Жылқыны ұдайы өcipy

Жылқы шаруашылығы өнімдерін өндіруді одан әpi арттыруды қамта¬масыз етудің басты жағдайы табынды интенсивті түрде өcipiп, құлындайтын биенің бедеулігін болдырмау, қысыр қалуын барынша азайту болып саналады.
Әр биеден бір-бірден құлын алып, оны келешекте жұмыс малына айналдыруға жағдайы келмейтін шаруашылықтар басы артық кұлындарын енесінен айырғаннан кейін мемлекетке сата алады, бұдан шаруашы лыққа қосымша табыс туседі, сондай-ақ елімізде ет, тepi шикізат ресурстарын молайтуға жағдай туады.
Көптеген шаруашылықтарда туып-өсірілген құлындар саны куткендегіден әлдеқайда төмен болып жүр. Шағылыстырылған бие мен аман сакталған құлынның арасындағы сәйкессіздік көбінесе дұрыс ұрықтанбау салдарынан болып нақты төл алынбайды.
Көп жылғы ғьлыми және практикалық деректердің талдауына қарағанда биенің урыктануын тек алынған құлын бойынша ғана емес, төлдегіштігі бойынша да бағалау кажет.
Соңғы жылдардағы зерттеулерге қарағанда жылқы шаруашылықтарында құлындайтын биелердің қысыр қалуы салдарынан болатын шығын, әр турлі аурулардан болатын шығындарға қарағанда 3-5 есе көп екендігі анықталған. Демек биенің қысыр қалудан сақтандыру және эмбрионды аман сақтау мал дәрігерлері мамандары мен жылқышылардың ең нeгізгі міндеті.
Бүгінгі таңда жылқы зауыттарында биені қолдан ұрыктандыру мен ұрыктанғыштығын арттыруда біршама тиімді әдеттер жасалып, құлыннан өсірілетін жылқы тобы құрылды, онда құлындаған биенің ece6iн алу және бақылау жасау қысыр қалудан сақтандыру, ауырғандарын емдеу жұмыстары жүpгiзiлeдi. Яғни жылқыны төлінен өсіру мәселесімен жылқышылар тікелей шұғылданады.
Жылқыны ұдайы өндіру төрт кезеңнен тұрады: биенің шағылыстыру немесе ұрықтандыру, буаздығы, құлындауы және құлынды төлінен өcipyi.
Бұл үшін жылқының шағылыстыру биологиясын және төлді өндіріп өcipy технологиясын жақсы бiлy қажет.
4.1 Биенің биологиялық өзгешелігі
Биенің биологиялық жағынан өзгешелігі және оның күйлеу уақыты мен циклын, овуляция мерзімін білу және биенің ұрықтану мен эмбриондардың тіршілік ету қабілетін арттыру әдістерін қарастыру - ғылым мен практиканың ең актуальді мәселесі, өйткені, мұның барлығы малдың төлден өсу қарқынына тежеу болады. Биенің куйлеу мерзімі басқа малдарға қарағанда ұзақтау болады. Дж. Хэммондтың деректері бойынша, биеде - 144 сағатқа созылады, шошқада - 48 сағат, сиырда - 17-20 сағат, қойда -2 сағат.
Аналық ұрық безінде толық 6ip фолликула ғана пісіп-жетіледі. Бір емес 6ipнеше фолликулалар қысыр және құлынды биеде болуы мүмкін, 6ipaқ олар овуляцияға жетпейді.
Бие құлындағаннан кейін 8-18 куннен кейін күйлейді, кейде оның өзі 8- 16 күнге созылады, бұған биенің күтімі және азықтандырылу жағдайы себеп болады. Күннің суық кезінде және толық азықтандырылмаса биенің 6ipiнші күйлеуі ұзаққа созылады. Еміп жүрген құлын бие күйлеген кезде тышқақтауы мумкін. Құлындаған биенің алғашқы күйлеуі қысқа болады, алайда дәл осы уақытта шағылыстырудың сапалы болатындығы байқалады. Биенің күйлеу мерзімі орташа есеппен 5-7 күн болса, кейбір биелердің күйлеу мерімі 1-2 күн, ал кейбіреулерінде 12 күнге созылады.
        
        Жылқыны ұдайы өcipy
Жылқы шаруашылығы өнімдерін өндіруді одан әpi арттыруды қамта - масыз етудің ... ... ... ... ... өcipiп, құлындайтын биенің бедеулігін болдырмау, қысыр қалуын ... ... ... ... ... ... ... алып, оны келешекте жұмыс малына айналдыруға жағдайы келмейтін шаруашылықтар басы артық ... ... ... ... ... сата ... бұдан шаруашы лыққа қосымша табыс туседі, сондай-ақ елімізде ет, тepi шикізат ресурстарын молайтуға жағдай туады.
Көптеген шаруашылықтарда ... ... саны ... ... ... болып жүр. Шағылыстырылған бие мен аман сакталған құлынның арасындағы сәйкессіздік көбінесе ... ... ... ... ... төл ... жылғы ғьлыми және практикалық деректердің талдауына қарағанда биенің ... тек ... ... ... ғана ... төлдегіштігі бойынша да бағалау кажет.
Соңғы жылдардағы зерттеулерге қарағанда жылқы шаруашылықтарында құлындайтын биелердің қысыр ... ... ... ... әр ... ... болатын шығындарға қарағанда 3-5 есе көп екендігі анықталған. Демек биенің қысыр қалудан сақтандыру және эмбрионды аман сақтау мал дәрігерлері ... мен ... ең ... ... ... таңда жылқы зауыттарында биені қолдан ұрыктандыру мен ұрыктанғыштығын арттыруда біршама тиімді әдеттер ... ... ... ... тобы ... онда ... биенің ece6iн алу және бақылау жасау қысыр қалудан сақтандыру, ауырғандарын емдеу ... ... Яғни ... төлінен өсіру мәселесімен жылқышылар тікелей шұғылданады.
Жылқыны ұдайы ... төрт ... ... ... ... ... ұрықтандыру, буаздығы, құлындауы және құлынды төлінен өcipyi.
Бұл үшін жылқының шағылыстыру биологиясын және төлді өндіріп өcipy технологиясын жақсы бiлy ... ... ... ... ... ... ... және оның күйлеу уақыты мен циклын, овуляция ... білу және ... ... мен ... тіршілік ету қабілетін арттыру әдістерін қарастыру - ғылым мен практиканың ең актуальді мәселесі, өйткені, мұның барлығы малдың төлден өсу ... ... ... ... ... ... ... малдарға қарағанда ұзақтау болады. Дж. Хэммондтың деректері бойынша, биеде - 144 ... ... ... - 48 ... сиырда - 17-20 сағат, қойда -2 сағат.
Аналық ұрық безінде ... 6ip ... ғана ... Бір емес ... ... ... және құлынды биеде болуы мүмкін, 6ipaқ олар ... ... ... ... 8-18 ... ... ... кейде оның өзі 8- 16 күнге созылады, бұған биенің күтімі және азықтандырылу жағдайы себеп болады. Күннің суық кезінде және ... ... ... ... ... ... созылады. Еміп жүрген құлын бие күйлеген кезде тышқақтауы мумкін. Құлындаған ... ... ... ... ... ... дәл осы ... шағылыстырудың сапалы болатындығы байқалады. Биенің күйлеу мерзімі орташа есеппен 5-7 күн болса, кейбір биелердің күйлеу мерімі 1-2 күн, ал ... 12 ... ... ... екі жұмадан асса ол биенің ауру белгісі ... ... ... ... ... уақытта өтеді, сондықтан биенің күндізгіден гөрі таңға жақын шағылыстырған жөн.
Жыныс жетілуі және ... ... ... ... ... ... 6ip жастан екі жасқа дейінгі аралықта болады (өсімтал ... ... ... ... ... тұқымы кеештеу жетеді). Айғырлардың жьныс жетілуі биелерден rөpi кеш жүреді. Мысалы, монғол жылқысының айғырында 3 ... ғана ... npoueci ... ... ... ... ... болғанда да жылқыны 3 жасқа толмай шағылыстыруға болмайды, өйткені ... ... ... ... кішкентай құлын туады.
Жылқының шағылыстыру жасы оның жетілуіне байланысты: биелерді 6iрінші рет 3 -4 ... ал ... және салт ... ... айғырларды 4-5 жасында ғана шағылыстыруға косады.
Тұқым жақсартқыш ... ... алу. ... ... - ру ... ... тұрып, әр6ip аудандарда арнаулы комиссия қурылады, оның құрамына аудандық ауыл ... ... ... ... мен мал ... сондай-ак шаруашылық мамандары кіреді. Комиссия шаруашылықтағы айғырларды тугелдей қарап шығып, оларды тұқым жақсартуға ... ... ... нақтылы шағылыстыру пункттерінде бекітіп 6epyi тиіс. Шағылыстыру маусымы ушін пайдалануға iріктеп алынған әр ... ... ... ... пунктерінде пайдалану ушін ең алдымен белгілі 6ip ауданның не ... ... ... сай ... ... көзделген айғырлар үлестіріледі. Егер асыл тұқымдық айғырлар 6ip шаруашылықта көп, ал ... ... ... ... ... шаруашылықтарды өзара келістіріп, шағылыстыру науқаны кезінде ауыстыру жұмысын ... ... ... ... құру үшін ... ... айғырлар жeтicпece сол аудандағы айғырлардың ең тәуірлері таңдап алынады да, кейін ... орны ... ... ... ... іріктеп аларда дене 6ітімі мықты суйегі ipi, кең омыраулы, жалпақ жонды, аяқтарын түзу ... ... жем ... ... ... ... тұншығу) сияқты кемшіліктің жоқтығына аса көңіл бөлiнeдi.
Айғырлардың тұқым жақсарту iсіне ... не ... ... ... ... бұрын анықталады, бұл үшін айғырларды клиникалық байқаудан өткен, олардың жыныстық шабыты мен ұрығының сапасы ... ... ... үш күн бойы ... ол ушін биені айғырға кун сайын 6ip рет қосып отырады, жалпы баға үшінші рет ... ... ... ... ... ... берілуге тиіс.
Ұрықтың сапасы төмен болса айғыр әдеттегіден ұзақ сыналады , осыған орай оның азығы мен ... де ... ... ... сүт ... ... ... 6ipақ оның ешқандай дөрекі иici болмайды. Иіci сасық, түci қызғылт не жасыл көк (ipiңі мен кан ... ұрык ... ... ... ... биеге дару қабілетін аныктау ушін төмендегі ережелерді басшылыққа алған жөн. Ұрыктың ... ... ... 0,5 не одан да ... ... ... концентрациясын тексеру кезінде ұзақ уақыт шағылысқа түспеген айғырлардың ұрығында олардың саны 1 миллиардта 200-400 млн, ал ... ... ... кезінде 150- 250 млн болады. Айғырдың 6ip ... ... ... 30 ... ... ... айғыр ұрығының сапасын әлсін-әлсін тексеріп отырған жөн.
Ауданның нeгізгі өндірістік мақсаты - қымыз бен ет өндіру болса, сұрыпталатын ... ... ... ... еттің сапасы, көктемгі және күзгі өрісте ceмipy қa6ілеті ескеріледі.
Жылқыны үйipлeп ... ... шөп ... ... ... жылы ... биелерден құлындайтын бөлек үйір құрып, өpicкe шығарады.
Жылқыны ... ... ... бие шағылыстыру жұмысы 6iрінші наурызда басталады да, шамамен 15 шілдеде ... ... кеш ... көңілдегідей болмайды, өйткені биелер көп кеш құлындайды да, құлындары ... ... ... олар қыс ... буыны қатып, ширап кете алмайды.
Шағылыстыру науқаны басталардан 6ip, 6ip жарым ай бұрын осы мақсатпен таңдап алынған айғырларға ... азық бере ... ... ... және оны ... ... Шаруашылықтарда құлындауға жарамды барлық бие жыл сайын айғырға қосылуы керек.
Шағылыстыру науқаны алдында зоотехниктер мен мал дәрігерлік ... өз ... ... ... ... қарап шығып, құлындауға жарайтын биелерді бөліп алады да, оларды арнаулы тізімге тіркейді, тізімде биенің аты, сондай-ақ онымен шағылысатын айғырдың аты ... қосу ушін ... ... биелердің қоңы нашар болса, оларды бөліп алып, күшті азықпен жемдейді.
Айғырмен жанасатын биелерді ... ... ... ... басшылыққа алған жөн:келешек құлынның сапасын жақсарту үшін жақсы биелерді тұқымы жақсы айғырмен шағылыстыру керек;
ата-тeri ... ... мен ... ... ... ... ... биеге де, айғырға да тән 6ip кемшілік болса, оларды 6ip-6ipiмен шағылыстырудан ... ... ... үшін бөлініп алынған айғырлар шаруашылықтағы бие шағылыстыратын пунктке жақын жерге орналастырылуға тиіс;
егер шаруашылықта асыл ... ... ... ... ... ... ... тұқымдық айғырларға бекітіп қою керек.
Мемлекеттік ат зауыттары, малды қолдан ұрықтандыратын ... және ... ... мал ... ... қамтитын шаруашы - лықтарда биені қолдан ұрықтандыратын пункт ұйымдастырады ... сол ... ... асыл ... ... беріп отырады.
4. 2 Асыл тұқымды айғырларды биеге қосу
Айғырларды кең және жарық қорада бос ұстаган жөн. Қораның ... саз ... ... ... ... Оның іші ... ... таза болуға тиіс. Жем мен пішен үлестіру үшін қораны науамен жабдықтау қажет.
Айғырлар белгілі 6ip ... ... не кем ... уш рет ... ... ... кезінде азық мөлшері төмендегідей болуы керек. Айғырдың тірідей салмағының әp6ip 100 килограмына 2 кг азық ... ... ал әp6ip азық ... 110-130 г ... ... 6 г ... 4-5 г фосфор, 35 г каротин болуға тиіс.
Бул азықтың шамамен алынған орта мөлшерін айғырдың куйіне, коңдылығына, ... ... ... ... ... ... көбейтіп немесе азайтып отыруға болады.
Салмағы 500 кг тартатын айғырдың күндік рационы шамамен 5 кг сұлыдан, 1 кг ... 6-8 кг ... ... рационын құнарлы ету ушін айғырларға көк пішен (даладан, шалғыннан орылған, екпе шөптерден ... ... ... ... ... ... бұршақ, сәбіз, сапалы сурлем және маусымға байла - нысты жем немесе көк шөп беріледі.
Қара топырақты емес ... ... ... айларында әp6ip айғырдың рационына премикс "Успех" немесе микроэлементтер косу керек. Мэселен, салмагы 500-700 кг ... ... 50-70 мг ... ... мыс, 15-20 мг ... кобальт, 10-12 мг йодты калий беріледі.
Әp6ip шағылыстыру пунктінде күнделікті атқарылатын жұмыстардың нақты тізімі ілулі тұруға тиіс: мұнда айғырдың суарылатын, ... ... ... ... қора тазаланатын, айғыр серуен детілетін уақыт, күйті келу және ... ... ... Жылы күнде ұдайы, ал қыста күніне кемінде 2-3 сағат айғырды сыртта бағу ... Тек ... ... ... не ... ... айғырды серуенге шығаруға болмайды. Бой cepгіту үшін асыл ... ... - ды күн ... 2-3 ... ... ... жұмыска пайдалануға болады.
Жаздың жылы күнінде айғырды шомылдырған жөн. ... ... ... ... ... ...
Кемінде айына 6ip рет айғырдың тұяғын ... тұру ... ... ... асыл тұқымды айғырлар мен күйттеуші айғырлардың тағасын алып тастау керек.
Үйірге айғыр қосу. Шағылыстырудың қолдан, бөлме ... және ... ... деп аталатын үш тypi бар. Шаруашылық жағдайына байланысты бұлардың кез-келгенін қолдануға ... ... жасы 4-12 ... ... 35-40 бие ... Шәуетінің сапасы мен жалпы куйіне қарай оған қосылатын бие санын көбейтіп немесе азайтып отыруға болады.
Шағылыстыруға ... ... ... үш жасар айғырға 15-20 бие жүктеледі. Сақа айғырға денсаулығына байланысты бие бұдан rөpi аз тағайындалады.
Қолдан және ... ... ... 4 ... және одан ... әp6ip ... күн ... 1-2 рет биеге қосуға болады. Бірақ ол үшін оның азығы жеткілікті және құнарлы болуға ... Бір ... мен ... ... ... 8 ... кем ... тиіc. Жалпы күйіне, ұрық сапасына, жыныстық шабытына қарай жас және сақа айғырларды ... ... не күн ара 6ip-ақ рет қосу ... Барлық айғырға аптасына 6ip рет демалыс беріледі.
10. ... ... ... айғырды қосу тәртібі
Шағылыстыру түрі
Айғырдың жасы
Бие саны
Биеге айғырдың қосу саны
күніне
Маусымда
Қолдан қосу
Ересек (4-12) жас
35-40
1-2
175
және кәрі
15-20
1
75
Бөлмеде қосу
Ересек жас
25-35
1-2
175
және кәрі
15-20
1
75
Үйірде қосу
Ересек ... ... ... шағылыстыру кезінде әp6ip ересек айғырға 20-25, ал жас және сақа ... 12-15 бие үйір ... ... ұрықтандыру әдісі алғашкы рет жылқы шаруашылығында қолданылған. ... ... ipi қара және қой ... да ... ... жүргені белгілі. Малдың санын арттырып, сапасын жақсартуға әcipece ... ... ... ... және 196 0 С ... ... ұзақ уақыт бойы сақтау әдісінің өндіріске енгізілуіне байланысты оның рөлі арта түсті. Мұның 631 ... ... ... ... сақтауға қолдан ұрықтандыру ауқымын едәуір кеңейтуге және оны ... ... ... шығындарын азайтуға мумкіндік береді.
Айғырдың 6ip жолғы алынған ұрығымен 15-20 ... ал ... ... 300-500 ... ... ... Мысалы, орлов желгіш жылқысының Квадрат деген айғырының ұрығымен қашырылған биелерден 600 құлын ... ... ... ... ... таза ... және ... санитарлық ережелердің мүлтіксіз орындалуы тиіс.
Ұрықты алуға, сақтауға және биені ... ... ... мен ... ... ... ... әpi зарарсыздандырылып отырады. Жаңа жабдықтар мен аспаптарды майлы заттардан ... ... ... ... Таза ... ... қолдан ұрықтандыруға қажетті материалдар мен химикаттарды жабық шкафта сақтайды, ал мұнда басқа да дәрі-дәрмектер мен дезинфекциялағыш заттарды сақтауға ... мен ... қос ... ... ... немесе 1 - 1,5 проценттік кальцийленген сода ерітіндісімен (1,0 л суға 20-30 г) жуады. Мұндайда үлпекті мактаны, дәкені пайдаланады, бұларды ... ... ... шыны ... орап ... ... қынапты тазалағанда резеңке түтіктің ішінде вазелин мен кip қалмауы тиіс. Жуылған құрал-саймандарды таза ыстық сумен шайып, кептіреді, таза ... ... ... ... мен ... қолданар алдында таза стерилизаторда қайнатып алып, спиртке малынған ... ... Ол үшін 70 ... ... ... оған 96 ... ... 73 мл және қайнатып сүзілген немесе зарарсыздандырылған 27 мл су қосады.
Жеке жабдықтар мен материалдарды ... ... ... ... 3 ... ыстық сода ерітіндісімен қынап айнасын жуады, 20 минутгай суға салып қайнатады да, кептіру үшін шкаф-термостатқа іліп ... ал ... ... 96 ... ... салынған мақта тампонмен сүртеді.
Yenрық қабылдағышты кептіргіш шкафқа салып 160-180° температурада 30 минут бойы қыздыру арқылы ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Таза жуылып кeптipiлгeн шприцтерді 70 градустық спиртпен ... ... 1 ... ... ... ерітіндісімен кемінде 5 рет шаяды.
Металл қынап айнасы мен шприцтерді зарарсыздандыру үшін қайнатады немесе ем қабат қалпақшасы бар ... ... ... ... ... ... ысқылау немесе 160-180° кептіргіш шкафта 30 минут бойы қыздыру арқылы зарарсыздандырады.
Вазелинді күнде стерильдеп тұру керек. Ол үшін ... ... су ... ... ... астына мақта төсеп, тосын суды 30 минуттай ... ал ... ... ... ... болады.
Бір проценттік хлорлы натрий ерітіндісін ... ... ... ол ушін 1 л ... суға 10 г ... ... ... Epітіндіні жұқа қабырғалы колбаға құяды да, мақтамен тығындап қайнатады.
Сода epітіндісін әзірлеу ушін 30 г көмip қышқыл соданы ... 50-60° ... 1 л суға ... де, ... ... 15 ... 1 л cyғa ... 2-3 см келетін мақта тампонын дымқыл тартқыш мақтадан жасап, сосын 96° спиртке малып алып ... да, ... ... шыны ... салып қояды.
Ұрықты жасанды қынаппен алады. Жұмысқа кірісердe жасанды қынаптың дұрыстығын тексереді. К,ынаптың қабырға аралығында ешқандай су мен ауа ... ... Ішкі ... ... ... және тым ... ... болдырмау керек, цилиндр түбінде ол воронка тәрізді емес, тік бұрыштанып ... ... ... ... ... резеңке түтіктің сырт жағының тeric болуын қадағалау қажет.
Жасанды қынапты ұрық алуға ... ... ... су құю, ұрық қабылдағышты жалғастыру, майлау, температурасын өлшеу және т.б. жатады. Температурасы 50-55° суды воронка арқылы құяды. Қынапты ... ... ... ... ... ... ... Қынаптың түп жағына ұрық қабылдауышты енгізіп қояды. Қынаптың ішкі ... ұрық ... ... ... таза вазелин жағылған таяқшамен жұқалап сылайды.
Айғырдан ұрық алар алдында спиртті тампон және зарарсыздандырылған термометрмен ... ... ... ... ... ... ... кынаптың температурасы 40-42° болуға тиіс.
Айғырдан ұрық аларда жасанды қынапты биенің жамбасына тақап (35- 40° қиғаштатып) ұстап тұрады. Айғыр ... ... ... оның ... ... ... ұстап, жайлап жасанды қынапқа сұғады. Айғырдан ұрық ... сол ... ... ... ұрық ... тұрған жағын төмен қаратып, ауасын шығарады да, ұрық қабылдауышты жайлап ... ... ... шыны қақпақпен жабады. Осыдан кейін жасанды қынаптағы суды төгіп, оны жылы сода ерітіндісімен жуып, вазелинін кетіреді, соңынан таза ... ... ... ұрық ... оның ... ... ... қозғалғанынан білуге болады. Айғырдың ұрық бөлінуі 10-20 секундқа созылып, 50-120 мл ұрық ... ... 38-40° ... ... 120-180 есе ... ... Ол үшін ұрықтың 6ip тамшысын төсеніш шыныға тамызып, оған 3 ... ... ... ... ерітіндісімен 1-2 тамшы қосып, араластырады. Tөсеніш шыны ... ауа ... ... ... жапқыш шынымен мықтап жабады.
Төсеніш және жапқыш шынылар таза жуылып (сабынсыз) кептірілуі тиіс. Микроскопты ... ... ... ... етіп ... трубасын бүйірінен қарап тұрып, шыныға мейлінше жақындатады да, ... ғана ... ... ... ... анық көрінгенше жайлап көтереді.
Микроскоп арқылы шәуеттің қоюлығын сондай-ақ үдемелі қозғалысы бойынша ұрық сапасын көз ... ... Егер ... ... шәует быжынап жатса, онда ұрықты Қ (қою) әрпімен, егер шәует аралығы тым сирек болса С ... ... ал ... болмаған жағдайда А (азооспермия) әрпімен белгілейді. Қоюлығы ... 5 ... ... ... ... ... активтілігі (қозғалғыштығын) он балдық шкаламен белгілейді. Барлық шәует түзу сызықты үдемелі ... ... (100 ... онда олар жоғары баға (10 балл) алады. 9 балл алған жағдайда әр он ... 9-ы ... 95 ... түзу ... ... ... 8 балл алғанда - он шәуеттің 8 (80 процент, 7 балл алғанда - он шәуеттің 7-i (70 процент) тузу ... ... ... ... барлық шәует тербемелі қозғалыста болса Т (тербемелі) әрпімен, егер барлық шәует қозғалыссыз болса Н (некроспермия - өлi ұрық ... сөз) ... ... қоюлығы мен активтілігі (қозғалғыштығын) екі таңбамен белгілейді. Мәселен, К-9 - қою ұрық, түзу сызықты үдемелі ... ... ... 90 ... ... білдіреді. Шәуеттің концентрациясын күнбе-күн, ал төзімділігін он күнде 6ip рет Горяевтің есептегіш камерасымен анықтайды.
Ұрықты сұйылтуға лейкоцит араластырғыш ... ... ... Ол үшін меланжерді алдымен тазартылған немесе қайнатып сүзілген сумен ... ... ... эфирмен кептіреді. Меланжердің ұшына резеңке түтік кигізеді. Меланжердің 0,5 ... ... ... 11 ... ... 3 проценттік хлорлы натрий ерітіндісін сорып алады. Хлорлы натрийдің гипертониялық epітіндісі шәуетті өлтіріп, ... ... ... өзi ... ... ... оңайлатады. Меланжердің екі ұшын бас бармақ және сұқ саусақтарымен қысып тұрып 2-3 ... ... ... ... ... ... екі ұшындағы араласпай калған ұрықты шығарып тастау үшін меланжерден 4-5 ... ... ... Сұйытылған ұрықтың 6ip тамшысын жапқыш шынының астындағы камера торына тамызып, оны ауа кірмейтіндей тығыздап жабады. ... ... ... столына қойып, 200-300 есе үлкейтіп барып, тағы (80 кіші ... ... ... ... ... бас ... ішінде немесе оның жоғарғы және сол жақ сызығында жатқандары ғана есептеледі.
Саналған шәуеттің ... ... 1 мл ... ... ... ... ... айғыр ұрығының 6ip миллилитрінде 0,2 миллиард шәует болады.
Әp6ip анықтаудан кейін араластырғышты, камераны және жапқыш шыныны алдымен жай сумен, ... ... ... ... ... ... ... пен камераның ішіндегі су қалдығын 96 пайыздық спиртпен, эфирмен кетіріп, ... ... ... ... грушамен кептіреді.
Ұрықтың тіршілік қабілеті сұйылту арқылы анықталады. Ол үшін құрамында 4,16 г ... ... (екі ... ... және 0,16 г ... ... бар (6ip ... ауысқан) 100 мл дистилденген суда ерітіп тексереді. Ішінде ... ... бар ... температурасы 38 градус жылы суға қояды да, ұрықтың тіршілік қабілетін 6ip сағат сайын анықтап отырады. Tiршілік қабілетін анықтағанда қатар ... екі ... әр ... ... ... қосылады. Сапалы ұрықтың тіршілік қабілеті 400 өлшемге тең болуы ... ... үшін ... 5 ... ал ... ... 1 ... 0,2 миллиардтан кем емес ұрық қана пайдаланылады. Ұрықты биенің ... ... ... ... ... әp6ip ... 25-300 мл ... қолданылады. Ұрықты жатырға 8-10 см тереңдетіп , резеңке катетермен және жартылай автоматты шприцпен енгізеді. Ауыр жүк тартатын тұқым ... жаңа ... ... ... 35-400 мл мөлшерінде жібереді. Айғырдың ұрығының 6ip дозасында 300-400 млн активті шәуеті болуға ... ... ... ... ... катетерді 96 градустық спирт малынған мақта тампонымен cүртіп зарарсыздандырады, бұл ... ... ... ... ... ... ... керек.
Әрбір ұрықтандырғаннан кейін айнаны ыстық сумен жуып, сүлгімен құрғата сүртеді, содан соң ... жоқ ... ... зарарсыздандырады.
Ішіндегі ұрық толық аластатылған кезде шприцті 6ip проценттік хлорлы натрий epiтiндiciмeн жуып, соңынан 70 градустық спиртпен сүртеді де, ... орап ... ... ... ... ... атап айтқанда, айғыр белгілеу журналы (үлгі № 1), бие карточкасы (үлгі № 2), ... ... ... ... ... ... № 3), ... ұрықтандыру жұмысының барысы туралы есеп берудің формалары, ... ... ... мен ... тізімi болуға тиіс.
4.3 Биені шағылыстыру
Биені қолдан шағылыстыру немесе қолдан ұрықтандыру үшін оның күйлеген-күйлемегенін малдың сыртқы ... ... ... ұрық ... пicy ... ... ... ұрық безінде толықсыған фолликулалардың бар-жоқтығы тік ... қол сұғу ... ... ... ... ... дайындығы бар мамандар ғана жүргізеді (ұрықтанған соң 30-35 күннен кейін).
Күн сайын фолликулалардың толықсып ... ... ... үшін ... мынадай сатылары негізге алынады:
1-сатыда - аналық ұрық безі тығыз болып келеді, әдетте оның көлемі 2-3 см ... одан ... ал ... ... болып сезіледі, өйткені басып қарағанда күлтілдемейді. Аналық ұрық 6eзi тап ... ... ... ... ... - ... ... тығыз, 6ipaқ былқылдақтау болады, басқан кезде күлтілдейді, оньң ... 4-6 см, ... одан да ... болады. Ұрық фолликулы осындай сатыға жеткен биені таяудағы күндерде шағылыстырып жібереді.
3-сатыда - фолликул жұмсақ, басқан кезде кілкілдеп тұрады, оның қабырғасы ... ... ... ... ... ... осындай биені дереу шағылыстырып жіберу керек.
4- сатыда - фолликул аналық ұрық безін жарып шығады (овуляция), оның қабырғалары солып ... ... сәл ... ... ... ... Овуляция бітісімен аналық ұрық безінің фолликул жарып шыққан жері ... ... ... ... ... күлтілдемейді. Овуляциядан кейін биені шағылыстыруға болмайды.
Жарылған фолликулдың орнына сары дене ... ... оның ... ... сопақша шар тәрізді, диaмeтpi 2-4 сантиметрден аспайды.
Биенің күйлеген-күйлемегенін күйттеуші айғырдың көмегімен айқындалады. Қысыр және жас ... ... ... ... күн ара, ал ... ... биелерді құлындағаннан кейін 6ecіншi күннен бастап күн сайын күйттеуші айғырмен байқайды. Биелердің күйті тікелей шаруашылықтарда ... ... ... күйлеу дәрежесі оған күйттеуші айғыр жіберу арқылы тексерілетіндігін айттық, ал мамандар бар жерде тік ішек ... ... ... ... анықталады. Айғыр қабылдауына қарай сондай-ақ тж ішек арқылы тексеріп байқау ... ... бие ... ... немесе оның пунктке келесі жолы қашан әкелінетіні ... ... күн ... ... ... ... ... анықтаған соң оларды екінші күш, ал күн ара ... ... ... байқалысымен-ақ (құлындаған биелерді 6ipiншi кезекте) шағылыстырады. Күйлегені айқын білінген биелер сол куні-ақ айғырға қосылады.
Айғыр алғаш қосылған биенің күйті күн ара тағы да ... егер ... ... әлі ... болса, оны сол күні айғырға екінші рет қосады.
Бие қатты күйлеп ... ... ... ... 6ip ... ... соң оны ... рет қосады.
Айғырға қосылған биелер күйттеуші айғыр арқылы 24-48 сағаттан кейін тағы да ... егер сол ... бие ... тұрса, оны қайта шағылыстырады. Овуляция аяқталған соң бие шағылыстырылмайды.
Күйлеу бітісімен-ақ 9-10 күн өткен соң бұрын шағылысқан биелерді күйттеуші ... ... тағы да ... көру ... тексеру биенің буаздығына әбден көз жеткенше күн ара қайталанып отырады. Егер бие екінші рет күйлеген болса, оны ... ... ... шағылыстыра береді, ал жанына айғыр жолатпай қойған жағдайда тексеру 30-45 күнге созылады.
Шағылыстырудан кейін биелер eкінші рет күйлемесе, 35-40 ... соң ... ... тік ішек ... ... ... ... бұрынғыдай тексере береді, ал күйлеуі байқалысымен оларды жоғарыдағы тәртіппен шағылыстырады.
Күйлегенi сырттай білінбейтін немесе ұзак уақыт күйіті қайтпайтын (12 ... ... ... ... үшін мал дәрігеріне жіберіледі, олар будан былай сол дәрігердің нұсқауы ... ... ... Бие қолдан шағылыстырылатын болса, оның құйрығын түбінен төмен қарай орта белге дейін бинтпен танып тастау ... ... соң екi кici ... ұзын ... ... ... шығарады.
Құлынды бие шағылыстырарда тынышсызданса, оның құлынын айғыр тeyіп жібермейтіндей етіп алдына ұстап тұрады. Қайсы 6ip себеппен айғыр артыла алмай калған ... оны әрлі - ... ... ... да, 15-20 минуттан кейін тағы да биеге қосады.
Шағылыстырудан кейін айғыр мен биені ... ... 10-15 ... ... ... соң еспе ... ... белін аяғын уқалап ысқылайды.
Биелер қамап шағылыстырылатын жағдайда оларды базға (бөлмеге) айдап кіргізеді де, қасына айғырды жібереді. Айғыр күйт ... ... өзі ... ... Қосылып болған соң, айғырды бөлмеден шығарып жібереді.
Биелер уйірде шағылыстырылатын болса, олар шағылыстыру маусымы аяқталғанша айғырлармен 6ipre ... ... ... Тек ауру ... ... ... ... керек.
Бір үйір биені шағылыстыруға пайдаланылған айғыр екінші рет үйірге төмендегі тәртіппен жіберіледі. Осы айғырға бекітілген аналық ... ашық ... ... базда топтастырылады да, оларға тұқымдық айғыр жіберіледі. Аналық биелер дамыл тапқаннан кейін, үйірді өpicкe ... не ... ... ... ... үйірге қосар алдында күйлеп тұрған биені ұстап алады да, оны сол айғырға ... ... ... ... ... ... ... қамалған базға кіргізеді де, солармен 6ipre өріскe айдайды.
Үйіргe косардан бұрын айғырды дорбадан жем жеуге дағдыландырып алып, оған шағылыстыру науқаны ... ... жем 6epiп ... ... ерте құлындатып, қора-жайы бар шаруашылықтарда үйірді өріске шығармай тұрып, биелерді қолдан немесе қамап ... ... ... ... ... ... үнемi мал дәрігерлік қызметкерлерінің (мал дәрігepi, мал ... ... ... ... Ауру белгісі бар биелер мен айғырлар шағылыстыруға және күйттеуге жіберілмейді. Ауру биелер сондай-ақ жыныс мүшелері ... ... ... ... олар мал дәрігерлік зерттеуге және емдеуге жөнелтіледі де, кейін сауыққан соң шағылыстырылады. ... ... ... ... бақташы адам бұл туралы шаруашылық басшысына не маманға дереу хабарлауы керек.
Егер шағылыстыру пунктіне таяу жерде, жылқылардың арасында ... ... бұл ... ... ... тоқтатылады, бұдан былай тек мал дәрігерлердің рұқсаты бойынша ғана жұмысын қайта бастайды.
Шағылыстыру пунктіндегі бақташы биелердің қашан күйлеп, ... ... ... ... ... ... отырады.
Егер шағылыстыру пунктінде басқа шаруашылыктардың биелері шағылыстырылатын болса, бұл науқан аякталғаннан ... ... ... ... сол ... ... ... куәлікте айғырдың аты, тұқымы, тегi және биеге соңғы рет ... күні ... ... ... ... ... тәртіпке сәйкес шағылыстыру пунктіндегі биелер үшін бақташыға қосымша енбекақы төленеді.
4.4 Биенің буаздығы және ... бие ... ... ... ... ұйымдастыру үшін үнемі физиологиялық ахуалын, қоңдылығы жағдайын бақылап отыру қажет. Оның ішінде бие жағдайына күшті ықпал ететін ... ... ... ... Бие ... малдәрігерлері тамыз-қазан айларында ректальдық, яғни тік ішек арқылы қолды сұғып, ... ... ... Өйткені шағылыстырылғаннан кейінгі айда бие буаздығын сыртқы түріне ... ... ... емес. Оның тек шартты 6eлгici биенің тоқтауы, яғни биенің айғыр ... рет ... ... 30-40 күн бойы күйлемеуі.
Буаздықтың екінші жартысында оны биенің сыртқы түріне қарап, аш ... ... ... ... ... ... ... Буаз биенің азыққа зауқы жақсы соғып, тыныс алуы жиілеп, жүрек жұмысы ... ол ... ... ... зәр ... ... ... белок көбейеді. Буаздықтың соңына қарай биенің ... ... ... мен белі ... түседі, іші мен артқы аяқтары іседі, қарны тым үлкейіп, салбырай ... Бие аса ... ... ... ... келеді.
Бие буаздығын іштегi төлдің қозғалуынан байқау үшін биенің мінер жағынан келіп сол қолды ... ... да, оң ... қарынды сәр алға қарай итере басады. Сол ... ... ... желін мен кіндіктің ортасынан ететін сызық тұсынан аз уақыттан соң төлдің ... ... ... ... ... әcipece ... аш ... биені суарғаннан кейін анық сезінеді.
Қaзipгi кезде бие буаздығын ертерек анықтаудың келесі әдістері қолданылады:
1.Қан мен зәрді зерттеу арқылы. Буаз ... қаны мен ... ... ... ... ... Оны ... өңделіп дайындалған бие қанының сынамасын жыныстық жағынан жетілмеген лабораториялық жәндікке (тышқанға) еккенде, буаз бие қаны егілген ... 4 ... соң ... ... Қаннан кepi буаздықты зәрді зерттеу арқылы дәлірек анықтайды. Бие буаздығын қаны бойынша - 42-80-ші күндерден, ал зәpi ... - 75-шi ... ... ... ... бие ... ... айдарының өсу жылдамдығымен анықтауды ұсынды - буаз бие қаны егілген ... ... өcyi сол ... бақылаудағы балапандардікінен жоғары болады. ::
2.Қынап жағындысын бақылау арқылы. Бие ... қан мен ... ... егу ... ... ... icкe ... күрделілігіне және ұзақтығына (кемінде 5-6 тәулік етеді) байланысты, одан ... ... ... ... ... ... ... Оған бие буаздығының басталғанынан 30,42 тәулік өтуін тосудың қажеттігі жоқ, әpi кеткенде 7-10 күнде-ақ биенің ... ... ... ... буаздығы не қысырлығы туралы болжам жасауға болады. ... бие ... ... сұйық, күңгірттеу болса, буаз биенің қоюланып, күңгірттенеді және жылымшы келеді. Оның жағындысын микроскоппен қарағанда ерекше торшалар мен кілегейлі ... ... ... ... ... ... ... үшін микроскоптық зерттеуге қынап жағындысын аса сақтықпен алу керек. Бұл ... мал ... тек ... ... болатынын да ескеру қажет.
Ректальдық әдіпен анықтау. Бие буаздығын анықтаудың ең сенімді әдісі. Бул эдкт1 бие токтаган сон 25-35 ... кешн ... ... Ол уш1н малдэркерлк маман биенщ тж inieriHe кол сугып, жатырды сипап зерттейдь Yenрыктану нэтижел) болган ... ... ... ... ягни ... ... ... 6ipme барып жабысатыны матм. Осыган орай жатыр ... бие ... сон 25-35 ... кешн 0,4-0,6 см - 1,5-2,5 см дешн ... еш 3-4 см - 4-5 см дешн ... бшеуленедг Ал зигота байланбаган жатыр айрыгы жалпак таспа тэр1здес кушн сактайды. Кысыр биенщ жатырымен салыстырганда буаз ... ... ... ... ... ... Tycin, ... Буаз биенщ жатыры кысыр биенжшдей сипаганда жиырылмайды.
Ректальдык зерттеу техникасы келесщей. Эуел1 тж inieicri тезектен мукият тазартып, ... таза ... ... ... ... ... ... тж 1шекке apipeic, TiK ипекпц жукарган тусына дешн, сугады. Колды аса ... ... ... ... 6ipiH ... (6ypicTipin), алаканды темен каратып енпзедг Тертшпи бел омыртканьщ сол жак шапка карама-карсы тусынан жэне касага суйектщ алдыцгы ... сол жак ... ... сипап табады да, оны алаканга ьщгайлап келпрш алып, саусак уштарымен келемш, формасын, сершмдшгш ... ... соц ... айрыгын, жатырдыц езш, екшпи айрыгын жэне екшпп анальщ безд1 зерттейдь
Буаз биеш кутш-багу. Буаз биеш кутш-багудыц ец жаксы oflici оны ... ... ... да ... ... ... epicKe ... керек. BipaK маусым ерекшел1ктерше байланысты оларды корада да устайды. Буаз бие корасы ... бие мен ... ... кец, едеш Teric болуы кажет. бйткеш еденнщ сэл ... 63i бие ... ... кетуше соктыруы мумкш. Крра imi мен бие байлайтын орыны уакытта таза да жарык болып, еденше кургак сабан ... Биеш ауыр ... ... устш ... ... ... биеш тусж тастаудан сактандыру кажет. Бие тусж тастауыныц эр Typni себептер1 ... ... ... ец Kayinrici жылкы кылауыныц бациллдер1 тудыратын инфекция салдары. Оган карсы дер кез1нде шара колданылмаса жукпалы rycik тастау ... буаз бие ... тез ... Оныц ... алу ушш ец алдымен тусж себебш лабораториялык зерттеу аркьшы аньщтап, ажырату керек. Зерттеу ушш тускен тусж пен оныц жука ... ... не ... салып малдэршер1 келгенше сактайды не жепазш бередь Tyciicri тасмалдаганда оныц каны мен ... ... арба мен ... ат ... ... ... ... карастырады.
Тусж тастаган биеш баска малдан дереу окшаулап, ол турган кора ... ... ... азьщ ... 1 кг 6ip ... суымен сещцршген эк (карбол, креолин) ертщцсш куйып дезинфекциялайды да, аса сактыкпен сыртка шыгарып тастайды. Кд шыгарган арбаны да элп ... ... ... Ат ... букш ... ... бие эбзелдер1 мен курал-жабдьщтары залалсыздандырылады. Бие Tyciicri жайьшымда тастаган болса, дереу epici ауыстырьшып, есы epic эк ... ... ... ... ce6e6i аныкталганша биеш баска малдан окшау устайды. Оны суаратын шелеп, тазартатын щеткасы мен ... ... ... тшс. Ат ... Kipe 6epiciHe аяк ... жэне де дезинфекцияльщ зат салынган жэнпктер кояды. Корага бегде адамдарга Kipyre тиым салынады. Кора айына 6ip рет ... ... ... ... ... шыкканда лайдан теселген еден алынып, кайта жацартылып теселед! де, устше эк ертщца куйылады. Биеге жем-inenTi еденге тастамай, тек ... ... ... KaTepjii ... ... да бие тусж ... ... niipireH не муз каткан, кырау турган жем-шеп жеу1, суык су iniin не кар ... ... ... ... суык rayi де ... ... Буаз ... ауыр жумыстан босатып, терлеп-зорыгудан, баска айгырдьщ жаракаттандыруынан сактандырады. ... улы шеп ... epicxc ... жемшде химиялык коспаларды, iui дэршерш кеп болмауын бакьшайды.
Буаз биеш тек таза сапалы, женш ... ... ... ... Буаздыгыньщ сочгы айында аумакты жем-шеп келемш шектеп, ececiHe жецш корытылатын кебек, жармалар мелшерш молайтады. Буаздыктьщ соцына жатырда ecin ... тел ас ... ... кысатындыктан, аз мелшерден жш азыктандырып турады. Екшпп жагынан молынан желшген жем-шеп келем1, ез ... iiHTeri ... де ... iiu ... Kaynin ... Kayin бие imiH ... кейб1р буршак тукымдастардан да туындауы мумкш екенш де есксредк BipaK олар кунды протеинд1, ... азык ... бие ... ... алып ... байкап, сактыкпен колданып, тек кулындауга 2-3 апта калганда рационнан алып тастайды. Кыстыц KyHi буаз биеге дэннщ 6ip белити 2-3 ... жылы суга ... ... ... ... жен. Онд1ршген дэн кем1рсулары гидролизден1п (кантка айналып) жецш корытылуымен катар курамы витаминдермен байытылады.
Кулындату. Бие буаздыгы орташа 11 айга созылады. Cemin ... ... ... ... токтаган бие келес1 жылдыц акпан айында, ал осы ... ... ... ... бие келеЫ жылдыц наурыз айында кулындайды (11-кесте).
Колда усталган буаз биелерге б1рнеше кец еж!ре дайындалып, оларга биелер кулындауына 10-15 кун ... ... ... бар ... ... ... ... де болады. Кулындау мерз1м1 жакындаганда биен!н коб1несе тунде не ... ... ecKepin ... ... ... белмесшде су жьшытуга, суйык азык дайындауга жэне акушерл1к ... ... ... ... ... 9ж1ре ... ... кабат сабан тесейдк
Кулыидауы жакындаган биен1н тынышсызданып, жем-шепке карамай, 6ip жатып, 6ip турып, еж1реш кез1п журу1нен, катты терлеп, кайта-кайта i'uiHe ... 6epin, ... ... ... eni Ti3ecin ... ... Биенщ кулындау кунпарагы
Соцгы шыгылыскан (урыктандырыл- ган) куш
Кулындау ... ... ... ган) ... ... ... цацтар
1 мамыр
1 кекек
28 акпан
29 цацтар
15 мамыр
15 кекек
1 наурыз
2 цацтар
31 мамыр
1 мамыр
15 наурыз
13 крцтар
15 мамыр
16 мамыр
31 наурыз
1 ... ... ... кекек
2 наурыз
1 шшде
1 маусым
15 кекек
17 наурыз
15 шшде
15 маусым
30 кекек
31 наурыз
30 шшде
30 ... ... ... ... ... ... Толгак 6ipHenie рет кайталанган соц туу жолынан кешрппктер KepiHe бастап, шаранасы шыгады. Оны бул уакытта жыртып ж!беруге болмайды, ейткеш онсыз ... ... ... ... ... ... ... басын j алдыцгы сирактарыныц устше салып келедь Кулынныц дурыс келгенше коз жетизген соц гана кушенген биеге ... ... ... ... ... ... ... жагдайда бие ездйтнен 20-40 минутга ■ кулындап болады.
Жарык дуниеге келген кулынныц дереу шаранасын жарьт, кшдиш байлайды. Алдын-ала ... ... ... ... ... батырылган ж1бек жшпен кулын ющцгш 2 см узындыкга байлап, сол байланган тустан 2 см теменнен ... ... ... ушын ецдеп, кулынныц аузы, танауы мен кулагын шаранадан тазартады да, ... ... Bip ... сагатта кулын аяктанып енесш емуге умтыла- ды. Осы кезде оган жэрдемдесу кажет. Кулынныц rypni ауруга шалдыкда- ... ягни ... ... ерте калыптастырып, корекпк затгармен камтамасыз ету ушщ жэй бие сутше Караганда ... жецш ... ... мен ... бай оз енес1н1ц уызына жарытудыц мацызы зор. Жецш корытылып, жас кулынды коректенд1ру- мен ... уыз оньщ ас ... ... ... ... (первичный кал) туЫруге де себептесед1. Ол тез арада оцайлыкпен туспеген жагдайда, imi каткан кулынга клизма ... Keft6ip ... мен ... eHeciHin ... еме ... ... бие супн таза ... сауьш, жылы тур1нде шшзедь Кулынга кьпикылданган, аши бастаган cyrri беруге болмайды. Кулынды енесше ... ею ... соц с ... шуы ... 1-2, spi ... 6 ... ездптнен тусед1. Олай болмаган жагдайда малдэриерш, ветфельдшерд1 шакыртады. Шу тускен бойда биенщ шабы, желш1, арткы аяктары мен куйрыгы жылы сумен ... ... сон шу мен ... ... ... ... шыгарылып, жагылып не кемшед1 де, еж1ре тесеннш жаналанады. Кулындаган кезде катты шаршаган бие кара ... ... тез суык ... ... (туу) жолдарына турл1 микробтарды оцай енгзш алуы мумк1н. Осыдан оны таза, жумсак тесешште устап, мукият кутш, екпек ... ... ... ... биеш шел ... бидай Ke6eri не зыгыр кунжарасы салынган жылы су iuiKi3in, жещл корытылатын, сапалы кунарлы жем-шоппен ... ... соц ... ... ... дуниеге шыгысымен бие куш жинау ушш оган быламьщ жэне ... ... су ... ... BipaK 5-6 ... ... ... болмайды. Оларга шшен жэне дэн жармаларынан быламык жасап берген дурыс. Кулындаганнан кешнп 2-3 куннен сон бфтшдеп шырынды азык бере ... 5-6 ... сон гана ... азыктандыруга кешедь
Культы дурыс келмей, кулындау циындаган жагдайда биеге квмек корсету кржет. Дурыс келмеу1 жагынан жш кездесетш жагдайлар - ... ... ... ... бурылуы немесе сирагыньщ арасына тыгып алуы оньщ маццайыныц бие жамбасына тарелуше сокдырса, сирактарыньщ бугшп калуы олардьщ курсак куысынан ... ... ... ... ... ... де ... Мундай жагдайда мал маманы тырнактарын алып, колды сабындап жуып, дезинфекциялап, вазелин жагып, эбден жуылып, ыстьщ угиспен упктелген халатыныц жецш Typin ... да, ... орап ... бие ... 6ip ... ... ... тш imeicri тезектен босатады. Алдын-ала дезин- фекцияланып, ылгалданылып, майланган ... ... да дэл ... дап кулынныц келуш дурыстайды.
Оныц ец 6ipiHmi де Heri3ri ережеа тол аударып, козгауга ыцгайлы курсак куысында жатуга тшс. Ол ymiH ... ... ... 3pi, ... ... карай ептеп, жатырды жаралап алмас ymiH улкен ... пен, ... ... ... ... Телдщ ез салмагымен жатырга Tycyi уиин биенщ боксе жагын сэл котеруге болады. Содан кешн телдщ дурыс келмеушщ себебш аньщтайды. Жш ... тел ... ... ... ... оцай - телдщ аягы сыртка тым шыгып кетед1 де, ал басы кершбейдь Олай болган жагдайда тел басыныц калай карай ... ... ... ... де оны ... ... Ец ... iuiTeri телдщ кос аягынан немесе танауынан тартып, жамбас куысынан шыгарып, одан api мойнынан, желкесшен немесе тумсыгынан салынган жш дузакпен ... ... ... тел ... тек дурыс багыт берш устап, б1ртщдеп абайлай тартып,бастыц келуш ... ... ... келмеуш дурыстау будан жецшрек. Tim-i кулынньщ аякгарын созбай, курсак астына жинап алган ... бие ... ... туа ... ... тел аягы ... болса оны тузетпей болмайды:
a) Sip немесе eKi алдыцгы аягы пзе буынынан бугшсе, биенщ боксе ... KOTepin, ... соц егер ... суы ... болса, жатырга молынан таза жылы су куйып алып толд1 оган Kepi итеред1 де шынтак буынынынан бугед1 BipaK syeni ... ... ... ... ... кешн ... теменп жагын жазып барып, оны жамбас куысына енпзедг Тел алдьщгы аякгарын карын ... ... ... ... да осындай шара колданады, тек бул жагдайда аякты -пзелж буынынан да шынтак буыны - нан да бугедг
э) Тел ... бугш ... ... оны ... ... HTepin, ... Tycipefli де тшерсек буыннан тузетшген аякты курсак астына экелш, кулын санын орай салынган жш дузакпен тартып шыгарады.
Ец киыны - ... ... ... ... ... телд1 HTepin жатырга Tycipin, алдыцгы не арткы аягымен ыцгайлап, сыртка шыгаруга дайындайды. Кебшесе мундай ... ... ... ... ... ... ... Содан соц кулынныц арткы (алдыцгы) аягынан устап, тусамыс жш дузак салып, сол багыттан ауыткытпай, жайлап сыртка карай тартады. ... ... ... ... арткы не алдыцгы жагын жатыр куысына карай HTepin отырады.
Тел ... ... ... де бие оцай ... ... оган ... комектщ кажеп жок. BipaK бул тел ymiH KayinTi. Ce6e6i ... ... ... ... жамбас суйек кысып тастайды да, кан айналысы токтап, ... калу Kayni ... ... ... алу ymiH туу ... тел ... енген бойда оны аягынан тартып суырып алу керек.
Кулындау кезшде дурыс кемек керсетшмей туу жолдарын закымдап немесе Typni ауру коздыргыштарыныц енуше жол ... ... бие ... ... жш шалдыгады:
жатырдыц mycyi - бие жатыры айнальш сыртка шыгып кетедг Сейтш ол кауак тэр1здес кызыл-коцыр тусп ick туршде тшерсекке дешн ... ... Оныц ce6e6i ... ... ... ... ... немесе кемек керсету кезвде катгы Kynrreyi. Тек малдэр1гер1 немесе ветфельдшерге емдетедг
шуынъщ mycneyi - ете KayinTi ... ... кешн 6 ... шуы ... ... ... шакьфып, кемек керсету кажет. вйткеш алгашкы KyHi биеден ешкандай аурудыц белпа бшшбегенмен, 2-3 куннен сон ппри бастаган шу калдыктары биеш ... дене ... ... жем-суга карауга шамасы келмей калады. Алгашкы кемек ретвде шудыц тусуше едэу1р септшн ... шара - ... ... таза жылы ... жуу ... ... ал шуды куштеп, тартып шыгаруга тырыспаган дурыс. Бул ауруды одан api epmiTe ... Keuimi ... - шу ... ... ... ... белю niipn бастаганда немесе кулын дауга кемектесу кезшде туу жольгаа лас ... ... ауру ... енгенде, кынап пен жатьф ipiimen, кабынады да, соньщ acepi букш организмге тарайды. ... нан ... KyHi ... cay боп ... ... ... куш дене ... кетершп, шеп-судан бас тартып, кынабынан куцпрт-коцыр туси жаман Hicri суйык агады. ... мен ... ... мал ... ... сипаганды да ауьфсынады. Одан api журш-туруы киындап, ... ... ... Bip-eKi ... ... ... бетш ... шара колданылмаса, ауру бие мал болмайды.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Айғырды азықтандыру27 бет
Алтайдағы сақ мәдениеті100 бет
Ауыл шаруашылығы жануарлары денесінің микрофлорасы35 бет
Ауыр жүк тартушы жылқы тұымдары15 бет
Биелерді физиологиялық мезгіліне қарай азықтандыру28 бет
Биені азықтандыру ерекшеліктері33 бет
Ботай мәдениеті6 бет
Вирустардың жіктелу принциптері. Олардың номенклатурасы. Вирустардың көбеюінің биогенетикалық ерекшеліктері және көбею сатылары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь