Органикалық тыңайтқыштар мен өңделген топырақ микрофлорасы

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3 бет
II Негізгі бөлім
a) Органикалық тыңайтқыштар мен өңделген топырақ микрофлорасы ... ... ... ... ... ... ... 4 . бет
b) Топырақтың тірі бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ..6 . 9 бет
c) ... ... ... ... ... ... ... ... 9 . 13 бет
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14 бет
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... .15 бет
Минералдық тыңайтқыштарды пайдалану интенсивті егіншіліктің бөлінбес құрамды бөлігі. Ғалымдардың есептеулері бойынша минералдық тыңайтқыштарды қолданудың пайдалы әсері болуы үшін олардың дүниежүзілік пайдалану мөлшері шамамен бір адамға шаққанда жылына 90 кг болуы керек. Бұл үшін тыңайтқыштардың өндірісі жылына 450— 500 млн. т. болуы қажет. Қазіргі кездегі дүние жүзіндегі тыңайтқыштар өндірісі шамамен жылына 200—220 млн. т. немесе адам басына шаққанда жылына 35—40-ы құрайды.
Тыңайтқыштарды қолдануды өндірілетін ауыл шаруашылық өнімінің бірлігіне жұмсалатын энергияның арту заңының көрінісі ретінде қарастыруға болады. Яғни өнімнің бірдей өсімін қамтамасыз ету үшін минералдық тыңайтқыштардың пайдаланылатын мөлшері де артады. Мысалы, тыңайтқыштарды қолданудың бастапқы кезеңдерінде гектардан қосымша 1 т астық алу үшін 180—200 кг азотты енгізуге жетеді. Келесі қосымша 1 т астық алу үшін 2—3 есе көп тыңайтқыш қолдану керек.
Минералдық тыңайтқыштарды қолданудың экологиялық мәселелері мына көзқарастар тұрғысынына қарастырылуы қажет:
1) тыңайтқыштар енгізілетін жерлердегі тыңайтқыштардың жергілікті экожүйелерге әсері;
2) пайдалану шекарасынан тыс жатқан экожүйлер мен оның звеноларына әсері, ең алдымен су ортасы және атмосфераға;
3) тыңайтылған топырақтан алынған өнімнің сапасы және оның адам денсаулығына әсері.
Экожүйеде тыңайтқыштарды еңгізуден іс жүзінде өнімнің артуы болмайтын, ал тыңайтқыштар мөлшерінің одан әрі артуы өнімің төмендеуіне әкелетін жағдай қалыптасуы мүмкін. Бұл жағдайда максималды шамасы бойынша шектеуші факторлар ережесінің орындалуы көрінеді.
Топырақ жүйесінде оның құнарлығының төмендеуіне әкелетін өзгерістер жүреді: қышқылдығының артуы, топырақ ағзаларының түрлік құрамы артады, заттардың зат алмасуы, құрылымы бұзылады және басқа да қасиеттері нашарлайды.
Тыңайтқыштардың, соның ішінде қышқыл, азот тыңайтқыштары әсерінен топырақтың қышқылдығының артуы одан кальций мен магнийдің шайылып кетуіне әкеледі. Бұл процесті нейтралдау үшін топыраққа осы әлементтерді енгізу қажет.Фосфорлық тыңайтқыштардың азоттық тыңайтқыштар тәрізді анық қышқылдандырушы эффектісі болмайды. Олар өсімдіктерде цинктің жетіспеуіне және алынған өнімде стронцийдің жиналуына әсер етеді.
Көптеген тыңайткыштарда қоспа заттар болады. Олар радиоактивті фонның, ауыр металдардың мөлшерінің артуына әкелуі мүмкін.
Аталған теріс құбылыстарды болдырмау жолы — тыңайтқыш-тардың ғылыми негізделген мөлшерін қолдану (оптималды дозасы, зиянды қоспалардың минималды мөлшері, органикалық тыңайтқыштармен кезектестіріп отыру және т.б.).
1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет.
2. Қазақстан Энциклопедиясы
3. Қазақ энциклопедиясы I том
        
        Органикалық тыңайтқыштар мен өңделген топырақ микрофлорасы.
Минералдық тыңайтқыштарды пайдалану интенсивті егіншіліктің бөлінбес құрамды бөлігі. Ғалымдардың есептеулері бойынша минералдық тыңайтқыштарды қолданудың ... ... ... үшін ... ... пайдалану мөлшері шамамен бір адамға шаққанда жылына 90 кг болуы керек. Бұл үшін тыңайтқыштардың өндірісі жылына 450 -- 500 млн. т. ... ... ... кездегі дүние жүзіндегі тыңайтқыштар өндірісі шамамен жылына 200 -- 220 млн. т. немесе адам ... ... ... 35 -- 40-ы ... қолдануды өндірілетін ауыл шаруашылық өнімінің бірлігіне жұмсалатын энергияның арту заңының ... ... ... ... Яғни ... ... ... қамтамасыз ету үшін минералдық тыңайтқыштардың пайдаланылатын мөлшері де артады. Мысалы, тыңайтқыштарды қолданудың бастапқы кезеңдерінде ... ... 1 т ... алу үшін 180 -- 200 кг ... ... ... ... қосымша 1 т астық алу үшін 2 -- 3 есе көп тыңайтқыш қолдану керек.
Минералдық тыңайтқыштарды қолданудың экологиялық ... мына ... ... ... қажет:
1) тыңайтқыштар енгізілетін жерлердегі тыңайтқыштардың жергілікті экожүйелерге әсері;
2) пайдалану шекарасынан тыс жатқан ... мен оның ... ... ең алдымен су ортасы және атмосфераға;
3) тыңайтылған топырақтан алынған өнімнің сапасы және оның адам денсаулығына әсері.
Экожүйеде тыңайтқыштарды ... іс ... ... ... ... ал тыңайтқыштар мөлшерінің одан әрі артуы өнімің төмендеуіне әкелетін жағдай қалыптасуы мүмкін. Бұл жағдайда максималды шамасы ... ... ... ... орындалуы көрінеді.
Топырақ жүйесінде оның құнарлығының төмендеуіне әкелетін өзгерістер жүреді: қышқылдығының артуы, топырақ ағзаларының түрлік құрамы артады, заттардың зат ... ... ... және ... да ... ... соның ішінде қышқыл, азот тыңайтқыштары әсерінен топырақтың қышқылдығының артуы одан кальций мен магнийдің шайылып ... ... Бұл ... ... үшін ... осы ... енгізу қажет.Фосфорлық тыңайтқыштардың азоттық тыңайтқыштар тәрізді анық қышқылдандырушы эффектісі болмайды. Олар өсімдіктерде цинктің жетіспеуіне және алынған өнімде стронцийдің ... әсер ... ... ... ... ... Олар радиоактивті фонның, ауыр металдардың мөлшерінің артуына ... ... ... ... ... жолы -- ... ғылыми негізделген мөлшерін қолдану (оптималды дозасы, зиянды қоспалардың минималды мөлшері, органикалық тыңайтқыштармен кезектестіріп отыру және т.б.).
Тыңайтқыштардың атмосфералық ауаға, суға ... ең ... ... тыңайтқыштармен байланысты. Азоттық минералды тыңайтқыштар ауаға бос күйінде (денитрификация нәтижесінде) немесе ұшқыш қосылыстар түрінде түседі.
Қазір газ түрінде ... ... ... ... ... ... 10 -- 50%-ын ... Азоттың газ тәріздес түрдегі шығынын кемітудің ең басты құралы -- ... ... ... ... ... ... жылдам сіңіру үшін тамыр) маңына енгізу, газ тәрізді ... ... ... мысалы нитратрин пайдалану).
Азоттық тыңайтқыштар су көздеріне де айтарлықтай әсер етеді. Су қоймалары-ның тазалығы осы заттарға байланысты. Азот пен ... ... ... ... ... үшін ... фактор болып табылады. Суда азот пен фосфордың көп мөлшерде болуы су ... ... ... тыс ... ... көк ... балдырлардың көбеюі арқылы теріс эффект орын алады.
Фосфордың судың құрамында аз болуы және улы ... ... ... ... ауыз суға тікелей теріс әсер етпейді. Бірақ азот туралы мұны айта алмаймыз. Оның судағы ... ... ... ... ... жоғары болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ережелері бойынша (ВОЗ) нитраттық азоттың зияны жоқ ... ... ... 45 мг/л ... ... мен су ... хлорлы тыңайтқыштар (СІ, КСІ) және олардың басқа тыңайтқыштармен қоспалары зиянды әсер етеді Бұл әсіресе фосфорлық ... тән. ... ... фтор, ауыр металдар мен радиоактивті элементтер болады.
Минералдық тыңайтқыштар тек беттік суларды ғана емес, грунт ... ... ... ... пайдалану олардың су көздеріне түсуін минимумға дейін кемітеді. Тыңайтқыштарды қар қабатына, ұшатын аппараттармен су қоймаларына жақын жерлерге ... ашық ... ... және т.б. ... тыңайтқыштар өсімдіктерге, өсімдік текті өнімнің сапасына, олармен қоректенетін ағзаларға зиянды әсер етеді. Олардың әсерінің ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің ауруы қауіпін туғызады.
Фосфор мен калий, әдетте азоттың зиянды әсерін төмендетеді. Бірақ, көп ... бұл ... де ... ... ... әкеледі. Көптеген тыңайтқыштар, әсіресе құрамында хлор барлары адам мен жануарларды уландырады.
Калий тыңайтқыштары - өсімдік қорегі ... ... ... калийі бар минералды заттар. Калий тыңайтқыштары табиғи калий тұз-дарынан алынады. Алғашқы калий тұздарының ірі кен орны 19 ғ-дың ... ... ... табылды. Кейінірек Франция, Канада, АҚШ-та калий тұздары ашылды, хлорлы калий,калий селитрасы, калий сульфаты және т.б. ... ... ... ... суда жақсы ериді, өсімдіктер тез сіңіреді, түрлі ауруға төзімділігін күшейтеді және ... ... ... ... қант қызылшасын, көкөніс, темекі дақылдарына Калий тыңайтқыштары көбірек қажет. Калий картоп құрамында крахмалдың,тамыр-түйнекті дақылдарда қанттың, жемшөпте ... ... ... Калий тыңайтқыштарын топырақтың құрамына, тыңайтылатын дақылдар-дың биологиялық ... ... ... қасиеттеріне байланысты әр түрлі мөлшерде шашады. Негізгі тыңайтқыш ретінде күзде не көктемде жер жырту не культиваторлау кезінде қолданады. Қант ... ... ... және ... көкөніс дақылдарын Калий тыңайтқыштарымен үстеп қоректендіреді. Бұл кезде ... ... азот және ... ... ... қатар аралықтарына 10 - 12 см терең-дікке (20 - 30 ... К2О) ... ... ... ... облысы/Батыс Қазақстан облысында, Қаратауда, т.б. жерлерде Калий ... мол ... ... ... тыңайтқыштар -- құрамында өсімдікке қорек болатын азоты бар ... (көң, ... тағы ... және ... ... ... ... қосылысы -- натрий селитрасы (NaNO3) тек Чилиде ғана кездеседі. Азотты тыңайтқыштардың көп тараған түрі: аммиак селитрасы, аммоний ... ... ... ... ... ... Аммоний сульфаты -- (NH4)2SO4 дүние жүзінде ең көп мөлшерде шығарылатын тыңайтқыш. Аммоний нитратының ... ... ... ... ... ... ... азотты тыңайтқыштарға қарағанда көбірек келеді. Сұйық аммиак және онымен қанықтырылған ... ... ... де ... ... көп ... болып табылады. Ал жоғары концентрлі азотты тыңайтқыштарға карбамид (мочевина) жатады. Карбамидті ... ... де ... ... Ол ... ... газы мен ... үлкен қысымда әрекеттесуі нәтижесінде алынады: CO2+2NH3= CO(NH2)2 + H2O. Азот топыраққа күрделі ... ... ... де ... беріледі. Фосфор қышқылын аммиакпен әрекеттестіру арқылы аммофос алынады. Оның қышқылын бейтараптандыру ... ... ... ... немесе диаммонийфосфат [(NH4)2HPO4]өндіріледі. Нитрофоска -- құрамында қоректік азот, фосфор және калий бар күрделі тыңайтқыш. Оны өндірісте ... ... ... ... ... (NH4NO3) және калий хлоридінің (немесе сульфатының) қоспасын балқыту арқылы алады. Қазақстанда ... ... ... ... Акционерлік Қоғамында (аммиак селитрасы, натрофоска), Степногорск кен-химия комбинатында (нитрофоска), Тараз минералды тыңайтқыштар зауытында (аммофос) өндіріледі.
Фосфор тыңайтқыштары - өнеркәсіптік әдіспен ... ... ... үшін ... ... фосфор болатын минерал заттектер. Фосфор тыңайт-қыштары ерігіштігіне және өсімдіктер үшін қолайлылығына байланысты үш ... ... 1) ... суға ... және өсімдіктер оңай сіңіре алатындай нысанда болатын тыңайтқыштар -- қарапайым және қосарлы суперфосфат; 2) фосфоры суда ерімейтін, ... ... ... ... ... ... ... аммоний цитратысілтілік ерітіндісінде еритін тыңайтқыштар -- преципитат, термофосфаттар, фторсыздандырылған фосфат. Фосфор тыңайт-қыштары -- ... үшін ... ... нысан; 3) суда ерімейтін және әлсіз қышқылдарда нашар еритін, теккүшті қышқылдарда толық еритін тыңайтқыштар -- ... ұны, ... ұны, ... үшін ... қиын ... ... Суда еритін тыңайтқыштар ұнтақ және түйіршік түрінде, лимондық және цитраттық ерімелі тыңайтқыштар ұнтақ түрінде, еруі қиын ... өте ... ... ... ... ... сүйектері және металлургия өнеркәсібінің фосфоры көп қалдықтары. Қандай шикізаттан алынғанына және ... ... ... ... элементінің (Р205) құрамы жөнінен фосфор тыңайтқыштары біршама әр ... ... ... ... ... ... ... жартысына жуығы суперфосфаттың үлесіне келеді. Бұл әмбебап ... ... ... ... ... және кез ... дақылға әр түрлі әдістермен қолдануға келеді. Түйіршіктелген суперфосфаттың ұнтақты түрден едәуір артықшылықтары бар: физикалық қасиеттері жақсы, қатар аралық сіңіру кезінде ... мол. ... ... егістігінде 20 кг заттектің енгізілуі әр гектардың түсімін 3 -- 3,5 ц арттырады. Алайда ... ... ... ... басы ... фосфорлануы секілді зардабы болуы мүмкін. Фосфор уытты элемент болмаса да, ... ... ... тұздарконцентрациясының көп болуы өсімдіктердің өсуі мен дамуына, әсіресевегетация басталған кезеңде, теріс әсер етеді. Мұның үстіне топырактың фосфорлануынан ... ... ... ... күшейіп, өсімдіктердің қоректенуі бұзылуының экологиялық тұрғыдан қауіпті түріне апарып соғуы ... ... ... ... ... соның ішінде ауыр металдарды көбірек сіңіруі ықтимал.
Топырақтың тірі бөлігі
Топырақ - тірі ... ... ... тек өлі ... ... ғана ... әр ... азды - көпті тірі организмдер,түрлі микроорганизмдер мен қарапайым майда жәндіктер болады. Бұлар топырақтың тірі ... ... ... ... ... - ... да, ... бары жоғына да, ортаның қышқылдығы мен сілтілігіне де қарамайды, барлық жағдайға бейім келеді. Тек оларға қажетті ылғал мен ... зат ... ... сондықтан олар табиғаттың барлық бұрышында да кездеседі. Олар топырақтың бір ... ... ... ... тірі бөлігіне өсімдіктердің тірі тамырлары да жатады, өйткені өсімдіктің тамырынсыз топырақ пайда болмайды.
Топырақта микроорганизмдер және төменгі ... ... ... ... кейбір балдырлар, саңырауқұлақтар мен қыналар көп кездеседі. Бұлардың ішінде ... ең көп ... - ... микроорганизмдердің түрлері мен санының әр түрлі болуы ондағы табиғи жағдайлардың, яғни топырақтың ... ... ... ... ... сүйенсек: құнарлы қара топырақтың бір грамында бактерия саны 5 миллиардқа, құнары аздау күлгін топырақта оның саны 1 миллиардтай екен. ... ... ... ... Н.А. ... есептеуіне қарағанда топырақтың құнарлы қабатында гектарына 5-7 тоннаға дейін тірі бактериялар болады екен ... ... да ... ... екі ... жасыл және диатомды түрі тіршілік етеді. Бұлар алғашқы топырақ түзушілер қатарына ... ... көп ... бірі - ... Олар ... орманды, ылғалды аймақтардың топырағында өседі.
Саңырауқұлақтардың көп тараған түрі - актиномицеттер (немесе сәулелі саңырауқұлақтар). Қыналар - топырақта көп ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің бірі.
Микроорганизмдердің көбісі топырақтың жоғары құнарлы қабатында, әсіресе, ... ... ... қалаберді өсімдік тамырларының ішінде ( түйіршек бактериялар) кездеседі.
Топырақ құрамында бұл микроорганизмдер мен ... ... ... ... төменгі сатылы қарапайым жәндіктер: амебалар, тамыраяқтылар, инфузориялар және тағы басқалар кездеседі. ... саны 1г ... 1-1,5 ... шейін жетеді.
Жоғарыда айтылған микроорганизмдер мен төменгі сатылы организмдер топырақта жай ғана өмір ... Олар ... ... ... ... топыраққа күрделі өзгерістер енгізеді.
Микроорганизмдер, өсімдіктер мен жануарлардың органикалық қалдықтарын ... ... жай ... ... ... ... ... аммиакка және басқа заттарға айналдырады.
Егер жер бетінде тек өсімдіктер мен жануарлар ғана болса, көп органикалық заттар ... ... ... еді де, ... ... ... едәуір кедергі келтірер еді, тіршілік " санитарларынсыз" өмір де болмас еді.
Микроорганизмдер ... ... тек ... қана ... олар ... ... түзіліс - гумус құрайды. Ол туралы жоғарыда айтылған. Сонымен топырақта өмір сүретін микроорганизмдер мен ... ... ... ... оның ... ... ... тіпті өзі түзуші фактордың бірі бола тұрып, оның құрам бөлігі болып саналады. Міне, сондықтан да топырақ тірі денеге жақын деп ... ... ... бір ... ... қарастырылады.
Бұл айтылған микроорганизмдер мен төменгі сатылы организмдерден басқа топырақты мекендейтін әр түрлі омыртқасыз және ... ... мен ... көп - ақ. ... ... тигізетін әсері аз емес. Дегенмен, олар тікелей топырақ құрамына енбейді. Олардың ішінде топырақ қасиеттері мен құнарына өте мол әсер ... ... ... ... Ол ... және топырақ араласқан органикалық заттармен қоректенеді де, оны денесінен әр түрлі түйіршіктер ретінде шығарып, ... тән ... ... түзеді. Топырақты денесімен ары - бері ... ... оның ... ауа - ылғал режимінде де ... ... ... ... ... егіс ... ... Шығыс Қазақстандағы Алтай таулы аймағында көп кездеседі. ... ... ... ... ірі ... өмір ... ... олардың топыраққа тигізетін әсері де өте мол. Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... А.А. Соколовтың еңбектерінде баяндалған.
Тірі организмдердің топырақ қара шірігін түзудегі ролі ерекше. ... ... ... ... неше ... ... ... толық шірімеген жануарлардың қалдықтары көп. Жалпы топырақтағы ... ... көзі ... ... бетіне түсіп, топырақ қабаттарына жиналып, топырақтың процесіне қатысатын - ... ... ... ... құрылымы мен динамикасы табиғи зоналардың бәрінде бірдей емес.Негізі органикалық қалдықтар өсімдіктерден қалады. Бұл биологиялық қалдықтар ... ... мен ... ... салыстырғанда бірнеше ондаған немесе жүздеген есе артық, ал омыртқалы ... ... мың есе ... Сондықтан өсімдіктердің жер бетіне түскен қалдықтары және олардың тамырлары, ыдыраған ... ... - ... ... ... ... ... Тундра зонасында түскен өсімдік қалдықтарының мөлшері 150 - 25000 г/м2 , соның ішінде тамырлардың қалдықтары ... ... ... 3 - 4 есе көп. Микроорганизмдердің биологиялық массаларының мөлшері 10 - 15 г/м2, ... ... ... - 1 - 3 г/м2, ал жер ... ... ... - 0,01г/м2.
Орманды - тайгалық зонада өсімдіктердің ... ... ... 25 - 40 мың г/м2және ... ... ожан 3 - 5 есе аз ... Орманды топырақтарда микроорганизмдердің тірі бөлшектерінің салмағы 30 г/м2, ал олардың ішінде саңырауқұлақтар ... ... ... жануарлардың биологиялық салмақтаоы күлгін топырақтарда 2 - 3 г/м2, ал шымды- күлгін топырақтарда 7 - 12 г/м2, ... сұр ... ... ... қарағанда, далалы зонада түскен шөпті өсімдіктердің биологиялық салмақтаоы едәуір аз 1200 - 2500 г/м2 және тамырлардың қалдықтарының салмағы жер ... ... ... ... 3 - 6 есе көп. ... топырақтардың микрофлорасы өте бай, түрлері де сан алуан. Бұл топырақтарда саңырауқұлақтар ... ... мен ... ... ... жануарлардың саны азайып, 12 - 16 г/м2 - қа дейін төмендейді, ... ... ... ... құрттары басым келеді.
Шөл зонасында өсімдіктер қалдықтары өте аз, тамырлардың салмағы көбейіп, арақатынасы 1:8 - 1:9 ... ... ... ... де ... бірақта ылғал түсетін аз мезгіл ішінде жоғары болуы мүмкін.
Гумустың түзілуі осы түскен қалдықтардың химиялық құрамына байланысты. ... ... ... ... ыдырауынан босаған барлық жеке химиялық бөлшектер қатысады. Әр түрлі зонада түскен органикалық қалдықтардың салмағы әр түрлі ... ... ... ... ... ... және ... да органикалық құрамдардың бір - бірінен айырмашылығы бар.
Органикалық қалдықтардың ... ... және ... ... ... ... ... жүреді: бірінші бағытта, гумустың негізгі көзі өсімдіктер қалдықтары болғандықтан, солардың топырақтағы химиялық өзгеру жағына көңіл бөлінеді. Екінші бағытта, топырақ бетіне ... ... ... ... ыдырау морфологиясы мен жылдамдығы зерттеледі. Ал үшінші сінде - ... ... ... ... ... назар аударылады.
Органикалық заттардың ыдырауы - өте күрделі құрылымдар мен молекулалардың жартылай жай молекулаларға ауысуы, оның ішінде ... ... ... заттарға (CO2, NH3, H2O т.б.)
Органикалық компоненттердің ыдырауы өте күрделі әрі өте ... ... ... ... бұл механикалық немесе физикалық бөлінуден, биологиялық немесе биохимиялық қосылыстардан тұрады.
Органикалық заттарды ыдыратуда топырақтағы әр түрлі организмдер үлкен рөл атқарады. ... ... ... ... ... ... түрде бактериялар қатысады, өйткені олар заттарды ыдыратуға өте қабілетті. Олар ... ... ... ... үшін ... ... органика-лық қышқылдарды, спирттерді пайдаланады. Бактериялар сияқты актиномийеттер де органикалық заттарды ыдыратуға белсенді қатысады. Олар ... ... көзі ... ... ... әр ... ... қосылыстарды, шірінді заттарды пайдаланады. Топырақта ұзақ уақыт болып, ... ... ... туғыза отырып, әсіресе қаратопырақта белсенді түрде органикалық заттарды шірітуде үлкен рөл атқарады.
Саңырауқұлақтарда ферменттердің сан алуан түрлері кездеседі, олар ... ... ... ... қатысады, бірақ та бактериялармен салыстырғанда әрекеттесу жылдамдығы аз. Ал аромати-калық заттарды шірітуде олар белсендірек. Табиғатта лигнин мен таниннің ыдырауы осы ... ... ... түзілуіде саңырауқұлақтардың көмегінсіз өтпейді. Топырақта целлюлозаны, триходерма, фузариум, кейбір аспцилиумдерді ыдырататын да осылар.
Органикалық ... ... ... - ... ... ... ... органикалық заттардың салмағы топырақтың жоғарғы қабатында түзілген барлық органикалық заттардың 0,05-0,2%-ын құрайды. Балдырлар көбіне топырақтың беткі қабатында тараған, 10-20 ... ... де ... саны ... ... ... ... нематодтар, балдырлар үшін таптырмас жем. Балдырлар шығаратын әр түрлі заттар саңырауқұлақтар мен бактерияларға қорек.
Топырақтағы органикалық заттардың іріп-шіруіне негізінен ... ... ... жануарлар. Олар өсімдік қалдықтарын физикалық немесе механикалық түрде бөлшектеп, майдалап, оларды әрі ... ... мен ... ... ... ... Омыртқасыз жануарлар ыдырай бастаған өсімдік қалдықтарын топырақтың төменгі қабатына апарып, онда ауаның алмасуына құрамын жақсартуға, органо-минералдық ... ... ... туғызады. Олардың тіршілік әрекетінен органикалық заттардың ыдырауы үдемелі жүреді.
Омыртқалы жануарлардың да ... ... ... ... ... ролі ... ... түрлері топырақтың физикалық қасиеттерін қалыптасуға және де ... ... ... ... да ... ... ыдырауы ферменттердің белсенді қатысуымен өтеді. Ферменттер-белок молекуларының ішінде ең ірі және ерекше органикалық құрылым. Олардың молекулалық салмақтары - 10 ... ... ... ... ... ... ... барлық биохимиялық реакциялардың үдеткіш - катализаторлары. Ферменттер зат алмасуды реттейді. Сондықтан барлық тіріліктік процестерінде оның маңызы ... ... ... ... ... мен ұсақ ... ... тарайды. Ферменттер катализатор ретінде органикалық заттардың ыдырауы мен синтезделуін, химиялық реакцияларының жүруін күшейтеді. Барлық ферменттер бір құрамды және екі ... ... екі ... ... ... ... белсенділігі мен қоректік элементтердің шоғырлануының арасында тығыз байланыс бар. Олардың белсенділігі сұр топырақтан қара топыраққа жылжығанда артады.Гумустың түзілуі де ферменттердің ... ... ... ... ... тілі ... салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау/ ... ... ... - ... ... ... ... жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. - Алматы: ... ЖАҚ, 2002. - 456 ... ... ... ... ... I том
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті
Ветеринарлық санитария ... ... ... мен өңделген топырақ микорфлорасы
Тексерген: Унайбекова Р.К.
Орындаған: Жақсылықова А.Б.
Қостанай-2013 ... ... - ... мен ... ... ... қосылыстары түрінде кездесетін қоректік заттар. Органикалық тыңайтқыштар бұдан 3 мың жылдай бұрын ... мен ... ... ... ... КСРО аумағында 14 - 15 ғасырлардан бастап ауыл шаруашылығы дақылдарының ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштарға көң, қи, құс саңғырығы, садыра, жасыл тыңайтқыштар, сабан, т.б. өсімдік қалдықтары, залалсыздандырылған тұрмыстық және өндіріс қалдықтары, ақаба сулардың ... т.б. ... ... ... ... ... ... құрамында топырақтың ең маңызды агроникалық қасиеттеріне қажетті ... және ... бар. ... ... қажетті химиялық элементтермен байытуға, оның ылғалдылығын молайтып, ауа мен су режимінің реттелуіне, ... ... ... ... береді. Органикалық тыңайтқыштар ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін жоғарылатып, сапасын арттырады. Құнарсыз топырақты құнарландыру үшін және ... ... ... игеру үшін міндетті түрде органикалық тыңайтқыштар себіледі. Көбіне топырақты жыртқан кезде тұқымды себуге дейін енгізіледі. ... ... өте ... ... ... ... т.б., ал үстеп қоректендіргенде көбіне садыра және тауық қиын қолданады. Картоп, жүгері, көкөніс және техникалық дақылдарды, күздік дақылдарды, т.б. ... оның ... салу ... Жылыжайларда егістік бетін жабындауда қолданады. Органикалық тыңайтқыштарды қолданудың тиімділігі ылғалы жеткілікті ... ... және ... сұр ... ... ал ... және сілтісіздендірілген қара топырақтарда төмендеу, құнарлы және қарапайым қара топырақтарда төмен болады. Органикалық тыңайтқыштардың мөлшері дақылдың түріне және топырақ-климаттық ... ... 15 - 60 ... тең. Минералды тыңайтқыштармен бірге қолданған-да оның мөлшері азаяды. Құрғақшылық ... ... ... ... ... ... ал ауыртопырақты жерлерде оның тереңдігі 15 - 18 ... ... ... ... химиялық компонентердің ыдырауы. Микро-организмдер, жануарлар және өсімдіктер қалдықтарының белоктары ферменттердің ... ... ... ... ... микроорганизмдер пайдаланады, ал қалғаны аминге ыдырайды. өлген организмдердің белоктары - топырақтағы негізгі азот көзі.өсімдік қалдықтарында 1% азот бар және C:N ... 50-ге тең. ... ... ... сайын органикалық заттар азотқа баийды, C:N арасы 10 - 12 болады. Сондықтан да C:N арақатынасын органикалық ... ... ... ... ... ... Органикалық қалдықтардан басқа топырақтың азоттануы ауадан түсетін ылғалға байланысты, ылғалмен 8 - 10кг/га азот түседі.
Азот сіңіруші ... де азот көзі ... ... Олар ... ... ... ... күрделі азот қосындыларын құрайды. Бұларға көбінесе ауадан азот сіңіретін бактериялар жатады. Бұршақты дақылдар тамырын жайлайтын түйін ... әр ... ... ... 100 - 250 кг ... атмосфера азотын сіңіреді. Топырақта дербес тіршілік құратын азот сіңіруші организмдер бар, олар жасыл өсімдіктермен аралас тіршілік теді. Орыс ғалымы С.Н. ... 1892 - 1894 ... ... (ауасыз, оттегінсіз тіршілік ететін) бактерияларды тапты. 1901 жылы ... ... ... ... Бұл ... бактериялар жылына топырақта гектарына 20 - 150 ... ... ... ... ... ... Түйнекті және дербес азот сіңіруші бактериялар топырақта биологиялық жолмен құралатын азот қорын жасайды. Ал азот - ... ... ... ... Азот қоры ... ... ... яғни топырақтағы гумусты азотқа байытады. Әр түрлі топырақта өсімдіктердің ... ... ... әр ... болады. Мысалы, аммонийлі - батпақты топырақтарда, нитратты - ... - ... ... ... - ... далалы, жақсы кеуектелген топырақтарда.
Моно - және дисахаридтер өсімдік қалдықтарында болады және ыды-раған сайын мөлшерлері өзгеріп тұрады. Орташа мөлшері 4 - 9%. ... ... ... қорек болғандықтан, топырақтарда өте тез ыдырайды.
Крахмал құрамында белок, целлюлоза бар. Ферменттердің әсерінен ыдырағыш келеді, ... ... ... оның ... кемиді. Өте баяу ыдырайтын топырақтағы органикалық зат - целлюлоза. Оның микроорганизмдердің тек 5% - ы ғана ... ... ... бет
II Негізгі бөлім
* Органикалық тыңайтқыштар мен өңделген ... ... - ... ... тірі ... - 9 ... ... - 13 бет
III. Қорытынды.................................................................14 бет
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.............................15 бет

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақ түрлері6 бет
Экологиялық таза өнім17 бет
Access - деректер базасы13 бет
Microsoft Access жүйесінің мәліметтер базасын жобалау7 бет
Ірі кара малын сою және терісін сыпыру, былғары және тондық-мех шикізатын дайындау5 бет
Петуния гүлінің морфологиясы3 бет
Шикізаттарды жіктеу4 бет
Қаратау жоталарының палеолит ескерткіштері103 бет
"Органикалық химия."10 бет
«Адал» ЖШС өндіретін сүт өнімдерінің микрофлорасын зерттеу33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь