Табиғи және жасанды былғары, үлпекті материалдар

1. Былғары және тері өндірісінің шикізаты
2. Шикізаттың қасиеттері және оны алдын ала өңдеу
3. Былғары шикізаттарының түрлерінің сипаттамалары
4. Жасанды былғары
5. Үлпекті материалдар
6. Былғары және терілердін қысқаша сипаттамалары
Былғары мен тері шикізатына үй жануарлары мен жабайы аңдардың терісі жатады. Былғары өндірісінің шикізат қоры мал шаруашылығы болып табылады. Жалпы алғанда, былғары мен терінің тауарлық қасиеттері олардың қай түліктің терісінен жасалғанына ғана емес, сол түліктің қандай түқымның терісінен жасалғанына да байланысты. Терінің құрылымы. Тері - жануарлар денесінің сыртқы қабаты. Ол организмді сыртқы орта әсерінен қорғайды және сонымен қатар, денедегі зат алмасу, сыртқа шығару, жылу реттеу процессіне қатысады. Жануардың сыртынан денесіне қарай санағанда тері түкті немесе жүнді жабыннан, эпидермистен (қыртыс), дерма (өзең) мен тері асты клеткалардан (шел) түрады, төмендегі бейнеленген. Былғары шығару үшін терінің өзеңі, ал тері және тон үшін өзеңге қоса қыртысы мен түкті жабыны пайдаланылады. Қыртыс - терінің түкті жабыны астында жатқан үстіңгі қабаты. Қыртыс ақуызды клеткалардан қүралған. Оның өзеңімен шекарасы тегіс емес. Түк қалташаларына жақын қыртыс өзеңге еніп жатады, ал ол өз кезеңінде қыртысқа емізікшелермен бойлап кеткен. Сондықтан да қыртысы сылынып тасталған тері бетінде белгілі бір суреттер көрініп түрады, оны бедер (мерея) деп атайды. Үлбір жасау үшін терідегі қыртысты бүзбай сақтау керек. Егер ол бүзылса, түктің өзеңмен байланысы нашарлап, кейінірек түгі түсіп қалатын болады. Қыртысы сақталған өзеңді тері ткані деп атайды. Өзең - терінің негізгі қабаты, ол коллагенді, эластинді және ретику- лин талшықтарының күрделі шиеленісуінен қүралған. Қарапайым коллаген талшықтарының диаметрі шамамен 5 мкм болып келеді. Осындай көптеген (30-300) қарапайым колла- ген талшықтары диаметрі шамамен 200 мкм болып келетін коллаген талшықтарының тобын қүрайды. Ал, қарапайым коллаген талшықтарының өзі диаметрі 0,1 мкм болатын 200-3000 фибриллалар жиынтығынан түрады. Коллаген талшықтарының тобы өзең қалыңдығына көлбей орналасады да, олардың көлбеу бүрышы және жуандығы жануарлардың табиғаты мен терінің қүрылымына байланысты болады.
Эластин талшықтары топ қүрамайды, бірақ тарам - тарам бо- лып кеткендіктен, қалың торлар жасайды. Ол торлар көбінесе түк қалташалары мен қан тамырлары айналасында орналасады. Ретикулин талшықтары тері өзеңінің барлық көлемінде қалың тор- лар қүрайды, әсіресе көп жиналуы өзеңнің қыртыспен астасқан жерінде болады. Өзең талшықтары арасында талшықаралық зат болады. Оның қүрамына былғары даярлау барысында өзеңнен шығып кететін альбу- миндер, глобулиндер, мукоидтар, муциндер, мукополисахаридтер және басқа белок тәріздес заттар енеді. Тері өзеңі екі қабаттан түрады. Бірі емізікше мен торлы қабаттардың шекарасы түк қалташалары орналасқан деңгей арқылы өтеді. Ал, шошқа, түйе және борсық терілерінің ерекшелігі - өзеңдегі бүл екі қабаттың шекарасы анық білінбейді, себебі түк каналдары өзеңінің өн бойынан өтіп жатады, терінің тік кесілген көрінісі
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Табиғи және жасанды былғары, үлпекті материалдар
Мазмұны
1. Былғары және тері ... ... ... ... және оны алдын ала өңдеу
3. Былғары шикізаттарының түрлерінің сипаттамалары
4. Жасанды былғары
5. Үлпекті материалдар
6. Былғары және терілердін қысқаша ... ЖӘНЕ ТЕРІ ... ... мен тері ... үй ... мен ... ... терісі
жатады. Былғары өндірісінің шикізат қоры мал шаруашылығы болып табылады.
Жалпы алғанда, былғары мен ... ... ... ... қай ... ... ғана емес, сол түліктің ... ... ... да ... ... ... Тері - ... денесінің
сыртқы қабаты. Ол организмді сыртқы орта әсерінен қорғайды және ... ... зат ... ... ... жылу ... ... қатысады.
Жануардың сыртынан денесіне қарай санағанда тері ... ... ... ... ... ... ... мен тері асты клеткалардан
(шел) түрады, төмендегі бейнеленген. Былғары шығару үшін ... ... ... және тон үшін ... қоса ... мен түкті жабыны пайдаланылады.
Қыртыс - ... ... ... ... жатқан үстіңгі қабаты. Қыртыс ақуызды
клеткалардан қүралған. Оның өзеңімен шекарасы тегіс емес. Түк ... ... ... еніп ... ал ол өз кезеңінде қыртысқа емізікшелермен
бойлап кеткен. Сондықтан да қыртысы ... ... тері ... ... ... ... түрады, оны бедер (мерея) деп атайды. Үлбір жасау үшін
терідегі қыртысты бүзбай сақтау керек. Егер ол ... ... ... ... ... түгі ... ... болады. Қыртысы сақталған
өзеңді тері ткані деп ... Өзең - ... ... қабаты, ол коллагенді,
эластинді және ретику- лин талшықтарының күрделі ... ... ... талшықтарының диаметрі шамамен 5 мкм болып келеді.
Осындай көптеген (30-300) ... ... ген ... ... шамамен
200 мкм болып келетін коллаген талшықтарының тобын ... Ал, ... ... өзі диаметрі 0,1 мкм болатын 200-3000 ... ... ... ... тобы өзең ... ... да, ... көлбеу бүрышы және жуандығы жануарлардың табиғаты
мен терінің қүрылымына байланысты болады.
Эластин талшықтары топ ... ... ... - ... бо- лып ... ... ... Ол торлар көбінесе түк қалташалары мен қан тамырлары
айналасында орналасады. Ретикулин талшықтары тері ... ... ... тор- лар ... ... көп жиналуы өзеңнің қыртыспен астасқан
жерінде болады. Өзең талшықтары арасында талшықаралық зат ... ... ... ... ... ... ... кететін альбу- миндер,
глобулиндер, мукоидтар, муциндер, ... және ... ... заттар енеді. Тері өзеңі екі қабаттан түрады. Бірі емізікше мен
торлы қабаттардың ... түк ... ... ... арқылы өтеді.
Ал, шошқа, түйе және борсық терілерінің ерекшелігі - ... бүл ... ... анық ... ... түк ... өзеңінің өн бойынан
өтіп жатады, терінің тік кесілген көрінісі (сурет11.1)
Жүннің әр талшығы үзына бойында үш ... ... 1) ... ... сыртқы
бөлік, 2) түбір немесе қылтықтың түк қалташасындағы жалғасы және 3) тамыр -
түбірдің ... ... Ал жүн ... ... ... шеңберлі орналасқан үш қабатты байқауға болады: сырт қабаты немесе
кутику- ла, ... ... және ... ... -11.3) ... ... ... дейді. Жүннің әр талшығының формасы оның жуандығы мен үзындығына және
қылтығының бүйра түзулігіне байланысты. Қылтықтың ... 6 ... тік, ... сынық, толқынды, ирек және бүйра. Аң ... ... бес ... бар: ... ... аралықтық, түбіт және
сезуші. Ол төмендегі 11.4 - ... ... ... ... және ... ала ... былгары мен тері ... ... ... ... ... ... яғни оның ... бағалы былғары мен терінің
белгілі бір ... ... ... және илеу ... терінің төмендегідей қасиеттерімен ... ... ... неге ... және 100 шар- шы метр ... шығару
үшін қанша шикізат кететінін анықтайды. Терінің жамбасынан мойынына дейін
(үзына ... және жон ... ... ... (көлденеңінен) кішіреюін
тартылуы (ширау, жиырылуы) деп атайды. Терінің ... оның ... ... ... 20 дм дейінгі шикізат өңдеу тиімсіз деп
саналады. Түкті жабынды терілерінің ауданы әр түрлі ... ... Тері ... ... ірі ... ... және ... жануарлар терісінен өндірістік
партия жасақтағанда үлкен рөл атқарады. Қой мен ешкі ... ... ... ... ... Өнім ... сондай-ақ терісінің тығыздығы,
қыртыс қабатының қалыңдығы, жүнді жабынының даму дәрежесі, тері асты ... ... ... ... мен торлы қабаттардың арақатынасы,
терінің химиялық қүрамы, кемістік- ақаулары, ... ... ... да ... ... сапасына төмендегідей бірнеше фактор әсер ... ... ... мен өмір ... ... болу ... ... жыныс пен жануардың жасы жатады, өмір жағдайына климат, күту мен
азықтандыру кіреді. Аң ... ... ... (тиін, түлкі терісі)
үлысына қарай жіктеледі. ... аң ... қай ... ... есепке
алынады. Оны «кряж» деп атайды.
Сою уақыты мен тәсілдері. Күзде және ерте қыста сойылған малдың ... деп ... Алу ... ... тері ... және ... ... Теріні сыпыру (іреу) жылдам жүргені ... ... ... ... ... ... тиіс, оны теспей алу керек. Былғары шикізатын
сыпыру жалпағынан (ақ жолақ бойымен тілу, яғни төстің, қарынның және ... ... ала) және ... тілу ... ... ... және ... Теріні сыпырғаннан кейін оны ықшамдау ... ... ... ет, май ... ... қалдығынан,
сүйектен, жыныс сіңірлерінен түяқтан та- ... Аң ... ... зор, ... ... сақтаған кезде сапасын
нашарлатып жіберуі мүмкін. Үлбір терілерін майсыздандыру механикалық жолмен
немесе химиялық ерітінділер ... ... іске ... ... жағдайда
әлсіз сілті ерітіндісі, жуғыш заттар, эмульгаторлар, техникалық ерітікіштер
қолданылады. Шикізатты консервілеу. Малдың жаңа ғана ... ... ... деп ... ... ... ... бастап жас тері бактериялық және
ферментативтік процестердің әсерінен өзгеріске үшырай бастайды. Бүлар беткі
қабатының сілекейленуі, «бахтарма» түсінің өзгеруі, ... иіс, ... т.б. ... арқылы білінеді. Теріні консервілеудің мақсаты -
бактериалар дамуының алдын алу. Ол үшін әр ... ... ... түрлері: мүздату, қүрғату, ылғалды түздау, түздай қүрғату,
сәулелендіру. Былғарыны өндіру үрдістері 11.5-суретте көрсетілген. ... тері ... ... ... және ... ... стандарты.
Былғары мен тері өндірісінде шикізатты ... және оны ... ... ... ... ... Мемлекеттік стандартта
тері шикізатын даярлау, оны ... ... ... ... оның ... сы мен ... ... қойылатын талаптар, қабылдау
ережелері мен шарттары, салмағы, ауданы және ... ... ... және ... ... ... бойынша, одан басқа терілердің салмағы
бойынша қабылдайды. Былғары өндірісінің шикізаты төрт топқа бөлінеді: 1- ... ... ... ... ... қүлын терісі 5 кг-ға дейін, қой мен
ешкі терілері ауданы 30-70 дм2 ... және ... ... 2- ші ... ілінген бүзау, бота, тайлақ, ат есек (салмағы 10 кг ... ... ... 70-120дм^), шошқа бөксесі (ауданы 30-50 дм^);
3- ші топқа мүйізді ірі қараның терісі, ат, түйе, есек, бұғы, буй- ... ... 10-17 кг), ... ... және қол ... түйе терісі,
шошқа терісі (120-200 дм2), шошқа бөксесі (ауданы 50 дм2 ... 4- ... ... ірі ... ат ... ... буйвол, бұғы, қодас (салмағы 17
кг жоғары), шошқа ... ... 200 дм^ ... жа- ... ... ... 4 сортқа бөлінеді (I, II, III, IV). ... ... ... және ... қай жерде орналасуына байланысты.
Стандартта және де шикізаттың сыртқы түрі, ... ... ... ... ... (усол) анықтау, ауданы ... ... ... ... қой ... май ... Тері
өндірісінің шикізаттарын әр түріне немесе түрлер тобына жасаған стандарттар
бойынша сорттайды. Тері өндірісі шикізатына ... ... ... ... «Анықталуы», «Топ- тастырылуы», «Техникалық шарттары»,
«Стандартты емес терілер», «Маркілеу және буып- түю». Көлеміне қарай ... ... ... ... және кіші деп ... Қыста ұсталған аң
терілерінің жүні қалың, өсік, және са- палы ... олар ... ... ал ... ... ... ... басында ұстаған аң терілері
негізінен II сортқа бағаланады. Жүні біркелкі емес, сирек және ... ... ... ... ды, ... ... жатпайды деп бөледі. Ондатр
және ақ түлкі терілерін III сортқа бөлгенде, I сорттағы ... ... %, II сорт 75-80 % және III ... 50% ... Ал, жылдың қай
мезгілінде болса да алына беретін барыс, қасқыр, ... аю, ... ... I ... 100%, II ... 75% және III ... 50 %, IV ... % бағаланады. Кейбір аса бағалы аң терілерін (кәмшат, ... екі ... ... I ... ... бағасы 100%, II сортты 80 % есептеледі. Аң
терілерін сорттан басқа, олардың жүнінің және тері ... са- ... ... ... ... ... аз, ... көп және сапасыз
(стандартқа жатпайтын терілер). Стандартта шикізаттың әр түрінің ақаулық
нормасы бар. Ақауы бар ... ... ... ... ... аз 10 %, орташасы 25% және ақауы көп терінің құны 50% кемиді, сапасыз
терілердің құны ақауы жоқ тері ... 25% ... ... ... ... ... ... ақаулары деп оның бағасын түсіретін
кемістіктерді айтады. Бұл ... ... ... ... ... ... білгеннің үлкен маңызы бар. Шикізаттың барлық түрінде
кездесетін жалпы ақаулар
Сурет 11.5 - Былғарыны ... ... ... ... ... ғана болатын өзіндік ақаулар болуы ... ... ... ... ... тірі күнгі және өлгеннен кейінгі
деп ажыратылады. Былғарылық ... ... ... ... 60 %
тірі күнгі ақаулар болып табылады. Үлбір ... ... ... көбі аң ... ... ... ... табылады. Ал, теңіз
жануарларының және жүні ... ... ... ... ... ... кемітіп, оны бастапқы нарқының 70-80 % түсіреді.
Мал немесе терілерінің тірі күнгі тері ... ... ... малға жөнді
күтім болмағандықтан және ластанудан, сондай-ақ ... күш ... ... ... Көбінесе кездесетін ақаулар: тесік,
тыртық, мойын терісінің қатюы, жара, жау- ыр, таңбалар. Терідегі ... ... ... ... 1-5 мм ... болады. Бүл ақаулар
мүйізді ірі мал және бүғы ... ... Бүл ақау - ... ... ... ... ... личинкаларының қүрты теріні жеп, тесіп
тастайды. Одан пайда болған ... өзі ... ... ... ... ... кезде терінің бетінде анық көрінеді, себебі коллаген
талшықтарының бағыты бүзылады. Терідегі формасыз бедер мал ... ... ... ... ... болады. Ол терінің табиғи өрнегінің
бүзылуына әкеп соғады. Қыртыстар мойын ... ... ... ... - ... өгіз және ... тән нәрсе. Мойын қыртыстары жас
бүзауларда онша терең болмайды, оларды сүт сызықтары деп ... ... ... ... жағына арналған былғары сапасын кемітіп, ... ... ... ... ... тірі ... тері ... түрлі жаралар, жауырлар, қамшы қатты тиген немесе қамыт ... ... ... ... және ... жара ... жатады. Тірі кезіндегі
аңның жүнді ... ... жүн ... ... ... үйпаланып қалуы, жүн талшықтарының кенеттен жіңішкеруі, күн
сәулелерінің әсерінен ... ... жүн ... оралып қалуы (түлкі,
қүндыз), қылшық ... ... ... жатады. Аң алынғаннан кейінгі тері
ақаулары аңдарды ... ... ... ... және ... ... ... сақтау, артып тиеу кезінде пайда болады. Мал терісін бөлу
кезіндегі ақаулар. Теріні малдың денесінен ... лап, ... бөлу ... тері ... аз шығуы, оған еттің, майдың кетіп қалуы, терінің
жыртылуы, кей бөлшектерінің кесіліп қалуы, сыпырған ... ... ... ... ... ... ... 20 % төмендетеді. Консервілеу, сақтау
және буып - ... арту ... ... ... кету, түзды таңбалар,
майысып сынуы, қыртыстануы, мүйізденуі, қатаюы, ... ... ... түйінденуі, күйе түсуі жатады. Қызару - терінің бахтарма жағының
түсінің қызғылтқа өзгеруі, ол ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Қызару микробтардың әсерінен де болады, ... ... әр ... ... таңбалар пайда болып, олардың ... ... ... ... ... ... ... дейін өзгереді.
Қызарумен бірге кілегейлену және аммиактың бөлініп шығуы ... ... ... ... 22-23°С көтерілуінен, ауаның салы- стырмалы
ылғалдылығының 55-90 % жетуінен болады. ... ... ... ... ... тұманданып кетеді. Мұндай шикізаттан дайындалған былғары
берік емес, сапасыз, бос ... ... Тұз ... ... ... майда, қаттылау формасыз, диаметрі 5 мм дейін түсі қоңыр ... ... ... Тұз ... бар жеріндегі өзеңнің сапасы мен
құрылымы ... Бұл ... ... ... ... ... ... консервілеу кезінде қолданылатын химиялық қосылыстар әсерінен,
натрий хлориді мен антисептиктерден; белоктар ыдырау нәтижесінде шикізаттың
физикалық- химиялық өзгеріске түсуінен (бұл ... ... ... ... да, сақтау кезінде білінеді) деп есептеледі. Шикізаттағы тұз
таңбаларын ажырату онша мүмкін болмағанымен, шикі ... олар ... ... ... ... анық көрінеді де, бахтарма жағында дөңгелек жасыл
таңбалар ... ... Тұз ... бар тері ... ... ... ... өтетін әрлеу процестері қиынға түседі. 11.6- суретте
былғарыны илеуге арналған барабандар ... ... ... ... ... ... топтастырылуы. Былғары шығаруға қолданылатын ... ірі және ... ... ... топ- ... Ұсақ шикізатқа
ірі қара төлінің терісі (өлі туған бұзау, торпақ, бота, құлын, жабағы), ... ... ... ... ... жүнді, жартылай жүнді, жүнсіз болып
бөлінеді), ешкі терісі (тау, ... үй ... ... Ірі ... ... қара терісі (бұғыны қоса), түйе, есек, жылқы (ол, сауыр терілері) және
басқа ... ... ... ... ... шошқа терісі жатады.
Мүйізді ірі қара малдың терісі ... ... және ірі ... ... ... шикізатқа жататындар: өлі туған, сүт еметін және отқа, көкке,
шөпке ілінген бұзау терілері. Өлі ... ... ... ... ... терісі үлбір жасауға жарамайды. Терісінің ауданы - 40-50 ... ... ... ... - 1,2-1,4 мм, ... ... ... былғары жасауға қолданылады. 11.7- суретте табиғи былғары
көрсетілген. Еметін бұзау терісінің ... ... ... ... бөлінбейді. Бұзауларды сою көктем мен жаздың басында жүреді, ... ... ... ... 11.6 ... ... арналған барабандар
Тері ауданы - 40- 90 дм2, қалыңдығы - 1,3-2,5 мм. Бір ерекшелігі - ... ... ... ... қабаты қалыңдау. Бүзау терісінен аяқ
киімнің жоғарғы ... ... ... Ірі ... ... жүні әлі
қатаймағандықтаң, иленген былғары бетіндегі табиғи бедері өте әдемі, майда
болып келеді. Шикізат күйімен ... ... пен ... былғарыда
сорттылық біраз төмендеу болады, себебі бүзау терісіндегі кейбір ақауларды
(түз дақтарын, сүт ... ... ... ... ... түседі
Жоғарғы сортты желатин алу үшін бүзаудың бас ... аса ... ... ... 11.7 - ... былғары
Мүйізді ірі қараның майда шикізатының келесі түрі - отқа ... ... Жаңа ... ... ... 10 кг ... аяқ киімнің жоғарғы бет
былғарысын жасау үшін қолданылады. Белгілері: болашақ мүйіздің орны дүмпиіп
біліне ... ... ... ... ... ... мойнында сүт
қыртыстары біліне бастаған. Ауданы - 60-150 дм^, қалыңдығы - 1,5-3 ... ... ... ... ... сүт ... ... қарағанда
онша майда және әдемі емес, ірілеу. Бүзауларды сою күзде басталады, қысқа
таман ылғалды түздау арқылы ... ... ... ... ... ... ... 11.8 -суретте көрсетілген. Мүйізді ірі
қараның ірі шикізаты Тана терісі. Жаңа ... ... ... 10- 13 кг
дейін. Жақсы күтімде болған малдың 5-7 айлығында, ал ... ... ... 1-1,5 ... терісі осындай салмаққа жетеді. Ауданы - ... дм^, ... 2,5-3 мм, ... 4 мм ... ... ... жазғытүрым
немесе қыста сояды, терісін ылғалды түздау арқылы консервілейді. Терісінің
қалыңдығы онша біртегіс емес, аяқ ... ... ... ... ... юфть ... ... 11.8 - Көркемдік суреттерді бастыру арқылы алынған табиғи былғары
Өгізше терісі. Жаңа сойылған мал терісінің салмағы - 13-17 кг ... - 200-270 дм2, ... ... қалыңдығы - 3-4 мм. Мойын ... сүт ... ... де, ... да анық ... ... аяқ киімнің жоғарғы бетіне арналған былғары, ұлтарақтық және юфть
былғарысын ... ... ... ... Жаңа ... ... салмағы 17 кг жоғары. Салмағына байланысты сиыр терісі жеңіл ... кг) және ауыр (25кг ... ... ... ... ... ... - 3,5-5 мм, қол терісініңкі - 2-2,5 мм, ауданы - 300-570 ... 1,75-2,2 м ... ... Тері құрылымы біркелкілеу, аяқ киімнің
жоғарғы жағы үшін былғары дайындауда юфть, ... ... ... және ... шикі ... ... ... Бұқа терісі.
Жаңа сойылған мал терісінің салмағы 17 кг ... ... ... бұқа
терісін жеңіл (17-25 кг) және ауыр (25 кг ... деп ... ... ... ... 60 кг ... жетеді немесе одан да асып кетеді.
Ауданы - 550-600 дм^, тері ... ... ... ... терісінің
қалыңдығы - 4,0-4,5 мм, мойын терісінің
18-6313
қалыңдығы - 4-6 мм және одан да ... ... ... ... ... техникалық былғары дайындалады, ал жеңіл теріден үлтарақтық былғары
шығарылады. Сиыр терісі. Жаңа сойылған мал терісінің ... 13кг ... ... сиыр ... ... ... ... (17-25 кг) және
ауыр (25 кг жоғары) деп ... ... - 200-450 дм^, ... ... - 2,5-4 мм, ... - 3-4,5 мм, ауырынікі - 3,5-5 мм.
Терісі біршама тегістеу, бірақ көп бүзаулаған ... ... ... ... біраз ақаулы болып келеді. Сиыр терісі аяқ киімнің жоғарғы бетіне
арналған ... және юфть ... ... ... аяқ ... ... ... былғары шығаруға іске асатын тілінді (спилок) алынады.
Одан басқа сиыр терісінен үлтан, ... ... ... ... қайыс шығарылады. Жылқы терісі. Оның негізгі ерекшелігі алдыңғы
қол жағы мен сау- ыр ... ... және ... ... ... мен ... терісінің шекара түсы жонарқаға ... ... ... ... ... үзындығынан (һ) аралығында болады. Қол терісі
бостау, оның үстіне жонарқасы жалға дейін қатты, ... ... бар, ... ... тудырады. Жылқының артқы сауыр терісін хазы деп, ал
жаясын шпигель деп ... ды. ... ... өте ... ... және үйкеліске
төзімді, мықты, берік, су және ауа ... ... ... ... ... консервілейді, кейде кептіреді. Жылқы терілері майда және ірі
болып бөлінеді. Ірі жылқы терілері. Салмағы 10 кг жоғары жылқы терілері ... ... ... ... ... жеңіл (10-17 кг) және ауыр (17кг
жоғары) болып бөлінеді. Терінің ауданы 400 дм^ ... ... Қол ... 1,5-3 мм ... ... терісінікі - 2-4 мм. Жармдылығы әр ... ... ... ... ... қол және ... ... деп екі
бөлікке бөліп, әр түрлі парияларға сүрыптайды. Жылқының қол терісі ... ... ... ... ... ... ... жеңіл (12 кг дейін)
және ауыр (12 кг жоғары) болып бөлінеді. Қол ... ... - ... ... терісімен түйіскен жеріндегі қалыңдығы - 2,5-3,3 мм, ... ... -170- 300 дм^, ... ... - 3-4 мм. ... аяқ ... жоғарғы жағына арналған былғары дай- ындайды. Сауыры
қол жағынан бөлінген жылқының терісі салмағына қарай ... (5 кг ... ауыр (5 кг ... ... ... Жеңіл сау-
ыр терісінің ауданы - 60 дм2, ең ... түсы - 3-3,5 мм, ауыр ... ... ... - 90 дм^, ең ... - 3,5мм. Қазіргі кездегі сауыр
терісінен үлтан және ... ... ... ... ... Терінің бүл
түрінің алғашқысы - үлбір жасауға жарамайтын, өлі ... ... іш ... ... ... - 30-60 дм,2 ... -1-2 кг. Мүндай қүлын терісінен
галантереялық бүйымдар жасалады. Келесі түрі - сүт ... ... се ... ... терісі, салмағы 5 кг дейін, ал ауданы 60-130 дм^ ... Өзең ... ... ... Сүт ... ... терісі бағалы
үлбірлік шикізат, жүні жақсы ... онша өсік ... ... тегіс
болады. Үлбір жасауға жарамсыз қүлын терісінен қолғаптық және аяқ ... ... ... ... жа- ... Ал, тай ... ... 5-10
кг дейін, ауданы 120-200 дм^, сауыр терісінің қалыңдығы 2-2,65 мм, ... 1,65-2 мм ... Одан аяқ ... жоғарғы бөлігіне арналған
былғары дай- ындайды. Қой терісі. Майда шикізаттың ішіндегі ең негізгісі
қой ... бо- лып ... ... ... ... ... қой ... ондаған түрге бөлінеді: негізінен етті, етті-жүнді және ... ... ... ... ... ... үлбір өндірісі мен тон
жасауға жарамайтын қой ... ... ... ... қойдың түқымына,
жасына, сою уақытына және басқа жағдайларға байланы- сты болады. Қой терісі
нәзік, жүқа қыртыс ... ... ол тері ... 1,8-2,5%
ғана болады. Тері бетіндегі табиғи бедер өрнегі біркелкі, ... ... ... ... Тері ... ... және ... қабатқа айқын бөлінген,
және емізікше қабат торлы қабатқа қарағанда ... ... ... ... түгі өте ... ... ... емізікше қабаты қалың
(70-80%), ал бия- зы жүнді қой ... ... ... ... онша
қалың бол- майды. ... ... май, тері ... ... ол ... кеуек қуыстары молырақ болады. Жас малдың
терісіндегі өзеңнің емізікше қабаты ... ... ... ... ... тығыз орналаспаған коллагенді талшықтар ... ... ... ... және ... ... ... мол болғандықтан, бүл қабат
осалдау болады. Май көбінесе емізікше ... пен ... ... ... ... ... емізікше және тор- лы қабаттың шекарадағы
байланысы азая түседі. Осы ... жай- лар қой ... ... онша ... ... созылмалы, бостау болып келуінің негізгі
себептерін қүрайды және су өткізгіштік қасиеттерін ... Қой ... ... ... ... ... ... аяқ киімдік «шеврет», киімдік
және галантереялык былғары дайындалады. Сапасы төмен қой терісінен астарлық
және галантереялық былғары дайындалады. Жүні ... қой ... ... тон ... үшін ... ... былғароы бейнесі 11.9-су- ретте
көрсетілген. Ешкі ... Ешкі ... - өте ... ... одан ... ... сапалы былғары бүйымдар жасайды. Әсіресе, жас ешкінің
терісі, ... ... ... өте ... ... Одан ... ... жеңіл аяқ киіміне арналған өте әсем былғары «шевро» дайындайды. Ешкі
терісінің қыртыс қабаты, тері қалыңдығының 2-3% қүрайды. ... пен ... ... ... ... Емізікше қабаты кейде торлы қабаттан
қалыңдау, себебі түк ... ... ... еніп ... Май ... ... қой ... қарағанда азырақ, осының әсерінен емізікше
қабатында бос қуыстар көп болмайды, ал ... ... ... ... ... ... ... тобы берік және жуандау, олар бір-бірімен ілінісе
және көлбей орналасқандықтан, ... ... әрі ... ... Қой ... ешкі терісінің сапасына малдың жасы, түқымы, сою ... ... ... әсер ... 11.9 - ... беті ... табиғи былғары
Ешкі терісін ылғалдап тұздау және кептіру арқылы сақтайды, сондай-ақ ешкі
терісі майда ... ... ... ... ... терісі қысқалау,
селдір, бірақ өзеңі тығыз болады. Жүнді және түбітті ешкі түқымы терісінің
ерекшелігі, сүтті ... ... ... ... онша ... ... жүні
қалың болады. 11.10-Суретте беті тегіс, жылтыр ... ... 11.10 ... ... ... табиғи былғарысы
Түйе терісі. Түйе терісінің қүрылымы бостау болып келеді. Ерекшеліктері ... ... ... ... ... түк ... өзеңге тереңдей
орналасқан, өркештің орны дүмпиіп түрады. ... көп ... ... ... ... ... ауданы үлкен, салмағы ауыр болады. Теріні сыпыру
түйенің арқасынан басталып өркеші арқылы аяқталады. Түйе терісін ... ... ... Жасына қарай түйе терісі бота және ... ... екі ... ... Салмағы 10 кг дейін болады. Түйе терісі
салмағына қарай жеңіл (10-17 кг), орташа (17-25 кг) және ауыр ... ... ... ... ... Бота және ... түйе ... үлтарақ, юфть жасау
үшін қолданылады. Ауыр салмақты түйе ... ... шикі ... және үлтан дайындайды. Мойын терісінен галантереялық былғары, ал
өркешінен өкшеге қаптайтын былғары алынады. ... ... ... ... төрт түлік малдың терісінен ... ... қылы ... ... ... қалың, ол өзең қалыңдығының 2-5% қүрайды. Шошқа терісінің
сортын анықтау біршама ... ... ... ... ... ... ... қиындау. Шошқа түгі сирек- теу және ірі болғандықтан, түк
пен қыртысты алып тастағанда, өзеңнің беті тегіс ... ... ... сүлу ... ... ... көрінеді. Бірақ, тері берік, үйкеліске
төзімді бүл ... ... да ... ... ... май мен ... ... еттері түкті тік түрғызып түрады және ол тері ... ... ... ... де, түк ... өзеңнің төменгі қабатына
орналасады. Сондықтан шошқа терісінің өзеңін торлы және ... ... ... ... бетінде түк орны өзеңде ... ... ... ... да, оның су өткізгіштігіне әсер етеді, табиғи бүл
ақауды жөндеу үшін тері ... ... ... ... ... талшықтар
терінің өн бойында орналасқан және тері асты май ... ... ... ... ... ... ... (30-70 дм^), орташа (70- 120 дм^),
ірі (120-дм2 артық) болып бөлінеді. Шошқаның бөксе терісі ауданы ... (30-50 дм^) және ірі (50 дм^ ... ... бөлінеді. Олар аяқ киімнің
жоғарғы жағына былғары ... юфть ... ... ... ... мен ... және иленбеген қайыс алу үшін қолданылады.
Шошқа мегежіні терісінің ауданы 80 дм^ жоғары болады. ... ... ... ... ... ... мысығының терісі сапасы жағынан
ерекше орын алады. Қылшық жүні теріліп, түбіт жүні қара ... ... ... ... тер- мей, табиғи, боямаған түрінде әйелдер пальтосы
үшін, жакет, ... бас ... және ... да ... ... ... жабынды тюлень терілері жас шамасына қарай ерлер бас киімі мен
күртелері үшін ... ... ... ... ... ... өндірістерін- де қолданылады. Олардың қүрылымының жалпы, белгілері
эпидермисінің мүйізді қабатының жақсы дамуы, тері ... ... ... ... ... ... ... шаштарының тамырының тереңдеп
орналасуынан емізікшесі торлыдан ... Тері ... үшін ... ... тән ... Тюлендердің әр түрлерінен жиі кездесетіні
греландық, беломорлық, каспийлік, ... ... ... ... Тюлень түріне
тәуелді терілер өзара айтарлықтай ажыратылады. Соны- мен бірге, бір түрде
және әр ... ... ... ... әр ... Морж ... Морж
жарғақ аяқтылар отрядының ірі аңдарының бірі. Терілерінің ауданы 600 дм^,
ал ... 200 кг ... ... ша салмағы 70- 80кг ) үлкен аңдар 150-200
кг май береді. Терілерінің ... 30-50 мм. Үсті ... ... ... ... ... бар, тері ... босаңдығымен ерекшеленеді.
Морж терілері техникалық былғарыға (аралық поршень, муфт) шыныштарды ... Олар өте ... ... ... және ... емес бетімен
ерекшеленеді. Морж терілерінің сипатты ақаулары атудан, шіруден, кесуден,
қүрт ... ... ... ... Бүл ... - ... ... жылан - галантереялық былғарыларды шығаруда өндіріледі. ... ... - ... көп ... ... ал бақа мен ... мүйіздік қабаты жүйелі өзгеріп отырады. ... бір ... ... ... горизонталь бағытта коллаген
талшықтарының ... ... ... ... ... ... бойынша үсақ, орташа, және ірі деп бөледі. ... ... ... ... ... және Оңтүстік Индия
төңірінде, жылына 300 мың дана дайындалады. Қолтырауын терілерінен жасалған
табиғи ... ... ... 11.11 - ... ... жасалған табиғи былғары
Сурет 11.12. Рептилий терілерінен жасалған табиғи былғарылар
Жылан терілерін Үндістанда көбірек өндіреді. Терілерді ... ... ... ... ... Консервілеу ылғалды түздау арқылы ... ... ... 2-5м ... ... терілерінен жасалған
табиғи былғарылар 11.12- суретте көрсетілген.
11.4. ЖАСАНДЫ БЫЛҒАРЫ
Тігін өндірісінде жоғары пайдалану сапасы ... ... және ... ... ... ... ... қасиеттер жиынтығына
ие болатын жүмсақ жасанды былғарыны ... ... ... ... ... ... беткі қабаты негізбен берік қосылған киімде,
пішінін түрақты сақтайтын және ... ... ... жаңа ... ... ... ... Былғарыны тігін машиналарында тігу барысында
жолдан таймау ... ал ... ... ... ... ... ... тиіс. Бүйымды кию жағдайын ескере отырып, киімге арналған жасанды
былғары көп ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі жағдайында қасиетін өзгертпеуі тиіс. Киімге арналған
жасанды былғары белгілі бір гигеналық қасиеттерімен сипатталды: аз ... ... ... ... және ауа ... Оның бу өткізгіштігі 1 м / (смг) кем
болмауы керек. Жасанды былғарылардың ... ... - ... ... ... мата емес төсеме) полимермен ... ... ... ... ... жасанды былғары үшін «жасанды былғары» атауы
қабылданған. Былғарының арналуы және жасанды ... ... ... ... көрсетіледі (поливинилхлоридті - винил. каучукті - эласто,
полиамидті - ... ... - ... по- ... - ... ... негіз түрі белгіленеді (Т- мата, ТР - тоқыма, НТ- мата емес
төсеме). ... жас ... ... ... ... қүймаларымен, дисперсияларымен өңдеу арқылы ала- ды. Жүмсақ
былғарыны өңдеу үшін әр түрлі әдістер қолданылады: ағызып ... ... ... ... Полимерлі қоспа негіздің бар қалыңдығы
бойынша енуі немесе тек беткі ... ... ... ... ... қолданып,
жасанды былғарыны алуда жүмысты тікелей немесе жылжыту тәсілімен ... ... по- ... қоспасын негізге үздіксіз жағады. Мысалы, негізге
алды- мен полимердің кеуекті қабатын ... ... соң ... қабатын
жағады. Бүл тәсілді негізгі аз созылатын жасанды былғары өндіру ... ... ... ... ... ... ... емес, табан
етегі таспасына жағады және ... ... - ... мен кеуексіз
қабатқа, содан соң кеуекті қабатқа жағады. Соңынан бүл қабаттарды негізбен
қатырмалайды. Бүл тәсілді негізгі ... ... ... ... жасанды
былғарыларды алу үшін қолданылады. Жасанды былғарыны каландр әдісін ... алу ... ... ... ... онда ... ... салы- нып, араластырылып, ... ... ... ... ... ... полимерлі массаны үлпек түрінде
қалыптайды және Т, ТР, НТ - ... ... ... ... ... ... негізгі бөлігі екі білікті ... ... ... ... ... ды. Алдын ала түйіршік түрінде дайындалған
полимер қоспасы, ... ... ... ... онда ... ... ... соң кесетін білік зонасында негізбен қатпарланады. ... көп ... жас ... ... үшін ... Негізінен по-
лимер қоспаларының монолитті қүрылымынан түрады. Манимерлеу әдісі кезінде
экструзионды - ... ... ... ... ... полимер балқымасынан білік зонасында негізбен біріктірілетін
үздіксіз үлпек түзіледі. ... ... ... ... ... не- месе ... ... кеуекті, монолитті немесе кеуекті монолитті
жабынмен өндіріледі. Негізі ретінде ... ... ... ... алынатын мата немесе тоқыма төсеме қолданылады.
Жабын ретінде негізгі үздіксіз жағылатын ... (ПВХ) ... 0,1-2 мм. ... ... ... ... алу үшін - кеуек
түзгіш - ... заты бар ... ... ... ... ... ... поливинилхлоридті босаңсытатын көп газ ... түзе ... бүл ... ... ... ... көп
мөлшердегі кеуекті көбіктенген поливинилхлорид қабаты алынады. Одан кейін
кеуекті - ... ... ... ... ... екінші, кеуексіз
поливинилхлорид қабаты жағылады. Былғары тектес түр беру үшін оның ... ... ... жүқа ... жаба- ды. Эласты былғарыны мата негізіне
каучукты жабынды жағу ... мен ... ... ... репсі негізінде екі
түрдегі кеуекті жабын- мен өндіріледі: К - карбоксилатты каучук С жабынымен
және С - ... ... ... жабын. Бүл жасанды былғарының
үстіңгі бетінің тығыздығы 40г/м, ол арнайы киімдерге - 40°С темпера- турада
тасымалданатын, ... ... ... Т ... ... ... қағаз
негізінде диагоналі бойынша бір жақты латекспен жабылған, жасанды
былғарының ... ... ... 450 г/м. ... материалы латексті
жабынымен өңделген жасанды былғарының көптүрлілігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... жағу жолымен алады. Негізі
ретінде мақтақағазды немесе жібекті маталар қолданылады. Уретан жасанды
былғарысы ... бір ... ... ды (ПЭУ) жабынымен ... ... ... ... замша негіздің үстіңгі бөлігіне
талшықтарды электростатикалық әдіспен жағу арқылы алады. ... ... аз ... ... ... ... зам- ... сызықтық тығыздығы 0,55 - 0,33 текс, үзындығы 0,5-1 мм болатын
капронды талшықтар қолданылады) ... бір ... ... соң ... ... ... керекті бағытқа бағытталып және негізм қоспасымен жағылған және
қарсы заряд белгісі бар негіз бетіне қатаң тік ... ... ... түк ... ... ... қосылып, замша тәрізді
бет түзіледі. Негіз ретінде маталар, ... мата емес ... және ... ... алдар қолданылады; түкті жүргізу үшін полиуретан, ... ... ... ... негізіндегі негізмдер қолданылады.
МЕМСТ 28461-90 сәйкес жасанды былғары тоқыма негізіне поливи- ... ... ... ... ... Жасалуына қарай жасанды
былғарыны екі түрге бөледі: жаңбырдан қорғайтын киімдерден басқа, ... ... ... үшін ... жоғарғы киімдер. Жасанды
былғарыларды шартты белгілері хлорид ... ... ... ... жаңбырдан қорғайтын киімдерден басқа - винилжасанды былғарысы
- Т-В ... 28461 -90; ... ... полиуретанды жабын- мен тоқыма
негіздегі үстіңгі киімдер үшін уретан жасанды ... -ТР-П МСТ ... ... 28461-90 ... ... физико-механикалық көрсеткіштері бойынша
жасанды былғарылар келесі талаптарға сәйкес келуі қажет және 11.1- ... 11.1- ... ... физико-механикалық көрсеткіштері
Көрсеткіш Мөлшері 1м салмағы, көп емес Түрі үшін В 500 П 250 Үзу күші ... кем емес ... ... ... 15 ... 20 ... бағытта Матада
10 Тоқымада 8 Қатаңдығы сН, көп емес 10 Көп ... ... ... ... МИРП аспабында Түрі үшін В 150 П 100 ММРЦ ... Түрі үшін В ... 200 ... ... ... ... ... даН/см 0,3 Кем емес
Суға төзімділігі, мм кем емес 250
Салмағы бойынша шекті ауытқу көрсетілген мәннен ± болуы ... ... ... ... ... ... үстіңгі бетіндегі сыртқы түрінің ақауларының
болуынан тәуелді 2 сортқа жіктейді: 1-ші және 2-ші. Сыртқы ... ... (дақ, ... ... ... ... ... және тараған
(реңтің әр түрлілігі, бастырып сурет салудың анық еместігі, талшықтығы)
түрде болады.
1 ... ... 30 м ... ... бес ... ақау ғана ... ал 2-ші сорт үшін сегіз орнықты және бір ... ақау ... ... ... ... ... ауытқуы кезінде орнықты
ақаулар саны қайта саналады.
11.5. ҮЛПЕКТІ МАТЕРИАЛДАР
Плаштарды, жамылғыларды, курткаларды және ... ар- найы ... ... береттерді, қолғаптарды) дайындау үшін
поливинилхлоридті және ... ... ... Оларды
қалыптастыру үшін шикізат ... ... ... ... стабилизаторлар және бояғыш пигменттер және синтетикалық
шайырлар қолданылады. Толықтырғыштар ... ... ... ... ... ... ... жақсар-
тады; стабилизаторлар үлпектердің ескіруіне кедергі жасайды. ... ... ... керекті үлпектер алуға бо- лады. Үлпектер мөлдір
және мөлдір емес, түсті немесе қүлпырмалы, ал- ... ... ... ... ... ... бар ... шығарылады. Үлпек беттері тегіс
немесе былғарыға, сондай-ақ матаға үқсатып бедер басады. Поливинилхлоридті
үлпекті жанышқыш - ... ... экс- ... (қолмен немесе
плоскощелевой) әдістерімен алады. Бірінші әдіс 0,3-0,8 мм ... ... ... ... Екінші әдісте жүқа үлпектер алуға
мүмкіндік жасайды. Поливинихлоридті үлпектер ... ... ... сілтіге түрақты, 70°С температурада жүмсарады, өз бетінше
сөнгенше жанады, ... ... ... - 46°С. Бүл ... аз бу ... ... сондайақ ауа өткізгіштігімен сипатталады және адам
денесімен жанасқанда теріні тітіркендірмейді. ... ... ... ... керекті қасиеттермен, мысалыға қажетті созылғыштығы, жылу
өткізгіштігі, иілгіштігі, жылуға және ... ... ... ... сәулелер әсеріне түрақтылығы бойынша өндіріледі. Полиэтиленді
үлпектер 0,1-0,2 мм ... ... ... ... қасиеттерімен сипатталады; балқыту температурасы 105-110°С,
және олар ... ... ... ... ... қалыптанады.
Үлпекті материалдар қүрамында хлоры бар ерітінділерде қүрғақ- тай химиялық
тазалау кезінде бүзылады. Үлпекті бүйымдардың бөлшектерін біріктіру ... ... ... ... ... арнайы жабдықта жоғарғы жиілікті
токпен жалғанады. Жіпсіз алынған ... ... ... ... ... ... ... бүйымдардың беріктігін
арттыру және жылусақтағыштық қасиеттерін жақсарту мақсатында үлпектерді
матамен қосарландырып шығарады.
11.6. БЫЛҒАРЫ ЖӘНЕ ТЕРІЛЕРДІҢ ... ... қойы жүн және ет ... ... ... қой ... Алтайда өсіріліп
шығарылған. Былгары мал терілерін химиялық және механикалық ... ... ... материал. Одан аяқ киім, сырт ... ... ... ... жасалады. Былгары астары - әр ... ... ... ды, ... алдымен созылуға беріктігін, созылғыштығын
және салмағын анықтайды. Багыттауыш түктер - ең ... ... ... ... ... ... қарағанда үшы шығып түрады. ... ... бір ... ... ... бағыттауыш түктердің саны 1 см2 10-
15 да- надан ... ... ... деп - аң ... ... алынған жабайы
аңдардың өңделмеген терілері. Бүлгын - ең ... және ... тері ... ол ... ... деп танылған. Дерма (грек. ... ... ... тері ... ... мен адам ... ... терінің дәнекер тканінщ бір бөлімі. Далалық елтірі - қүйрықты қой
түқымдарының қозысының терісі, ауданы 400 см^ аз, ... ... ... ... ... кейін 23 күн ішінде сойылған қозы терісі. Ешкі терісі
- өте қүнды шикізат, одан ... ... ... ... ... бүйымдар
жасайды. Әсіресе, жас ешкінің терісі, былғарылық шикізат ретінде өте жоғары
бағаланады. Одан әйелдер және ерлер жеңіл аяқ ... ... өте ... ... дайындайды. Ешкі терісінің қыртыс қабаты, тері қалыңдығының
2-3% қүрайды. Жасанды тері ... тері ... ... ... ... Олар ... ... резиналы, талшықты, жүқа ... және ... мата ... ... аяқ ... галантереялық, техникалық
болып бөлінеді. Жасанды тері ... ... ... кау- ... нитроцеллюлоза, казейн, полиамидтер жүқа қабат түзгіш
заттар.
Жасанды үлбір - ... ... тоқу және ... ... ... ... ... жіптері бар тоқыма бүйымдарды атайды. Жасанды үлбірлерді шығару
тәсілдеріне ... үш ... ... ма- талы ... тоқыма үлбірі және
негізмделген үлбір. Кряж - қалыңдығы, биіктігі, жібектігі, бояуы, ... бір ... ... ауланған, белгілі бір түрдегі түбітті тері
үшін сипатты бүл сапа белгілерінің ... ... - жуан әрі үзын ... жүндерге қарағанда жиі өскен. Қаракөл елтірісі және елтірі
шикізаты - Қаракөл ... үш ... таза ... қаракөл қойының қозыларының
терілері. Қаракөл түкті жабынының өзіне тән ... ... ... ерекшеленеді. Қыртыс - терінің түкті жабыны астында жатқан
үстіңгі қабаты. Мәліш елтірісі - ... ... және ... ... 300 см, көп ... ... мойнының шашының үзындығы 2см аспауы
тиіс. Мәліш елтірісі қүйрықты қойлардың қозысынан ... Бақа ... ... ең ... ... ие, және ... Қаракөл елтірісінен түкті жабынының аздығымен, муарлы суретінің
анық еместігінен, қүйрық ... доға ... ... болуымен
ерекшеленеді. Мамық түктер - аса жүқа және қысқа, ... ... Олар ... түктің негізгі көлемінің көпшілігін қүрайды,
сонымен қатар жартылай ... ... және ... ... ... ... ірі қара ... терісі - шикізаттың майда және ... рына ... ... шикізатқа жататындар: өлі туған, сүт еметін және
отқа, көкке, шөпке ілінген бүзау терілері. ... - ... ... ... ... ... 400 см және түкті жабынының
созған кездегі күйі 5 см аса- тын ... ... ... ... жуан болуы және қүйрығының жоқтығы. Өзең - терінің ... ... ... эластинді және ... лин ... ... ... Тері - ... денесінің сыртқы қабаты. Ол
организмді сыртқы орта әсерінен қорғайды және сонымен қатар, ... ... ... ... жылу реттеу процессіне қатысады. Түйе терісі - Түйе
терісінің қүрылымы бостау болып келеді.
Ерекшеліктері-мойынтерісініңқалындығыбіркелкіемес,түкқалташалары ... ... ... орны ... түрады. Теңіз аңдарының үлбірлі
терілері - үлбір бүйымдарын жасауға жарамды, ... бір ... ... итбалық және нерп терілерін атайды.
Терінің қалыңдығы - былғарының неге ... және 100 шар- шы ... ... үшін ... ... ... ... Терінің жамбасынан
мойынына дейін (үзына бойына) және жон ... ... ... кішіреюін тартылуы (ширау, жиырылуы) деп атайды. Терінің
ауданы оның пішімділік ... ... ... 20 дм ... ... тиімсіз деп саналады. Үлбір шикізаты - түкті қабаты жақсы дамыған
кейбір үй жануарларының өңделмеген ... ... ... ... елтірі
және бүзау терілері). Өлі туган бұзау терісінің салмағы ... ... ... жасауға жарамайды. Терісінің ауданы - 40-50 дм^, ... ... ... - 1,2-1,4 мм, ... ... ... былғары жасауға қолданылады. Өгізше терісі - Жаңа сойылған
мал терісінің салмағы - 13-17 кг ... ... - 200-270 дм^, ... ... - 3-4 мм. Мойын терісі қалыңдау, сүт сызықтары теріде,
былғарыда анық байқалады. ... ... аяқ ... ... бетіне арналған
былғары, үлтарақтық және юфть былғарысын дайындауға ... ... ... - ... ... ... жынысына қарай бөлінбейді.
Бүзауларды сою көктем мен жаздың басында жүреді, терілері ... ... ... Тана терісі - Жаңа сойылған кездегі салмағы 10- 13
кг дейін. Жақсы күтімде ... ... 5-7 ... ал кәдімгі жағдайда
бағылған малдың 1-1,5 жасында терісі осындай салмаққа жетеді. Ауданы - 120-
250 дм^, ... 2,5-3 мм, ... 4 мм ... ... ... терісі Жаңа
сойылған мал терісінің салмағы 17 кг-нан жоғары. Салмағына байланысты ... ... (17-25 кг) және ауыр (25кг ... ... ... ... ... қалыңдығы - 3,5-5 мм, қол терісініңкі - 2-2,5 мм, ауданы - ... дм^, ... 1,75-2,2 м ... ... Тері ... ... аяқ
киімнің жоғарғы жағы үшін былғары дайындауда юфть, ... ... ... техникалық және иленбеген шикі қайыс шығаруда қолданылады. Бұқа
терісі - Жаңа сойылған мал ... ... 17 кг ... ... қарай
бүқа терісін жеңіл (17-25 кг) және ауыр (25 кг жоғары) деп бөледі. Бүқа
терісінің ... ... 60 кг ... ... ... одан да асып ... - 550-600 дм^, тері ... біркелкі емес, сауыр ... - 4,0-4,5 мм, ... ... ... - 4-6 мм және одан ... ... үлтандық, илен- беген ... ... ... ал ... ... ... былғары шығарылады. Сиыр терісі
Жаңа сойылған мал терісінің салмағы 13кг жоғары. Салмағына ... ... ... ... ... (17-25 кг) және ауыр (25 кг жоғары) ... ... - 200-450 дм^, ... ... ... - 2,5-4 мм,
орташасынікі - 3-4,5 мм, ауырынікі - 3,5-5 мм. Шошқа терісі - ... ... төрт ... ... ... ... Шошқа қылы (түгі) нашар
дамыған, қыртысы қалың, ол өзең қалыңдығының 2-5% қүрайды. Шошқа ... ... сты ... (30-70 дм^), ... (70-120 дм^), ірі ... болып бөлінеді. Шошқаның бөксе терісі ауданы бойынша шағын ... және ірі (50 дм^ ... ... ... ... терілері -
қолтырауын, бақа және жылан - ... ... ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғи және жасанды былғары,үлпекті материалдар5 бет
Былғары және мех шикізатының тағайындалуы7 бет
Былғары шикізатының тағайындалуы4 бет
Жасанды былғары7 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын үрдістер7 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Жасанды былғары өндірісі4 бет
"аяқ-киімге арналған былғары.ер-тұрмандық былғарылар.техникалық былғары.киімдік-галантереялық былғарылар."21 бет
«жасанды интелект дамуындағы кибернетикалық рөлі: білім беру саласында »9 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь