Жылқыны азықтандырудың негізгі көрсеткіштері

Басқа мал түлігінің ішінде жылқының алатын орны ертеден-ақ ерекше болатын. Өндіргіш күштер мен техниканың мыңдаған жылдар бойы жетілуіне орай жылқының мән маңызы да өзгереді. Жылқы шаруашылығы бұрынғыдан жетіле түсті. Жылқының шаруашылыққа пайдалы қасиеттері ұшан-теңіз. Ол мінсе көлік, сүті – қасиетті диеталық сусын, еті-дәмді тағам. Осы қасиеттерін былай қойғанда ертедегі диқандар оны жер өңдеуге пайдаланып, еңбек өнімділігін арттырған. Жылқының әскер мен спортқа пайдалануы да оның маңызының күшейіп, мәнінің артуына зор ықпалын тигізеді. Бұл салада өндірілетін бағалы тағамдармен қатар, жылқы терісі жеңіл өнеркәсіптік былғары бұйымдарына, вакцина және қан сарысуын жасауға кеңінен пайдаланылады. Халықаралық көрмелерде де жылқвға деген талап-тілек артып отыр.
Еліміздің ерте кезден ақ Жылқы тұқымымен даңқы шыққан. Қазақ жылқылары төзімділігі, сыртқы орта жағдайына көнбістілігімен, жыл бойы үйірде болуға бейімделген ерекше көзге түскен. Әсіресе, республиканың шөл және шөлейт аймағында және таулы жайлымдардағы аудандарда жылқы өсіру тиімді. Мұндай жайлымдарға малдың басқа түріне қарағанда үірлі жылқылар жақсы жайыла алады. Жылқы шаруашылығының дамуы, олардың алынатын өнімінің молаюы өсірілетін жылқының тұқымдық сапасының жетілдіруіне байланысты.
Қазақстанның кең байтақ жерінде жылқының жоғарғы өнімді 17 тұқымы өсіріледі. Олардың ішінде республикамыздың өзінде шығарылған салт мінілетін-жегілетін қостанай жылқысы және ет-сүт бағытындағы көшім және жаңадан шығарылған мұғалжар жылқы тұқымдары бүкіл елемізге мәлім.Қазіргі кезде жылқы санын арттыру, оны өз төлінен өсіру, ауыл шаруашылығы және тасмалдау жұмыстарына тиімді пайдалану міндеттері қойылуда. Шаруашылықта құлын өсіріп, етке сойылатын жылқыны мемлекеттік сатып алу тәртібі белгіленнеді. Қазақстанның тиісті аймақтарында етті бағыттағы тебінді жылқы шаруашылығын жетілдіру, сондай-ақ қымыз өндіретін фермалар ұйымдастыру мәселелері де қарастырылған. Жылқы өсіру мен айналысатын кісілерді материалдық ұйымдастыруды күшейту шаралары да қарастырылуда.
Бұрыннан бар тұқымдарды, аталық із бен аналық ұяларды одан әрі жетілдіру және жаңадан шығару мақсаты мен жылқы шаруашылығында селекцичлық тұқымды асылдандыру жұмыстарын жақсарту жөнінде көптеген шаралар белгіленуі қажет. Жуық арадағы 10-15 жыл жүзінде отандық жылқы шаруашылығы асыл тұқымды, жұмысқа пайдалану, спорттық және өнімді бағытта өркендейтін болады [1] .
Мақсаты:Бұл курстық жұмыстың мақсаты азықтандырудың негізгі көрсеткіштері туралы ұғымды білу,азықтандыру мөлшері мен мәзірі,азықтандырудың түрлері және т.б.Азықтарды тиімді пайдалану арқылы,олардың денсаулығы және тұқым беру қабілеттілігін сақтай отырып,жоғары өнім алу.
        
        Кіріспе
Басқа мал түлігінің ішінде жылқының алатын орны ертеден-ақ ерекше болатын. Өндіргіш күштер мен техниканың мыңдаған жылдар бойы ... орай ... мән ... да ... ... ... бұрынғыдан жетіле түсті. Жылқының шаруашылыққа пайдалы қасиеттері ұшан-теңіз. Ол мінсе көлік, сүті - қасиетті ... ... ... ... Осы ... былай қойғанда ертедегі диқандар оны жер өңдеуге пайдаланып, еңбек өнімділігін арттырған. Жылқының әскер мен спортқа пайдалануы да оның маңызының күшейіп, ... ... зор ... ... Бұл салада өндірілетін бағалы тағамдармен қатар, жылқы терісі жеңіл өнеркәсіптік былғары бұйымдарына, вакцина және қан ... ... ... ... Халықаралық көрмелерде де жылқвға деген талап-тілек артып отыр.
Еліміздің ерте кезден ақ ... ... ... ... ... ... ... сыртқы орта жағдайына көнбістілігімен, жыл бойы үйірде болуға бейімделген ерекше көзге түскен. Әсіресе, республиканың шөл және шөлейт ... және ... ... ... жылқы өсіру тиімді. Мұндай жайлымдарға малдың басқа түріне қарағанда үірлі жылқылар жақсы жайыла алады. Жылқы шаруашылығының дамуы, олардың алынатын өнімінің ... ... ... ... сапасының жетілдіруіне байланысты.
Қазақстанның кең байтақ жерінде жылқының жоғарғы өнімді 17 тұқымы өсіріледі. Олардың ішінде республикамыздың өзінде ... салт ... ... ... және ... бағытындағы көшім және жаңадан шығарылған мұғалжар жылқы тұқымдары бүкіл елемізге мәлім.Қазіргі кезде жылқы санын арттыру, оны өз ... ... ауыл ... және ... ... ... пайдалану міндеттері қойылуда. Шаруашылықта құлын өсіріп, етке сойылатын жылқыны мемлекеттік сатып алу тәртібі белгіленнеді. Қазақстанның тиісті аймақтарында етті ... ... ... ... жетілдіру, сондай-ақ қымыз өндіретін фермалар ұйымдастыру мәселелері де қарастырылған. Жылқы ... мен ... ... ... ... ... ... да қарастырылуда.
Бұрыннан бар тұқымдарды, аталық із бен аналық ұяларды одан әрі жетілдіру және жаңадан шығару мақсаты мен жылқы шаруашылығында ... ... ... жұмыстарын жақсарту жөнінде көптеген шаралар белгіленуі қажет. Жуық арадағы 10-15 жыл жүзінде отандық ... ... асыл ... ... ... ... және өнімді бағытта өркендейтін болады [1] .
Мақсаты:Бұл курстық ... ... ... ... ... ... ... білу,азықтандыру мөлшері мен мәзірі,азықтандырудың түрлері және т.б.Азықтарды тиімді пайдалану ... ... және ... беру ... ... отырып,жоғары өнім алу.
Міндеті:
* Азықтандырудың түрлерімен танысу;
* Мәзірлерді игеру;
* Азықтандыруды ұйымдастыруды және азықты беру тәсілдерін игеру;
* Азықтың қоректілігін және ... ... ... шолу
+ Жылқының ас қорыту және зат алмасу ерекшеліктері
Жылқының басқа малдан айырмашылығы - ... ... ... ... ... Ол ... ас қорыту мен зат алмасуының ерекшеліктерін анықтайды. Жылқылар көмірсулы қосылыстарды-углеводты әрбір 3 сағат жұмыстан кейін шығындап отырады. ... ... ... жылқыларды үстеме қоректендіру өте маңызды.
Жылқылардың қарны бір камералы,күйіс қайыратын малдармен салыстырғанда ірі азықтарды онша қорытып сіңірмейді. Жылқы ... ... ... ... ... ... аз ғана ... шығындалады. Қоректік заттардың қалған бөлігі ( 30 % -ға жуығы) басқа ... ... ... ... ... Жылқының тілі жақсы дамыған,сондықтан қатты заттарды бөлшектеп уатады. Мүйізді ірі қара ... ... ... жылқының қарны 7-8 есе кіші,ішектері қысқа. Жемді ,концентратты жақсы қорытады.
Жылқы азықты баппен өте ұқыпты,мұқият шайнайды. Бір жұтқанда 15-20 г. ... ... ... т.б.) ... ... ... т.б.) жұта ... берілетін рацион құрамында құрғақ заттың 16%-ы клетчатканың үлесіне тиеді,егер клетчатка 16%-дан артық болса ,онда рациондағы ... ... ... ... бірге көп мөлшерде тұз біртіндеп бөлінеді (хлорлы натрий - ас тұзы).Осындай кезде суытпаса организмінде қан плазмасының осмотикалық шоғырлануы көбейіп,жұмыс ... ... қан ... ... ... ... ... еттеріне күш түсіреді.
1.2 Жылқы азықтандыру мен сүрлеу ... ... ... - ... ... мал. Жылқыны азықтандыру жеке қасиетіне,жаттығуына ,қозғалыс жылдамдығына, ... ... ... ... ,жұмыс кезіндегі дем алуына байланысты. Денесінің ірілігіне қарамай қарнының сыйымдылығы небәрі 14-16 литр көлемінде. Сондықтан жылқы бос уақытының бәрін ... ... ... Бұл әсіресе қара жұмыс атқаратын жұмыс аттары үшін көңіл аударарлық жағдай. Өйткені күйісті малдікіндей жеген азығын түпкілікті өңдеуден ... мес ... ... ... ... ауыз ... ... шайнап, мол сілекеймен ылғалдандырып барып жұтатындықтан, азықтануға ұзағырақ уақыт жұмсайды.
Жұтылған азық ... ... ... ... өңеш ... ... Егерде қарынға енген азық қоректік заттарының жедел түрде ашуынан (брожение) көп көлемде ішек газдары пайда ... олар ... ... ... жанай қосылған өңеш тесігін бекітеді де, өңеш арқылы кері ауыз қуысына кекіріліп шығуына жол бермейді. ... ... ... ... ... ... түйнеуінен (колики) ол тіпті өліп кетуі мүмкін. ... ... ... пен суарылар судың тазалығы мен сапасына аса сезімталдық, ... ... ... ... ... ... ... бойында дамыған иіс сезгіштігінің арқасында жылқы бүлінген сапасыз жемшөпті жемейтін лайланып,ластанған суды ішпейтін текті ... сөлі ... ... ... ... азық ... заттары жылқы ішегінің күшті дамыған, химусының реакциясы сәл ... ... ( ... ) тоқ және ... ( ... 20-70 л)соқыр ішіндегі микробиологиялық өңдеуден өтеді.Соның нәтижесінде химус микробтық аминқышқылдары және ... ... ... ... ... ... 2 - 2,5 есе қысқалығынан одан жылдамырақ өтетін химус қоректік заттары қысқа ... ... ... керек. Сондықтан атқаратын жұмысы ауырлап , азықтануға уақыты қысқарған сайын жылқы азығының энергиялық қуаттылығы арттырылып, желінген азық ... ... ... ... ... ... қоректік заттардың шоғырлануы жоғарылай түсуі керек.
Жылқыға берілетін ... ... ... ... ,пішен,жазғытұры бидай сабаны.Мініс жылқылары 100 кг салмаққа 12-15 км ... ... ... ... жолға 0,0267 азықтық өлшем қажет етеді.Егер жай жүріспен қозғалытын болса,онда0,02 азықтық өлшем қажет етеді.Қондылығ нашар жылқы болатын болса,3-4 азықтық ... ... ... ... ... ... 100 кг ... салмағына көп жылдық дәнді дақылдардан және аралса дала шөптерінен 2,4 кг беде -1,4-1,5 кг ,әр түрлі шөптерден 3-3,4 кг ... ... ... -3,2 кг қажет етеді.
Азықтандырудың бір күндік шегі - мөлшері сұлы,арпа,қара бидай,бидайдың қалдықтары -4 кг ,жүгері -7 кг,тары ... ... 3 ... -2 кг және шрот -2 ... ... 4 рет азықтандырады:бірінші ірі азықты жеп таусықаннан кейін концентрат беріледі.
Қыс кезінде жылқыны 2-3 рет ,ал ... 3-4 рет ... ... ... су 6 С0 - тан төмен болмауы ... пен ... ... ... 3 ... түрі ... ... азықтар (сүрлем,картоп).Екінші түрі:пішен,сабан,жем және шырынды азықтарды(сүрлем,қант қызылшасы) пайдалану.Үшінші түрі:азықтандыруда жайылымды пайдалану,пішен мен жемді араластыра пайдалану.
Жылқы астық тұқымдастары ... ... және дала ... мен ... ... аралас пішенін сүйсініп жегенмен беде пішенің онша жаратпайды. Жылқының сүйікті азығы - сұлы дәні. Оны ... ... ... беруге болады. Басқа дәндерден жүгері мен арпаныжақсы жейді. Оларды бұршақ тұқымдастар пішенімен араластырып берген дұрыс. Ал ауыз ... ... ... ... ... ұлғайып, ішті кептіру қаупін тудыратын қара бидай дәнін тек ... ... ... ... ... ... ... ас қорытыуына бидай кебегі көмектеседі. 4-5л жылы суға ерітілген 1,5 кг ... ... ... ... ... мен сабан кесіндісін бүркіп, жылқының ас қорытуының бұзылуынан туындайтын (колики лошадей) тоқтату үшін жегізеді.
Жылқының, әсіресе, қара ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырады. Сауылатын немесе соғымға сойылатын жылқы азықтандырылуы олардың сүттілігін және салмақ қосуына жоғарлатуға бағытталса, көлікке мініліп, ... ... ... қара жұмысына пайдаланылатын аттарды энергия шығындау көлемі мен мерзіміне байланысты қоректендіреледі. Көлікке жегілген немесе мінілген аттың энергиясы ... өз ... алып ... ... кейін барып үстіне артылған жүкті тасуға немесе жегілген жүкті тартуға жұмсалады.
Жылқының, әсіресе, қара жұмыс атқарып немесе мініліп жиі терлейтін ... ... мен ... реті мен тәртібін қатаң сақтау керек. Терлеген атты алдымен терін басқызып, суытып барып суарады. Уақытты ұтымды пайдалану үшін, алдымен ірі ... бір ... ... ... ... ... ... азықты, артынан жем жегізеді де, қалған уақытта ірі жемшөтің қалған бөлігін салып қояды [2] .
1.2 ... атын ... ... ... ... ... ... міну,жүк арту сияқты дала жұмыстарын атқарады.Жылқы үшін қалыпты жұмыс тәртібі 8-10 сағат,дем алуына 2-3 сағат ... ... бір ... ... мына ... анықталады:
R=P*V*T
P-тарту күші;
V-қозғалыс жылдамдығы;
Т-уақыт (жұмысының ұзақтығы).
Жүк таситын жылқылардың әр 100кг/метр атқарған механикалық ... ... 100 кг тірі ... ... 100 кг/метр жұмысына әр мөлшерде азық өлшемі қажет.
Толық нормамен ... (жүк ... ... ... ... тірілей салмағының 12-16 пайызына тең,ал әр 100 кг/км ... 0,43 азық ... ... % ... ... (жүк ... үшін ... жылқыларының тірілей салмағының 6-8%-на тең ,әр 100 кг/км жұмысына 0,55 азық өлшемі жұмсалады.
25 % есебімен жүктегенде (жүк ... ... ... тірілей салмағының 3-4 %-на тең ,әр 100 кг/км жұмысына 0,9 азық өлшемі жұмсалады,яғни жүгі азайған сайын (жүк тарту ... әр 100 кг /км ... ... ... азық ... ... қажет болады.Салт мініп сағатына 12 км шапшаңдықпен жүргенде әрбір 100 кг тірілей салмағына және өткен 1 км жолына (100 ... 0,03 азық ... ,ал бос ... -0,02 азық өлшемі қажет.
Жұмыс аттарына арналған нормалардың бірі О.Кельнер ұсынған норма (жеңіл ,орта, ауыр ... ... ... бөлінеді).Жұмыс аттары күнделікті әр түрлі жұмысқа пайдаланылатындықтан ,олардың жұмысын килограмм-күш-метр өлшемімен өлшейді.
Жұмыс аттарына беретін ірі ... ... ... ... ... ... ,шамамен оларға әр 100 кг тірілей салмағына 1-3 кг ірі азық беріледі.
Шетел ғалымдары ауыр жұмысқа ... ... ... әр 100 кг тірілей салмағына 0,6 кг-ға дейін ірі азықты азайтып ,оның есесіне жемді азықтарды көбейткенді мақұл көреді.Ірі ... ... ... өте ... ... ... ... тәулігіне ат басына 3-4 кг - ға дейін қара бидай беруге болады.Жұмыс жылқыларының рационында өте сирек кездесетін ... - ... ... ... жом,барда,жарма) әсіресе кептірілген жомды 3-кг-нан артық беруге болмайды.тәулігіне әрбір басқа 0,8-1,5 кг көлемінде сірне береді.
Жұмыс жылқысының ауыр ... ... ... жұмысы, тамыр жемістілерді ,орман ағаштарын тасымалдау жатады.Орташа жұмысына:көкөніс қатарлары аралықтарын өңдеу,орақ тарту.Жеңіл жұмысына:көң тасу ,су тасу т.б.жатады.
Жұмыс аттарының рационында әрбір 100 кг ... ... ... жұмыстан бос уақытта 1,5-2 кг астық тұқымдастар пішенін,жеңіл жұмыстарға қолданғанда осының үстіне 0,3-0,7 кг жем ... ... ... 1,5-2,5 кг ... ,0,75 кг жем ... жұмыстарға қолданылатын аттарға 1,5-2,25 кг жем беріледі.
Сұлыны тістері жақсы аттарға бүтін күйінде ... ... ... сұлы ... 6-10 %-ға ... ... болады.Кебекті тәулігіне аз мөлшерде беретін болса құрғақтай,ал көп болса,ылғалдап не болмаса ботқа жасап береді.
Шаруашылықтағы жұмыс аттары- күніне 6-8 рет ... ... ... 2-3 рет ... азық берген жөн,осындай тәртіппен азықтандырылған ат организмінде углевод алмасуы жақсарып ,жұмысына қажетті энргияның бөлінуіне ... ... ... ... көп керек етпейді.Ал жұмыс кезінде күніне 3-4 рет ... азық ... ... ... ... тотығу процесіне денелерінің майлары көп мөлшерде қатысып,арықтап қалады.Жұмыс аттарын жұмысқа ... ... бір ... бұрын азықтандырған жөн.Жұмыстан келген аттарға әуелі пішен салып ,1,5-2 сағаттан ... ... ... жем береді.Танықпағана аттарды суаруға болмайды.
Әдетте жұмыс аттарына ірі азықтарды таңертең,жұмыс басталардан кемінде екі сағат ... ... ... ... ... ... дәнді азықтарды аздаған пішен турамасымен араластырып берген жөн.Жазғы уақытта жұмыс аттары 50 % -ға дейін қажетті ... ... ... ... ... етеді,қалған 15-30 % -ын құнды жем, 30-40 %-ын ірі азықпен толтырады.
Жұмыс аттарының төзімді болып, атқаратын жұмысын қарқынды өндipyi үшін азықтандыруын ... ... мен ... қарқынына тәуелі өзгерген нормаға сәйкестендіреді (1-кесте).
Келтірілген нормалар жұмысқа әбден үйренген, орта қоңды аттарға есептелген. Егер ... ... ... ... ат ... бұл азықтандыру нормасы қосымша әр 1 а.ө.-де 90-100 г қорытылатын протеин бар 3-4 а.ө. ұлғайтылады. Жұмыс аттарының осы азықтандыру ... ... ... ... ... ... жұмыс ерекшелігін ескере отырып құрастырылған рацион азықтарымен қамтамасыз етеді. Атқартын жұмысы ауырлаған сайын рацион қуаттылығы мен құнарлылығы жоғарылатылады. ... ... ... ... қимыл үстіндегі жұмыс аттарын тым тойындырмай, жеңіл қорытылатын аумағы шағым рационмен ... ... ... ... ... Көлік атын азықтандыру нормасы
Тірілей салмағы Кг.
Азық өлшемі
Қорытылатын протеин,г.
Кальций,г
Фосфор ,г.
Каротин,мг
Ас
Тұзы,
Г.
Жеңіл жұмыста
400
7,5
720
35
35
95
24
500
9,0
600
40
40
115
32
Орташа ауыр ... ... бос ... ... 100 кг ... ... шаққанда - 3-4 кг пішен мен сабан, 4-6 кг ... ... не ... ... ... ... ... 1,5-2 кг құнарлы жем береді. Күніне 6ip басқа 10-12 кг картоп, 8-12 кг ... 10-15 кг ... ... ... Тәулігіне үш рет азықтандырылатын жұмыс аттарына алғашқы азықтандырғанда ipi жемшөп пен шырынды азықтың 6ip-6ip бөлігін жегізіп, жемнің 6ip бөлігін 6epeді де ... ... ... ... ... кейін жемдеп, жұмыстан кейін ipi жемшөп салып қояды. Оларды тек терін басып, суытылғаннан кейін ғана, жем берер ... ... ... ... ... Суытылмаған жылқы суарылса колики деп аталатын өте қауіпті ауруларына (тышқан) шалдығады, ал жем жей ... ... ... сөлі ... бөктірілмеген жем түйіршіктepi бірден ішекке шайылып, жақсы қорытылмайды. Жұмыс аты тәулігіне - 20-25 л, ал ... ... және ауыр ... ... ... - 50- 60 л су iшедi [3] ... ... айғырды азықтандыру
Тұқымдық айғырды жыл бойында орташа қондылықта болатындай деңгейде азықтандырып, үйірге түсерге дайындау және ... ... ... ... - ұрық ... ... - ... деңгейі мен құнарлылығын күшейтіп, заводтық қоңдылыққа (кондицияға) жеткізеді. Желісті және салт мінic тұқымдары айғырларының азықтандыру нормасы 2-кестеде ...
* ... ... ... ... ... салмағы
Кг
Азық өлшемі
Қорытылатын протеи,г
Кальций,г
Фосфор,г
Каротин,мг
Ас тұзы,г
Шағылыстыру қарсаңында және шағылыстыру кезінде
500
10,0
1300
60
50
350
30
550
11,0
1430
65
55
380
35
600
12,0
1560
70
60
420
46
Басқа кезде
500
8,0
40
50
30
120
30
550
8,7
45
55
35
130
35
600
9,6
50
60
40
145
40
Айғырды үйірге 3салғанда олардың рационына қаймағы алынған,алынбаған сүт,жаңа сойылған малдың ... ... ұнды ... ... сәбізді айғырларға күніне 2,6 кг-ға дейін,бидайдың кебегін 1,5-2 кг-ға дейін беруге болады.Қаймағы алынбаған және ... ... ... 5-10 ... ... ... қатты қабығымен 5-10 талдан аптасына (2-3 рет сұлы немесе кебек қоспасын қосып) азықтандыру қолайлы болады.Рационды әрбір 3-4 ... ... ... ... бір ... ... ... түрінде бергенде 500-800 г-нан аспауы қажет.20-25 % беде немесе жоңышқадан дайындалған пішен ... де ... ... 3-4 рет ... ... және тағы басқа жемдерді екі мезгіл беру қажет.Таңертең және кешкіліктен су ішкен соң.Биеге қосылғаннан кейін жақсы жайылымдағы ... ... 4-6 кг ... және 12-16 кг ... ... жеткілікті болады.
Тұқымдық айғырды семіртпеу үшін рациондағы жемді азайтып, жеңіл- желпі жұмысқа ... ... ... ... ... жүрген айғырға азықты жұмысқа жегілген жылқыға тиісті норма бойынша береді. Шағылыстыру кезеңіне ұрық сапасын жетілдіріп үлгеру үшін шағылыстыру басталардан 2 ай ... ... ... ... күшейтіп, құнарлылығын арттырады. Дайындық кезеңіндегі әp6ip айғырдың күйі, қоңы, міңезі, яғни шағылысуға құштарлығын белгілейтін жыныстық ... ... ... ... бақылап отырады.
Айғырларды ұстайтын алаңы жарық, еркін қозғалып жүретіндей кең болуға тиic. Айғыр денесін тазалап, күтіп бағу, берілетін азықтың жоғары сапалы және ... ... ... ... Айғыр потенциясына күн көзіндегі серуен мен жеңіл қорытылатын ... көк ... шөбі оң ... ... ... жаз ... шағылысқа түсетін желіс және мінic тұқымды айғыр басына тәулігіне 20-25 кг көк ... ... ... 10-12 кг ... ... яғни каротинді жасыл бұршақ-астық тұқымдастар пішенің, қантты энергия көзі ретінде - 5-6 кг қызылша мен сәбіз береді. Құнарлы жемнен ... ... ... ... - сұлы ... Бірақ ұрық сапасын жақсарту үшін сұлыны бидай кебегi, арпа мен жүгері жармасы, күнжара мен шроттармен араластырып берген қосынды жақсартады. ... ... ... ... үшін шағылыс- тыру кезеңінде рационына сүт, шикі жұмыртқа ... ... ... рационындағы азық құрамын әр 3-4 жеті сайын өзгерткен жөн. Дұрыс, құнарлы азықтандырумен қатар айғырдың ... ... мен ... ... ... мен ... ... режимі де белгілі дәрежеде ықпал ететінің ескеру керек.
1.4 Биелерді (бойдақ,буаз,суалған,құлынды бие,баурында құлыны бар биелерді) азықтандыру
Биелер буаздығының бірінші күнінен ... ... ... ... ... ... ... биелерді азықтандыру мен күту құлынның құрсақта өсуі мен жетілуіне елеулі әсер етеді.Буаз биенің әр 100 кг тірілей салмағына 1,6-1,7 азық ... ... ... ... ... буаз ... 4 ... бастап қалыпты азығының үстіне іштегі төлдің өсуі үшін ... 1,8 -2 азық ... ... ... ... жайылымда жылқы малын күніне 5-6 сағат ұстау қажет.
Буаз кезінде биенің организмі үшін кальцийдің ,фосфордың тұздары қажет.Жалпы буаз биеге ... азық 100 кг ... 2 ... ... ... ... ... 1,5-кг,ең соңғы кезеңінде 100 кг тірі салмағына байланысты беріледі.Буаздығының екінші ... ... буаз ... ... 2-2,5 ... ... бір күнге қосып отырады.
Буаз бие үшін жақсы азық:гүлдеудің алдында жиналған ... ... ... сапалы жүгерінің сүрлемі,қант қызылшасы.Буаз биелерді қатып қалған немесе күздік салқын түскендегі жайылымдарға жаюға болмайды.Биелердің оттықтарында жалама ... ... ... ... ... ... әр ... азықтардың азық өлшеміне шаққанда % мөлшері мына ретте болады:концентраттар-35 %,ірі азықтар 55%,шырында азықтар -10 %.
Буаздығының екінші ... ... ... аз мөлшерде беріледі.Осы кезеңде буаз биелерге 400 г-ға дейін ... ... беру ... көзі ретінде ,сонымен қатар балық майы немесе Д витаминінің концентраты берілуі тиіс.
Дұрыс азыктандырылған бие ... ... дер ... ... тез ... нәтижелі ұрықтанады. Нәтижелі ұрыктанған бие буаздығы 11 айға созылады. Бұл мерзімде ... ... ... ... ... ... келтірілген мұқтаждық нормасына сәйкестендіріп, бие өз организімімен қатар дамып келе ... ... ... да ... ... қажетті қоректік заттармен қамтамасыз ету керек.
Буаздығының алғашқы 5 айында буаз бие ... бие ... ... ... да, 5 ... бастап iштегі төлінің қалыпты өсіп-жетілуіне азықтандыру нормасы әр 100 кг ... ... на ... 1 а.ө.-де 100-105 г қорытылатын протеин бар - 1,6-1,7 а.ө. үстемелеп өсіріледі. Жеңіл жұмысқа пайдаланылған буаз бие ... - ру ... ... ... яғни а.ө. ... қосымша 30-35%-ға жоғарылатылады.
3-кесте Желіс және мініс тұқымды биені азықтандыру нормасы
Тірілей салмағы кг
Азық өлшемі
Қорытылатын протеин,г
Кальций,г
Фосфор,г
Каротин,мг
Ас тұзы,г
Буаз биеге
400
6,8
750
50
35
150
25
450
7,7
810
55
40
170
28
500
8,5
900
60
45
190
30
550
9,3
990
65
50
205
33
Құлынды биеге
400
8,4
840
60
45
185
25
450
9,0
900
70
50
200
30
500
10,0
1000
75
55
220
35
550
11,0
1100
80
60
240
40
Сауылатын ... бие ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге болатын болса, жайылым оты тарылған жылдың басқа маусымында олардың рациондарын әр түрлі құнарлы жемшөптен құрас- ... Әcipece буаз бие ... ... ... жете ... ... ... пішенмен қоса, астық және бұршақ тұқымдастар пішенін, қызылша мен ... ... ... жүгері дәні мен араластыра бидай жармасы мен кебегін, күнжара енгізуге болады. Әр 100 кг т.с. берілетін ipi жемшөп мөлшерін буаздығының ... ... - 2 кг, ал ... ... - 1,5 кг ... ... құнарлы жем қоспасын молайтады. Құлындауына он күндей қалганда биеге тек жеңіл қорытылатын ... бepiп, ал ... ... - жылы суға ... 0,5 кг ... ... мен кебегін жегізеді [4] .
Құлынды биені азықтандыру. Құлындаған биеге алғашкы күндері жеңіл қорытылып, ас қорытуына себептесетін бидай кебегі, сұлы ... арпа мен ... ... бepiп, ... ... ... көкшөп, пішендеме мен тамыртүйнектер үлесін молайтады. Сөйтіп оны сүтейтіп, құлының алғашқы кезден негізгі ... ене ... ... етеді. Құлындағаннан кейін 2-3 күн биеге суға шыланған кебек пен аздаған майда, жұмсақ пішен ... ... 5-6 ... ... ... азықтандыруға көндіреді.Құнарлы жемді 3-4- күннен бере бастайды. Құлынды биенің әр 100 кг т.с. шаққанда рацион азығымен - әр 1 а.ө. 100-105 г ... ... ... 2 а.ө. ... ... Егер құлынды бие жеңіл жұмысқа пайдаланылса, 23- кестеде келтірілген азықтандыру нормасы 30%-ға арттырылады. Құлын - ды бие отты ... ... оның оты ... жағдайда сапалы пішен, сұлы, кебек және күнжарамен ... ... ... ... ... ... бір ... 6-7 кг-ға дейін қызыл сәбіз беріледі.Буаздылығының ең ... ... ... ... ... ... 100 кг ... тірі салмағына 17 г кальций ,7 г ... және 25-35 мг ... ... ... ... ... 0,5-2 кг-ға дейін бидайдың кебегін қосу пайдалы.Кебекпен азықтандырудың алдында оны алдында ... ... ... бір ... ... ... аралықтарында төрт рет азықтандыру қажет.Бір күнде берілетін азық мына ретте беріледі:Пішенді барлық азықтарды берген кезде бірдей етіп бөлу ... ... ... көп беру ... және күндізгімен салыстырғанда,сабанды бірінші ,соңғы кезде азықтандырғанда бірдей бөлу,сәбізбен күндіз азықтандыру,ал жемді ... үш рет ... да ... бөлу ... ... ... ... биені жайылым уақытында ,күніне екі рет үстеме қоректендіріп отырады.Жайылымға шығарудың алдында жемді,жайылымнан оралған кезінде кешкілікте ірі азық ... 2-3 апта ... ... тұқымдастарынан дайындалған пішенді рационнан шығару ,ірі азықтың мөлшерін 4-5 кг-ға дейін қысқарту ,ал ... қою ... ... беру ... ... 3 рет 8-10 литр суық емес сумен суару қажет.
Құлындағаннан кейін 1-2 сағаттан соң биеге жылы сумен жақсы пішен береді.4-6 ... соң ... ... мылжа беріледі.Құлындағанына 5-7 күн болған биені толық азықтандыру нормасына көшіреді.
Құлынды 1,5-2 айлығынан бастап ... ... 3-4 айда ... ... емеді,содан кейін енесімен бірге жайылымға шығарылады.Ол енесін емуді бірте-бірте ... ... оған жаңа ... ... ... сұлы немесе жармалаған арпа,сұлы және минералды жем беріледі.Сонымен бірге қыста сапалы ... ... ... ... ... ... құлындарға өте пайдалы.Құлындарды тәулігіне 3 рет суарады.
Биелердің ... 10 күн ... және ... ... ... күнінде рацион құрамында азық көлемі аз болуы керек.Құлындау алдындағы 7-10 күнде ірі талшықты азық мөлшерін азайтады,ал бұршақтан ... ... ... ... ... ... қою ... түрінде береді.Құлының емізітін биелерге жылы көже,быламық,бидай кебегін,шрот немесе күнжара қоспасын береді.Келесі күндері рационға тәулігіне 5-12 ... ... ... береді.Ал жаз кездерінде көк шөп беріледі.Құлының емізетін биелерді қыстауда тұрған кезінде тәулігіне 4 рет азықтандырады.Құлын енесін кемінде 6 айға ... ... жөн. ... ... ... ... ... уақытта бие сүттілігі - 10-12 л дейін, ал сүттілігі - 15-20 л ... ... ... ... биеден 1500-2500 л сүт сауылады да одан шипалы сусын - қымыз дайындауға болады. Құлындаған биені қымызға байлап ... ... ... мұқтаждығын жасына, тірілей салмағы мен коңына, тәуліктік сүттілігіне сәйкестендірілген азықтандыру нормасы бойынша азықтандырады
Құлындағаннан мерзімде биені сүтейтіп, cүттілігін ... ... ... ... ... ... азықтандыру нормасымен нақты сауымы бойынша қажеттігін 15-20% арттырып, яғни үстемелеп (авансировано,) азықтандырады. Үстемелеп азықтандыруды ... ... ... оған ... ... кезде тоқтатып, ары қарай нақты сауымы бойынша азықтандыруға көшеді. Сауылып жүріп буаз болған биенің азықтандыру деңгейін 5-10% көбейтеді. ... ... ... ... ... ... көкшөп турап бepiп, қыста олардың рационына сапалы пішен мен құнарлы жем қоспасына қоса ... ... - 5- 10 кг ... мен сәбіз, 5-8 кг картоп, 10-20 кг жақсы сақталған сапалы сүрлем мен ... ... ... ... кейінгі сағаттың ішінде құлын енесінің емшегін іздей бастайды, ал әлсіз құлындардың ауыздануына көмектесу керек. ... тез ... ... ... үшін ене ... қоса ... азықтарды жеуге ерте үйреткен абзал. Бұл мәселеге әсіресе бие сауылатын шаруашылықтарда баса назар аудару қажет. Қажетті ... ... сиыр ... ... ... жағдайда майлылығы бие сүтінікінен eкi есе артық белогы да жоғары, ал қанты кем сиыр сүтінің құрамын бие ... ... үшін 1 л ... ... ... ... ... 30 г қант қосады. Осындай қосынды сүтті жылытып ... ... 3 ... ... -12 рет, одан ... 3-4 ... -10 рет, 2-3-ші аптада - 7 рет, 4-10-шы аптада - 4 рет, 10-16-шы аптада - 3 рет бөліп ішкізеді. ... сүт ... ... ... - 3-5 л бере бастап, 2-шi аптаның аяғында - 12-15 л жеткізеді. Бip жарым айлық құлындарды минералдық ... мен ... ... ... ... ... сұлы мен арпа жармасының қосындысына үйретеді.
Құлынның дұрыс азықтандырылуын қалыпты өсіп-жетілуне, яғни белгілі мерзімде ... ... ... ... ... ... ұсақ ... тәулігіне 0,7-0,8 кг, ал тұқымы ipілepi -1,4-1,6 кг салмақ ... ... Алты айда ... сақа ... салмағының - жартысына, ал бip жаста 3/1 жетіп, ... - 0,4-0,5 кг ... ... ... ... жақсы дамып, тәбеті ашылуы үшін үнемі далада таза ауада күн сәулесі астынада серуендетіп тұрады. Көктемде не жаз ... ... ... ... отына тойынған енелерінің мол сүтіне қанығып, оттыққа бейімделіп, тез өсіп жетіледі. Ене ... ... ... 5-6 ай емуі ... өйткені енесінен тым ерте айыру күшті стресс бepiп, басқа жемшөпке жақсы үйренбесе қатты жүдеп,өcyi тежеледі. Сондықтан құлынды әбден оттығып ... 7-8 ... ... ... ажыратпаған жөн. Тоғыз айлық тұқымдық құлындарға енесінен айырғандағы алғашқы күндері тәулігіне 2-3 кг ... пен ... ... тең ... ... бepin, 4-5 кг жақсы пішен, 3-5 кг сәбіз не қызылшаны үш бөліп жегізеді - алдымен суарып,пішен береді де, одан ... ... азық ... ең ... жем ... Жазда отты жайылымға жайып, қажетті жағдайда қосымша ... [6] ... ... атын ... өсірудің зор спорттық және эстетикалық маңызы бар.Ат спорты олимпиадалық жарыстар түріне кіреді.Спорттық атты жасынан баптап,шыңдап,мықты да күшті,шыдамды ... ... ... барынша шыңдауға бағыттап азықтандырады.Олардың жастайынан шыңдалып,бойына мол күш-қуат жинауы үшін үздіксіз жаттықтырылып өсірілетін организмнің энергиялық және қоректік,минералдық,витаминдік мұқтаждығын ... өтеу ... ... мен ... ... аттының қажетті деңгейі жылдам жеткізілетін энергия,құрылымдық қосындыларымен қамтамасыз етіп,олардың жылдам қимылына кедергі келтірмейтіндей аумағы шектеулі,жылдам да жеңіл қорытылатын,бір ... ... ... ... ,протеиндік ,минералдық,витаминдік құнарлығының жоғары болуы үшін жоғары сапалы жемшөптен құрастырылған рационының 1 кг құрғақ затында энергия,қоректік және ... ... ... ... ... сай ... ... көлемімен реттейді.Қалай болғанда рацион азығының жеңіл қорылып,алмасу энергиясы жоғары шоғырлануы үшін құрғақ затындағы шикі жасунық көлемі 16 %-дан аспауы керек.Осыны ... , ... ... басына тәулігіне -7-8 кг сапалы астық-бұршақ тұқымдастар пішенін,5-7 кг сұлы дәнін ,0,5-1 кг ... ... кг ... шөп ... кг ... кебегін,0,5 кг азықтық сірнесін береді.
Спорт жылқылары үшін ең маңызды азық- сұлы мен ... ... ... ... ... ... алдында береді.Жаздыгүні жылқыларды 45-60 минут жаяды.Қыстыгүні көк шөптің орнына сәбіз,жақсы сүрлем берген жөн.
Құнан,дөнендерді жұмысқа қолданғанда ... ... ... ... ... ... ... 1,5 азық өлшемін және 150 грамм протеин береді.
Жылқыларға жаттығу кезінде ірі азықтарды ,әсіресе ,бұршақ тұқымдас ... өте аз ... ... құнды жемді көбейтеді.
Қатты жүріп келген жылқыны 30-60 минут жүргізіп барып шөпке ... 1,5-2,5 ... ... ... сұлыдан,кебектен жасалған ботқа,3-4 сағаттан кейін сұлы беруге болады [7] .
1.6 Иммундық қан сары суы алуға пайдалыналанытын жылқыны азықтандыру
Жылқы ... мал ... ... иммундық сары сулар (иммунная сыворотка ,сыворотка жеребых кобыл)өндіріледі.Ол үшін арнайы бөлінген жылқы басы ... ... ... ... иммундық қасиеттерін күшейтеді.Қоректілігі мен құнарлылығы жеткіліксіз,құрамы біріңғай жемшөппен азықтандырылған жылқы иммунизациялауды көтере алмай,қанының сары суының түрі өзгеріп,титрі күрт ... ... ... ... ... жылқыдан осы мақсатта жиі қан алынқыш келеді.Мысалы азығында протеин жетіспесе немесе оның сапасы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмаса,жылқы жылдам азып,арықтап,протеиндік дистрофияға шалдыққыш болса,азығында минералдық заттардың ... ... ,қан ... ... ... ... жетіспесе,алиментарлық анимияға ,яғни қан азаюына шалдығады.
Жылқы қоңын сақтап ,қанының жоғарғы иммундық қасиеттерін сақтау үшін бұл ... ... ... бастардың азықтандыруын түрлі құнарлы жемшөп пен құнды азық қосындылардан құрастырыларды.Олардың қатарына протеиндік - витаминдік қоректілігі жоғары күнжара мен ... , ... - ... ... ... азықтық ашытқы мен бұршақ тұқымдастар шөп ұнын,протеиннің аминқышқылдық құрамы құнды балық ұны,ет ұны,ет-сүйек ұны,қан ұны секілді жануар тектес азықтар кіреді.
Қан сары ... ... ... ... ... ықпал ететін осындай протеинді-витаминді азықтармен қоса мұндай жылқы рационына жеңіл ... мен ... ... бай аралас дақылдар пішенін,сапалы құрама сүрлем,азықтық сәбіз,қызылша,картоп,минералды қосындылар мен премикстер,құнарлы жем қосындысын енгізеді.
Қан алынатын жылқа рационында ... зат ... мен ... ықпал ететін қатынастардың сақталуын қадағалайды.олардың азығындағы организмнің сілтілік қорына ... ... ... қатынасы - 0,7-0,8 аралығында ,фосфор - кальций қатынасы -0,7,натрий-калий қатынасы 0,6 болып,организмдегі минералды және зат ... ... ... мен ... тез ... ... ... туғызады.Жазда жылқы азығындағы ірі және шырынды жепшөпті организм зат алмасуын жақсартып,иммундық қасиеттеріне оң ықпал ететін ... ... ... [8] .
II Негізгі бөлім
2.1 Жас құлындарды азықтандыру мен ұстау жағдайы
Қазіргі ... ... ... шаруашылықтарының негізгі міндеттері - бәсекеге түсе алатын ... ... ... ... орай маңызды факторлардың бірі болып табылатын өсіп-жетілуі дұрыс құлындарға деген сұраныс кү.шейді.Құлындардың дұрыс және қалыпты өсіп жетілуіне биологиялық ... ... ролі өте ... байланысты биологиялық активті қоспаларды құлындардың азық мәзіріне қосып,оның өсіп дамуы мен дене бітіміне тигізетін әсерін зерттеу қазіргі кезде ... ... бірі ... табылады.
Құлындардың организмінің өсіп-өнуі үшін барлық жағдайлар жасау өте маңызды.Себебі құлындарға бастапқы кезеңде ... ... ... орнын толтыру мүмкін емес.Әсіресе құлыннан болашақ жоғарғы класты спорттық жылқы алуға үміт ... ... өте ... сәйкес құлындарды азық қоспаларымен азықтандырып ,өнімділік пен сапа жоғарлаған сайын өнімнің өзіндік құны төмендейді.Сондықтан ... ... ... мал ... осы тапсырмаға сәйкес келетін тұқым шығаруға және оны азықтандыруға кететін азық шығымын үнемдеуге ... ... ... ... ... мен сәуір айында ерте туған құлындар жақсы өсіп жетіледі.Шілде-тамыз айларында кеш туған құлындарды қыс кезінде ... ... ... ... болмайды.Сондықтан шағылыстыру кезеңін дұрыс есептеп,биенің құлындауын қыс соңы - көктем басына ... ... ... ... оған төл акті ... туған күні,жынысы,түсі ен таңбасы(белгілері) және ата анасы мен лақап аты көрсетіледі.Дені сау құлын туғаннан кейін (20-30 минуттан ... ... бие ... іздей бастайды.
Туғанна және анасынан бөлгенге дейінгі аралықта құлынынң салмағы тез көбейеді.Биенің ... ... ... ... ... ... ... қосады.Биенің сүт өнімділігі құлындағаннан кейін 2-3 ай өткеннен кейін өз шегіне ... әрі бие сүті ... ... өз ... ала ... ... өсіп дамуын бақылау үшін күнделікті белгілі бір уақыттарда өлшемдері алынып журналына тіркейді.Құлындарды өлшеу тұған күнінен -3 күн ... ... 6,12,18 және 24 ... ... ... қатар 2,5 3,0 және 4,0 шасқа шейін жүргізіледі.
Құлының өсіп дамуын бақылау мақсатында өлшемдері әр алты ай ... ... 1-2 ... ... ... ... ... Бірінші жолы 100-200г жаншылған сұлы,арпа немесе кебек беріледі.
Құлындар азықтандыруға үстемелі азықтандыратын азықтық қоспалардың көптеген түрлері бар.Соның бір түрі ... ... ... -0,5 ... ... -1,0-1,5 ... айлығында -2,0-2,0 кг
4,0-5,0 айлығында -2,0-2,5 кг
5,0-6,0 айлығында - 3,0 ... - ... ... ... премикстер құрамы
Витамин
454 г дәрежелі премикс толықтырғышпен
А
400 000 ИЕ
D
40 000 >>
E
800 >>
K
200 ... ... ... ... мг
Пантотен қышқылы
480 >>
Холин
6,0 г
Витамин В12
1,2 мг
Фолацин
120 >>
Құрамында барлық ... бар ... ... кестеде көрсетілген мәзір құрамы дәмі жақсы және жұғымды сапалы қоспалардан ... ... ... ... ... 0,5 кг 100 кг ... азық азық мәзіріне қосады.
5-кесте Құлындарға арналған микроэлементтермен байытылған минералды тұздар
Микроэлементтер
Минералды элементтер қоспасы
Егер жалпы қабылданатын азықтың тұзы 1 % ... кг ... ... микроэлементтер мөлшері
Иод
0,018
0,009
0,9
Темір
1,000
0,500
50,0
Мыс
0,100
0,050
5,0
Кобальт
0,010
0,005
0,5
Марганец
0,400
0,200
20,0
Цинк
1,000
0,500
50,0
Селен
0,001
0,001
0,1
Құлынға сұлы жармасы тамаша азық қоспасы болып табылады.Бірақ егер ол болмаса сұлы бере беруге болады.Үстемелі азық ретінде жүгері,арпа, азықтық ақ ... осы ... ... ... ... ... тартылған сүт құлындарға лайықты азықтың бірі болып ... ... ... 5 % ... мүмкін.Үстемелі азық құрамы 0,9 % кальциидан және 0,65 % ... ... ... ... ... ... ... иод,темір,мыс,кобальт,марганец,цинк,селен болу міндетті.
Құлындарды аналарынан бірден бөледі.Анасынан айырған құлындарды 2-3 күн ұстап ,төртінші күні айылымға ... ... ... күндері 4-5 кг шөп.3-4 кг жанышталған сұлы ,0,5 кг кебек және 2-4 кг сәбіз ... [9] .

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айғырды азықтандыру27 бет
Азаматтық құқықтағы өтелмелі қызмет көрсету26 бет
АҚШ-тың жоғары білім беру жүйесіндегі студенттерге академиялық қолдау көрсетудің ерекшеліктері238 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Жаппай қызмет көрсету жүйелері19 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті105 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық-құқықтық қорғау120 бет
Қоршаған ортаны құқықтық қорғау»23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь