолдың бас жағын жазып қойып, таңғышпен кеудеге немесе қолын ... іліп ... ... ... кеткенде зақымданған аяқты таңғышпен таңып, сау аяғына немесе қол астындағы құралмен жазып қояды, ауырған буынның ... ... Суық және ... құралдар қолдану керек. Зардап шегушіні емдеу мекемесіне жіберу керек.
Созылу және буын аралығының созылуы - дене мүмкіндіктерінен ... ... ... зақымдануы. Буын арасының созылуы кезіндегі белгілерге буындардың ауруы, оның функцияларының бұзылуы, ... қан ... ... ... ... ... қатты басып таңып, үстінен суық басу керек.
Зақымдалған қол-аяқты ампутациялау толық және жартылай болады. Толық ампутацияда ... ... мүше ... ... ... байланыста болмайды.
Толық емес ампутацияда буындардың, жүйкенің, сүйектердің, сіңірлердің бірен-саран жұмсақ тіндері мен тері беттерінде зақымдану болады. Ампутацияланған аяқ-қол бастарын ойдағыдай ... ... ... ... үшін ... ... дұрыс мағыналы жәрдем жасау, ампутацияланған сегментті тасымалдау және сақтау ... ... ... ... ... қан ... ... басып таңып немесе үрілген манжетпен тоқтатады. Аяқ-қолдың зақымданған жерін биіктетіп ұстау ... ... ... ... оған ... ... береді, қою шай беріп, жарақаттың бетін таза немесе стерильденген салфеткамен ... қою ... ... мүше бөлігінің басын таза немесе стерильденген матамен орап, полиэтиленді пакетке сыйдырып, қар, мұз, суық су толтырылған сыйымдылыққа ... ... ... ... ... ... ... көтеріп қою керек, қағазға зақымданған уақыты көрсетіледі.
Жартылай ампутацияда барлық қол-аяқты мұқият иммболизациялайды және жұлынып қалған бөлікті суытады. Зардап шегушіні шұғыл ... ... ... ... ... ... бойынша шараларды ұйымдастыру. Жаппай жою қаруынан қорғау. Жер сілкіністері кезіндегі ұйымдастыру-практикалық шаралары
Халықты ... ... ... қорғаудың ұжымдық құралдары - тұрғындарды апат, зілзала салдарынан, сондай-ақ кәзіргі замандағы қырып-жою құралдарының зақымданғыш факторларының ... ең ... ... ... Солардың бірі- адамдарды ұжымдық қорғау құралына жататын қорғаныс ғимараттарына жасыру. АҚ және ТЖ жүйесінде пайдаланылатын мұндай ... ... ... ... орындары (РҚО) және қарапайым жасырыну орындары жатады.
Панаханалар толқын соққысынан, ... ... ... ... және ... зақымданудан, ядролық жарылыстың зақымданғыш факторларынан, сондай-ақ уланғыш заттардан (УЗ), бактериалдық құралдар мен қатты әсер ... улы ... (ҚУЗ) ... ... ... етеді.
Өндіріс күштерін қазіргі заманғы қырып-жою құралдарынан, зілзаладан, радиациялық және химиялық ... ... ... ... - ... ... міндеттердің бірі. Қорғаныс ғимараттары адамдар жасырынуға тиіс жерлерге мүмкіндігінше жақын орналасуы тиіс.
Халықты қорғаудың негізгі әдістері мен жолдары
Ядролық қарудың ауа толқынының ... тек осы ... ... ... баспана немесе панахана (убежище) ғана сақтай алады.
Жарықтық сәулеленуден кез келген ... ... ... қорғай алады: ағаштың көлеңкесі, үйдің тасасы.Жауын, тұман, қар оның әсерін азайтады. Жаз ... оның ... өрт ... ... ... - әр ... ... өткенде гамма сәулелері әлсірейді, неғұрлым кедергі көп болса, ... ол ... ... Мысалы, ашық траншея - 3 есе азайтады; жабық траншея - 7-10 есе азайтады; бір ... ағаш үй - 10-15 есе; Жер ... үй - 7-15 есе ... ... дайындалған жер асты үйі - 400 есе; Көп қабатты үй ... - 100-400 есе; ... ... ... - 1000 есе; ... ... ... баспана, шахта, тау қуысы - түгел қорғайды еш ... ... - ... ... ... ... шаң жоғары көтеріліп жетмен ыққа қарай жылжи береді де, жол бойы жерге түсіп ластайды. Ол 3 ... ... ... ... ластанған зонасы;
аздау ластанған зонасы.
Ластау мөлшеріне байланысты:
жарылыс түрінен (бомбаның);
оның күшінен (неше мегатонна);
жарылыс болғаннан кейінгі өткен уақыттан;
эпицентрден ... ... ... ... жазық дала т.с.) убежище), радиацияға қарсы панаханалар (РҚП) және ... ... ... ... ... бұл ... және ... уақыттағы ядролық және химиялық қауіп қатерде пайдаланатын герметикалық қорғау құрылымы. Арнайы қорғану құрылымында паналайтын адамдар тері мен ... ... ... ... ... ... ... панахана бұл адамдарды жедел сәуле мен радиоактивті заттар және биологиялық аэрозольдерден қорғайтын құрылым. ... ... бұл жер ... ... ... траншея, арнайы қазылған үңгір (землянка). Бұларды жасауға көп уақыт кетпейді және оларда адамдар тиімді қорғана ... ... ... ... ... ... қорғану қасиетіне және сиымдылығына байланысты топталады (Сурет 4 ... ... ... құрылымы жалпы және арнайы болып бөлінеді. Жалпы қызметтегі қорғаныс құрылымы қаладағы халықты ... ... ал ... ... құрылымы басқару органдары қызметіндегі қызметкерлер, байланыс және хабарлау жүйелері және емдеу мекемелерінің қызметкерлерін олардың құралдарымен қоса ... үшін ... ... бұл ... ... ... ... керек.
Азаматтық қорғаныстың қорғану құрылымы
Қорғану құрылымы (убежище)
Радиацияға қарсы панахана (укрытие)
Қорғаныс ... ... ... ... ... бойынша
Алдын ала тұр-ғызылған
Тез арада тұрғызылған
Қорғаныс қасиеттер бойынша
Тұрғызу уақытысы бойынша
Сиымдылы-ғы бойынша
Орналасуына байланысты
Қызыметіне байланысты байланысты
Топтарға
Алдын ала тұрғызылған
Теэ тұргызылатын
Кіші (150-600)
сыйымдылы
Орта ... ... (600 көп ... салынған
Жеке тұрғызылған
Жалпы
Арнайы
Көпшілікті қорғау құралдарына арнайы қорғану құрылымы орналасуы бойынша қосылып салынған және жеке тұрғызылған қорғану құрылымы болып бөлінеді. Қосылып ... ... ... ... ... ... Бұл ... құрылымдардың ішінде кең тарағаны. Қорғану құрылымының жеке тұрғызылған түрі ғимараттан бөлек орналасады.
Тұрғызылу уақтысы бойынша алдын ала тұрғызылған және тез ... ... ... ... ... ала ... қорғаныс құрылымы жанбайтын құрылыс материалдарын пайдаланып салынған салынған тұрғылықты құрылым. Ал тез арда тұрғызылатын қорғаныс құрылымы қолдағы бар ... ... ... ... ғана ... ... ... бойынша қорғану құрылымы (убежище) бірнеше топқа бөлінеді. Атап ... ... ... оның ... ... және оның ... ... қысымының белгілі бір шамасына шыдамдылығына байланысты болуы.
Сиымдылығына байланысты олар кіші сиымды (600 адамға дейін), орта сиымды ... ... ... және ... ... (2000 ... артық) болып бөлінеді.
Жеке қорғаныс құралдары теріні және тыныс алу ... ... улы ... және ... ... қорғау үшін пайдаланады. Осыған орай жеке қорғаныс құралдары қызметіне байланысты тыныс органдарын және ... ... ... ... ... қорғау құралдарына бөлінеді.
Тыныс органдарын қорғау құралдарына противогаздар, респираторлар және қарапайым қорғау құралдары жатады.
Противогаздар ... және ... ... ... азаматтық, жалпы әскерлік және балаларға арналған түрлерден тұрады. Изоляциялық противогаздар адамдарды ауа құрамындағы ... ... ... ал ... ... ауадағы әр түрлі зиянды қоспалардан фильтр арқылы тазалап қорғайды. Фильтрлік противогаздардың ГП-5, ГП-7(азаматтық), РШ-4, ПМГ-2 ... ДП-6, ... ... ... ... және т.б. маркалары пайдалануда. Изоляциялық противогаздардың ИП-4, ИП-5, КИП-5, КИП-7 және т.б. ... бар. ... ... алу логагын радиоактивті шаңдардан қорғайды. Мата және маталы-дәке таңбалар да тыныс алу жүйесін ... ... ... заттардан қорғайды (5-сурет).
Теріні қорғайтын құралдар
Теріні қорғайтын құралдар қорғау және қорғауға икемднлген күнделікті ... ... ... ... киімдері изоляциялық (жалпы әскелік қорғаныс комплекті, жеңіл бөлуші костюм Л-1 және т.б.) және ... ... ... киім ... және т.б.) болып бөлінеді.
Егер қарапайым киімдерге сабындымайлы эмульсияны сіңірсе, оны қорғаныс құралдары ретінде ... ... ... ... ... ... радиоқорғаныс құралдарынан, антидоттардан, бактерияға қарсы құралдардан және жартылай санитарлық тазалау құралдарынан тұрады. ... ... бұл адам ... радиоактивті заттарға қарсы төтеп беру мүмкіншіліктерін арттыратын препараттар. ... деп улы ... адам ... жоюға арналған препараттарлы айтады. Антибактериялдық құралдарды биологиялық қауіпте пайдаланады. Жартылай санитарлық тазалау құралдарына ИПП-8 пакеті, АИ-2 жеке ... ... ... ... және ... ... қалпына келтіру жұмыстары
Зардап шеккендерге берілетін көмектің негізгі мәні оның тезділігінде және жасалған іс-әрекеттердің тиімділігінде. ... ... ... жатады:
көмекке келер күштердің жүрер жолдарын барлау;
жолдағы немес апат орындағы өрттің жайылынуына жол бермеу;
апат болған жердегі баспаналардағы адамдарға ... ... ... ауа баратын жолдар іздеу;
құлаған үйлер астындағы қалған адамдарды іздестіру;
оларды шығару;
зардап шеккендерге дәрігерлік көмек көрсету, ауруханаларға аттандыру;
халықты ... және ... ... су ... аудандардан көшіру;
адамдарды, олардың киімдерін санитарлық тазартудан өткізу;
территорияны, құрылыстарды, транспортты басқа техниканы химиялық улы ... ... ... ... ... қалпына келтіру жұмыстары да қатар жүргізіледі.
Қалпына келтіру жұмыстарына төмендегі ... ... ... ... ... тазалау;
апаттың одан әрі тарауына жол бермеу;
бұзылған газ, су құбырларын және басқа да жүйелерді уақытында іске қосу;
қираған үйлерді қалпына ... ... ... жою жұмыстары;
көше бойында қауіпсіз қозғалысты және құтқару жұмыстарын қамтамасыз ету;
құтқару жұмыстары үшін тез арада байланыс жүйелерін жүргізу.
Белгіленген ... ... ... ... ... ... ... Олар радиациялық жағдайды, қорғану құрылыстары мен орындарының мән-жәйін, апат ... ... ... ... ... ... ... құтқару шараларын анықтайды. Зақымданған орынға АҚ күштерін жіберіп, іс-шаралар жүргізіледі. Адамдарды ... ... АҚ ... ... ... ... ... топтарды жұмылдырады. Сонымен қатар құтқару және қалпына келтіру жұмысына арнайы техникаларды да пайдаланады.
Жұмыс жүріп жатқан жерде арнайы аптечкалар, химиялық ... ... орау ... ... тиіс.
Апаттың зардабын жою бағытында жүргізілетін негізгі жұмыс - ол адамдарды құтқару, оларды ... ... ... ... ... ол ... ... болып табылады. Көшірілетін адамдар қайда апаратылатындығы алдын ала ... ... ... ... Өндіріс нысандарында стихиялық ауыртпалықтар, өрт, апаттар мен жарылыстар болғанда халықты қорғау.
Жеке ... және ... ... улы ... ... ... жеке ... сәулені әлсірету және алдын алу үшін, өзара және өзіне ... ... ... ... және ... ... аптечка бірнеше ұялардан тұрады:
1 - ші ұяда - ауруды басатын заты бар ... ... Ол ... ... ... ... сынғанда және күйгенде колданады. Оны пайдаланғанда сол колымен бұдыр дөңгелегінен ұстайды да тюбиктің денесінен оң ... ... ... тіліне қарай айналдырады. Сосын инені жауып тұрған қалпағын алып, шприц-тюбикті жоғары ... ине ... ... ... ... ауаны шығарады. Сосын инеге қол тигізбей, санның жоғары жағынан егеді. Жедел жағдайда киімнің ... да ... ... ... ұяда - ... улы заттармен улануды әлсірететін және алдын алатын зат - ... (6 ... ... ... қызыл түсті пеналда орналасқан. Оны белгісі берілгенде 1 ... ... ... ... ... ... таблетканың тағы 1 данасын қабылдайды. Келесі қайталап қабылдау 5-6 сағаттан ... ... ұяды - ... ... ... N2 ... қарсы қолданылатын зат - сульфадимотксин (15 таблеткасы) орналасқан. Оны сәуле алғаннан кейін азқан-ішек ... ... ... ... 7 ... ... кейінен 2 тәулікте 4 таблеткадан қабылдайды.
4-ші ұяда - алқызыл түсті, сегізқырлы 2 пеналда, әр ... 6 ... N7 ... ... зат - ... ... Оны сәле алу қаупінде 6 таблеткадан бір қабылдайды және тағы ... ... ... ... 4-5 ... ... ... ұяда - түссіз төрт қырлы 2 ... әр ... 5 ... ... N4 бактерияға қарсы қолданатын зат тетракциклин гидрохлориді орналасқан. Оны бактериялық улану және қауіп төнгенде, жарақат және күйік алғанда пайдаланады. ... 5 ... су ... бірге қабылдайды. Сосын 6 сағаттан кеиін 5 таблетка қабылдайды.
6-ші ұяда - ақ ... төрт ... ... N2 ... ... қорғайтын зат калий иодиді 10 таблетка) орналасқан. Оны ... ... ... ... 1 ... 10 күн қабылдайды. Ең алдымен балаларға 1 таблеткадан береді.
7-ші ұяда - ... ... ... ... ... ... ... зат этаперазин 5 таблетка) орналасқан. Оны сіуле алғаннан кеиін тез арада және бас жарақатынан кейін лоқсу пайда ... 1 ... ... 8 жасқа дейінгі балаларға таблетканың 4/1 бөлігін, 8 жастан 15 жасқа деиінгі бплаларға 2/1 бөлігін береді.
Жеке химиялық пакет
Жеке химиялық пакет ... ашық ... және ... ... ... - сұйық улы заттарды залалсыздандыру үшін қолданады.
Комплектегі бұранды қақпаға жеке ... ... бар ... және 4 ... ... ... ... улы заттар дененің ашық бөліктеріне және киімге түскенде тампондарды флакондағы сұйыққа малып, ластанған дене бөліктерін және киімді сүртеді. Егер жеке ... ... ... ... ... кәдімгі мақта мендәкені қолдануға, ал дегазды ертіндіні ... ... ... Бірдей мөлшердегі 3% тотыққан сутегі ертіндісі мен 3% сілтіті натрий ... ... ... 3% ... сутегі ертіндісі мен 150 г. конторлық силикатты желімнің қоспасын ... ... ... ... ... ... ... 7 м., ені 10 см. дәке-бинттен және ... 17,5 см, ені 32 см ... ... ... ... ... ... басына қозғалмайтындай етіп бекітілген, екіншісі қозғалмалы, оны бинттің бойымен қозғалтуға болады.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зілзала кезіндегі тіршілік қауіпсіздігі16 бет
Тіршілік қауіпсіздігі18 бет
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері4 бет
Тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша ҚР-ның құқық қорғау органдары12 бет
Тіршілік қауіпсіздігін қорғау. Экологиялық проблемалар16 бет
Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау салаларындағы сапамен басқару8 бет
Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау салаларындағы сапамен басқару туралы7 бет
Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігіне кіріспе. Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігі саласындағы заңды және құқықтық актілер8 бет
Тіршілік әрекеттерінің қауіпсіздігі және оны ұйымдастыру негіздері80 бет
Техносферадағы тіршілік қауіпсіздігі.өндіріс ортасының қолайсыз факторларының жіктелуі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь