« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.1 Қазақстанда өсірілетін сүт бағытындағы мүйізді ірі қараны жақсарту әдістерініңтиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.2 Ірі қара тұқымдарын өнім бағытына қарай аудандастыру принциптері ... .8
1.3 Қара.ала тұқымының малдарының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.4 Мал селекциясының негізгі әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.4.1 Мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру ... ... ... ... ..15
1.4.2 Сиыр сүтінің дене бітімімен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.5 Сиырды сүтейту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.6 Малды азықтандыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.6.1 Малды азықтандыру нормасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
1.7 Зоогигиена және мал объектілерін жобалау негіздері ауа гигиенасы ... 24
1.7.1 Мал қораларына және мал шаруашылық өндірісіне қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
1.7.2 Топыраққа койылатын санитарлық.гигиеналық талаптар және оны санитарлық тұрғыдан қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
1.7.3 Мал азығына қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар және мал азықтандыру гигиенасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
1.7.4 Су және оған қойылатын санитарлық.гигиеналық талаптар ... ... ... ... ..27
ІІ «Заречное ТШ» ЖШС қысқаша мінездемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
ІІІ Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Сиырлардың сүт өнімділігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
3.1 Сүтті сиырлардың биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
3.2 Ірі қара малдың сүт өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
3.3 Сүт өнімділігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.4 Аналық ұядан алынған қара.ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
3.4.1 Тірілей салмақтың сүт өнімділігіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
3.4.2 Сиырлар жасының сүт өнімділігіне байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3.4.3 Азықтандыру жағдайының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3.4.4 Сүт өнімділігінің күтіп.бағу әдісіне байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
3.4.5 Қашарларды алғашқы ұрықтандыру жасының әсері ... ... ... ... ... ... ..46
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
Ірі қарамал еліміздің мал шаруашылығы экономикасында маңызды орын алады. Халық шаруашылығында түсетін қаржының жартысына жуығын ірі қара шаруашылығы береді. Ірі қарамалдан сүт, ет және жеңіл өнеркәсіп өндірісіне қажет шикізат алынады. Ауыл шаруашылығында сүтті, сүтті-етті және етті ірі қарамал шаруашылығының маңызы орасан зор. Ірі қара малынан алынатын өнімнің түрі көп: сүт, ет және тері өнімдері жатады. Отанымызды азық-түлікпен (ет, сүт, сүт тағамдарымен) қамтамасыз ету үшін ірі қара мал шаруашылығының пайдасының өте зор болу себебі, сүт өнімі оның 99 %-ын, ал ірі қара етті 40-45 %-ға дейінгі деңгейін құрайды. Сонымен қатар ірі қара мал терісі де жеңіл өнеркәсіп шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі қараның қиы егін шаруашылығында, әсіресе кейінгі уақыттарда, кеңінен органикалық тыңайтқыш ретінде пайдаланылуда.
Дербес шаруашылықты өркендетуге мемлекет өз тарапынан зор қамқорлық жасауда. Мал өсіретін дербес шаруашылықтар аса сапалы, бағалы өнім өндіру үшін оларды күтіп- бағу және азықтандыру ерекшеліктерін жетік білу қажет.
Біздің алдымызға қойылған мақсат «Заречное ТШ» жауапкершілігі шектеулі серіптесіндегі голштинделген сиырлардың сүт өнімділігін зерттеп, зоотехникалық талдау жасау. Сонымен қатар, олардың сүт өнімділігіне әсер әр түрлі жағдайларды анықтап, зерттеу.
Азықтандыру мәзірлерін қарастырумен қатар аналық табындарының күтіп-бағу жағдайларын да қарастырған жөн. Оларды әр жыл мезгілінде күтіп- бағудың қандай әдісімен ұстайтынын, бұл әдістерінің қандай кемшіліктері бар екенін анықтау. Осы күтіп-бағу әдістерінің жалпы малдың өсіп-жетілуіне байланысын анықтап табу.
Бұл шаруашылықта малды өсірудің қандай әдісін қолданатынын, қандай ұрықтандыру тәсілдерін қолданатынын анықтау.
Сиырларды сауу үшін қандай әдістерді қолданатынын анықтау. Егер машинамен сауу әдісін қолданса, онда қандай сауу аппаратын пайдаланатынын анықтау. Сауу жүйесі кезінде сауыншылардың сиырлардың желінін толық босатып және де мөлшерінен артық ұстауын бақылау. Сондай-ақ зоогигиеналық талаптарды сақтап орындалуын анықтау.
1.Найманов Д.Қ. Мұстафин М.К. Вахитова Р.З. Аубакиров Ж.Қ. «Мал шаруашылығы». Қостанай, 2007 – 80 б.
2.Төреханов А.Ә. Каримов Ж.Қ. Даменов Ш.Д Найманов Д.Қ. Жазылбеков Н.Ә. «Ірі қара шаруашылығы». Алматы. Триумф Т, 2000. – 34 б..
3.Шекенов Е. Қазыханов Р. Бекқожин А. «Зоотехния негіздері». Астана. Фолиант, 2007 – 115 б..
4.Демеуғалиеа Е. «Мал азықтандыру». Алматы, 1993 – 198 б.
5.Омарқожаев Н. «Малды құнарлы азықтандыру». Алматы. Издатмаркет, 2005 – 191 б.
6.Журнал «Жаршы». 2008ж №7. – 20 б..
7.Калашников А.П. «Нормы и рационы. Кормления сельско-хозяйственных животных». ВО «Агропромиздат», 1985 – 105 б..
8.«Қолда мал өсіру». Алматы. Қайнар, 1995-352 б.
9.Ысқақбаев Б. «Ірі қара шаруашылығы». Алматы. Қайнар, 1996-192 б.
10.Кәрімов Ж.К., Дәленов Ш.Д., Найманов Д.К. «Ірі қарамал шаруашылығы». Қостанай, 1996-58 б.
11.Т.С.Садықұлов, Т.К.Бексейітов «Мал өсіру және селекция». Павлодар. «Кереку» баспасы, 2009- 119 б.
12.«Рекомендации по повышению продукции плановых парод крупно рогатого скота Костанайской облости» – Қостанай, 2006ж. 110 бет.
13.Н.М.Костомахин «Скотоводство». Санкт Петербург-Москва-Краснодар, 2009-70 б.
14.«Молочное и мясное скотоводство». 2010 №3 11 б.
15.«Еврозийское сообшество». 2010 №2 103 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті
Жаксылыкова А.Б.
> ... ... ... ... қара - ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері
ДИПЛОМДЫҚ ... ... - Мал ... ... өндіру технологиясы
Қостанай, 2015
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті

Кафедра меңгерушісі
____________Г.Шайкамал
___ ____________20___ж.
5В080200 - Мал ... ... ... ... ... ... > ... аналық ұядан алынған қара - ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері>> тақырыбына
ДИПЛОМДЫҚ ... ... 4 курс ... оқу ... ... ... а.ш.ғ.,магистрі
Қостанай, 2015
МАЗМҰНЫ
МАЗМҰНЫ
Кіріспе....................................................................................................................2 Әдебиетке шолу..............................................................................................31.1 Қазақстанда өсірілетін сүт бағытындағы мүйізді ірі қараны жақсарту әдістерініңтиімділігі...................................................................................................3
1.2 Ірі қара тұқымдарын өнім ... ... ... ... ... ... малдарының ерекшеліктері......................................11
1.4 Мал селекциясының негізгі әдістері..............................................................121.4.1 Мал ... ... ... ұйымдастыру..................15
1.4.2 Сиыр сүтінің дене бітімімен байланысы...................................................15
1.5 Сиырды сүтейту............................................................................................17
1.6 Малды азықтандыру жолдары................................................................18
1.6.1 Малды азықтандыру нормасы..............................................................22
1.7 ... және мал ... ... ... ауа гигиенасы....24
1.7.1 Мал қораларына және мал шаруашылық өндірісіне қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар....................................................................25
1.7.2 Топыраққа койылатын санитарлық-гигиеналық талаптар және оны ... ... ... Мал ... ... ... ... талаптар және мал азықтандыру гигиенасы..................................................................................26
1.7.4 Су және оған қойылатын санитарлық-гигиеналық ... ... ЖШС ... ... ... бөлім......................................................................................32
Сиырлардың сүт өнімділігіне әсер ететін факторлар....................................32
3.1 Сүтті сиырлардың биологиялық ерекшеліктері......................................32
3.2 Ірі қара ... сүт ... Сүт ... әсер ... ... ... ұядан алынған қара-ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері.......................................................36
3.4.1 Тірілей салмақтың сүт өнімділігіне әсері.............................................38
3.4.2 Сиырлар жасының сүт ... ... ... ... ... Сүт ... күтіп-бағу әдісіне байланысы...................................45
3.4.5 Қашарларды алғашқы ұрықтандыру жасының әсері..........................46
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................................................50
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСТАР.....................................................................50
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ.........................................51
Кіріспе
Ірі қарамал еліміздің мал ... ... ... орын ... ... ... түсетін қаржының жартысына жуығын ірі қара шаруашылығы береді. Ірі қарамалдан сүт, ет және ... ... ... ... ... ... Ауыл ... сүтті, сүтті-етті және етті ірі қарамал шаруашылығының ... ... зор. Ірі қара ... алынатын өнімнің түрі көп: сүт, ет және тері өнімдері жатады. ... ... (ет, сүт, сүт ... ... ету үшін ірі қара мал ... ... өте зор болу себебі, сүт өнімі оның 99 %-ын, ал ірі қара етті 40-45 %-ға ... ... ... ... ... ірі қара мал ... де жеңіл өнеркәсіп шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі қараның қиы егін шаруашылығында, әсіресе кейінгі уақыттарда, кеңінен органикалық ... ... ... ... ... мемлекет өз тарапынан зор қамқорлық жасауда. Мал өсіретін дербес шаруашылықтар аса сапалы, бағалы өнім өндіру үшін оларды ... бағу және ... ... ... білу ... ... ... мақсат жауапкершілігі шектеулі серіптесіндегі голштинделген сиырлардың сүт өнімділігін ... ... ... ... ... қатар, олардың сүт өнімділігіне әсер әр түрлі жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... күтіп-бағу жағдайларын да қарастырған жөн. Оларды әр жыл мезгілінде күтіп- бағудың қандай әдісімен ұстайтынын, бұл әдістерінің қандай кемшіліктері бар екенін ... Осы ... ... ... ... ... ... анықтап табу.
Бұл шаруашылықта малды өсірудің қандай әдісін қолданатынын, қандай ұрықтандыру тәсілдерін қолданатынын анықтау.
Сиырларды сауу үшін ... ... ... ... Егер машинамен сауу әдісін қолданса, онда қандай сауу аппаратын ... ... Сауу ... ... ... ... ... толық босатып және де мөлшерінен артық ұстауын бақылау. Сондай-ақ зоогигиеналық ... ... ... анықтау.
І Әдебиетке шолу
+ Қазақстанда өсірілетін сүт бағытындағы мүйізді ірі қараны ... ... ...
Қазақстанның қара-ала тұқымын жетілдірудің негізгі әдістерінің бірі оны ... ... ... ... шағылыстыру болып табылады. Қазіргі кезде жақсартылған мал басының үлес салмағы 90%-дан жоғары болып есептеледі. Бір ... осы ... ... көбейту жұмыстары қоса жүргізілді. а) голланд тұқымының бұқалары қашарлардың алғашқы сауылымдағы сүттілігін арттырды (6-10%), бірақ олардың майлылығына әсер ... жоқ, ... ... ... ... голштин тұқымының бұқаларын пайдалану бірінші буын қашарларының сүттілігін 9-14%, ... ... ... 11-18% және ... одан да жоғары буындарынікі 16-24%-ға, сүтінен майлылығы бұрынғы деңгейінде ... ... ... ... ... және ... ... жақсарды.в) қара-ала тұқымының бұқалары сүттілігіне аз мөлшерде ғана әсер етті (6-9%), сонымен қатар ... ... ... ... ... будан малдардың едәуір мал басы жинақталды және олар жоғары ... ... ие ... ... сүт өнімділігін арттыру, сүттің майлылығы мен ақуызының құрамы, желінің морфофункциялық қасиеттерін жақсартуда голштин тұқымының гендік ... ... ... ... ... ... ... белгілі болды. Алайда, голштин тұқымын пайдаланудың нәтижесі барлық ... да оң ... ... деп ... ... Жемшөп қоры төмен және жемшөппен аз қамтамасыз етілген шаруашылықтарда (сауым маусымында 3000 кг-нан төмен сүт берген сиырлар) ... ... ... ... жете ... Бұл нәтижелер, шаруашылықтағы жемшөп қорының малдың сүттілігіне әсері, жаңа қара-ала типін шығарудың бағдарламасын ... ... ... ... ... жаңа ... шығаруда будандастырудың сызбасына баға берілді, негізгі шаруашылықтар анықталды, бағытталған стандарттар, сырттан әкелінген селекциялық бұқаларынан алынған ... өсуі мен ... ... ... ғылыми-шаруашылық тәжірибелер жүзеге асырыл-ды, осының нәтижесінде сиырлардың қажетті ... ... ... ... ... ... өнімді генотиптер алуға пайдалануға негіз жасалынды. Голштин тұқымының жоғары дәрежелі қаны бар сиырларды іріктеу аулиеата ... ... ... ... ... ... ... голштин тұқымды бұқалардың ұрпақтарының саны едәуір көбейді. ... ... ... ... 87,3%-ы жеке ... 6,2%-ы шаруа қожалықтарында, 6,5%-ы мемлекеттік ауыл шаруашылығы ... ... Бұл ... қой мен ешкі ... бойынша 80,2; 12,3 және 7,5%-ға, жылқы түлігі бойынша 83,8; 10,6 және 5,6%-ға, түйе түлігі бойынша 75,7; 11,3 және ... ... ... Ауыл ... ... ... ... (ӨК, АҚ, т.б.) бөлінуінің артықшылығы ретінде 2000 жылдан бастап жеке және шаруа қожалықтарында ... мал ... жол ... ... ... 3 -- 4 ... түлік түрлері бойынша мал санының орташа өсімі 3 -- 10%-ға, ет, сүт өнімдерін өндіру 3 -- ... ... ... ... таңда әр елдің ұлттық өндірістері негізінде дүниежүзілік біртұтас тауарлы ауыл шаруашылығы қалыптасып келеді. Өндірілген жалпы өнім мөлшері жөнінен Қытай, АҚШ, ... ... ... ... жетекші орын алады. Жан басына шаққанда ауылшаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етілу дәрежесі жөнінен Батыс Еуропаның дамыған елдері мен ... АҚШ, ... және ... ... ... ... Дамушы елдерде бұл керсеткіш өте төмен, тіпті жалпы өнімді аса көп өндіретін Қытай мен Үндістанда ол ... және ... ... 5 -- 6 есе ... себепті ауыл шаруашылығының алдында әлі де оңтайлы шешімін таппаған мәселелер баршылық. Ең бастысы -- ... ... ... әрі ... ... ... ету; ... ортаны ластанудан қорғау және табиғат байлықтарын пайдалануды, жетілдіру.[[1]]
Денисов ауданының Перелески ауылында 625 бас ірі ... ... ... ... іске қосылуы тиіс. Аталмыш ауылда жауындату құрылғысы орнатылған, жем-шөп өсіруге арналған1021 гааумаққа ирригациялық жүйе ... ... ... ... ... және ... аудандарында ұзын саны 5 мың аналық мүйізді ірі ... ... ... шаруашылық іске қосылады. Осылайша, биыл етті және сүтті бағыттағы сиырлар саны облыста ... ... ... ет экспорттаудағы екпінді жұмысына қостанайлық ауылшаруашылық тауар ... ... ... ... отыр. Лисаков қаласында 100 бас ірі қара ... және 250 бас ... ... сою ... бар ... кешені ірге көтереді. Ал, Арқалық қаласында асыл тұқымды репродуктор шаруашылық және 3 мың мүйізді ірі қараға ... ... ... іске ... ... ... ... алаңы Алтынсарин ауданының Силантьев ауылында да түзілмек. Мың басқа арналады. Сондай-ақ, 500 ірі қара басын семірту фермасы Сарыкөл ауданының ... және ... ... іске ... тиек ете кету керек, жалпы, ірі қараны асылдандыруға республика бойынша басымдық беріліп отыр. ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жылы Қазақстанда 20 мың орынға арналған бордақылау алаңдарының желісі құрылатын болады. Бұл жобасының аясында жүзеге аспақ. Ал 2015 жылға ... 150 мың ... ... ... ... құрылады деп көзделуде. холдингінің ақпараты бойынша, қазіргі таңда 2,5 мың бас ірі қара ... ... ... ... құру ... жобаларды қаржыландыру туралы өтініштер мақұлданды. Бірінші жартыжылдықта барлығы 13 мың бас ірі қара малға арналған жобаларды несиелендіруге ... ... ... ... ... ... субъектілердің есебінен 5,3 мың орынға арналған бордақылау алаңдарын құру жөніндегі ... іске ... ... ... сөзсіз, Қостанай облысының қосар үлесі қомақты болмақ.
Облыста ауыл шаруашылығының басқа ... да ... ... Қайтадан қалыпқа келтіру жұмыстары жоспардағыша жүзеге асып келеді. Биыл облыс бойынша екі ... ... ... ... деп келісілген. Бірі - Қостанай қаласында, екіншісі - Қостанай ауданының Заречный ... ... 5100 ... ... деп ... ... сыртында, облыс орталығында көкөністерді сұрыптау және қаптау желісі орнатылады, ұн тартатын кешен тұрғызылды. Қостанайда және ... ... ... майы өндірісі жолға қойылып отыр. Сонымен қатар федоровтықтар жылдық өнімі 3500 тоннаны ... ... ұны ... ашпақ. Аталған өлкеде алғашқы кезекте жалпы жобалық қуаттылығы мың сауын сиырға шақ келетін заманауи ірі тауарлы сүт фермасының негізі ... ... ... барлық дәрежелерiне iрi қара мал саны (бұдан әрі ІҚМ) 1990 жылдан 2010 жылға дейiн 9757, 2 мың ... ( ... ... сиырлар 3368 мың бастардан 2778, 78 мың бастарға дейiн) 6 160, 4 мың ... ... ... 1)
Сурет.1.1990-1920 ж.ж.аралығындағы Қазақстан Республикасында ірі қара мал бас саны, мың ... ҚР ... ... 2010 жылға - алдын ала деректер.
Сонымен бірге, ІҚМ басының 81,4% түбегейлі еншісі тұрғын жеке қосалқы ... ... (2011 ... ... күйі ... ІҚМ бас саны ... шаруашылықтарында 5011,08мың бастарды құрайды), 13,6%-шаруа(фермер) шаруашылықтарында; және 5% ауылшаруашылық кәсіпорындарында.
Бүгінгі таңда барлық түрлердегі еттің негізгі өндірушілері тұрғындардың жеке ... ... ... ... ... ... 79,4% өндірілген ет келеді; 9,5% (фермер) шаруа шаруашылықтары шығарады және 11,1% ... ... ... .
Елдегi еттiң өндiрiсi 1990-2009 жылдар аралығында ІҚМ бас санына қарағанда үлкен дәрежеде қысқартылды:
- сиыр ... ... 709, 6 мың ... ... 1, 8 ретте) 396, 09 мың тонналарға дейiн азайды;
- тұрғынның жеке тұтынуы (етке сиыр етi және ет өнімі ... ... 506, 8 мың ... 402, 03 мың ... ... азайды;
- ет және ет өнімдерін тұтыну әр адамға шаққанда (етке қайта есептеуде) 73 ... 65,7 ... ... ... (2009 жылы сиыр еті мен ет ... тұтыну әр адамға шаққанда 31 кг/жылдан 26кг/жылға ... ... сиыр ... ... және ет ... етке қайта есептеуінде 1990 жылы 19,36 мың ... (4,8% ... ... 6,0 мың тоннаға дейін жетті.
- 2009 жылғы сиыр еті мен ет ... ... ... ... 184,5 мың тоннадан 0,02,мың тоннаға дейін.
1990 жылдың ұқсас кезеңдерімен салыстыруындағы 2010 жылдың 1 қаңтарындағы күйi бойынша шаруашылықтардың барлық ... асыл ... ІҚМ ... саны 12 есе ... сүт ... мал ... саны 13 есе; ет ... мал басының саны 9, 1 есе. ... 2). ... ІҚМ бас ... ... колхоздар, совхоздардың, шаруашылықтың жаңа формалары, қайта ұйымдастырылуы ықпал ... ЦСУ ... және ҚР АШМ ... ... ... колхоз, совхоз және ҚазСССР бойынша басқа да мемлекеттік шаруашылықтарда жыныстық ІҚМ ... 2010 жыл ... ... шаруашылықтардың барлық дәрежелеріндегі жыныстары бойынша саны
Республикада ІҚМ-нің ортақ санынан (6095,2 мың бас) асыл ... ІҚМ бас ... (343,4 мың. бас) дара ... 5,6 % құрайды, соның ішінде ет жынысты асыл тұқымды мал басының дара салмағы 1,9% құрайды. Осы кезде еуропалық елдерде бұл ... ... ... - 50-60%, АҚШ-та - 80%.
Сурет.2. Қазақстан Республикасында жыныстары бойынша ірі қара мал ... ... мың, ... 1. ... республикасындағы шаруашылықтардың барлық дәрежелерiндегi iрi қара малдың асыл тұқымды мал басының дара ... ... ... ... асыл ... мал ... ... бастардың
ІҚМ асыл тұқымды бас санының ортақ ... дара ... ... ... сиырлар,бастары
ІҚМ ортақ бас санына дара салмақ,%
1.
ІҚМ-нің асыл тұқымды мал басының саны, оның ... ... ... ...
343 441
100
144 447
42,05
1.1.
Етті жыныстар
121 875
35,5
50 609
41,5
1.2.
Сүтті жыныстары
106 184
30,9
42 611
40,13
1.3.
Сүтті-етті жыныстар
115 382
33,6
51 227
44,4
Дерекнама: 2010 жылдың 1 ... күйі ... ҚР АШМ ... ... ... көрсеткiшке ІҚМ отандық мал басы санының дара салмағы 0,6% құрайды. Қазақстан Республикасында 2010 жылы әлемдік өндірістің ортақ көлемінен сиыр ... 0,7% ... ... сиырлардың бас санынан етті бағыттағы сиырлардың бас саны 1,2 % құрайды.
Республикаға меншiктi асыл тұқымды ... мал ... ... ... еттi шаруашылығының саласының қатты көтеруiмен қамтамасыз ету экономикалық ... ... ... шығаруға жетпейді.
1.2 Ірі қара тұқымдарын өнім бағытына қарай аудандастыру принциптері.
Ірі қара экономикалық және табиғи жағдайларға қарай әр түрлі ... ... Егер ... сүт және сүт ... ... ... ... онда сол аудандарда (ірі қалалар, өнеркәсібі өркендеген қыстақтар, облыс және аудан орталықтарының маңы) ... ... мал ... Бұл ... ... ірі қара табынында сиырдың өзіндік үлесі үлкен, сүттілігі де жоғары ... Сүт ... ... ... сүттен пайда табады. Сүтті бағыттағы сиырлар өсіру етті бағыттағы сиырларға қарағанда интенсивті ... ... да ... қора ... ... жақсы қамтамасыз етіледі.
Сүт өндіретін шарушалықтарда ірі қараға арнайы қора салынып оларды механикаландыру, электрлендіру жағы талапқа сай жүргізіледі. Жайылымы ... суы мол ... етті ... сиырлар өсіріледі. Етті бағыттағы малдан алынатын ең басты өнім - ет.
Етті бағыттағы мал өсіретін ... ... ... ... ... 30% ... ... Бұл аудандарда мал көбінесе табиғи азықтар мен егістік қалдықтарын пайдаланады.
Сонымен қатар, кейбір сүтті бағыттағы мал ... ... да ет ... ... үшін етті бағыттағы тұқым бұқалары мен сүті аз сиырлар ... ... ... ... ... ... табиғи, экономикалық және зоотехникалық жағдайлар негіз болады. Осылардың ішінен ең маңыздысы - сол аймақта қалыптасқан ... ... ... ... ... ертеден қалыптасқан тигізетін әсері аз. Ірі қараның адам шығарған сүтті түұымдары азық жеткілікті және күтімі жақсы болса қай ... де өсе ... ... ауа райы ... ... ... әсер ете ...
Зоотехникалық жағдайларға келетін болсақ, жерсіндіруге әкелінген малдың сол жердегі жергілікті малды жақсартуға әсері тисе және әкелінген мал жергілікті малды ... ұзақ ... ... оны сол ... ... тұқым деп есептеген жөн. Тек қана әкелінген мал сол аймаққа қалыптасқан, экономикалық жағдайларға және сүт сауу технологиясына төзе ме, жоқ па соны ... ... ... саны ... ... үшін жеткілікті болуға тиіс. Өйткені жоспарлы тұқым малы неғұрлым көп болған сайын, оны ... ... ... ... да ...
Бірақ, бір тұқым үстіне екінші тұқым әкеліп жерснідірудің немесе мал санын арттырудың қажеті жоқ. Мысалы, әулиеата ... ... ... ... ... ... әкелууге болмайды.
Әкелінсе де әулиеата тұқымына туыстық қатысы жоқ ... және ... ... ... сол ... ... ... тұқым деп тануға болмайды. Сондықтан, өсіретін тұқымды таңдау үшін алдымен оқымыстылармен, мамандармен ақылдасқан жөн.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ірі қара ... негізінен, 4 топқа топтастырылады. Олар: ірі қараның қара ала, қызыл, қоңыр, сары ала ... ... ірі қара ... ... ... кірмейтін айршир, джерсей және басқа да тұқымдар жатады.
Біз сүтті, етті немесе қос бағыттағы ірі қара ... ... тек қана ... шығарылып, кеңінен тараған немесе әр түрлі мақсатпен өсірілетін, әйтпесе будандастыруға әкелінген ... ... ... ... ала ... Қазан революциясына дейін қара ала тұқым тек Балтық бойы республикаларында және Саратов ... ... ... ала ... ірі қара ... орны үлкен. 1925 жылы қара ала тұқым Кеңес Одағында жоспарлы тұқым болып қабылданды. 1930 жылдан бастап Германиядан, ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын мал басы көбейіп, әсіресе будандарының саны өсті. ... 1935 жылы 35475 бас ... 1936 жылы 316400, 1951 ... 1965 жылы 216709, ал 1974 жылы 1196000 ... жетті. Немесе 1974 жылдың өзінде жоспардағы тұқым малы ішіндегі үлесі 19% шамасында болды.
Қара ала ... ... ... 3 ... ... 1 кезенде (1930-1940 жылдар) қара ала тұқым малын өсіруге бөлінген аймақта жергілікті малды қара ала ... ... ... будандастырды. Мысалы, Ресейдің орталық аудандарында өсірілетін холмогор, симментал тұқымдарын, Сібірде жергілікті ірі қараны, ... ... ... ... ... ... ... әкелінген сиырлар арнайы құрылған шаруашылықтарда өз ішінде өсіріледі.
Шығыс Пруссия тармағын өсіретін шаруашылықтар ішінде , совхоздары, ал Эстония тармағын ... ... ... , , , Борска ферма, >, тұқыммал совхоздары белгілі. Осы мезгіл ішінде , , рассадниктері құрылды. 2 ... ... ... яғни 1940 ... ... ... 24 остфризлянд тұқымы бұқалары әкелінді де, олар , , совхоздарында топтастырылды. Бұл бұқалар Пруссия және ... ... ... қаны бар ... ... ... ... 2 кезеңде асылдандыру жұмысы мал сүтін көтеруге, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ сиыр сүтінің майлылығының өсуіне көңіл бөлінбеді.
Әлемде ең кең тараған ірі қара ... Ол ... ... елде ... Саны ... қай тұқыммен салыстырғанда да көп.
Голланд жерінен бастау ... бұл ... ... ... ... ыңғайлы орналасуы, теңізге шыға алатындығы, сауда жасауғы ыңғайлылығы және ірімшік пен сары ... ... ... ... әсер ... ... ақ ауа райының жұмсақтығы, жауын- шашының көп болуы, қыс маусымының қысқалығы, теңіз жағалауындағы көк майса жайылым да ... ... қара ала, ... ала және ... деп ... үш ірі қара ... өсіріледі. Солардың арасында ең сүттісі қара ала тұқым өте көп тараған.
Голланд тұқымы ... ... ... ... АҚШ, ... және тағы басқа елдерде өсіріледі. Бұл тұқым таза өсірілген елдерде ол фриз немесе голштино- фриз деп ... , көп ... ... ... ... ... ғана дамытып, оның денсаулығына, сүтінің майлылығына көп көңіл бөлінеді. Соның салдарынан XIX ... ... ... бұл ... ... майлылығы төмендеп, дене бітімі босаңсып, мал туберкулезге шалдыға бастады. Осыдан соң мал ... ... ... ... ... ... болды.
Қазіргі кездегі голланд тұқымы малының дене бітімі, сүттілігі, сүтінің ... ... ... ... жартысында өсірілген малдан мүлде өзгеше. Малдың тұрқы қысқалау, жұмыр. Бұлшық еттері жақсы дамыған. Сиырдың дене өлшемдері: шоқтығынан биіктігі 132-135 см, ... ... - 132-133 см, ... ... 72-74 см, кеудесінің кеңдігі - 44-46 см, денесінің қиғаш ұзындығы 156-156 см.
Сақа сиырының салмағы 550-580 кг. Ең ірі ... ... 800 кг. ... ... 800-1200 кг. Еркек бұзауының туғандағы салмағы 38 кг, ұрғашы ... ... 35 ... пен ... және ... ... қара ала ... сиырларын сүттілігіне және салмағына қарай сұрыптау жүргізіледі. Бұл елдерде бұзау өсіру технологиясы, сиырды азықтандыру және күту де бөлек болды. ... ... АҚШ пен ... сүті де, ... да, сырт ... де, желіні де, сиымдылығы да өзгеше қара ала ... малы ... ... ... ... ... 670-700 кг. Ішінара 1000 кг да тартады. Бұқаларының салмағы 900-1200 кг. Қайсыбірінің салмағы 1250 кг ... ... ... ... ... 44-47 кг, ... бұзауы 38-42 кг тартады. Голштин тұқымының түсі қара ала болғанымен, ... ... ... ... ... ақ ... жүн ... Қызыл ала түсінің де кездесуі де мүмкін. Сиырының шоқтығының биіктігі 143-145 см, бұқасының шоқтығының ... 158-160 см, ... ... 96 см, ... еңдігі 65 см бөксесі ұзын, кең, дене.
Эстонияның солтүстігінде өндірісі ... ... ... 1930 ... ... ... ... ұстайтын шаруалар сүтінің майлылығы жоғары голланд тұқымы сиырлары пайдалана бастады. Осы жұмыстың қорытындысында сүттің ... ... ... ... тұқымы малының тұқыммал кітабы 1885 жылдан басталды. 1951 жылы жеке тұқым болып бекітілді. Эстон қара малы ... ... ... Дене бітімі ықшам, мығым, сүйегі мықты, басы жеңіл, кеудесі орташа, жотасы түзу, бөксесі ұзын, түзу, кең. Сирақтары қысқа, дұрыс басылған. ... ... ... ... ... 120-130 см, кеудесінің салыңқылығы 69-70, кеңдігі 42,8-43,4, кеудесінің қиғаш ұзындығы 155-157 см, кеуде ... 198 см, ... ... 19-19,3см.
Бұл ірі қараның әлемде ең көп тараған тұқымының бірі. Жергілікті сиырларды ангельн, солтүстік шлезвич, ... ... ... ... ... ... Бұл ... шығуына 1895 жылдары ұйымдасқан бақылау одағы да әсер етті. 1945 жылы ... ... ... ... ... станциялар ашылды. Сиырларды ірі, дене бітімі мықты, кеудесі салыңқы, денесі ұзын, сирақтары қысқалау, денесіне сай, бөксесі кең, желіні ... ... ... тегене тәріздес. Бұлшық еттері, сүйектері жақсы дамыған.
Сақа сиырының сүттілігі 5800кг. Мал тез жетілгіш, 12 айлық бұқаларының салмағы 420 кг, 15 ... 500 кг, 18 ... 600 кг, ... ... 57-60. ... ... және күтімін жақсарта отырып, латыштың жергілікті сиырын ангельн және даттың қызыл тұқымы бұқаларымен будандастыру арқылы ... ... ... ... тұқымы және оған туыстас Эстонияның, Литваның қызыл сиырын шығаруға 1892 жылы малдың сүттілігін есепке ... ... ... құрылуы, 1885 жылдан бастап тұқыммал кітабы мен таза қанды малды тіркеу кітабының шығуы, ауық - ауық ... ... таза ... бұқаларды топтастыратын пунктердің орналасуы әсер етті. Латыштың қоңыр ... ... ... сырт ... көрнекті. Дене бітімі ықшам, сүтті сиырларға тән, мықты. Биіктігі ... ... ... ... 125-127 см, ... ұзындығы 156-157 см.
Бұл сүтті бағыттағы сиыр. Украинаның оңтүстігіне тән қуаң да континенталды жер жағдайы мен ауа райына ... ... Бұл ... малы оңтүстіктің қапырық ыстығыныа да, ерте қурап, қатқылданатын шөбі сирек жайылымына да төзімді. Жерсінуге бейім және төзімділігінің ... ... ... сиыры тек Украинада ғана емес Ресей жерінде де, ... да, ... да кең ... Қазақстанда 1994 жылдың ақпанында 402164 қырдың қызыл сиыры болды. Саны жөнінен ТМД-да 2-ші орын ... Ал ... 1-ші ... Қазіргі кезде қырдың қызыл сиыры сүтті бағыттағы тұқымдар ішінде ең бастыларының бірі. Қазақстанда Қарағанды, ... ... ... ... және т.б ... ...
1.3 ... тұқымының малдарының ерекшеліктері
Тиімді типтегі сиырлар экстерьері мен конституциялары бойынша кейбір ерекшеліктерге ие болады. Сыртқы ... ... олар сүт ... ... тән үшбұрыш пішінге ұқсас болады және экстерьерлік белгілері анық көрінеді. Сүйектері жеңіл, ұзын жіңішке мойынды, терілерінің қатпарлары айқын көрінеді. Тиімді ... ... тура ... ... ... және ені ... Олардың кеудесі терең, ұзын және енсіздеу болып келеді. Белі қысқа, тегіс, енді, сонымен бірге жеткілікті түрде еттілігі бар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... малдың тірілей салмағы, дене өлшемдерінің шамалары мен олардың өнімділігі арасындағы байланыстары. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... сүт өнімділігі 3220 кг-нан 3640 кг-да дейін артты (майлылығы 3,8% және ақуызды 3,12%). Малдың салмағы артқан ... ... дене ... де ... ... ... шоқтығының биіктігі 5 см, кеуде тереңдігі 3,5 см, кеуде кеңдігі 3,5 см, денесінің қиғаш өлшемі 3 см, ... ... 7,5 ... ... ... ең тиімді өлшемдері сақа малдар үшін: тірілей салмағы 470-500 кг және одан жоғары, шоқтығының биіктігі 130-133 см, кеуде ... 70,0 см және одан ... ... ... 43,0 см және одан ... ... қиғаш ұзындығы 160,0 см және одан жоғары болу керек екендігі белгіленді.
1.4 Мал ... ... ... ... Мал ... ... ... Сұрыптаудың мәні мен генетикалық алғышарттары. Сұрыптау ілімінің ... ... орта ... ... ... үшін маңызы. Селекциялық белгілердің тұқымқуалаушылығы мен өзгергіштігінің биологиялық ... Әр ... ... және ... ... бойынша селекциялаудың ерекшеліктері. Шекті селекциялық белгілер бойынша мал сұрыптау. Малды ... ... ... мен ... ... ... ... Сұрыпталатын малға қойылатын талаптар. Сұрыптау белгілері мен көрсеткіштері. Сұрыптау түрлері. Сұрыптау барысында әсер ететін жағдайлар. Мал саны. Аса ... өнім ... мал (мол ... мал). ... Мал ... ... оны ... күту. Малды арнайы сынақтан өткізу. Малдың сұрыпталатын жасы, ұрпақ алмасу жылдамдағы. Сұрыптау кезеңдері /сұрыптау бағыты, ұнамды селекциялық тип, малды ... мен ... ... бағалау, оларды топтастыру және пайдалану тәртібін белгілеу/. Малды бағалау мен сұрыптау кешенділігі, оның ... ... және ... дене ... ... ... және ішкі құрылысы бойынша бағалау және сұрыптау. Малдың дене бітімі /конституциясы/, сыртқы пішіні /экстерьер/, ішкі құрылысы /интерьер/ туралы түсінік және ... ... Дене ... түрлерінің шаруашылықта пайдалы белгілермен, мал денсаулығымен және ... ... Дене ... және ... қуалаушылық. Дене бітімінің қалыптасуына әсер етуші жағдайлар. Дене бітімін зерттеу әдістері. Малдың дене бітімінің ерекшеліктерін ... үшін ... ... ... /экстерьердің/ маңызы. Сыртқы пішінді зерттеу, бағалау әдістері. Дене ... ... ... ... ұпай беру арқылы бағалау. Дене өлшемдері. Тұлға индекстері. Экстерьердің графикалық кескіні. Малды суретке түсіру. Малдың сырт пішініне ... ... ... ... зоотехникалық және селекциялық мәселелер. Малдың қоңдылығы /кондициясы/. Малдың жасы мен қоңдылығын анықтау жолдары.
Малдың ішкі ... және оның ... ... Желін, тері, ет талшықтары, сүйек өрімі, олардың құрылысы және малдың ... / дене ... ... ... ... ... гематологиялық /қан құрамы/ және биохимиялық ерешеліктері. Қан топтары мен ақзаттың алуан түрлілігі ... ... ... ... Мал ... тұқымдық құндылығын және ата-енелік жұптардың үйлесімділігін болжау үшін интерьерлік көрсеткіштерді пайдалану ... және оның ... үшін ... ... ... ... және сұрыптау. Мал өнімі мен мал өнімділігі туралы түсінік. Малдан мол өнім алу- ... ... ... ... ... әсер ... жағдайлар /факторлар/. Тұқым қуалаушылықтың, тіршілік жағдайларының, генотип пен сыртқы орта өзара әсерлерінің селекциялық маңызы. Мал өнімділігі-негізгі селекциялық белгі. Мал өнімділігінің мал ... оның өрбу ... ... ұзақтығына, аналық қасиеттеріне дене көлеміне, жетілгіштігіне, ұзақ өмір ... және ... ... /жарамдылығына/ байланыстылығы.
Малды өнімділігіне қарай бағалау принциптері мен әдістері. Тандемдік, тәуелсіз сандар селекциясы мен селекциялық индекстер бойынша сұрыптау ... Мал ... ... ... ... ... жүнділігі, жұмыс өнімділігі және т.б./ қарай бағалау. Өнімнің саны мен сапасы, оған жұмсаған азық ... ... ... және ... мал ... ... маңызы. Малды өніп-өсу және жетілгіштігі бойынша селекциялау. Мал асылдандыру жұмысының мал ... ... ... мал ... арттырудағы ролі. Әртүрлі мал түліктері өнімділік көрсеткіштерінің тұқым қуалауы.
Малды ата-тегіне қарай бағалау және сұрыптау. Малды ата-тегіне ... ... мал ... ... мал ... асылдандырудағы маңызы. Мал тегіне байланысты атаулардың анықтамасы. Малды ата-тегіне қарай бағалау ... Мал ... ... ... ... ... және селекцияда қолдану тәртібі. Малды шежіресі бойынша және жанама туыстарына қарай бағалау. Малдың шыққан тегін дәлелдеу үшін иммуногенетикалық көрсеткіштерді ... ... ... құндылығын оның шежіресі мен жанама туыстарының өнімділігіне қарай анықтаудың жаңа әдістері және оларды алдын-ала болжау мүмкіндігінің нарық жағдайында мал ... ... ... ... ... ... бағалау және сұрыптау. Ұғымдардың анықтамасы. Мәселенің тарихы. Малды ұрпағының сапасына қарай бағалаудың маңызы, оның сұрыптаудың ... ... ... малды ұрпағының сапасына қарай бағалау нәтижесіне әсер етуші жағдайлар: аналық мал ... ... ... ... оны ... күту, азықтандыру.Бұқаларұрпағының сапасына қарай сынауды ұйымдастыру. Элеверлер, аталықты ... ... ... ... ... ... семірту орындары. Сынауға қойылатын аталықтарды алдын ала сұрыптау және олардың жасының маңызы.
Аталықтарды ... ... ... үшін ... және ... ... пайдалану.
Аналық малды ұрпағының сапасына қарай бағалау және сынау. Малдың генотипін ертерек және өте дәл ... ... және оның ... ... ... ... ... ұйымдастыру. Зоотехникалық есеп жүргізу және мал таңбалау. Бонитировка жасау /баға беру/ және бонитировкалық кластар тағайындау принциптері. Мал тұқымының стандарты және оны ... ... Мал ... ... ... ... Бонитировка нәтижелері бойынша қолданылатын шаралар. Малды шаруашылыққа жарамдылығы мен тұқымдық сапасына қарай топтастыру. Табынға генеологиялық /туыстығы/ тұрғыдан талдау жасау. ... ... ... туыстас топтарды, аталық іздерді, аналық ұяларды белгілеу. Асыл тұқымды арнайы шаруашылықта мал ... және ... мал ... ... ... Әртүрлі малшаруашылығы салаларында табын толықтыру жұмысын ұйымдастыру ерекшеліктері. Жұп тандау. Ұғымдардың ... Жұп ... ... ... Жұп ... ... ... әсері. Сұрыптау мен жұп таңдаудың арақатынасы. Жұп таңдаудың негізгі принциптері: мақсаттылық, аталықтың ... ... ... үйлесімділік, туыстас малды өзара кездейсоқ, жүйесіз шағылыстыруға жол бермеу, қажет болғанда тиімділікпен пайдалану, жұп ... ... ... ... Жұп ... түрлерін жіктеу. Гомогендік /біртекті/ жұп таңдау. Оның ... ... мен ... ... және кемшілік жақтары.Гетерогендік /әр текті/ жұп таңдаудың ... мен ... Жұп ... ... пен ... ... ... Заманауи технология жағдайындағы мал селекциялау ерекшеліктері. Мал тұқымын таңдау және аналық мал табындарын топтастыру. Мал ... ... ... Мал ... бағып-күту және технологиялық үрдістер ерекшеліктеріне бейімділігіне қарай селекциялау. Қарқынды технология жағдайы мен селекция бағытына байланысты ... ... ... ... ... ... малды биологиялық ерекшеліктері мен өнімдік сапасына қарай топтастыру принциптері және оның маңызы. Мал ... ... ... асыл ... мал ... мен өндірістік шаруашылықтар арасындағы байланыс, оның түрлері. Өнеркәсіптік кешендерде қолданылатын мал өнімділігін арттыру, түліктің тұқымдық сапасын жақсарту шаралары.
Кең көлемді селекция ... ... мал ... ... ... есептеу машиналарын пайдалану. Автоматтық жолмен мәліметтер алу. Бонитировка нәтижесін талдау. Жиынтық ведомостерін жасау, селекциялық индекстерді құру, селекция ... ... ... Мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру
Жаңа мал тұқымдарын шығару және оларды одан әрі жетілдіру бағдарламалары /жолдары/. Қазақстан Республикасындағы мал тұқымдарын ... ... ... ... Асылдандыру жұмысының жоспары. Мал тұқымдарын өндірістің негізгі құралы ретінде пайдалану және олармен жүргізілетін жұмысты ұйымдастыру. Мал ... ... Мал ... ... Мал ... кеңестері. Мал шаруашылығындағы жаңа селекциялық жетістіктерді бекіту /апробация/. Мал шаруашылығындағы кең көлемді селекция. Қазақстан Республикасы мен ТМД ... мал ... ... ... ... ... Сиыр сүтінің дене бітімімен байланысы.
Сүтті бағыттағы сиыр өсірудегі басты мақсат барынша аса жоғары сапалы сүт сауу. Сиырдың сүттілігі 305 ... ... ... ... ... және тәулігіне ең көп шыққан сүт мөлшеріне қарай анықталады. Сондықтан сиырдың сауылу мерзімі қысқа ... ... ... ... аз. ... және ... бұзаулаған сиырдан сақа сиырлармен салыстырғанда сүт 15-30% кем шығарады. Алтыншы , ... ... ... ... да ... азая ... Алғаш ұрықтандыру жасы сиырдың келекшегі сүттілігіне әсерін тигізеді. Ерте ұрықтандырылған ... ... ... да, оның сүті де ... ... ... уақыты келген құнажының салмағын да ескеру керек. Құнажынды оның ... сақа ... ... 70% ... ... ... В. Ф. ... зерттеулеріне қарағанда қара ала тұқым сиырлары салмағының бұзаулау алдында 530-550 кг ... жөн. ... ... ... ... тым ... оның ... 300 кг дейін төмендеуінің себепші болады, ал салмағы 500 кг сүтін кемітеді. Ал суалу мерзімі 30 күн ... ... 20% ... ... ... мен ... арасында тығыз байланыс бар екендігін белгілі. Сүттілік коэффициенті деп сиырдың әрбір 100 кг ... ... ... сүт ... ... ... 100 кг ... шаққандағы сүті де төмен. Ал ірі сиырдың сүті көп ... ... ... ... ... ... олардың да көрсеткіші төмен болуы мүмкін. Соған орай сиырдың тірілей салмағы мен сүттілігі арасындағы байланысты туып, сұрыптау жұмысын осыған орай ... ... сиыр ... ерте көтерілуі жұмсалған азықтың тез өтілуін ғана емес, кәрі сиырдарды жылдам ... ... жас ... ... ... да қамтамасыз етеді. Сиырдың тірілей салмағы мен сүттілігі арасында өзара байланыс бар екендігі ... Егер ... ... ... тән дене ... ... ... тірілей салмағы өскен сайын оның сүттілігі де көтеріле түседі. Профессор С.А. Рузский сиырдың тірілей салмағымен мен сүттілігінің ... ... ... бар ... де ... ... салмағы артқан сайын, белгілі бір шамаға дейін сүттілік көтеріледі де, одан әрі тірілей салмақ қанша ... ... ... ... ... таңда елімізде сүтті бағыттағы ірі қара малдың 7 түрі өсіріледі. Оларға: алатау, симментал, қара-ала, қырдың ... және ... ... ... Бұл ... ... ... лактацияның бір кезеңінде бар болғаны 2200-3200 кг сүтті құрайды, бірақ олардың генетикалық потенциалы 2800-3500 кг сүтке тең ... ... ... ... ... ... ... швиц, қара-ала және қызыл-ала голштинофриз тұқымдары) пайдалану нәтижесінде сүтті бағыттағы жаңа тұқымдары алынды: бурыл ... ... ... ала ... ... ... және Сайрам сүлесі қара-ала және әулиеата тұқымдарында. Еліміздің сүт өндіру ісінде өз үлесін қосып келе ... ... бірі АҚ, яғни ... ... ... мал ... ... шаруашылығы және ауыл шаруашылығы өнімін өңдеу болып табылатын ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... есеп бойынша қожалық иелігінде 700 ге тарта асыл ... ... сиыр және ... жылқы өсіріледі. Шаруашылықта өсірілетін қара-ала сиырлары бір сауым маусымында орташа есеппен 4012 - 5890 кг сүт ... ... ... 3,69% ... ... бір жарым жасқа дейінгі өсіп дамуы оның келешектегі сүттілігін анықтайды, ... ... тірі ... ол ... , ал сүтті тип бойынша пропорционалды дене тұрпаты - жануардың барлық ... ... ... ... істеуінің кепілі. Шаруашылықтағы құнажындар бірқалыпты өсті, оны біз төмендегі кестеден ... ... онда ... мен ... дене ... мен дене ... ... 18 айлық қашарлар мен бірінші бұзаулаған сиырлардың дене бітімі ерекшелігі Дене өлшемдері ... ... ... Сиыр 18 айлық 3 жас Шоқтығының биіктігі см 122,5+-0,9 131+-0,71 Құйымшақ биіктігі см ... ... ... ... см 39,5+-0,4 43,1+-0,96 Кеуде орамы см 171,0+-0,3 214,3+-0,41 Кеуде тереңдігі см ... ... ... ... см ... ... Сербек енділігі см 43,5+-0,8 47,3+-1,0 Тұрқының қиғаш ұзындығы см 156,3+-0,5 149,6+-0,4 Жіліншік орамы см ... ... ... ... кг ... 538,0+-12,3 Жоғарыдағы кестеден көріп отырғанымыздай АҚ өсірілетін қашарлары бойшаң, жалпақтау және ... ... ... ... байқаймыз. Жасы өскен сайын сиырлардың бойы ұлғаю үстінде және тағы бір еркешелігі кеуде орамы әлдеқайда жоғары. Шаруашылық бойынша 316 ... 95 ... ... ... сүт ... мен құрамының көрсеткіштерін есепке алдық, орташа 305 күндегі сауымы 4862кг, майлылығы 3,68%, ақуызы 3,12%, сүттегі май мөлшері 178,9кг, Сүттегі ... ... ... ... ... нәтижесінде сиырлардың сүт өнімділігін бойшаңдығы мен тұрқының ұзындығы бойынша оң ... бар ... ... Яғни ... ... ... 160 см жоғары, шоқтығының биіктігі 128-30см қашарлардан алынатын сүт мөлшерінің жоғары екені байқалды.
Ауылшаруашылық малдарын саууды механикаландыру.Машинамен мал сауу тәсілдері және ... Сүт бөлу ... мен ... ... ... ... ... жұмыс істеу реті. Шағын және жекеменшік фермаларға сауын қондырғыларын таңдау тәртібі. Ауасыздық ... ... ... сорғыштарының жұмысы, құрылысы, өнімділігі. Сауын аппараттары мен қондырғылары. Қондырғылары: ... ... және ... ... ... байлаусыз күтіп баққанда қолданылатын сауын қондырғылары. Автоматтандырылған қондырғылар: "Тандем", "Елочка", "Карусель" және т.б. Құрылысы, жұмысы, ... ... және ... ... ... ... ережелері. Шағын сауын қондырғыларының жұмыс ерекшеліктері. Бие, қой, ешкі және түйе ... ... ... мен ... ... ... өңдеуді механикаландыру.Сүтті өңдеуге қойылатын МемСт талаптары. Сүттің құрамы. Сүтті алғашқы өңдеудің технологиясы. Тазалау, ... ... ... ... ... ... ... және қондырғылар. Суытқыш техниканы қолдану. Сүтті суытуға қолданылатын қондырғылар. Машиналардың жұмыс істеу ретінің берілген шартқа сәйкес ... ... ... суық ... ... ... жұмысы, техникалық сипаттамасы, реттеулері. Еңбек қауіпсіздігін сақтау ережелері. Сүтті пастерлеу. Пастерлеу ... және оған ... ... ... ... Жылу ... Сүтті қаптау, сақтау және сату қондырғылары.
1.5 Сиырды сүтейту
Сиырдың сүттілігін арттыруда және сүттілігінің деңгейін анықтауда еңСүтейтуді әр ... ... ... ... ... ... да дене ... мықты сиырларды ғана үдемеліСауылатын сиырлардың жемшөбі, күтімі, күтетін адамдардың кәсіби мамандығы.Сүт құрамының ең ... - ... мен ... майы мен ... сиырдың тұқымына, жасына, сауынӘр түрлі тұқым малы сүтінің майлылығы да әрСүттінің майлылығы өте жоғары сиырлар тұқымына джерсей (6,44%),Сүтті сұйық сиырлар ... қара ала сиыр ... топ - ... ... ... ... майлылығыЕкінші топ - сүттілігі көтерілгенімен сүтінің майлылығы ... топ - ... ... көтерілген сайын сүттілігіТөртінші топ - ... мен оның ... ... ... ... және екінші типтегі сиырларды өсіруСүті және сүтінің майлылығы жоғары сиырлар арасында сұрыптау Сүттің майлылығымен қатар сүттегі белокты да ... ... ... ... ... сүтінің белок мөлшері деӘрине, сүті майлы тұқым сиырларының ... ... ... ... ... қарай мал үш топқа бөлінеді.Бірінші топ малы сүтінің майлылығы да, ... ... топ ... ... белогы төмен, майлылығы жоғары.
Сүттің мөлшері мен майлылығының сүттің майлылығы мен белогыныңӘр табында мұндай байланыс көрсеткіші (г²) әр ... тип - сүт ... мен ... ... тип - сол белгілер арасында теріс байланыс
Үшінші тип - ... ... ... ... де
Төртінші тип - сүтінің мөлшеріне қарамай майлылығы өзгерткіш
Бесінші тип - бірінші немесе екінші сауын маусымынан
Бір ... ... бір ... ... ... ... байланысты қалаған бағытқа өзгертуді тек сүт мөлшері
Сүттің мөлшері мен белогы арасында да теріс байланыс
Сүттің майлылығы мен белогы арасында ... ... ... ... ... түрі ... ... немесе ферманыңФермалардың көпшілігінде сауын сиырларды әр малға жеке арналғанҮлкен ... ... және ұсақ ... ... ... ... ... кезде мал азығы арнайы жасалғанСиырларды байламай ұстаған ... олар ... бос ... ... ... және арзанға түседі. Бірақ мұндаФермаларда сүт өндіру үшін орындалатын жұмыстардың маңыздысының біріСиырлардың сүттілігі артқан сайын қажетті ... ... ... мал ... ... ... отыру қажет. Фермадағы жауапты және ауыр жұмыстың бірі сиыр ... ... сиыр ... бірнеше түрі қолданылып жүр.Сиыр өсірушілердің арасында сиырды тәулік ішінде жиі сауаБұған қоса айта кететін жай, көптеген шет елдерде ... ... ... әр түрлі қоқымнан қолма-қол тазалап,Сүт өндіруге және туғанына 10-20 күн, кейде 3-6Сүт заводтары қызмет ететін аймаққа кіретін ... ... ... Жаңа ... ... ... ... жекеЖазда бұзауларды оттығы, су құйылған ыдысы бар арнайыМүмкіндігі бар шаруашылықтар жазда бұзауларды шөбі ... ... Сүті және ... ... ... ... арасында сұрыптауСиырлар санын анықтау үшін сиырлардың жыл бойғы азықСиырдың сауын маусымындағы сүттілігі өзінің тірілей салмағынан 8-10Сүтінің ... өте ... ... ... ... ... белогы мен сиырдан бір жылда сауылған сүт
1.6 Малды азықтандыру ... ... үшін және ... өнім алу ... ... ... ... қамтамасыз ету басты міндет болып табылады. Малдың азығының құнарлығы, құндылығы, дәмділігі малдан алынатын өнімнің сапасына тығыз байланысты. Сондықтан малшаруашылығын ... үшін ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде ұйымдастыру қажет. Мал азығының химиялық құрамы мен ... ... ... түрлі заттар мен қосындылар ас қорыту ағзаларында белгілі жағдайлар туғызылғанда ғана бойға сіңіп, тіршілік қажеттілігіне пайдаланылады. ... ... ... ... және ... ... болып келеді. Тек белок түрлері 5 миллионнан асады. Өсімдік клеткаларының қабығы целлюлозадан, ал ... ... ... біріншілерінің құрамында - клетчатка, екіншілерінің құрамнында протейн көп болады. ... ... оның ... ... ... болады. Қай азық болмасын, оның құрамы судан тұрады. Су ... ... зат ... бірақ ол азық құрамында тіршілік үшін өте маңызды физиологиялық-биохимиялық қзмет атқарады. Сондықтан ... ... ... зерттеу олардың ылғалдылылығын анықтаудан басталады. ... Шикі ... ... барлық азотты қосындыларды біріктіретін ең маңызды қоректік зат. Жануарлар организмінің құрғақ затының жалпы ... 45 ... ал ... ... 85 ... белоктан тұарды. өсімдіктегі белок көлемі біршама төмен. Қоректік затар ішінде протеиндердің ... үшін ... өте ... ... мал ... ... еніп ... организм тіршілігіне қауіп төнеді, тіпті тоқтауы мүмкін. Денедегі белок алмасуын қамтамасыз ... ... ... ... ... жаңалармен алмастырып, өсіп келе жатқан жас организмде жаңа үстеме қосындылар құрастырып, өндірілетін өнім белогын түзуге жағдай туғызуы үшін ... ... ... ... және ... ... ... заттар еніп тұруы шарт. Барлық протеиндер организмде ферменттік қызмет атқарып, зат алмасу, денсаулық ... ... ... ... ... ... протеин энергия көзі ретінде де пайдалы. Белоктар адам мен малдың қорегінің бірі ... ... Олар ... ... ... ... күрделі, көп молекулалы органикалық қосылыстар болып саналады. Сонымен бірге олар денедегі заталмасу барысына да әсер етіп ... ... ... ... мен ... құрамында белок болады. Химиялық құрамы жағынан жай белоктар протеиндер және күрделі ... ... ... организмінде кейбір белоктар түзілмейді ол белоктар малдың организміне азықпен бірге келіп ... ... ... мал ... ... ... ең алдымен денеде түзілмейтін аминг қышқылдық құрамы бойынша бағаланады. Өнеркәсіпте орны толмас белокты синтетикалық жолмен өндіруді ... ... сол ... да ... болады. Күйіс қайыратын малдың (сиыр, қой, ешкі, түйе) алдыңғы қарындарында ... ... ... ... түрлі микроорганизмдерден игеріліп, олардың денесіндегі белоктар құрамына енеді. Осындай жолмен күйіс малының алдыңғы қарындарында микробиологиялық түзілу процестері ... ... ... орны ... аминқышқылдармен қоса кейбір витаминдер және басқа да биологиялық маңызды қоспалар түзіледі, бір сөзбен айтқанда алдындағы ... ... ... белоктың көзі болып табылады. Сондықтан да мал азықтандыруда олардың ас қорыту жолдарының осы бөліктеріндегі сан алуан микроорганизмдердің тіршілігін қамтамасыз ету ... да ... ... ... ... - ... мен май ... тұрады, басқа углеводтық қосқослыстарға қарағанда 2,25-2,3 есе көп энергия шығардандықтан азықтардың қуатын арттыратын маңызды ... ... ... Мал ... зат ... ... 1 г углеводтар ыдыраған кезде 17,2 килоджоуль энергия бөлінсе, 1г май ыдырағанда 39,8 килоджоуль энергия ... ... ... ... ... түзілу процестерінде маңызды құрылымдық қызметтер атқарады. Азықтардағы май құрамының ерекшеліктері мал денесінде түзілмейтін май құрамына ықпал етеді. Мысалы сиырға көк шөп ... оның сүт маый ... ... егер ... ... шөп берсе сүт майы қатая түседі. Өсімдіктегі май ... ... ... оның ... көп ... ... күнбағыс майында майдың мөлшері 30-60 пайызға жетеді. ... ... ... ... көзі болып табылады. Олардың үлесіне өсімдіктердегі азықтың құрғақ затының 70-80 ... ... Тез ... ... мал ... тез ... негізігі энергия көзі болып есептелінеді. Клетчатка мен крахмал күрделі көмірсулар полисахаридтерге жатады, жеке және қос көмірсулардан тұратын ... - моно және ... - ... ... ... білдіреді. ... ... ... ... ішінде жүгеріде басым болады. Сұлыда 50-60 %, арпала 65%, жүгеріде 70%. Картоп ... 20% ... ... ... ... крахмал суда ерімейді, дәмі де болмайды. Бірақ жеңіл де тез қорытылатын болғандықтан, крахмал мен қанттарды тез қорытылатын ... ... ... ... ... ауыр ... ... жатады. Оның себебі малдың ас қорыту бездерінің ... ... ... бөліп шығармайтындығы. Сондықтан да күйіс қайырмайтын мал клетчатканы баяу ... ... ... Ал ... қайыратын мал олар азықтардың құрамындағы клетчатканы тез қорыта алады. Сондықтан да күйіс малы рационындағы клетчатка көлемін қалыпты деңгейде сақтаған жөн. ... ... ... ... ... ... да, глюкоза және моносахаридтер күйінде қанға сіңеді. Бірақ ... ... ... өте аз ... олар ... мал ... - гликоген ретінде болады. Егер мал организмінде көмірсулар артық ... ... ... онда ... ... мөлшері майға айналады.
Минералды заттар. Азық құрамында органикалық заттармен қатар минералды заттар да бар. ... мал ... ас ... зат ... процестерінде маңызы зор. Мысалы 20 кг сиыр сүтінде 20г кальций, 20г фосфор болады. ... ... ... ... азық құрамындағы мөлшері бойынша екі топқа - макро және ... ... ... ... килограмында грамм есебімен, микроэлементтер миллиграмммен есептеледі. Маңызды микроэлементтерге - ... ... ... калий, хлор, магний, ал микрэлементерге - темір, мыс, мырыш, ... ... йод ... ... ... мал ... энергиямен, протеинмен, көмірсулармен, майлармен, минералды заттармен жєне витаминдермен қамтамасыз ету туралы ... Азық ... ... ... ... бағалау жануарлар денесі мен өсімдіктер құрамы азықты талдаудың қарапайым сызбасы.Азық құрамындағы су, көмірсулар, майлар, протеин , ... ... ... ... ... азыќтандырудағы зат алмасуы жєне физиологиялық маңызы.Азық құрамындағы органикалық заттар- энергия көзі, мал денесінде ақзат, кuмірсу жєне май ... ... ... бөліктері. Азықтың химиялық құрамы - азық қоректілігінің алғашқы көрсеткіші.Жалпы түсімділігі бойынша негізгі азықтық дақылдардың єр гектарынан ... ... ... ... май, клетчатканы жєне азотсыз экстрактивтік заттарды салыстырмалы бағалау. Азық қоректілігін қорытылатын қоректік ... ... ... ... ... мал ... ... сатысы. Азық құрамындағы қорытылатын қоректік заттарды анықтау тєсілдері. Қорыту коэффициенттері туралы ұғым. ... ... ... арттыру жолдары. Азықтың қорытылу дєрежесіне єсер ететін факторлар. Қорытылатын қоректік заттар ... мен ... ... мөлшері - азықтың энергетикалық қоректілігінің көрсеткіші. Протеиндік қатынас. Мал организміндегі зат, энергия алмасу ... ... ... Зат жєне ... ... - малдың организміндегі тіршілік үрдісінің, өнімділіктің жєне өсіп-өнудің ... ... ... мал денесіндегі материалдық өзгерістерді зерттеу. Малдарға ғылыми-шаруашылық тәжірибелер жүргізу. Денедегі азот пен көміртегі тепе-теңдігін ... ... ... ... алу) ... ... ... тепе-теңдігін анықтау. Таңбаланған атом тәсілі.Азықтың жалпы энергетикалық қоректілігін бағалау. Азықтың ... ... ... ... ... ... қоректілігін бағалау тарихының даму тєсілдері. Қазіргі кезде мал азығының қоректілігін сулы азық өлшемімен және эат алмасу энергиясын ... ... ... азық ... және азық ... түсімділігін арттыру - мал шаруашылығын азықпен қамтамасыз ету проблемаларын ... ... ... Азық ... қоректік заттар- ролі мен маңызы. Малдардың қоректік заттарға мұқтаждығын және құнарлы азықтандыруды анықтайтын факторлар Малды нәрлі де ... ... , қант ... ... , май, ... ... және витаминдермен қамтамасыз ететін негізгі факторлар, сол заттардың азықтағы, рациондаѓы мuлшері, сіңімділігі, мал денесіндегі қоры. Малдың толық бағалы азықтандырылуын қадағалау ... мен ... ... ... салдары жєне қоректік заттар жетіспеушілігі. Азық протеиндік қоректілігі жєне құнарлы протеинмен қоректендіру проблемалары Азық протеиндік ... ... ... ... және ... амин ... ... әзірлейтін машиналар мен жабдықтар.Азықты физика-механикалық қасиеттері мен құндылығына қарай жіктеу. Азық әзірлеудің тасқынды-технологиялық желілері: ұнтақтау, мөлшерлеу, жылумен өңдеу, ... ... ... ... ... өңдеу, түйін-тамырды жуып тазалау, кесу, т.б. сипаттамасы.Ірі азықтарды ... және ... ... ... ... ... ... реттеуі, қауіпсіздік ережелері. Сабақты пішенді ұсақтауды механикаландыру, әзірленген азықтың сапалық сипаттамасы.Дән азықтарды жармалау. Жем жармалайтын машиналарды жіктеу. Жем ... ... ... мен негізгі түсініктер. Жем жармалаудың түрлері. Балғалы жармалауыштың құрылысы, технологиялық сұлбасы, баптауы, реттеулері. Даяр азықтың сипаттамасы.Түйін-тамырларды әзірлеуді механикаландыру. Түйін-тамырларды жуып, ... ... ... ... ... ... ... Әзірлеудің технологиялық сұлбасы. Түйін-тамыр жуғыш, кескіш, паста әзірлегіш машиналар, олардың құрылысы және ... ... ... жылумен және химиялық әдіспен әзірлеу. Пісіру, булау тәсілдерінің ерекшелігі. Физика-механикалық қасиеттері әртүрлі жемшөпті әзірлеу ерекшеліктері. ... және ... ... ... азық ... ... мен жабдықтардың жіктемесі. Құрғақ, дымқыл, сұйық азық қоспаларын тарату қондырғылары.Тұрақты және жылжымалы азықтаратқыштар. Түрлері, құрылысы, жұмысы, реттеуі, қолданудағы қауіпсіздік ережелері. ... ... ... ... ... ... ... жұмысы, реттеуі. Азық сақтайтын қоймалар мен жабдықтар.Көк балаусаны консервілеудің мәні. Витаминді шөп ұнын және сабақты азықтарды дайындау жүйесінің ... ... және ... ... ... Сүрлемді және шөпті қоймадан алуды механикаландыру. Фермерлік (жекеменшік) шаруашылықтың азық ... ... ... ... ... нормасы.
Мал тұқымын асылдандыру адам тілегіне сай жақсарту, оның өнімділігін ... ... - ... мен озат ... ... сүйенеді. Малдың қай түрі болмасын бірқалыпта тұрмайды; ол азықтандыру, бағып-күту және ... ... ... ... ... ... ... отырады. Осыған сәйкес оның түрлі қасиеті мен өнімі де неше ... ... ... ... ... оның ... ... бар қасиеттерін ілгері дамыту - адам қолында. Асылдандыру жұмысы дұрыс ... ... ... ... ... ... қайта жыл сайын артуда болады.
Малды тиісті дәрежеде іріктеп сұрыптау үшін ол сыннан өтеді, әрбір бас мал есепке алынады, оның ... ... ... Мал ... асылдандыру жұмысы өте ауыр және ұзақ жұмыс, кейде оның нәтижесі бірден көзге түсе қоймайды. Бұл ... ... ... бірнеше жылдың нәтижесінің өнімі. Мысалы бір Костромдық сиырлардың тұқымын шығару үшін 25 жыл ... ... ... біз ... осы мал тұқымдарының өнімділігін аврттыруда табиғи адсорбент бентониттің нәтижесін тексеріп көрдік.
Бентониттің ... ... бірі - ... ... ... ... әсер етуі. Мұның өзі таз қарындағы энергиялық алмасуды негіздеп, таз қарын микроорганизмдерінің саны мен қызметінің жоғарылауына әсер етеді.
Күйіс қайыратын жануарлардың ... ... - ... ... ... ... қосылыстар үшін қайтымды катионалмасулық орта. Күйіс малдарының азықтарына қосылған бентонит, азықтағы протейннің белсенді түрде микробиалдық белокқа айналуына ... бола ... ... ... - ... ... бетіне және ішкі кристалдық торларға әртүрлі заттар мен газдарды, соның ішінде ... ... ... ... алады.
Көбіне малдың салмағының тез арада өсуі, ол азықтың шамадан көп мөлшерде берілуі мен қатар ... ... ... сипатталады. Бірақ көптеген фермерлер бұндай азықтандырудың малдың организміне салмақ түсіріп оның ... ... ... ... бөле ... Бірінші кезекте қанның құрамында мочевина мен аммиак көбейіп кетеді. Кесте 2 Малды азықтандыру нормасы
Ай сайынғы салмақ қосуы
Малдың салмағы, кг
Жемнің ... кг, бір ... ... шығыны, кг, бір малға шаққанда
Бір күн
5 ай
Бір күн
5 ай
15 күн
128
2,73
13,65
4,2
21
30 ... ... ... ... ... бауырдың бұларды бейтараптауына шамасы келмейді. Бұл малға шамадан тыс азық беру нәтижесінде ... ... күш ... ... ... қорытылмауынан болады. Сонымен бірге бауырда, көк бауырда мыстың, кобальттың құрамы төмендеп, керісінше марганец пен темірдің концентрациясы жоғарылап кетеді /21.24.25/. Бір ... ... жайт ... құрамының көбеюі осы бордақыланатын малдарда көрініс береді.
1.7 Зоогигиена және мал ... ... ... ауа гигиенасыМал саулығы туралы түсінік. Мал саулығын бағалау тәсілдері. Мал организмі табиғи төзімділігінің гигиеналық маңызы. ... ... ... ... ауруларға қарсы тұру қабілеттілігі, гуморальдік реттеу деңгейін анықтау.
Ауаның құрамы мен қасиеттері. Ауаның гигиеналық, маңызы және физиологиялық рөлі. Ауа ... ... орта мен ... ... жылу ... Жылу ... бұзылуы: гипер және гипотермия. Жоғары және төменгі температураның мал организмі мен төзімділігіне тигізетін әсері. Әр түрлі түліктерге ... ... ... ... Ауа ... Гигрометриялық көрсеткіштер, Мал қораларындағы ауа ылғалдылығының жиналу көздері. Мал организміне жоғары және төменгі ауа ылғалдылығының тигізетін әсері.
Әр ... ауыл ... ... ... қолайлы ылғалдылык. көрсеткіштері. Мал қораларындағы ауаның жоғары және төменгі ылғалдылығын болдырмау үшін қолданылатын қарсы шаралар Ауа ... Ауа ... мал ... ... ... Жел өті және оның ... маңызы. Әр түрлі жыл мезгіліне қарай мал қораларындағы қолайлы ауа қозғалысының жылдамдык мөлшері. Ауа ... және оның мал ... ... Тау ... ... алу шаралары. Ауаның қолайсыз жағдайларына қарсы малды шынықтыру. Күн сәулесінің құрамы және оның қасиеті. Мал ... ... ... ... және ультра күлгін сәулелерініц әсері. Мал қораларындағы қолайлы табиғи және ... ... ... маңызы. Малды инфрақызыл және ультракүлгін сәулелерімен сәулелендірудің санитарлық-гигиеналық маңызы.
Ауадағы газдар. Атмосфераның құрылымы және оған қысқаша сипаттама. ... ауа ... ... ... ... мен физиологиялық рөлі. Мал қораларындағы ауаның газ құрамы және оның ... ... ... ... әсер ... газдардың рұқсат етілетін мүмкіндік құрамының шоғырлану мөлшері (көмір қышқыл газ, көмір тотығы, аммиак, азоттық ... ... ... ... және т.б.), ... мал ... ... Зиянды әсер етуші газдардың шоғырлануына қарсы қолданылатын шаралар.
Ауаны ... және оның мал ... ... ... ... аэроиондардың гигиеналық маңызы.
Мал қораларындағы ауада шаң-тозаң, биологиялық және инфекциялық аэрозольдар, олардың гигиеналық маңызы.
Мал қораларындағы ауада ... мен ... ... ... Ауаның шаң және микробтармен ластануын төмендету әдістері. Өндірісте кездесетін түрлі шу, олардың мал организміне әсері, оған қарсы ... Мал ... және мал ... ... ... санитарлық гигиеналық талаптар.
Мал шаруашылығы кәсіпорындарын, өндіріс үйлері мен құрылыстарын жобалау, ... салу және ... үшін ... ... ... ... орналастыру мен салуға және бас жоспарға қойылатын талаптар. Мал ... және ... ... ... ... ... және ... мал саулығын сақтауда, өнімділіктерін арттыруда атқаратын ролі.Фермаларды (кешендерді, құс фабрикаларын) салу үшін бөлінген жерлерге (участок) қойылатын талаптар негізінде ... және ... ... мен құрылыстарды орналастыру. ... ... ... ... ... Әр ... ауыл шаруашылық малдарына арналған қоралардың жобалануы, оның құрылысы және пайдалануының аймақтық ерекшеліктері. Мал қорада реттелетін микроклимат пен зоогигиеналық ... мал ... ... ... және өнімділігін жоғарылатуға тигізетін әсері.Мамандандырылған шаруашылықтарда, өндірістік кешендер мен құс фабрикаларында мал шаруашылығы қора-жайлары құрылысына және пайдалануына ... ... ... ... ... жылу сақтау сапасына және қоршаған бөлшектері конструкциясының ылғалдылық режиміне ... ... ... ... ірге тасы, қабырғасы, төбесі, шатыры, есіктері, терезелері, едені т.б.).
Ауыл ... ... ... ... жылу ... Мал қорасын жылыту жүйесі. Мал қораларын желдету.Қораларды желдетуің теориялық негіздері. Мал қораларының табиғи және жасанды желдету ... ... ... тұрғыдан бағалау. Желдеткіш құрылыстарын пайдалану режимі және оның ... ... ... ... ... еден құрылысы мен ағын су құбыры жабдықтарына қойылатын санитарлық-гигиеналық талаптар. Мал астына төсейтін төсеніш материалдары, ... ... және ... ... тұрғыдан бағалау. Төсеніштерді қолдану әдістері. Малдарды төсенішсіз қораларда ұстағанда оның ... ... ... Көң мен ... тазарту, өңдеу, залалсыздандыру, сақтау, дайындау және пайдаланудың технологиялық жобалау жүйесінің нормалары. Көң мен сұйық садыраны жинау, ... ... ... ... ... санитарлық-гигиеналық талаптар және оны санитарлық тұрғыдан қорғау.
Топырақ биосфераның маңызды элементі. Топырақтың механикалық құрамы, физикалық қасиеті және олардың гигиеналық маңызы. Топырақтың ... ... ... ... пайда болатын химиялық элементтер мен басқада қоспаларға, жер асты суына, мал азығына және мал организміне тигізетін әсері. Биогеохимиялық аймақтар ... ... ... ... ... ... алдын алу шаралары. Топырақтың биологиялық қасиеті. Індет және гельминт аурулары қондырғыштарын малға жұқтыру факторы есебінде ... ... ... ... санитарлық тұрғыдан бағалау. Топырақтың өздігінен тазалануы және осы үрдістің санитарлық-гигиеналық маңызы.Топырақты санитарлық тұрғыда қорғау.1.7.3 Мал азығына ... ... ... талаптар және мал азықтандыру гигиенасы.
Малды биологиялық қоректі азықтармен азықтандырудың гигиеналық ... және ... ... қарсы табиғи төзімділігін арттырудағы рөлі. Диеталық азықтарды дайындау және пайдалану. Мал азығын сақтау, тасымалдау және ... ... ... ... тексеру жұмысы.Азықсапасын төмендететін себептер.
Мал азығын зерттеудегі негізгі зоогигиеналық әдістер. Олардың жоғары сапалылығын бағалау.Құрамында механикалық заттар және ... ... ... ... үсіген азықтардан болатын мал ауруларының алдын алу шаралары.
Мал азығының құнарлылығы, оның протеин, амин қышқылдары минералды заттар мен ... ... Мал ... ... аурулардың алдын алу шаралары.
Малды кұрамында улы өсімдіктер, пестицидтер және тыңайтқыш қалдықтары кездесетін азықтандырымен улануының алдын-алу шаралары. Мал ... ... улы ... ... ... және ... зиянкестерімен ластануы салдарынан пайда болатын ауруларды алдын алу шаралары.
Сапасы төмен мал азықтарын зиянсыздандыру және залалсыздандыру әдістері. ... ... ... бар ... ... ... ... бұршақтарды, бидай және қара бидай кебектері, күнжара мен шротты немесе түйе бұршақты, люпинді жоңышқаны, фотодинамикалық субстанциялық азықтарды гигиеналық ... ... ... Әр ... ... ... өндірістік тобына қарай азықтандырудың зоогиг иеналық кестесі мен ережелері. Құрама жем жасайтын зауыттарға, азық ... ... ... ... және азық ... ... ... қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар.1.7.4 Су және оған қойылатын санитарлық-гигиеналық талаптар. Мал ... ... ... және атқаратын рөлі. Мал ішетін суға қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар: сезімдік және физикалық көрсеткіштер, химиялық және газ құрамы, биологиялық қасиеттері. Ауыл ... ... суды ... Мал ... суға ... әсер ... жағдайлар. Мал ішетін су сапасына қойылатын гигиеналық талаптар. Табиғи су көздері, оларға сипаттама беру және ... ... ... ... сулардың физикалық, химиялық, биологиялық қасиеттері мен жіктелуі. Табиғи су көздерін ластанудан қорғау санитарлық қорғау ... оған ... ... шек қою және бақылау жүргізу. Судың өздігінен тазалануы.Су көздерін құжаттандыру.
Ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз етудің орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ... ... ... ету түрлері,өндірістік, шаруашылық, тұрмыстық және бірегейлік. ... ... ету ... ... ... ... (насоспен) және аймақтық. Су жеткізу тораптарын жабдықтау. Малды сумен қамтамасыз ету мен суғару қондырғыларына қойылатын ... ... ... әр ... мал шаруашылығы фермаларын сумен қамтамасыз ету ерекшеліктері.
Әр түрлі жүйеде ... мал және ... ... ... техникасы мен режимі. Суару жабдықтарын күту. Малды жазғы ... мен ... бағу ... ... ... ... тазарту, жақсарту және залалсыздандыру.Тұндыру,қыздыру мен қоспаларды шөгеру, сүзгіден өткізу, жұмсарту, тұзсыздандыру,тұщыту, темірсіздендіру, фторлау мен фторсыздандыру, азондандыру, иіссіздендіру, қайнату, ... ... ... ... ... және ... мен ... сумен қамтамасыз етуді механикаландыру. Су ... ... ... мен ... ... ... - ... және ішімдік құрамы. Су көтергіш машиналар мен қондырғылар, оларды ... ... ... ... сумен қамтамасыз етудің ерекшеліктері. Мал шаруашылығы нысандарын сумен қамтамасыз ету сұлбасы. Мұнаралы және ... су ... ... ... автосуаттар.
Малды жазда бағып-күту гигиенасы. Ауыл шаруашылық малдарын жайылымда ... ... ... ... ... бағу ... жайылымда, қорада, лагсрде және қысқы жайылымдарда. Малды жазғы ... бағу үшін ... және ... көшу шаралары. Әр түрлі климаттық аймақтарға байланысты малды жазғы жайылымда бағып-күту ерекшеліктері. Ауыл шаруашылық мал түрлеріне ... ... ... және ... ... ... ... Табиғи, жасанды және қысқы (отгонда) жайылымдарды пайдалану ережелері. Мал айдайтын жолға және тұрақты жайылымдарға ... ... ... ... ... жайылымдардың маңызы. Жас, көк шөппен азықтандырғандағы санитарлық-гигиеналық ... және оған ... ... ... ... ... бағып жаюдың ветеринарлық маңызы. Мал бағу режимдері мен ... ... ... ... әр түрі мен әр ... аталық аналықтарды топқа бөліп, жайылымда күту ерекшеліктері.
Жеке зоогигиена.Еліміз аймақтарындағы ірі қара мал түлігін күтіп-бағудың жүйелері мен әдістері.Ірі қара малын күтіп-бағудың ... ... ... ... ... ... ... және фермаларда орналастыру. Сиыр және бұзау қоралары, сиыр туғызу бөлімшелері ішкі жобасы мен жабдықтары. Сиыр ... ... және ... алу ... секциялары. Мал тұрағының типтері, бокстар, денниктер, клеткалы қоршаулар, бас байлаулар, науалар және ... ... ... ... Ірі қара ... ... отырудың гигиеналық талабы. Бұқаны күтіп-бағуға,пайдалануға қойылатын гигиеналық талаптар. Асыл тұқымды малдарды бағып-күту, азықтандыру және күту гигиенасы. Үзіліссіз ... ... сүт ... мал ... ... ... ... сиырларға және буаз тайыншаларға санитарлық-гигиеналық ереже туғызу әсерінен дені сау төл ... ... ... Сиырларды дұрыс суалдыру, оларды бұзаулатудың гигиенасы және жаңа бұзаулаған сиырларды күту. Сауын сиырларды бағып күту гигиенасы. Сиырды машинамен және ... сауу ... ... ... Сиыр ... ... Сүт сапасын жақсартуда санитарлық-гигиеналық шаралардың атқаратын рөлі. ... сүт ... ... ... мен ... ... бұзауларды күту мен өсіру гигиенасы. Жас бұзауға сүт беру және уыздық, кезеңдерінен соң, ... ... ... ... Бұзауды күтіп-бағу және оларды серусендетуді ұйымдастыру. Бұзаулардың профилактория (енелерін еміп жүрген кезеңде) және сүт ему ... ... ... ... енесімен бірге бағып өсіру. Бұзауға берілетін, қаймағы арылмаған сүтке теңдес, диеталық жұғымды азықтарға қойылатын санитарлық гигиеналық талаптар. Табынды толықтыруға арналған ... ... ... мен кешендерде өсіру.Ірі қара малын бордақылап және жайып семіртудегі зоогигиеналық талаптар. Мал қораларында микроклимат жасау қондырғылары.Микроклиматтың өлшемдері. Желдету, ауа ... және ... ... сәйкестендіру желілері. Желдеткіштің, ауа тазалағыштың, калорифердің, жылытқыштың, ауасалқындатқыш - ... ... Жас ... ... ... жабдықтары, құрылысы.
Малды күтуге қажет жабдықтар.Малды күту жұмыстарының түрлері және жұмыстарды атқаруға керек техникалық құралдар. Малдарды және мал қоражайларында ветеринарлық, санитарлық - ... ... ... (жуу, ... ... ... және т.б.), ... машиналар, аспалы және қолға ұстайтын құралдар. Қой мен ... ... ... ... технологиялық процесінің сұлбасы. Тоғыту қондырғыларының түрлері. Қондырғыларды пайдалану ережесі, жарақаттанудан сақтану жолдары. Пайдаланылатын материалдар, техникалық және экологиялық қорғау шаралары. Қондырғылырға ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау шаралары. Көң мен саңғырық жинау, тасымалдау және қайта жарату.Көң ... ... ... Көң ... ... және ... ... Көң және саңғырық жинаудың техникалық құрылғылары. Көңді сақтау орындарына жеткізу. Қырғышты және шынжырлы қондырғылар. Сұйық ... ... жай ағу ... ... көмегімен сақтайтын жерге жеткізу. Қысым арқылы жеткізу. Сұйық көңді ірі қалдықтардан тазарту. ... ... ... бөлу. Қидың физика - механикалық және реологиялық қасиеттері. Көңді залалсыздандыру. Көң өңдеудің тәсілдері. ... ... ... және ... Қи ... жердің типі мен құрылыстары. Көңді, сақтау орнынан тиеу және егістік жерге шашу.
ІІ ЖШС ... ... ... ... ... ... жылқы зауытына негізделген, яғни ол 1920 жылы ... 1962 ... 20 ... ... Қостанай облыстық ауылшаруашылық станциясына ауысқан, ал 1984 жылдың 3 қазанынан ауылшаруашылық станциясы Қостанай ауылшаруашылық ... ... ... ... > ... өзгертілді. 1993 жылдан 1997 жылдың 25 шілдесіне дейін тәжірибелік шаруашылығы НПО. 1998 ... 27 ... 2003 ... 9 ... ... ... Республикасының НАЦАИ жауапкершілігі шектеулі серіптес болды. Қазақстан Рспубликасы Басқармасымен № 1175 ... ... ... ... ... ... - ... Республикасының ауылшаруашылық Министрлігінің Республикалық Мемлекеттік Қазыналық кәсіпорын > (2003 ... 9 ... ... ГП ... тұлғаның мемлекеттік қайтарегистрациялау туралы куәлігі, Қостанай облысының юстициялық басқармасы).
24.07.2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін жауапкершілігі шектеулі серіптестік .
ЖШС ... ... Ауыл ... ... ... және өндірістік-шаруашылықтық қызмет ету;
* Ауылшаруашылық дақылдарының репродукциялық және оригиналды дәндерін реализациялау және өндіру;
* Асылтұқымды малдарды өсіру.
Өндірістік қызметтің негізгі бағыттары:
* ... ... ... ... тұқымдарын өндіру;
* Барлық жекеменшік формалы шаруашылықтарды жоғары репродукциялы жоғары сапалы тұқымдармен қамтамасыз ету.
Ұйымдастыру құрылысы.
Мемлекеттік басқарманың органы Қазақстан Республикасының ауыл ... ... ... ... бес ... тұрады, олар астық өндірумен айналысады. Бөлімді басқарушы басқарады.
Басқару құрылысы келесі тізбекпен жүзеге асады: директор- басты мамандар- басқаруашылар. ... ... ... бар: ремонттық бөлімше, автокөлік, машина алаңы, құрылыс аумағы.
Орталық аппараттың құрылысы.
координациялық жұмысы 63 адамнан тұратын басқару аппаратының көмегімен жүзеге ... В.И. - ... ... ... В.Л. - ... бөлім бойынша зам. директор
Абишев Б.К. - бас бухгалтер
Алға қойған мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... ... мен ауылшаруашылық дақылдарының тұқымдық және селекция бойынша шараларды өткізу;
* Шаруашылыққа аяқталған ғылыми жұмыстарды енгізу және ғылыми зерттеулерді апробациялау;
* Ауылшаруашылық тауар ... ... ету үшін ... ... ... ... және ... дақылдарының реализациялау және өндіру;
* Малшаруашылығы мен жерді зональдық қолдану жүйесін және ауылшаруашылық малдар мен дақылдарын өсіру ... ... ... пен ... ... ... және ... ЖШС негізгі тұтынушылары Қостанай облысының ауылшаруашылық тауар өндірушілері болып ... ... ... ауылшаруашылық дақылдарының ерекше тұқымдарын біздің аймақта өндірумен тек қана біз ... ... ЖШС ... ... ... жүйесін және ылғалды сақтау технологиясын кеңінен қолдану ... ... яғни бұл ... көп ... және ... азаюына әкеледі.
Малшаруашылығында селекциялық жұмыстың ғылыми-негізделген әдістемесін енгізу жаңа қара ала ... ... ... ... ... және ... қосу мен сауымды көбейтеді.
ІІІ Тәжірибелік бөлім
Сиырлардың сүт өнімділігіне әсер ететін факторлар
3.1 Сүтті сиырлардың биологиялық ерекшеліктері
Эволюциялық дамуы барысында ... ... ... ерекшеліктерін қалыптастырған ірі қараның анатомиялық құрылысы мен физиологиялық процестерінде біршама айырмашылықтар бар. ... типі ... ... ... ... Ірі ... ... қайыруы олардың ас қорыту жолдарының құрылыс ерекшеліктеріне байланысты. Ірі қара асқазаны көп камералы келеді. Оның алдыңғы үш ... безі ... ... сөлі ... ... олар ... азықты күйлеуге дейін сақтайтын орын болып табылады. Аумақтары да соған ... өте ... ... ... таз қарынның аумағы 150-180 л, жұмыршақ қарындікі-12л, ал ... ... ... ... ... [0]С, ... ... минутына 50-60 рет .
Ірі қарамалы өте төзімді және өмір ... ... тез ... ... ... барлық аймақтарында өсіріледі. Сонымен қатар, ТМД елдерінің 45-50ºС ыстықты аймақтарында да және 60ºС ... өте аяз ... да ... Олар жер таңдамайды, тез жерсінетіндіктен кез келген жерде өсіріледі.
Жаз айларында ірі қарамал жақсы пайдаланып, шаруашылыққа көп ... ... ... ... асыл ... ірі қарамалының бұқалары 20 жасқа дейін де шаруашылықта ... Ал ... ... одан да көп пайдаланып, 23 жасқа дейін өмір сүре ... Ал ... ... ... 10-12 ... ... 7-8 жасқа дейін ұстайды.
Ірі қарамал ірі азықты тиімді пайдаланып, жұмсалған азықты ... ... ... ... ... ... .
Сүт өнімі жағынан ірі қарамал басқа ауыл шаруашылық малдарына қарағанда көп ... ... ... ... ... ... ... мен оның қызметінің арасында едәуір байланыс бар. Гистологиялық зерттеу барысында сүтті мал мен сүті аз мал ... ... ... ... ... ... ... құрылымының сиыр сүттілігімен байланыстылығы туралы зерттеуi сүтті сиырлардың сүт бездерінің көбірек, ал сүтсіз сиыр ... ... ... ... ... бағыттағы сиыр бұлшық етінің талшықтары, жүрегінің салмағы, өкпесінің аумағы етті-сүтті бағыттағы сиырлардан айрықша ... ірі ... басы ... ... ... ... әрі жіңішке, мойын қыртысы көп. Арқасы түзу және ұзын, , бөксе жағы кең, құйымшағы ұзын,сирақтары жіңішке, түзу, ... ... ... ... тұяқ бітісі мықты. Бүкіл тұрқы созыңқы. Сүт бездері мен кеудесінің орта бөлігі ... ... ... тұқым ірі қарасының желіні үлкен және аумақты, ... ... ... ... ... ... Ірі қара малдың сүт өнімділігі
Ірі қара малдың ең бастысы азық-түлік өнімдерін және қайта өндіру кәсіпорындары үшін шикізат алу үшін өсіреді. Яғни ... - бұл оның ... ... ... Барлық зоотехникалық жұмыс (көбейту, селекция, өсіру, сәйкесінше малды азықтандыру мен күту) біршама көп ... ... ... ... ... өнім ... ... түрі, жынысы, жасы, шеңберінде өнімділіктің сапалық бөлігін, ... және ... 2 ... факторлардың әсерінің байланысуынан тұрады:
* малдың тұқымқуалаушылық ерекшеліктері
* оларды күтіп-бағу және эксплуатациялау шарттапы
Ірі қара малдың негізгі өнімділік түрлері - сүт, ет, және ... ... ... ... мүйіз, тұяқ, шаш және ішкі секреция бездері.
Ірі қара өнімдері дегенде ең алдымен ауызға ілінетіні - сүт, яғни сиыр ... Сүт - ... бай ... ... және ... биологиялық бағалығына байланысты адамдардың маңызды азық түлігі болып саналады. Қорытылуы мен сіңірілуі жағынан да сүтке тең келетін тағам жоқ. ... ... ... ... майлар, сүт қанты, минералды заттар, түрлі витаминдер мол болуымен қатар, олар өте ... де ... ... ... ... ... ... Сондықтан сүтті диетикалық қасиеттері жоғары тағамға жатқызуға болады. Сиыр ... 87,5% су, 12,5% ... зат бар. ... ... ... оның 3,8%-ы сүт майы, 3,3%-ы ақуыз, 4,7%-ы сүт қанты және 0,6%-ы минерал заттар (күл) ... ... ... ... оның шығу ... ... ... жасына, азықтандыру деңгейіне, т.б. мәселелерге байланысты өзгеріп тұрады. Тек қана азықтандыруға байланысты сүттің майлылығы 3-тен 5 пайызға дейін, ақуызы ... 4 ... ... ... ... ... сиыр өсірудегі басты мақсат барынша аса жоғары сапалы сүт сауу. Сиырдың сүт өнімділігі 305 күнде сауылған және ... ең көп ... сүт ... ... ... ... оның тұқымына, азықтандыру жағдайына, күтілуіне, жасына, құндылығына, тірілей салмағына, сауылған мерзіміне және уақытында саууына байланысты болады .
Сүттің ... ... ... ... ... сүт қанты, минералды заттар, түрлі витаминдер мол болуымен қатар, олар өте жеңіл де жылдам қорытылып, толық сіңірілетін түрде кездеседi. Сондықтан ... ... ... ... тағамға жатқызуға болады. Орташа есеппен сүтінің құрамында адамның қоректігіне қажет 200-ге таяу зат ... ... 3). ... ... сүт ... ... ... витаминдер, 30-ға жуық ферменттер, 20-ға таяу макроэлементтер және 10 шақты микроэлементтер ... 3 - ... ... ... , % ... ... ... бойынша)
Құрамы
Сүт
орташа есеппен
ауытқуы
Су
87,5
86,0-88,5
Құрғақ заттар
12,5
11,5-14,0
Май
4,0
3,0-3,7
Ақуыз
3,2
3,0-3,7
Сүт қанты
4,5
4,2-4,7
Минералды заттар
0,8
0,6-0,9
Ал сүт майының құрамында 150-ден астам май қышқылы, сүттің ақуызында 20 шақты аминқышқылы бар. Сүт майы адам ... 95%-ке ... ... ... сүт ... дейін сіңеді (кесте 4).
Кесте - 4. Сиырдың сүттілігіне қарай жасалған 1 класс стандарты
Ірі қара тұқымы
305 күндегі сүттілігі, кг,
Сүт ... ... ... кг
I
II
III
майлылығы
ақуыз
I
II
III
Қара ала сиыры
2500
3050
3400
3,6
3,2
92
110
122
Голштин сиыр
4200
4600
5000
3,6
3,2
151
165
180
Қызыл сиыр
2400
2850
3200
3,7
3,3
89
105
118
Сары ала сиыр
2150
2700
3100
3,8
3,3
82
103
118
Қоңыр сиыр
2300
2800
3200
3,8
3,3
87
106
122
Айршир сиыры
2400
2800
3200
4,1
3,4
98
115
131
Әулиеата сиыры
2250
2700
3000
2,8
3,3
86
103
114
3.3 Сүт ... әсер ... ... сүт ... саны мен сүт құрамы көптеген факторларға тәуелді болады. Олар: тұқым, малдардың жеке ерекшеліктері, олардың жасы мен физиологиялық ... ... мен ... ... жыл ... және т.б.
Сиырлардың жеке ерекшеліктері мен тұқымдары - сүт бағытындағы ірі қара мал тұқымдары етті тұқымдарына ... ... ... көп ... ІҚМ-дың мынадай мінездеме тұқымдары бар: жоғары сауынды - аса сүтті; жоғары сүт құрамды - майлы, сүтті; ... сүт ... ... ... етті ... - ... Бірінші топқа мыналар жатады: - қара ала голштиндік, қара ала ... және ... фриз ... ... ... ... - ... және гернзейлік; үшіншіге - қызыл даттық англер (ангельн) және айршир. Әр тұқымдары сүт өнімділік деңгейге генотипі мен көрсетілген ... жеке ... ... ... оның ... ... ... күтілуіне, жасына, құндылығына, тірілей салмағына, сауылған мерзіміне және уақытында саууына байланысты болады .
Лактация ішінде сүт сауымына көптеген физиологиялық ... әсер ... олар ... ... ... сүт өнімділігін барынша көбейтіп, содан соң лактация соңына лейін біртіндеп және тез төмендеп кетумен сипатталады. ... ... ... ... ... ... ... басында және бірінші айдың соңында алады. Осыдан шығатыны, әрбір ... ... және оның ... ... сиыр желінінде сүт мөлшері әртүрлі түзіледі, сонымен қатар ... ... оның ... құрамы да (май құрамы, ақуыз, т.б. заттар) өзгереді.
Лактация бойынша сүт өнімділігінің ... ... ... және ай ... ... ... қатар лактация ұзақтығы бойынша оның сақталу дәрежесіне байланысты максималды сауымға тәуелді. Сол бір максималды ... ... ... ... бұл көлем лактация қисығы аса тұрақты болса, сонша үлкен болады. Түзу лактация малдың аз ... ... олар сүті ... ... ал тәуліктік және айлық сауым көлемі жоғарғылардың сауымы көп болады, бірақ лактациялық қисық төмендейді.
Лактациялық қисықтың ... ... ... ... 4 ... ... ... сауыммен қатаң тұрақты лактациялық шаруа
* қатаң, бірақ тұрақсыз лактациялық шаруа, ол жоғары сауымды алғаннан кейін төмендеп және лактацияның ... ... ... ... ( 2 ... лактациялық қисық)
* жоғары, бірақ тұрақсыз, тез төмендейтін лактация
* тұрақты, төмен лактация, бұл типтй сиырлар аз ... ... ... ... ... анықтайды:
* % келесі айдың орташа проценті есептеген (лактация тұрақтылық коэффециенті) алдыңғы айдың сауымның көрсетілуі
* ... ... ... ... 305 күн ... жоғарғы тәуліктік немесе айлық сауымға қатынасы
* профессор С.Г.Давыдовпен ұсынылған лактациялық қисықтың математикалық көрінісі. ... ... ... - kt, ... ... бір ... айдың сауым көлемі;
A- лактацияның басында жоғарғы теоретикалық сауым;
e- натуралды логарифм негіздері;
k- лактация жүруімен сауым деңгейінің ... ... ... ... ...
t- ... айы.
Сонымен қатар лактациялық қисықтың индекстік формаларын әртүрлі эмпирикалық формулалар ... ... ... ... бойынша толыққұнды лактация көрсеткішін анықтайды:
ПП=ФУ/(ВСУ*ЧДП)*100, мұндағы
ФУ- фактілік сауым;
ВСУ- жоғары тәуліктік сауым;
ЧДП- ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе сұрақтарды шешуге қажетті түзетілген лактациялық қисықты орнату үшін қолданылуы ... сүт ... ... үлкен шектерде ауытқиды (1000нан 30000 кг сүтке). Сол бір климаттық зонада, сол бір календарлық кезеңде жеке ... ... ... ... біршама ерекшелінеді. Бұл айырмашылық тұқымдардың қиын байланысуы және малдардың жеке ерекшелік физиологиялық күйімен, олардын күтіп-бағу, қолдану және ... ... ... ... ... тұқымдардан алынған қара-ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері.
Өнімділіктің әрбір түрі түгел ағзаның, оның мүшелері мен ұлпаларының ... ... ... ауыр ... ... ... ... тынысалу, қанайналу, эндокриндік мүшелермен бірге ағзада өтетін функциялар мен процесстерді реттейтін жүйке ... ... зор. Мал ... ... ... деңгейіне байланысты. Өзгергіштіктің заңдылығы мен себептерін білу, бұл процесмпен басқаруға мүмкіндік береді, сонымен қатар малдың систематикалық өнімділігінің көтерілуіне қол жеткізеді.
Тұқымдық ... ... ... тұрақты түрде берілген сайын бұл көрсеткіш жоғарылай береді.
Тұқым қуалаушылықтың және өнімділік көрсеткішінің жалпы әр түрлілігіне сыртқы ортаның тигізетін әсерін білу үшін ... ... ... есептеледі. Тұқым қуалау коэффициенті дегеніміз жалпы әр түрлілік ішіндегі тұқым қуалаушылық қана әсерін тигізген өзгергіштік. Сүттілік пен ... ... ... 0-ден 68%-ке ... өзгеруі мүмкін. Тұқым қуалаушылық коэффициентінің көрсеткіші табын өнімінің деңгейіне, асылдандыру және алдын ала жүргізілген сұрыптау жұмысына, азықтандыру жағдайына, ... және т.б ... және ... ... ... ... түсу ... өнімділігі әр түрлі сиыр тұқымдары пайда болады. Сонымен қатар бір тұқымға жататын мал ішінде де ата-тегіне (генотип) байланысты өнімділігі де әр ... ... бар ... ... - 5. ... бағыттағы ірі қараның әр түрлі қасиеттерінің тұқымқуалаушылығы
Белгілер мен көрсеткіштер
Коэффициент
Сауын маусымындағы төзімділік
Сүттің майлылығы
Сүт майы
Сүттегі ақуыз
Сүттегі қант
Майсыз құрғақ сүт ... ... ... ... ... сиырдың жасы
Тұғандағы салмағы
Қосымша салмағы
Сақа сиыр салмағы
Тұлғасының типі
Сүт шығу жылдамдығы, кг/мин.
Тәуліктік жоғары сүттілік, кг.
Азықтық өтеуі
Төзімділігі
Төлшілдігі
0,30-0,42
0,60-0,78
0,43
0,50-0,70
0,30
0,60-0,70
0,12
0,34
0,22
0,40
0,32
0,25
0,35-0,60
0,40-0,50
0,20-0,40
0,27-0,38
0,08-0,10
5-ші кесте ... ... ... ... ... болады: тұқымдық сиыр өнімінің деңгейі анықталады.
Сонымен ... ... ... малын туыстас тұқымдардың малдармен өнімділік сапа көрсеткіштерін салыстырып бақыладық.Бұл тәжірибе шаруашылықтың асыл тұқымды ... есеп ... ... ... ... бір ... бірдей күтімде жүріп өнімділік сапа көрсеткіштерінде көп өзгешілік болмасада , әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жататын шешесі қара-ала тұқымның малы үш сиырдың өнімінің сапа көрсеткіштерін салыстырдық.
Кесте-6 аналық ұядан алынған қара-ала тұқымдарының ... ... ... ... ... ... ... қара-ала сиыры
3600
3,5
3,2
Голштин қаны бар қара-ала сиыры
4500
3,6
3,18
Әулие ата қаны бар қара-ала сиыры
3250
3,2
3,46
6-кестеде келтіріген ... ... ... ... ... ата жағынан көп берілетіні голнштин қаны бар сиырлардың бойынан байқалып жатты. Тәжірибеге қойылған малдардың енелері жергілікті ... ... ... тұқымы болғандықтан, өндіруші-бұқаларына тән генетикалық потенциалды толықтай ашу мүмкін емес. Бірақ осындай жағдайлардың өзінде кестеден көріп отырғандай ... қаны бар ... ... көлемі бойынша өздерімен қатарлас малдардан асып түсіп отырды.
3.4.1 Тірілей салмақтың сүт өнімділігіне әсері
Сиырдың сүт ... оның ... ... да ... ... ... ... салмағы, оның дене бітімінің демалуын және қондылығын көрсетеді.
Денесі ірі сиырлар жем-шөпті жеп оны жақсы қорыта алады.
Сүтті сиыр тұқымының ... ... оның ... кезінде бірінші рет қашыру мезгіліне де байланысты. Сүтті сиыр тұқымына жататын тайыншаларды бірінші рет 16-18 айлығында қашырады. Ол үшін ... ... рет ... алдында оның тірілей салмағының 65-70 %-ға жету қажет.
Бұл көрсеткіш малдың жалпы ... ... ... ... ... мен сүттілігі арасында өзара байланыс бар екендігі анықталған. Әр тұқымда, әр табында өнімділігі жоғары малдар - ... тірі ... болу ... ... ең ірі малдарды міндетті түрде жоғары сүттілікті деп санауға болмайды. Әр тұқым үшін қандай да бір оптимум бар. Егер де тірі ... ... ... ... ... ондай өсу - керісінше сүт сауынның төмендеуіне әкеледі. Кейде, тірі салмағы бірдей сиырлар әр-түрлі сүт ... ... ... ... ... ... төмен сиырлар ірі, тірі салмақты өзінің тұқымдас сиырларынан сауын бойынша асып түсіп ... Мұны ... ... болады: сүт өнімдері түзілу үшін ағзаның жалпы ... ... жеке ... мен ... ... ... де ... .
Оқымыстылардың айтуынша, сиырдың сауын маусымындағы сүтілігі өзінің ... ... 8-10 есе ... ... ... ... 7) .
Кесте - 7. ЖШС. Қара- ала тұқымды сиырлардың сүт ... ... ... ... тобы
шамалы сүтті
орташа сүтті
аса сүтті
Тірілей салмағы, кг
486
476
470
305 күн ішіндегі сүті, кг
3120
3950
4764
100 кг тірілей салмағына шыққандағы сүті, кг
643
830
1036
Профессор С. А ... ... ... ... мен ... ... айнымалы байланыс бар екендігін де анықтады. Сүтті малға тән дене ... ... ... ... ... ... сайын, белгілі бір шамаға дейін де, сүттілік те көтеріледі. Одан әрі тірілей салмақ қанша артқанымен сүттілік мөлшері өспейді .
3.4.2 ... ... сүт ... ... ... оның ... да байланысты. Бірінші, екінші кейде үшінші рет бұзаулаған ... сақа ... ... сүтті әжептәуір аз береді.
Сақа сиырлармен салыстырғанда бірінші бұзаулаған сиырлар 25%, ... рет ... ... 12-15%, ал ... рет бұзаулаған сиырлар 5-7 %сүтті аз береді. Сақа сиырлардың сүті 2-3 жыл бойы ... одан ... жасы ... ... сүті азая ... ... шаруашылықтарда сиырларды 8-10 рет бұзаулағанша ұстайды.
Сүтті сиырларды іріктеу бірінші рет бұзаулаған қашарлардан басталады, ал сүт ... ... ... қоралар арқылы, бақылаудан өткеннен кейін, толықтырады .
Аса сүтті ... ... көп жыл ... ... ... өніммен қоса көп төл алуға мүмкіндігі бар. Мысалы, атты асыл ... мал ... ... аса ... сиырлардан қатарымен 12-15 жыл бойы сүт сауылады. атты сиыр осы шаруашылықта 19 жыл 7 ай ұсталынып, осы ... ... 8000 кг ... сүт сауған.
Дұрыс азықтандырылған, күтімі жақсы мал 10-12 жыл бойы өте ... ... ... сүт ... ... өзгергіштігінің заңдылығы сауымдардың белгілі бір максимумiне дейін бірқалыпты жоғарылап, одан ... ... ... ... Бұл ... сүт безінің секреторлық іс-әрекеті ағзаның жыныс жүйесінің, бүкіл мүшелер мен ұлпалардың, дененің көлемі мен жалпы ... ... ... ... ... ... мал тез жетілгіш болса, соғұрлым ол ерте жасынан жақсы ... және ... ... ... ... ... жоғарылайды, максималды өнімділігіне ерте жетеді, ал жас сиырлардың сауымы толық жасты сиырлардың сауымынан айырмашылығы аз ... ... ... ... ... ... ... әр тұқым үшін стандарттарды анықтайды. Осы стандарттарға сәйкес малдарды ... ... ... жазу үшін ... ... өнімділігінің баллдарын және талаптарын анықтайды. Сонымен қатар түзету коэффициенттері де ... ... әр ... ... ... ... салыстыру кезінде қолданады. Мысалы, бұзаулаған қашарлардың сауымын ... ... ... ... ... үшін ... ... мөлшерін 1,33 коэффициентіне көбейтеді, ал екiншi рет ... ... ... 1,11 коэффициентiне көбейтедi .
Сиыр жасының сүттің майлылығына тигізетін әсері.
Қанша қалыпты азықтандырып, күтіп-баққанмен сиыр жасының да сүттің майлы болуына әсер ... ... ... ... сиыр ... ... келер сауын маусымында, өткен маусымға қарағанда 0,15-0,17 процентке төмендейді.
Түрлі тұқым сиырлары сүтінің майлылығы бір ... ... ... ... ... кеш төмендей береді.
Сүтінің майлылығы өте жоғары тұқым ... ... ... өзі де ... ... ... ... Бірақ бір сиыр сүтінің майлылығының өзгеруінде де ешқандай заңдылық жоқ. ... да сиыр сүт ... жыл ... ... де, оның сұрыптау жұмысындағы маңызы да жоғары емес.
3.4.3 Азықтандыру жағдайының әсері
Азықтандыру сиыр сүттілігіне әсер ететін ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... сиыр сүттілігін 60 пайызға арттырып отыр .
Жоғары сүт өнімділігін алу үшін малдың қанында әрқашан сүт түзілуіне ... ... бар ... ... Біріншіден, бұл сиырларды толық құнды және үздіксіз азықтандыруды ұйымдастырумен, екіншіден, ағзаға қажетті бүкіл қоректі және биологиялық активті заттар ... ... ... ... ... әр түрлі компоненттерді мәзірге енгізумен қамтамасыз етіледі .
А.П. Калашников және ... ... ... ... ... ауыл ... малдарының әр түріне және жасына арналған 24 элементпен азықтандырудың нормалары және мәзірлері келтірілген. Бұл нормалар малдардың физиологиялық жағдайын және ... ... ... ... өнім бірлігіне деген азық шығынының төмендеуін қамтамасыз ететін мәзірлерді жақсылап теңдестіруге мүмкіндік береді .
Жылдың әр мезгілінде сиырларды ... ... ... ... ... ... айлық өзгеруіне әсерін тигізеді.
Сүтті сиырларды теңдестірілген мәзірмен азықтандыру қиындықтары көбінесе қысқы кезеңде ... ... бұл ... ... ... протеиндік жетіспеушілік, фосфор және бірнеше микроэлементтердің мөлшерi аз болады. Ал жаздыкүндерi жаңа шыққан жасыл ... ... ... өз ... ... қамтамасыз ете алады. Сондықтан күздікүні сиырлардың азықтандыру жағдайын жақсарту үшін мәзірінің құрамына тамыртүйнекжемістерді, дәнді- ... ... ... ... жөн. Сонда бүкіл жыл бойы сиырлардың айлық сауымының мөлшері бірқалыпты болады .
Азықтандыруды жақсарту және әрбір сауылған 1 кг ... 1:1,2 азық ... беру сиыр ... ... жоғарлатуға, сондай-ақ бұзаулаған сиырдың тез ширауына әсерін тигізеді.
Сүт - ... ... ... ... ... ... сүт ... азықтың көректік заттарынан пайда болады. Сауынды сиырлардың азыққа деген ... оның ... ... және өнімділігінің деңгейіне байланысты .
Жоғары өнімділікті алу үшін бүкіл лактация бойы сиырларды ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңінде. Сиыр азықтандыруды дұрыс ұйымдастыру үшін оның жасына, тірілей салмағына, физиологиялық жағдайына, өніміне қарап оларға қажеттті қоректік заттар мөлшерін ... ... ... ... сиырларға 80-нен астам қоректік және биологиялық активті заттардың барысында олардың бәрінің деңгейін бақылау мүмкін емес. ... сиыр ... ... ... ... ... ең маңызды 24 көрсеткіш анықталды. Сауынды сиырлардың әр 100 кг тірілей салмағына шамамен 1 азық ... ал ... ... әрбір килограмына 0,5 азық өлшемі жұмсалады.
Азықтандыру нормасын анықтап алғаннан кейін соның негізінде, қоректілігі нормалық көрсеткіштерге дәл келетіндей етіп азық ... ... Азық ... ... сүйсініп жейтін азықтарынан, белгілі зоотехникалық ережелер бойынша жасаған дұрыс. Сонымен қатар азық мәзірі шаруашылықтағы бар азық ... ... ... ... онда да ... өзі өсіретін азықтардан жасалғаны жөн, жетіспейтін компоненттерін сырттан алатын азықтармен толықтыруға болады ... сиыр ... ... жеткілікті болуы қажет. Тәулігіне сауылатын сүтінің мөлшеріне қарай 1 азық өлшемінде 100-120 г протеин болуы ... Сиыр ... ... сайын оның мәзiрiндегi протеині де көп болу керек. Сиыр ... әр ... ... ... толық құнды болғаны дұрыс. Жемді сиырдың сүті тәулігіне 10-15 кг болса, әрбір литріне 150 г, 15-20 кг ... г ... ... ... сауынды сиырдың әрбір 100 кг тірілей салмағына 1,5-2 кг пішен, 8-10 кг балауса болғаны дұрыс. Мәзір құрамын ... бір рет ... ... ... ... 3 рет ... жөн. ... және түсте жем мен шырынды азықтарды, ал ірі азықтарды- күні бойы беріп қойған жөн. Қазіргі ... ... ... ... ... осы ... сақтап қалу үшін жем шөпке натрий ацетатын, өсімдік майы мен мал ... ... Бұл ... маңызы, әсіресе, көктемде зор. Себебі көктем айларындағы балаусада клетчатка аз болады .
Сүт майы мен ... ... ... мен ... де әсер етпей қоймайды. Сауын маусымы кезінде сүтті бағыттағы сиыр рационында 13-15% протеин болуы тиіс.
Жаздың басында ... ... ... ... ... ... ... мөлшері де, оның құрамдық сапасы да өзгеріске ... ... 25% ... ... протеин болса, клетчатка үлесі бар болғаны - 12%. Осының салдарынан үлкен қарындағы сірке қышқылы ... ... ... төмендейді (кесте 8,9,10,11).
Кесте - 8. ЖШС Тірі салмағы 400-500 кг сауынды сиырларды азықтандыру ... ... 3,8-4% ... сүт ... ... өлшемі
8,0-8,6
10,0-12,6
12,0-12,6
14,0-14,6
Алмасу энергиясы, МДж
95-104
117-126
138-148
160-168
Құрғақ зат, кг
10,7-12,3
12,5-14,1
14,1-15,8
15,8-17,2
Шикі протеин, г
1170-1260
1540-1630
1845-1940
2185-2245
Қорытылатын протеин, г
760-820
1000-1060
1200-1285
1420-1518
Шикі клетчатка, г
3000-3450
3380-3810
3670-4140
3730-1413
Крахмал, г
900-970
1350-1435
1620-1705
1920-1975
Қант, г
600-645
900-955
1080-1135
1920-1975
Шикі май, г
225-240
320-340
385-405
1280-1315
Ас тұзы, г
52-57
68-73
84-89
455-465
Кальций, г
52-57
68-73
60-63
100-105
Фосфор, г
36-39
68-73
22-25
100-105
Магний, ... ... ... ... мг
65-70
800-850
960-1010
1135-1170
Мырыш, мг
440-475
90-95
110-115
130-135
Марганец, мг
440-475
600-635
720-755
850-875
Кобальт, мг
4,8-5,2
600-635
8,4-8,8
9,9-10,2
Иод, мг
5,6-6,0
7,0-7,4
9,6-10,1
11,4-11,7
Каротин, мг
320-345
8,0-8,5
540-565
640-655
Д витаминi, мың ХЕ
8,0-8,6
450-475
12,0-12,6
14,2-14,6
Е витамині, мг
320-345
400-425
480-505
570-585
(Макро және микроэлементтер ... ... ... үшін ... 480 кг және ... 300 кг ... алу ... бойынша рационды баланстау үшін азықтық патоканың 9210 кг ай сайын ... алу ... ... ... және тұқымға тән деңгейде ұстау үшін рационға ... азық ... ... ... ... ... ... ірі азық, пішендеме сақтап, қыстаудан жайылымға шығар кезде сиыр басына тәулігіне I - онкүндікте 5 кг пішен немесе ... II ... 3 кг, ал III ... 1 кг пішен, немесе пішендеме қосу керек.
Кесте - 9. ЖШС 2013-2014 жылдарға ... ... ... ... ... ... мал басы саны - қыстау мерзімі 210 күн)
Жыныстық ... ... бас ... ... ... ...
198 ...
Бордақылаудағы сақа мал басы
100
1.0
100.0
Тайыншалар
121
1.0
121.0 ... ... жас ...
162 ... ... жылғы жас төлдер
174
0.6
104.4
Барлық ІҚМ
755 ... - 10. ЖШС ... ... ... ... ... ... басы саны
Пішен, кг
Сұлы сүрлемі,кг
Арпа сүрлемі,
кг
Төселетін сүрлем,
кг
Конц. азық
кг
Тұз, г
1 басқа
барлығы
1 басқа
барлығы
1 басқа
барлығы
1 ... ... ... ... төл ... төл
174
3
522
2
348
2
348
25
4.4
Барлық ІҚМ
755
3238
2336
1000
1510
4777
43
Кесте - 11. ... ... ... ... ... ... ...
Азық атауы
1.11.2013 арналған азық мөлшері
тонна
Қыстауға қажеті
25.05.2014 азықтық баланс, тонна
Барлық табын,тонна
жеке
сектор,тонна
Мөлшері
Азық бірлігі
Мөлшері
Азық бірлігі
Космтер шөбі
1022
480
802
377
150
+ 70
Сұлы ... ... ... ... пшеничная
588
129
377
83
130
+ 81
Барлық ірі азықтар
749
Ерте көктемдегі азықтарда жеңіл ферменттелетін көмірсулар аз болатындықтан, көмірсу-ақуыз теңдігі ... ... орай ... ... жою үшін әр ... ... 1 кг сірне, 3 кг картоп немесе 2 кг қызылша берген жөн. Балаусада кальций көп. Сондықтан кальций-натрий ... ... ... ... 10:1 ... ... ...
Сиырдың іші өтіп ауырады, сөйтіп сүті төмендейді. Мұны қалпына келтіру үшін ас ... ... ... әр ... 100-150 г ... беріледі. Осыған байланысты рацион құрамындағы азықтық заттардың тепе-теңдігін сақтай отырып жасау керек .
Жем шөпті мал құмарлана жеп, қорытуы тиіс, яғни ... ... ... ... ... жем шөп энергиясы организмдегі физиологиялық процестердің дұрыс жүруінің қайнар көзі. Сонымен, сиырдың сүттілігін сақтау, ... ... түсу үшін ... ала мол жем шөп ... ... ... рационды азықтық заттар қатынасымен (үлесімен) теңдеп жасау қажет. Сауынды сиыр рационының негізін жазда- көк ... ал ... ... ... пішендеме, ал теңестірілген қоспа ретінде құрама жем құрайды. ... ... ... ... ... ... бағалығымен көтеру үшін минералды қосындылар, витаминдер және витаминді- минералды премикстер қосылады .
Кесте - 12. Әр түрлі ... ... ... жобасы (1 кг құрғақ затқа шыққанда)
Сауын маусымы, кг
Тәуліктік 4% сүт, %
Протеин, г
Алмасу энергиясы, ккал
Май, г
Клетчатка, г
Са, г
Р, ... ... - ... - 200
200 - 300
Суалу кезеңі
40-30
30-20
20-10
0
15-13
15-12
14-10
13-9
2,6
2,15
2,4
2,3
3
2,5
2
2
13
14
15
16
7
6
5
4
6
5
4
3
8
8
8
8
Азықтандыру сиыр сүттілігіне әсер ететін ең ... ... ... ... ... және ... жағдайын жақсарту жолымен сиыр сүттілігін 60 процентке артырып та отыр.
Сиыр сүтінің мөлшері жем шөптің ... әр ... және ... ... құңдылығына да байланысты. Сондықтан сауын сиыр рационы протеин, витамин, минералды заттар мөлшеріне қарап реттеледі. ... бен ... да ... ... көп көңіл аударылады. Оның 1,5-1 болғаны дұрыс. Ал азық өлшемінде де 100-120 г ... ... ... ... Жем шөп ... ... ... сауылатын сүт мөлшері де төмендейді. Ал әрі азық азайып, құнарлылығы төмендеген кезде тіпті күнделікті сауылатын сүттің өзі азаяды. Сиыр тез ... ... ... ... байланысты сиыр организміне қажетті азық өлшемі мен қорытылатын протеин ... ... ... әр 100 ... ... ... шамамен 1 азық өлшемі, ал өндірілетін сүттің әрбір килограмына 0,5 азық өлшемі ... ... әр азық ... 110-120 ... ... протеин, 7-10 грамм ас тұзы, 9-10 грамм кальций, 5-6 грамм фосфор, 40-60 миллиграмм каротин ... тиіс .
o
o 3.4.4 Сүт ... ... ... ... байлап ұстау тәсілі сүтті бағыттағы шаруашылықтарда кеңінен пайдаланылады. Ірі ... ... ... ... ... немесе құнажынның өз орны, азықтанатын астауы, автоматты суаты болады. Туған ... ... ... әр ... жеке ... аты, өнім ... және тәуліктік рационы көрсетілген тақтайша ілінеді.
Байлап ұстаудың артықшылығы малды сүтейте сауу үшін жекелеп ... ... ... ... ... сүті таза ... үшін ... астына сабан, ағаш үгіндісі, торф төселеді. Сиырды сауар алдында ... жылы ... ... таза орамалмен құрғата сүртеді. Сиырдың орнын күнделікті тазалап, 3-4 сағат серуендетеді .
Сиыр тұратын қора ... ... ... ... өндіріс процестерін жан-жақты механикаландыруға ыңғайлы болуы тиіс. Әрбір фермада жұмысшылардың сиырды ... ... ... және мал ... ... ... ... деңгейіне, малды бағып-күту тәсіліне қарай жасалған жұмыс кестесі болады.
Малды байламай ұстаудың екі түрі болады:
1) малдың барлығына жалпы төсеніш ... ... ...
2) мал ... бокстер жасап, байламай ұстау.
Бірінші тәсіл, көбінесе етті бағыттағы мал шаруашылықтарында қолданылса, екіншісі- ... ... ... ... ... ... жүр. ... жете күтіп-бағу үшін, оларды жасына, физиологиялық жағдайына, өнім деңгейіне сәйкес топтап, сиыр ... ... ... ... .
Байлаусыз ұсталатын кешендерде сиырлар жылына 1-2 мәрте ауыстырылатын, қалын төсеніште жатады да, төсеніштің үстіне күнделікті жаңадан ... ... Ал ... ... ... мал ... бокстерде тыныстайды. Сиырларды арнайы сауын орнында бір уақытта сауады. Сиыр ұстайтын қора ... ... ... ... ... бір-бірін сүзіп, жараламауы үшін және табын жаңартуға алған құнажындар мүйiзінің ұшын ... ... ... жыл бойы ... және ... ... ұстау тәсілдері. Жазғы уақытта шаруашылық орналасқан аймақтың табиғи-экономикалық жағдайына қарай азықтандыру мен бағып-күтудің әр түрлі ... ... ... интенсивті пайдаланатын шаруашылықтарда жыл бойы сиырды байлауда ұстап бағып-күтеді.
Жайылымда ұстау. Мал өнімінің жоғарылуына жайылымның әсері зор. Көк шөп-таптырмайтын азық және оған ... ... ... ... ... берілсе,малдың физиологиялық талабына толық сәйкес келеді де, өнімділігін көтере түседі.
Малды жайылымға ... ... ала ... ... ... ... ... мал дәрігерлік-санитарлық жағдайын тексереді. Малды жайылымға бірте-бірте үйретеді. Сиырды тәулігіне кем дегенде 10-12 ... ... ... .
3.4.5 Қашарларды алғашқы ұрықтандыру жасының әсері
Қашарлардың алғашқы ұрықтандырудың ... ... ... ... зерттеген. Барлық ғалымдар егер қашарлар сәйкес тірілей салмақта болса, ерте ұрықтандыру қажеттілігін ұсынды.
Көптеген зерттеу нәтижелерінде ... ... ... ... ... ... сиыр өнімділігінің қалыптасуына үлкен әсер етеді, олардың жасына қарағанда. Голштиндік тұқым сиырының тірілей ... ... ... кезінде 100 кг жоғарлату 305 күн лактация сауымын 181 кг сүтке көбейтеді, сервис-кезеңнің ұзақтығы жасқа байланысты емес. ... дат ... ... ... ... жасы мен ... салмақ әсерін оқығаннда, тірілей салмақ пен өнімділік арасында біршама тығыз байланыс бар, жасы мен ... ... ... ... ... ... топты 13 ай 19 күн жасында 351,3 кг тірілей салмақ , ал бақылау тобын 19 ай 11 күн ... 364,9 кг ... ... ... ... ... қашарлардың күтіп-бағу шарттары мен азықтандыру деңгейі бірдей болды. 2 топ қашарларының сүт өнімділігінде айырмашылық байқалмады, сондықтан оның ... ... ... емес тірілей салмағымен анықталуы керек. Дәл осындай мәліметтер болгар симментал тұқым қашарларының сүт ... әсер ... ерте ... ... ... ... ... тірілей салмағы олардың сүт өнімділігіне әсері туралы зерттеулер ... ... ... сақа сиырлардың сүт өнімділігі жас сиырлардікіне қарағанда біршама артық екені анықталды, ... ... ... ... төлдеу кезіңдегі тірілей салмағы және олардың келешекті өнімділігі арасында байланыс қашарларды біршама айқынырақ білінді.
Бірнеше ... ... ... қашарларды бірдей тірілей салмақ кезінде олардың бірнеше лактация бойынша сүт өнімділігі бірнеше төлдеудің жасының артуымен үлкейді. Бірақ ... және ... ... ең тиімдісі сиырлардың алашқы төлдеуі 24-25 айында болғаны дұрыс. Бұл олардың өнімділігін қолдану мерзімдерін және ұрпақ сапасы бойынша өндіруші-бұқалардың ... 8-12 айға ... ... ... ... ... 340 кг 15-16 ... жастағы қашарларды қашыру кезінде олар 500-800 кг сүт кем беріп және тірілей ... ... 30-40 кг ... ... сиыр-қашарлардан артта қалады. Шағылыстыру кезінде тірілей салмақтың бұл деңгейін жеткіліксіз деп санау керек.
Егер қашарлар жетілмеген және кеш ... онда ... ... ... деңгейі де, аса құнды өндірушілер де, қатаң іріктеу мен брактау да қажетті нәтиже бермейді. ... ... ... ... ... кейін бірнеше күндер де, барлық лактацияның ішінде де ... сүт ... ... ... ... ерте ... ... үшін көлемді мүмкіндіктерге жол ашады: егер 10 жылда бір сиырдан туылған ... ... және ... ... ... үшін алсақ, 3 жаста оның алғашқы төлдеу кезінде 9 ұрғашы дарақ, ал 2 жаста 21 ұрғашы ... ... ... ... ... бұқаларды бағалау кезіндегі ерте іріктеу брйынша зерттеу бағытын талдай келе, ұрықтандыру үшін қашарларды ерте ... ... ... ... ... ... сүт ... тірілей салмаққа ғана емес, олардың жалпы жетілуімен және тірілей салмағымен де анықталады.
Симментал ... ... ... ұрықтандырудың оптималды мерзімдерін оқу кезінде, есепте бір ұрықтандырылған басқа 1,58 15 айлық ұрықтандырылған жасынан 5,14 24 ай және одан ... ... ... саны ... жасымен пропорционалды өсетіні бекітілді. 15 айлық жастағы қашарларды ұрықтандыру олардың өсуі мен дамуына кері әсер ... ал ... кеш ... олардың репродуктивті функциялары шамалы төмендейді.
Өнімнің статистикалық өнделуі жануарлардың сүт өнімділігігі шағылыстыру жасына, 6 айлық жастағы ... ... және ... ... ... ... ... көрсетті, жыныстық жетілу кезеңнің әр күн қысқарғанда сауым 1166 г өсті және 6 ... ... ... салмағы мен төллдегеннен кейінгі тірілей салмағының 454 г ... ... 2873 және 1825 г. ... жасы мен ... кейінгі тірілей салмағы 90 күндік лактация сүтіндегі орташа майдың құрамымен байланысты: сүт майлылығы жыныстық жетілу мерзімнің ... әр ... және ... кейінгі тірілей салмағы әр 454 г 0,019% өсті.
Жыныстық жетілу жасына денелік жетілуді ... ... және 305 күн ... ... 5-5,8 кг мың сүт алуды көздейді. Осы мақсатта тәжірибе жүргізілді, онда қашарларды ұрықтандыру мерзімі 10-12 айға дейін төмендеді, және ... ... 20 ... ... ... жыныстық жетілу уақыты жасымен емес, белсенді өсумен ... және ... ... ... бұл ... 7-10 айлық жаста басталуы мүмкін. Қанықты және толыққұнды азықтандыру шарттары кезінде белсенді өсіру келешекті сүт өнімділігін және сиырлардың ... ... ... ері әсерін тигізбейді. Яғни, ремонттық төлдерді оларды азықтандыруды шектеу жолымен өсіру кезінде белсенді өсіруді тоқтатуға еш себеп жоқ. Осыған орай мал ... ... ерте ... ... ... ... ... белсенді өсірудің арнайы жобасын құрастыру керек.
Қашарларды алғашқы ұрықтандыру жасы, демек, бірінші сауын маусымының басталуы жануарлардың тірілей ... ... ... Мал ... ... ... ... ұрықтандыру мерзімін анықтау үшін бастапқы шама ретінде олардың жасын ғана емес, жалпы дамуының көрсеткіші ретінде тірілей ... да ... ... сақа ... ... 65-70% жеткен кезде ұрықтандыру керек деп есептеледі. Қашарлардың ... ... өте ... ... Бұл ... азық ... ... да, мұндай сиырлардан бұзау мен сүт аз алынады. Жұғымды әрі жеткілікті азықтандырылған тайыншалар тез жетіледі де, ... 16-18 ... ... ұрықтандыру мүмкіндігі туады. Мұнда сүтті мал өсіруді жеделдету жайында тірілей ... ... ... ... талаптарына бағдарлану жеткіліксіз. Табынды толықтыру үшін іріктеліп алынған тайыншалардың жетілуі олардың тірілей ... 18 ... ... ... 350 кг ... лактацияның 305 күні ішінде 3000 кг сүт саууды, тірілей массасы 380 кг болғанда 4000 кг сүт саууды және тірілей ... 400 кг ... 5000 кг сүт ... ... ету тиіс.
К.М.Солнцевтің есептеулері бойынша қара ала тұқымның 25-27 айлық кезеңде бұзаулаған ... ... ... ... ... 550 кг болуы тиіс. Егер оның массасы 10 кг кем ... онда 1 ... ... ішіндегі сүт шығыны 300 кг, ал егер 20 кг кем болса, 500 кг сүтті кем сауады.
Малдың тірілей салмағынан алғашқы ұрықтандыру жасы да ... ... яғни ... ... ... да. Мал ... тәжірибелерде алғашқы ұрықтандыру жасын анықтау үшін бастапқысы деп ... ... ... ... ... ... ... тірілей салмағын алады. Батыс елдерде сонымен қатар малдың шоқтық биіктігін есепке алады. Қашарларды сақа сиырдың ... 65-70% ... ... ... деп ... Алғашқы ұрықтандырудың өте кеш мерзімі қажетсіз. Бұл кезде азық тым көп жұмсалады және мұндай сиырлардан өмір бойы аз төл мен сүт ... ... және ... ... ... ... ... жылдам дамып, 15-17 айлық жастарында ұрықтандыруға болады. Сүтті ірі қара мал шаруашылығының белсенжділігін жылдамдату ... ... ... ... ... 1 класқа жататын ірі қара мал бонитировкасы талаптарға сүйіну жеткіліксіз болып саналады. Ремонттық табын үшін іріктелген қашарлардың ... ... болу ... 15 ... ... ... 350 кг кем емес 305 күн ... ішінде 4000 кг сүт алыну керек; тірілей салмағы 380 кг 5000 кг ... ... және ... ... 400 кг сауым ішінде 600 кг сүт алу керек. Тәжірибелерде селекционерлер жоғары өнімді ... ... ... ... 15-17 ... ... ... салмақ 400-440 кг болатын қашарларды өсірумен айналысып ... ... ... 25-27 айлық жасында төлдеген қара ала тұқымның қашары төлдер алдында тірілей салмағы 550 кг болу керек. Егер оның ... ... 10 кг кем ... онда ... ... ... 300 кг сүт ... ал 20 кг кем болса, онда 500 кг сүт алынбай ... ... ... серіптесіндегі сиырлардың сүт өніміділігіне әсер ететін көптеген факторларды қарастырғанда, көбіне азықтандыру, күтіп-бағу ерекшеліктеріне назар аудардық. Яғни, 6-шы ... ... ... ... қаны бар ... ... көлемі бойынша өздерімен қатарлас малдардан асып түсіп отырды.
Сонымен қатар, тек қана ... ... ғана ... ... ... ... ерекшеліктері, жеке биологилық қасиеттері, алғашқы ұрықтандыру жастары да маңызды орын ... ... ... макро және микроэлементтерді барынша көп мөлшерде беру;
2). Қашарлардың алғашқы ұрықтандыру мерзімдерін жетілдіре түсу;
3). Сиырларды сауу техникасын ... ... Д.Қ. ... М.К. ... Р.З. ... Ж.Қ. . ... 2007 - 80 ... А.Ә. Каримов Ж.Қ. Даменов Ш.Д Найманов Д.Қ. Жазылбеков Н.Ә. . ... ... Т, 2000. - 34 ... Е. Қазыханов Р. Бекқожин А. . Астана. Фолиант, 2007 - 115 ... Е. . ... 1993 - 198 ... Н. . Алматы. Издатмаркет, 2005 - 191 б.
6.Журнал . 2008ж №7. - 20 ... А.П. . ВО , 1985 - 105 ... ... Қайнар, 1995-352 б.
9.Ысқақбаев Б. . Алматы. Қайнар, 1996-192 б.
10.Кәрімов Ж.К., Дәленов Ш.Д., Найманов Д.К. . ... 1996-58 ... ... . ... ... 2009- 119 ... - ... 2006ж. 110 бет.
13.Н.М.Костомахин . Санкт Петербург-Москва-Краснодар, 2009-70 ... 2010 №3 11 ... 2010 №2 103 б.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арамшөптер және күресу шаралары7 бет
Арамшөптер туралы түсінік және олардың ауылшаруашылығына келтіретін зияндылығы7 бет
Арамшөптердің биологиялық ерекшеліктері10 бет
Сирек кездесетін қой тұқымдарының хромосомалық аберрациясының кездесу жиілігі18 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
In vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған жапырақ экспланттарының каллусогенез және морфогенез ерекшеліктері35 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
«АДМА» ЖШС»кәсіпорнының қаржылық- экономикалық көрсеткіштері. Іс-тәжірибе есебі47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь